Бала тәрбиесiне байланысты салт-дәстүрлер

1. Балаға ат қою.
2. Бесiк.
3. Бесiк тойы.
4. Сәбидiң 1 жасқа дейiнгi кезеңi.
5. Тұсау кесу.
6. Тiләшар тойы.
Қай халықта да жұбайлар отбасын құрған соң, олар баласы болуын арман етедi. Себебi бала-өмiрдiн жалғасы, отбасынын жемiс берер гүлi, ерлi-зайыптылардың тiреу дiңгегi. Сондықтан да қазақ халқы "Бесiксiз үйде береке жоқ" деп ой тапшылаған.
Жаңа үйленген жастар алғашқыда бала мәселесiне онша мән бермегенмен, жас келiннiн аяқ басқаны, мiнез-құлқы, жүрiс-тұрысы тәжiрибелi ененiң көз қиығынан қалыс қалмайды. Баласынан немере сүйiп, ұрпағын өсiрудi армандаған аналар келiнi әкеле сала бала көтермесе, аландай бастайды. Ал келiнi көп кешiкпей екiқабат болса, енесi келiнiң ерекше қамқорлыққа алып аялайды.
        
        Мазмұны:
1. Балаға ат қою.
2. Бесiк.
3. Бесiк тойы.
4. Сәбидiң 1 жасқа ... ... ... ... ... ... ... байланысты салт-дәстүрлер.
Қай халықта да жұбайлар отбасын құрған соң, олар ... ... ... Себебi бала-өмiрдiн жалғасы, отбасынын жемiс берер гүлi, ерлi-
зайыптылардың тiреу дiңгегi. Сондықтан да қазақ халқы "Бесiксiз үйде береке
жоқ" деп ой ... ... ... ... бала ... онша мән бермегенмен,
жас келiннiн аяқ басқаны, мiнез-құлқы, ... ... ... ... ... ... Баласынан немере сүйiп, ұрпағын өсiрудi армандаған
аналар келiнi әкеле сала бала көтермесе, аландай бастайды. Ал келiнi ... ... ... енесi келiнiң ерекше қамқорлыққа алып аялайды.
Балаға ат қою.
Бала туғаннан кейiн қырық кун өткен соң ел ... аузы ... ... ... ... ... немересiнiң атын қойғызады. Кейде
"Қырықтың бiрi ... деп ... ... да ... атын койғызатын сәт-тер
болады.
Көбiнесе молданы әкеп азан ... ... атын ... ... өзiнен де бүкiл бiр халықтың ұлттық ерекшелiгi, таным-түсiнiгi, ой-
арманы ап-айқын көрiнiп тұрады.
Мәселен, ерте ... ... көз ... ... жын-шайтаннан
сақтасын деген оймен Итбай, Кушiкбай, Жаманбай деген сияқты ... ... ... болған.
Адамға ат қоюдың себептерi алуан түрлi тiлек-мақсаттарға орайлас болып
келедi. Айталық: 1)бала ... де бай, ... ... ... тiлекпен:
Байбол, Дәулет, Алтынбек, Малдыбай; 2) күштi де батыл, қырағы да сақ, ... ... деп: ... Батырбек, Қахарман, Алпамыс, Тарғын, Қамбар,
Қобыланды, Қожақ, Алибек: 3) сұлу да, ... ... да, ... болса екен
деп: Айсұлу, Нұрсұлу, Асем, Аққыз, Арайша, Ботакөз, Раушан; 4) ... өмiр жасы ұзак ... екен деп: ... ... ... т.б.; 5)
мырза, жомарт болса екен деп: Жомарт, ... ... 6) ... ... ... т.б. ... тандап қойған.
Көп реттерде ертедегi есiмдер халықтың әдет-ғұрып, салт-сана, күн, ... да ... ... ... ... Наурызбай, Жұмабай, Бейсенбай,
Мешiтбай, Тышқанбай, Аманжол, Жолшыбай, т.б. Ал балалары тұрмай өле берген
уйлерде өмiрге жана келген ... ... ... ... ... ... ... жырларындағы халық батырлары мен тамаша аурулардың немесе ақыл-
парасаты мол атақты ... ... ... ... ... баласына қою да
iзгi тiлектен туған. Арман, Тiлек, Инабат деген есiмдердiң жиi кездесуi де
соны меңзейдi. Даңқты адамдардың ... қою да ... iзгi ... ... ... ... көбiнесе-көп ауыр тиiп жататыны өмiрде жиi
байқалады. Мысалы, Абай атты ... ... ... деген жігіттің
жасық, қорқақ, Алишер атты жігіттің ... ... ... ... көргенде,
әке-шеше байғұста жазық бар ма деп iштей тынасың.
Күнделiктi уақыт көшiнен қалыспаймыз деген оймен кейбiр қазақтар балаға
есiмдi ... қоя ... ... ... ... Ким, ... ... Колхозбек, Маршал, Өндiрiс, т.б. - өткен дәуiр талабынан есiмдер.
Басқа туысқан ... ... ... ... ... ... Тамара, Серго, Шота, Арсен, Лаура, Жанна, Зоя, Артур, ... ... ... ... ... енгiздi. Бұл дос-жаран,
көршi-қолан елдермен ниеттестiк нышаны екенi сөзсiз.
Жалпы адам есiмi тiлге жеңiл, жүрекке ... ... ... ... есiм ... бiрге жасайтын тарихи заңды кұбылыс. Оған ... ... ... ... болмайды. Осыған байланысты Асқар Тоқмағамбетов "Ат
қоюдың әлегi" атты фельетонында арақ-шарап дария болып ... ... жас ... ... ... аузына не келсе соны ... ... ... т.б. ... атап қоя ... әкеп ... сықақ
етсе, К.Мырзалиев "Қазақтың қулығы" атты өлеңiнде:
Қазекең iштен ... ... ... ... сәби ... ... ... деп ұғыпты ... ... ... ... ... деп
атын қойыпты
Тойына бие сойыпты . . . . . .
. . . . . . . . . . ... ... ... ... ... деп атын қойыпты. ... ... ... ... ... ... ... күн аралата тұзды сумен шомылдыру, маймен
денесiн сылау, өс-өс деп қол-аяғын керiп-сылау, онда өлеңмен:
Өс-өс, ... өсе бер, ... ... бол-балуан бiлектi, ... ... ... Еттi ... боп өс, ... тiлек айту дәстүрлерi сақталған. Ол жас нәрестенiң дене кұрылысының
дұрыс өсуiне жасалған қамқорлық. Жас босанған ... ... ... ... болуы да мүмкiн. Ондай жағдайда жас Сәбиге биенiң саумал ... ... ... құйрығын соргызу сияқты әрекеттер жасалған.
Бесiк.
Қазақ баласын ағаш бесiкке салып асырайды. Ағаш ... ... ... ... Бесiк иiп кептiрiлген талдан жасалады. Екi басын қайың ағаштан
да шауып жасауы мүмкін. Астына ... ... ... жүретiн жердi тесiп
қояды. Оған киiзден түбек жасап кигiзедi. ... ... ... аяқ ... ... (оны жөргек деп атайды) орап ... ... ... ... ... ... бесiкте кiшi дәретке отыруына қолайлы етiп
койдың асық жiлiгiнен ... ... ... ... арнап киiзден түбек
жасайды. Оған орта белiне дейiн күл салады.
Бала бөлеген бесiктiң үстiне жетi нәрсе ... Әр ... ... мәнi бар. ... ең ... етiп бесiк көрпе, одан кейiн шапан,
тон, жуген, қамшы сияқты ... ... Тон, ... ... бала
халыққа қадiрлi болсын деген тiлек; жүген, жабу-ат ұстайтын азамат ... ... ... ... ... батыр болсын деген тiлек.
Бесiкке салғандарға бiрнеше бiлезiк, сақина, жүзiк үлестiредi. Ал
бесiкке салган ... таза ... ... ... ... ... ... бiрiншiден, көшiп-қонғанда туйеге артып жүруге
қолайлы, екiншiден, баланы емiзгенге өте ыңғайлы. Баланы ... ... ана ... ... ... та ... бередi. Тiптi анасы емiзе
отырып, мызғып та алады. Үшiншiден, бесiк баланың ... ... ... ... ... ... жайылмай шумек арқылы кетедi.
Денесi қурғақ болса, бала ... ... ... ... Ал бала ... үшiн ұйқы аса қажет. Бала 40 күнге дейiн 22-23 сағат, 6 айға дейiн 20-
21 сағат, ал 1 ... ... 18-20 ... ... ... ... баланың
денесi тез өсiп жетiледi.
Бесiк тойы.
Бала қырқынан шыққан соң ... ... ... ... ... ... ... алып, бесiкке салу тойын жасайды. Бесiктi көбiнесе
баланың нағашы жұрты алдын- ала арнайы жасатып, ... ... алып ... ... Ондағы мақсат жиен-жекжат өсе берсiн, ... көп ... ... ... ... өрiс, ... ... жұрағат санаған.
Егер нағашы жұрты алыста болып, бесiк тойына келе алмаған жағдайда үрiм-
бұтағы өскен, бала-шағалы аналардың бiрi бесiктi ... ... Оның ... өмiр Жасы ұзак болсын, осы үй ... ... ... ырым
көзделген. Баланы бесiкке салуды да үрiм-бұтағы өскен, ... ... әйел ... ... үйiнен жасап әкеп, ағаш бесiкке
саларда ... ... ... болсын деген ниетпен бесiктi отпен
аластайды ... ... ... ... ... ... ... яғни гигиеналық тазалық көзделген.
Бесiкке салушы бесiктiң барлық жабдықтарын орын-орнына қойғаннан кейiн,
шашуға ... ... май, ... ... ... ... ... алып
тубек байлайтын бесiктiң тесiгiнен төмен өткiзiп, бесiк астынан қолын
тосқандарға үлестiредi. Балалы ... ... жас ... да ырым шашудан
дәм татып, қалталарына салып алады. Шашу ... ... соң ... аластайды. Бесiктiң арқалығына бiрнеше жерден темiрмен карып белгi
салады. Бәйбiшелер қырандай көреген ... деп ... ... ... ... жын-шайтаннан, көзден сақтасын деп ... ... Сұлу ... деп ... ... ... ... Бесiктi
аластау кезiнде:
Алас, алас, баладан алас, Тiлi ... ... ... пәледен қош! ... ... ... ... алас, ... ... ... ... ... ... ... тiл-көзден сақтасын деген тiлек айтылады.
Баланың туғанына қырық күн ... оның ... ... ... Бiр еркек қарын шашын алады, ал тұкымы өскен үбiрлi-шүбiрлi ... 40 ... суды ... ... ... "30 омыртқаң жылдам бекiсiн,
40қабырған жылдам қатсын" ... ... ... Бала ... ... 40 ... тас, сақина, жүзiк сияқты заттар ... ... ... көмектескен апалар өзара бөлiседi. Қарт ... ... ... ... ... ... т.б. ... берiледi.Қарын шашты
шуберекке туйiп, баланың киiмiнiң иығына қадап қояды. Бесiкке қайта ... ... ... аласы, ... ... мiне ... ... ... қош ... Май ... ... мiне ... ... ... бол.
Аталарың, ағаларың шақырса, Алас, алас, аласы,
Одан қорықпа ... ... ... қорықпа ... ... ... ... ... оянсын!-
деп тiлек айтылады.
Бесiкке салу тойына жиналғандар өлең айтып, әзiл-қалжың, ... ... ... ... Жас балаға бәйбiшелер бата берiп,
немерелерiне ... алып ... бала ... шыққанша жатады. Ит көйлегi тозып, еңбектеп жүре
бастаған ... ... ... ... ... ... қойнына алып жатады.
Бала бұл шамаға келгенде бесiктi тазалап, үйдiң ең ... ... ... Ол ... ... ... ... келсiн, "бесiк тiлеу-тiлеушi ендi
оған келер бала жатсын" ... ... ... ... ... ... ... атасы жатқан бесiкке немерелерi жатады. Қазақтың туған
жердi алтын бесiкке теңеуi де ... ... ... 1 ... ... ... қырқынан шығысымен-ақ үй-iшiнiн үлкендерiн ажырата бастайды.
Шешесi мен папасын жазбай ... ... ... ... ... "Ата кане?",
"Апа қане?" "Аға, апа қане?" деген сияқты сұрақтар берiп, ... ... ... ... өз атын ... ... "суық",
"жақсы", "жаман" деген сияқты сөздермен түрлi заттардың ... 6-7 ай ... бала ... ... ... ... Қазақтын
бала "төрт айда төнiректеп отырады, бес айда белгiлi отырады, алты ... ... ... сөз тiркесi бала дене бiтiмiнiң өсу ... ... ... 8-10 ай ... еңбектеп жүре бастайды. 10-12
ай шамасында қаз ... ... ... ... ... ... үйренедi. Осы
кезде балаға түрлi жалтырауық, сылдырмақ ойыншықтар мен үш аяқты ит арба
жасап берiп, соның ... ... ... қаз ... тез ... ... байланысты. Ал баланың
денсаулығына ана сүтi арқылы оның бойына ... ... ... етедi. Сондықтан жас босанған аналар түрлi тағамдар жеуi ... таң ... ... ... ... ... ... жан азығы ол ес
бiле бастағаннан баламен сөйлесу, айналадағы ... ... ... iске ... Төрт ... малдың төлдерiмен таныстырып, ... ... ... бiрнеше рет қайталатып (құлын қайтедi, қозы
қайтедi?) немесе мысық ... ... ... болып қоқақтатып, күшiк болып
үргiзiп үйрету арқылы малдар мен үй ... ... ... ... ... ... ... өлен-жырлар, айтыс, қол аяғын ербендету, билету арқылы
оның құаныш сезiмiн оятып жетiлдiруге көңiл ... Бала ... ... ... құаныш сезiмiне бөленiп, түрлi қимыл -
әрекеттер ... ... Бала ... ... ... ... ... тiкелей байланысты. Үлкендердiнң ұрыс-төбелiсi
бала психикасына ерекше әсер етедi. Жиi ұрыс-керiс болатын үйдiң ... ... ... ... ... тiптi ... ... да осындай
отбасынан шығатыны өмiрден белгiлi. Баламен отбасы ... ... ... оның iс - ... мән берiп көңiл ... ... оның тiлi ... ... ... ... ... я ренжiш
сезiмдердi тез сезiнедi. "Ата қайтедi?" "Апа ... ... ... қою ... айналадағы ортаны тез бiлуiне себепшi болатын, ой-сезiмiн
оятуға ететiн ... ... тiлi бал" деп ... ... айтпаған. Үлкендер
айтқан сөздерге тiлi келмеген бөбектер кейде затқа өзiнше ат ... ... ... ... киiм ... ... "апа" деуi, қорықса "бөки" деуi содан
шыққан.
Тұсау кесу.
Бала қаз ... ... ... журе ... ... ... ... Баланың туғанына 12-14 ай толғанда жасалады. Тұсау кесу ... ... 1,5 метр ала жiп, ... ... ... пышақ. Тұсау кесу
тойына ауылдың қыз-келiншек түгел шақырылады. Ет асылып, шай қайнатылады.
Тойға келгендер шашуға құрт, май, ... ... ... т.б. ... ... ... икемдi, елгезек, пысық апалардың бiрiне қайшы
мен жiптi ұстатып, баласының тұсауын аяғына ала жiппен тұсау ... ... ... қаз ... ... ... ... бассаң мәз болам Озып ... ала ... ... Қаз баса ... ... ... болсың
қадамың.
Қаз-қаз балам, қаз, балам, ... аяқ баса ... жаз, ... ... аса ... ... ... ... ... ... ... тұлымың
Қаз-қаз, балам, жүре ғой. ... бас, ... ... ... ... жiптi ... қияды да, баланы 3-4 аттатады.
Бұдан кейiн ойын-тойға келген 1,5-3 жасар ... ... ... ... ... Көп ... ... тұсауы
кесiлмеуiнен, немесе тұсауын кесушi шешесiнiң шабандығынан деп ... ... ... iшу ... ... ... ... Балаларға өлең, жыр,
тақпақ, жанылтпаш айтқызады. Той тарқарда үлкен ... ... ... деп қалталарына конфет, бауырсақ, құрт-iрiмшiк салып
алады.
Тұсау кескен әйелге ... ... аяқ киiм ... ... 7 жасқа толған кезде әке-шешесi немесе атасы, әжесi ... ... ... ... ... ... ... ауыл-аймақ болып қуаныштап, әйелдер анасына
қайырлы болсын айтып, "тiлашар" тойына арнап шашу шашады. ... ... ... ... ... ет, ... берiп сыйлайды. Қариялар кетерде
оқуға барған жас балаға "хатты тез танып, ... Көп ... ... Атымтайдай жомарт болсын, 12 ғаламның тiлiн бiлсiн" деп бата берiп,
тiлек тiлейдi.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар."12 бет
"Қазақтың салт-дәстүрлері."35 бет
Біздің отбасы8 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық салт- дәстүрдегі тәрбиенің маңызы9 бет
Мектепке дейінгі білім беру мекемесі мен мектепалды сыныбындағы педагогикалық үрдісте қолданылатын халық педагогикасы мен ұлттық салт-дәстүрлердің тәрбиелік мәні7 бет
Қазақтың салт-дәстүрлері23 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
Қазақтардың қол өнерге байланысын әдеп-ғұрыптар мен салт-дәстүрлері15 бет
Үйлену және үй болуға байланысты салт-дәстүрлер21 бет
Тұлпарлар театры17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь