Мемлекет және құқық теориясының пәні және оның ерекшеліктері

Мемлекет және құқық теориясының (МҚТ) пәні – бұл мемлекет пен құкықтьң пайда болуының, дамуының және қызмет атқаруының жалпы заңдылыктары, олардың мәні, кұрылымы, негізгі бөлшектері, принциптері, институттары. Сонымен катар МҚТ қазіргі мемлекеттік құқықтық болмыстарды да қарастырады және жалпы кұқықтық түсініктерді зерттейді.
Мемлекет пен құқықты басқа құрылымдардан бөліп қарауға, сондай-ақ әлеуметтік құбылыстар жүйесіндегі олардың орнын анықтауға, сөйтіп, мемлекет пен құқықтық мәнін терең түсінуге мүмкіндік береді.
Мемлекет пен құқық өте тығыз байланысты. Құқықсыз мемлекет өмір де сүре алмайды, қызмет те істей алмайды. Сондыктан мемлекет пен құқықтың пайда болу заңдылықгары да ұқсас. Мемлекет пен құқық теориясының пәнін былай кестелеуге болады.
Мемлекет және құқық теориясының пәні - өте күрделі ұғым. Осы пәнді толық зерттеу үшін төмендегі сұрақтарға аса көңіл бөлу қажет:
Заң ғылымдары арасында мемлекет және құқық теориясы ерекше орын алады. Мемлекет және кұқык теориясының ерекшеліктері мыналардан тұрады:
– біріншіден, қоғамдық ғылым, өйткені оның пәні мемлекет және құқық, бұлар қоғамдық құбылыстар болып табылады.
– екіншіден, саясат пен заңдарды зерттейтін ғылым, мұндай зерттеулерде мемлекеттің саясат пен билікке жататын немесе ғылыммен тікелей байланысты қызметтік іс-әрекеттерін карастырады.
– үшіншіден, ғылым мемлекет пен құқықтың негізгі және жалпылық заңдылыктарын, жалпыламалык сипаттарын зерттейтін жалпытеориялық ғылым болып табылады.
– төртіншіден, Мемлекеттік-кұқықтық қондырманың жалпы зандылықтарын баяндап түсіндіргенде мемлекеттік-құқықтық құбылыстарды зерттеудің амал-тәсілдерін, жолдарын қарастырып, олардың әдістемелік мәселелерін де шешеді.
– бесіншіден, заң ғылымдарының бәріне тән тұғырнамалық сипаты бар ғылым.
        
        1. Мемлекет және құқық теориясының пәні және оның ерекшеліктері
Мемлекет және құқық теориясының (МҚТ) пәні – бұл мемлекет пен ... ... ... және ... ... ... ... олардың
мәні, кұрылымы, негізгі бөлшектері, принциптері, институттары. ... МҚТ ... ... ... ... да ... ... кұқықтық түсініктерді зерттейді.
Мемлекет пен құқықты басқа құрылымдардан бөліп қарауға, ... ... ... ... ... ... сөйтіп, мемлекет
пен құқықтық мәнін терең түсінуге мүмкіндік береді.
Мемлекет пен құқық өте тығыз байланысты. Құқықсыз мемлекет өмір де ... ... те ... ... Сондыктан мемлекет пен құқықтың пайда
болу заңдылықгары да ... ... пен ... ... ... ... ... және құқық теориясының пәні - өте күрделі ұғым. Осы пәнді толық
зерттеу үшін төмендегі ... аса ... бөлу ... ... ... мемлекет және құқық теориясы ерекше орын ... және ... ... ерекшеліктері мыналардан тұрады:
– біріншіден, қоғамдық ғылым, өйткені оның пәні мемлекет және ... ... ... ... ... ... ... пен заңдарды зерттейтін ғылым, мұндай зерттеулерде
мемлекеттің саясат пен ... ... ... ... ... байланысты
қызметтік іс-әрекеттерін карастырады.
– үшіншіден, ғылым мемлекет пен ... ... және ... жалпыламалык сипаттарын зерттейтін жалпытеориялық ғылым
болып ... ... ... қондырманың жалпы зандылықтарын
баяндап түсіндіргенде мемлекеттік-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... мәселелерін де шешеді.
– бесіншіден, заң ғылымдарының бәріне тән ... ... бар ... ... және ... ... ... Мемлекет және құқык
теориясының жалпы және жеке ... ... ... ...... ... ... үшін сол ғылымның
зерттеу барысында қолданатын тәсілдері, жолдары мен амалдары.
Осы әдістер арқылы ғылым өз ... ... ... және ... әдістері мемлекеттік-құқықтық құбылыстарды зерттеуде ғылыми
жолмен, қамтамасыз ететін теориялық принциптердің, логикалық әдістері мен
арнайы ... ... ... ... және ... ... шын ... негізгі әдісіне
диалектикалық әдіс жатады. Мемлекет және құқық теориясы диалектаканың үш
заңына сүйеніп зерттеледі.
Олар: 1. ... ... ... ... ... ... ... шығаруды терістеу заңы. Бұл заң бойынша қазіргі күнде теріске
шығарылып жатқан қайсы бір болсын құбылыс, ертең я ... оның арғы ... және ... іске асып ... ... жәйт деп ... ... бірлігі мен күресі ... Бұл ... ... бір ... және ... бір мерзімде бірін-бірі жокқа
шығаратын құбылыстар болуы ықтимал ... және ... ... ... ... түрлерге жіктеледі.
Жалпығылымдык әдістер:
а) диалектикалық әдіс (диалектика-даму);
б) абстрактілік ... ... ... ... ... ... ... әдіс. Бұл әдіс – мемлекет пен құқыкгың тарихилығына,
оның өзгермелілігіне және әрқашан да ... ... ... ... жүйелілік әдісі. Мемлекет және құқық - құрылымы ... ... ... ... ... және ... ... зерттеп барып пайымдаудың арнайы және
ғылыми ... ... де ... ... – логикалық әдіс. Бұл әдісті қолдану арқылы құқтың
ішкі құрылымы, қайнар кездері, оны жүйелеудің әдістері зерттелінеді, ... ... ... мен ... әдісі. Бұл әртүрлі
еддердің мемлекеттік және құқықтық жүйелерін зерттеуде негізге алынатын
әдіс;
в) нақты – ... әдіс – ... ... ... негізделген
әдіс.
3. Мемлекет және құқық теориясының атқаратын қызметі.
Заң ғылымдарының қоғам өміріндегі ... оның ... ... және құқык теориясы барлық заң ғылымдарына негіз ... ... ... ... әртүрлі.
1. Онтологиялық қызметі. Мемлекет және ... ... бұл ... осы ... ... теориялық негіздерін зерттейді. Мемлекет және
құқықтың не екендігін, оның қалай пайда болғанын түсіндіріп береді.
2. Гносеологиялық қызметі, ... ... ... ... ... ... ... барысында, мемлекет және құқық ... ... ... ... білу үшін ... ... жүзеге асырудың теориялық
тәсілдерін даярлайды, ал мұның өзі түбінде ... ... ... ... ... ... ... және құқық теориясы іргелі
ғылым болғандықтан, оның зерттейтін заты, яғни пәні де ... ... ... Идеология ұғымына халықтың, қоғамның, оның
белгілі бір әлеуметтік топтарының көзқарастары мен ұстанатын принциптерінің
жүйесі жатады.
5. Болжамдык, ... ... ... пен ... ... ... заңдылықтарын зерделей отырып бұл теория өзінің үғым-
түсініктерінің әрі ... даму ... ... ... ұшырауын болжамдайды.
6. Дағдылы ұйымдастырушылық қызметі. Қандай бір дамыған мемлекет болса
да, ол ертелі-кеш ... ... әрі ... тез арада табыла қоймайтын келелі
мәселелерге тап ... Міне ... ... ... ... ... жене теориялық материалдарға сүйене отырып мемлекет ... ... ... ... ... ... ... шешімін іздестіреді
7. МҚТ тәрбиелеу қызметі- өзіне тән әдістермен заңды құрмет тұтатын,
заңға бағынатын ... ... Заң ...... ... ... әр азаматтың заңды мүддесін қорғайтын құрал екенін, оның
өміріне қажетті жағдайлар ... амал ... ... ... пен ... ... болуын түсіндіретін келісім-шарт теориясы
және оның осы заман ... ... пен ... ... ... ... теориялар бар. ... ... ... олар түрліше түсіндіреді. Марксизм-ленинизм
ілімі мемлекет пен ... ... ... ... ... тұрғысынан
түсіндіреді. Рулық қауым құлдырап, жеке меншік пайда болып, ... екі ... ... және ... ... бөлінген соң, олардың арасында шешілмейтін
қайшылықтар, ымырасыздық орын алады. Сол екі тап ... ... ... жойып жібермеуі үшін рулық биліктің орнына жаңа саяси
құрылым – мемлекет пайда болады. Мемлекет аталған қайшылықтарды шешу ... ... ... ... ... ... оны ... езуге жағдай
туғызу үшін құрылған.
Келісім-шарттық теория (Л.Гумплович, К.Каутский, Е.Дюринг)мемлекет ... ... ... ... ... ... келісім-шартпен
байланыстырады. Тағылық дәуірде адамдар өмір сүру үшін ... ... ... ... ... ... кауіпті, келіссіз
өмірден құтылу үшін адамдар өзара ымыраға келісіп, шартқа отырады. ... ... ... оған ... ... барлығын қорғауды,
лайықты өмір сүруге жағдай туғызуды міндеттейді. Қоғам мүшелері де заң
талаптарына ... ... ... ... деп ... ... ... пайда болуының негізгі теориялары:
1. Теологиялық теория. Бұл теорияны ... ... ... ... адамдарға берекелікке, әрі сонымен бірге жер бетінде
төртіпті сақтау мақсатындағы берген құрылымы деп түсіндіреді.
2. Құқықтың табиғи ... ... Бұл ... ... ... ... ... арқылы анықталған құқықтармен қатар
адамнын жаратылыстық табиғатынан туындайтын да ... бар ... ... ... тарихи теориясы. Бұл теория құқықты тарихи түрде туындайтын,
сөйтіп әрі қарай дамитын кұбылыс деп таниды. ... бір ... ... ұлттық өзгешеліктері болады да, олар мемлекетте құқық дамуы
барысында ескеріліп ... ... ... ... Бұл ... ... түзілуін (пайда
болуын) адамдардың психикасына (жүйке жүйесіне) байланыстыра ... осы ... ... ...... деп ... ... қабыл
алынып мақұлдаған мінез-құлық ережелерін баянды ету ... ... ... ... ... ... ... маркстік теориясы. Осы теорияны жақтаушылар құқықтық
терең тамыры экономикада деп ... ... ... ... ... тәуелді деп сендірген.
5. Мемлекеттің пайда болуын түсіндіретін ... ... ... ... ... және ... пен ... шығуы туралы түрлі теориялар бар. Осы
құбылыстардың пайда ... олар ... ... ... ... мемлекет пен құқықтың шығуын отбасының дамуымен
байланыстырады. Отбасының қожасы ер адам, ол отбасын өз ... ... ... ... ... ... ... отбасы
мүшелерінің белгілі бір ... ... ... ... Адамдар осындай қағидаларды басшылыққа алып, ... ... ... ... ... деп ... бұл теория.
- Психологиялық ... – бұл ... ... ... ... мен ... бұл теория адамдардың біріккен
көзқарасы, іс-әректі, мінезі, тәртібі-бәрі келісіп ... ... ... мен мемлекет адамдардың табиғи психологиялық даму заңдылық процесінің
нәтижесінде пайда болды деп тусіндіреді.
- таптық теория. Рулық қауым құлдырап, жеке ... ... ... ... ...... және ... таптарға бөлінген соң, олардың арасында
шешілмейтін қайшылықтар, ымырасыздық орын алады. Сол екі тап ... ... ... жойып жібермеуі үшін рулық биліктің орнына
жаңа саяси құрылым – мемлекет пайда ... ... ... – бұл ... Платон көне дәуірде уағыздаған.
Кейінгі оның өкілдері Блюнчли, Г.Спенсер ... Бұл ... – адам ... табиғаттың объективтік даму заңдарына сәйкес ... ... ... ... ... – адамның басы- миы сияқты ... ... тап ... ... ... ... қорғайды
деп есептейді
- Теологиялық (діни) теория мемлекет пен құқықтың пайда болуын құдайдың
құдіретімен байланыстырады. ... ірі ... ... әрекеті деген діни-
құқықтық қағидалары бар. Қазіргі заманда да ... ... ... ... ... ... ... Бұл қағидаларға сүйене
отырып дін теоретиктері мемлекет пен ... ... діни ... ... ... ... ... пен құқықтын шығуын, пайда болуын
адамдар арасындағы келісім-шартпен байланыстырады. Тағылық дәуірде ... сүру үшін ... ... ... әбден береке-касиеті кетеді.
- Күштеу (зорлау) теориясы мемлекет пен ... ... ... ... ... ... ... тайпаларды жаулап алып
бағындырып, олардың қарсылығын басып тұру үшін ... және оған ... күш ... органдарды құрады дейді.
6.Құқықтың пайда болуын түсіндіретін негізгі ілімдер
1. Теологиялық ... Бұл ... ... ... құдайдың
жаратқаны, құдайдың адамдарға берекелікке, әрі сонымен бірге жер ... ... ... ... ... деп түсіндіреді.
2. Құқықтың табиғи жаратылыстық теориясы. Бұл теорияны жақтаушылардың
пайымдауы бойынша мемлекеттің белгілеуі арқылы анықталған құқықтармен ... ... ... ... да ... бар ... ... Құқықтың тарихи теориясы. Бұл теория құқықты тарихи түрде туындайтын,
сөйтіп әрі қарай дамитын кұбылыс деп таниды. Теорияның бір ... ... ... ... ... да, олар мемлекетте ... ... ... ... Бұл теория құқық дамуы барысындағы ұлттық
ерекшеліктерді ескеріп отыратынын мойындағанымен заң ... ... ... тани ... яғни ... ... ... теориясы. Бұл теория құқықтың түзілуін (пайда
болуын) адамдардың психикасына (жүйке жүйесіне) байланыстыра қарастырады.
Сонда, осы ... ... ...... деп адамдар қоғамда қабыл
алынып мақұлдаған мінез-құлық ... ... ету ... ... ... бірінші орынға қояды. Мұның өзі ... ... ... көрініс тапқан, өйткені белгісіздік
пен екі ... адам ... ғой деп ... Құқықтың маркстік теориясы. Осы теорияны жақтаушылар құқықтық
терең ... ... деп ... дәлелдер келтіріп, құқық
экономикалық базиске тәуелді деп ... ... ... ... ... емес, өйткені мемлекет экономикасының белгілі бір мерзіміне
қандай құқықтық нормалардың қажет болатынын тек ... ғана айта ... ... ... ... ... қарау, сөйтіп құқықтан тек
үстем таптың көзкарастарын іздестіру артық ... ... Олай ... ... ... дұрысын айтқанда қоғам мен мемлекеттің типіне
(түріне) байланысты ... ... ... ... қоғам, құқық қаналушы
таптарды езіп-жаншуға бағытталмаған, қайта ол ... ... ... тең құқықтылық жағдай жасауға бағытталған болып келеді.
7.Мемлекет пен ... ... ... ... заңдылықтар
Ру дәуірінде адамдар тек жаратылыстың даяр өнімдерін жинап қорек етіп,
өмір сүрген. ... ... ... ... ... алып, өздері
шаруашылыққа кіріседі. Сөйтіп, жинау-терімшілік шаруашылығынан өндіру
шаруашылығына ... ... Мал ... ... ... нәтижесінде отырықшылық қалыптасып, елді мекендер, қалалар
салына бастайды. Қалаларда қол өнері пайда болып, ол мал шаруашылығы ... ... ... ... ... Экономиканың аталған салалары
бірінен-бірі бөлініп шығып, дербес өмір сүре ... ... ... ... бірі мұқтаж екендігі байқалады. Диқандарға мал өнімі,
малшыларға жер өнімі, қолөнершілерге тамақ қажет ... ... ... ... алыпсатарлар қалыптаса бастады.
Құрал-саймандардың жетілдірілуіне байланысты еңбек өнімділігі де өседі.
Соның нәтижесінде артық өнім ... ... ... ... барлық жиналған,
табылған өнім ру мүшелерінің жалпы меншігі болған еді. Енді ... ... ... ... өнім жеке ... ... ... айнала бастады. Сөйтіп, малға, ... ... ... ... ... ... Ақырында ру қауымының жалпы
меншігінің орнына жеке ... ... ... ... меншіктің айрықша
түрі – жеке меншік қалыптасты. Жеке ... ... ... ... ... бөлінді. Бір жағынан, құрал-жабдықтар, өндірілген бұйымдар,
мүлік-дәулет адамдардың бір тобының колында шоғырланады да, ... ... ... жағынан, кедейлер, жарлылар пайда болды. Сөйтіп, рулық қауым
өзіне тән ... ... ... Оның орнына жеке меншікке
негізделген, айрықша екі үлкен әлеуметтік топтан тұратын қоғам ... ... ... қоғамдағы барлық ру мүшелерінің игілігін көздеп,
еркін білдіретін қауымдық ... ... өз ... ... ... иелерінің – байлардың айрықша мүдделері болғандықтан, басқа ру
мүшелерімен, кедей-жарлылармен қатар отырып, мәселелерді тең ... ... ... байлар мен кедейлердің арасында кайшылықтар пайда ... ... ... ... экономикалық-әлеуметтік өзгерістердің
нәтижесінде коғамды билеу, басқару жүйесі де өзгерді. Рулық биліктің орнын
саяси билік, ... ... баса ... ... қоғамның белгілі бір
сатысында мемлекет жөне құқық пайда болды.
8.Мемлекет типтері: мемлекеттерді типтерге бөлудің ... ... ... ... ... ... тән айырымдық
белгілері негізінде біріктіріп топтастыруға мүмкіндік жасайтын, сөйтіп оның
тарихи ... ... ... ... ... ... ... типке бөлудің екі тәсілі бар:
1. Формациялық тәсіл; 2. Өркениеттік тәсіл.
Мемлекеттерді формацияға бөлу ... ... және ... ... ... ... ... қолдану нәтижесінде
қоғам таптарға бөлінеді де, олардың әрқайсысының экономикалық жүйеде ... орны ... ... ... ... ... екі үлкен тап: құл
иеленушілер мен құлдар болған. Ондай мемлекетті құл ... ... ... қоғам феодалдар мен шаруаларға бөлініп, ол ... ... ... және ... жеке меншігі құраған. Бұл
қауымды феодалдық қоғам деп атайды. Буржуазиялық қоғам да ... ... ... ... жеке ... ... және өз еңбегінің күшімен ғана
өмір сүретін жұмысшылар, шаруалар, ой еңбегі ... ... ... негізінен, жеке меншік иелерінің мүддесін қорғайды.
Марксизм-ленинизм ілімі негізінде XX ғасырдың басында социалистік
мемлекет ... ... Оның ... ... мемлекеттерден түбегейлі
ерекшелігі – еңбекшілердің, жұмысшы табы мен шаруалардың еркін баянды етіп,
солардың мүддесін қорғайтын мемлекет ретінде ... ... ... ... ұғымына негізделген мемлекеттер типологиясына
басқаша тәсіл колдану баршьшық. "Өркениет" ұғымы ... ... ... ... да ... ... ... келетін қоғамдық дамудың,
материалдық және рухани мәдениеттің деңгейі ретінде түсініледі. Өркениет
өзінің дамуында бірнеше кезеңнен ...... ... бұлардың әркайсысының өзіндік өзара байланысқан
әлеуметтік институттар жиынтығы ... ... ... ... ... ... шумерлік, үнділік, эгейлік);
2 - өздеріне тән мемлекет типтері сәйкес келетін ерекше өркениеттер
(үнділік, ... ... ... исламдық және т.б.);
3 – осы заманғы өркениет; мұндай өркениеттің ... тек ... ... үстінде және оларға тән нәрсе әлеуметтік-саяси
құрылымдардың дәстүрлері мен осы ... ... ... ... ... ... оның ... басқару жолдары
қандай екені, экономиканы, ... ... ... ... Осы ... қарағанда мемлекеттер алғашқы өркениеттегі ... ... ... деп екі топқа бөлінеді. ... ... ... ... ... де, ... ... күш ретінде қоғамның әлеуметтік және экономикалық құрылымы
анықталады. Кейінгі өркениеттегі мемлекеттік билік алғашқы ... ... ... ... ... ... күшті емес.
9. Мемлекет: түсінігі мен мәні. Мемлекет анықтамаларының алуан түрлілігі.
Мемлекет – басқару функциясын орындайтын және ... ... ... ... ... оған ... ... мен алғышарттар
жасауға ұмтылатын адамзат қоғамын ұйымдастырудың айрықша нысаны. Өзіне тән
ерекше ... мен ... ... ... аса мол ... ... экономиканы дамытудың, әлеуметтік-саяси, рухани, ұлтаралық
және жеке адамдардың арасындағы қатынастардың ... ... ... қатысып, коғамдағы істердің жағдайына белсенді түрде әсер ете ... тек ... ғана тән ... әсер ету ... мен әдістері
бар айрықша құрылым ретінде ... ... ... оны ... ... мен ... әрекет ететін басқалардан ерекше
өзгешелігімен көзге түсетін күрделі саяси организм ретінде үғынамыз.
Көрсетілген негізгі жағдайлар ... ... және ... өзінің көрінісін табуы керек. Өзінің көрінісін тапқан құбылыстың
күрделілігі мен көп ... ... оның ... ... ... ... ... - адамзат қоғамы дамуының нәтижесінде ... ... ...... ... міндетін атқаратын, адамдардың, топтардың,
таптардың қарым-қатынастарын реттеп отыратын, заңдарды қабылдайтын саяси
ұйым.
Мемлекет – қоғамның ... ... ... ... ... мәні – мемлекеттің басты тағайыны, осы ... ... яғни ... ... мәні оның ... мақсатын, қызметінің ... ... ... ... ... пен оның құрамында
болатындардың бәрі.
Кез келген мемлекетте қарама-қарсы ... ... ... екі мән – таптық
және жалпы әлеуметтік мән болады.
Мемлекеттің таптық ... ... ... ... ... өзін өзі
басқарудың бұрыңғы органдары ... ... ... қызметтерін
атқаруды тоқтатқаннан бастап пайда болады. Қоғам әлеуметтік жіктелуге аяқ
басады, бұрынырақта қоғамның ... ... ... ... ... саяси
сипатқа ие болады, сөйтіп ол ең ... ... ... ... мүддесіне бейімділік танысу түрінде жүзеге асырылады. Сонымен
мемлекеттің таптық мәні қашанда болсын ... ... ... ... ... және оны ... асыру арқылы білдіріледі.
10. Мемлекеттің белгілері. Мемлекеттің негізгі белгілерін осы заманғы
тусіндірудің турлері.
Мемлекет – саяси ұйым. Қоғамда ... ... ... ... мүмкін.
Бірақ мемлекет – ерекше, бүкіл ... ... ... соның атынан,
қоғам үшін қызмет істейтін саяси ұйым. Мемлекет ... ... ... де, ... ... ... да қызмет атқарады. Сондықтан
мемлекеттің қоғам өміріне тікелей және жанамалай әсер ... ... және ... ... ... оны ... ... бар. Оларға
жататындар мыналар:
1)Мемлекеттік егемендік. Мемлекеттің негізгі белгілерінің бірі - ол
басқа ... ... ... ... ... емес. Мемлекет
өзінің ішкі және сыртқы саясатын өзі қалыптастырып, өз ... ... ... айтқанда, басқа мемлекеттерге жалтақтамай, өзінің ... ... ... өзі ... ... ... ерекше билеуші, басқарушы органдары
болады. Мемлекет органдарында тек ... ... ... ... ... ... заңды орнықтырылған тәртіпті
қамтамасыз ету үшін мемлекет әскер, полиция құрады. Сыртқы ... ... үшін ... ... ... ұйымдастырады.
3) Мемлекет органдарын, оларда істейтін қызметкерлерді қаражаттандыратын
оның арнаулы ... қоры ... Ол ... ... үшін ... ... ... және оны жинайды.
4) Мемлекеттің өзінің ... ... ... Сол аумақта мемлекет
қүрылады, өз қызметін атқарады, билік жүргізеді. Өз аумағының тұтастығын
мемлекет барлық күш-қуатымен ... ... ... ... ... ... қайшылықтар, келіспеушіліктер, соғыс-тар
көбінесе осы жер, аумак мәселесіне байланысты. Мемлекеттің ... ... ... ... үшін әкімшіліктерге бөлінеді. Халық әкімшілік-аумақтық
бөліктерге бөлініп тұрғандықтан олардың құқықтық жағдайы соған байланысты
болады.
5) ... ... ... бірі – ... ... ... қатынастарды реттеп, оларды қажетті қалыпқа салып, тәртіп орнату
үшін құқықтық нормалар жасалынады. Оларды ... ... ... ... бар ... болады. Сол құқықтық нормалардың жиынтығы
мемлекеттің құқықтық жүйесін құрайды.
11. Мемлекет функциялары. Мемлекет функцияларын жүзеге асыру нысандары.
Мемлекет ... ... да ... қоғам түрлі таптар мен әлеуметтік топтардан тұрады.
Кейбір елдерде, ... ... ... ... ... ... реттеу – негізінен, мемлекеттің міндеті. Оларға ... ... ... ... пайда болатын қайшылықтарды
реттеу, шешу, жөнге салу, тек қана ... ... ... іс. Ол ... күш те, ... та, ... да мүмкіндіктер бар. Осыған сәйкес
мемлекет әлеуметтік функция ... Егер де ... осы ... кең
өріс алып, үздіксіз жүргізілетін болса, оны әлеуметтік мемлекет дейді.
Осы заманғы мемлекеттердің бәрінде де ең маңызды қызметтер ... ... ... атап ... ... Осылай көңіл бөліп атап
көрсетуіміздің себебі адамзат баласының қазіргі кездегі тіршілік ... ... ... ... ... ... ... туындап отыр.
Мысалдар келтірсек, адамзатты, табиғатты бүлдіру ... ... ... ... ... қатерлі сипат алып бара жатыр,
адамды қырып-жоюдан алапат құралдарының жинақталған ... бәрі ... ... ... ... ... отыр.
Қандай қоғам болса да ғылымсыз, білімсіз, мәдениетсіз өркендеп, дами
алмайды. Бұл салада да мемлекет зор қызмет атқаруы керек.
Оларды мемлекет қаржыландырып, жұмысын ... ... ... ... ... емес оқу, ... ... жұмысын заң жүзінде
реттеу арқылы оларға да әсер ... ... ... ... ... ... ... т.б. түрлі қатынастарда болуға талпынады. Мұндай қатынастар тең
негізде қалыптасатын болса әр елдің дамуына қолайлы жағдайлар туғызады. ... ... ... ... ... ... функциясы жүзеге асырылады.
Бейбітшілікте, тыныштықта өмір сүру үшін мемлекеттер өзара ... ... ... одақтар кұрады, т.с.с. әрекеттер жасап отырады.
Қазіргі тарихи жағдайда соғыс, әскери шиеленістер адамзаттың өмір ... ... ... Сондықтан адамгершілік жолмен дамығысы келетін
мемлекеттер ... ... алу ... ... ... ... бейбітшілік функциясын атқару да тән көрініс болу керек.
Осы айтылғандар ... ... ... ... ... ішкі функциясына жатады. ... ... ... сан ... ... түседі. Алдымен мемлекет
өзінің тәуелсіздігін, егемендігін, аумағының түтастығын ... ... ... ... ... әрекет жасайды. Ол өзінің шекарасын бекітеді,
күзетеді. Сол үшін ... ... ... құрады, басқа мемлекеттермен
осыған байланысты шарттар жасасады. Осы ... ... ... ... ... ... деп аталады.
12. Мемлекет функцияларын жүзеге асырудың нысандары.
Мкмлекеттің функцияларын іске асыру нысандары мен тәсілдері.
Бұл қызметтің екі түрі болады: ... ... ... ... ... және ... жалпылама іс әрекеттер арқылы функцияның
дұрыс орындалуына үлес қосу. Құқықтық шеңберінде функцияны орындаудың уш
турі бар: құқық шығармашылық, құқықты іске асыру; ... ... ... жаңа ... ... талабына қарай уақытында қабылдау.
Онсыз мемлекеттің қызметіне нұқсан келуі мүмкін.
Құқықты іске асыру- бұл істі орындау мемлекеттің үкіметінің міндеті ... ... ... акт ... ... Онда жауапты субектілер,
не істеу керегі, оның уақыты, материялдық негіздері толық көрсетілуі
қажет. Бұл істі ... алу ... ... бұл қызметті атқаратын органдар: сот пракуратура, ІІМ, ... ... ... бағыттары: заңдылықты, тәртіпті, адамдардың және
заңды тұлғалардың бостандығы мен құқықтарын қорғау азаматтық, қылмыстық
істерді уақытында қарап, кінәлі ... ... ... эканомикалық жүйеде шарттық байланыстың маңызы күшейуде.
Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Мемлекеттің функциясын құқықсыз реттеу қызметтері: мемлекеттік органдар
функцияларды іскеи асыруда толып толып жатқан әртүрлі іс- әрекеттер жасап
жатады. Сол іс ... ... ... деп атайд.
Олардың қоғамдыбасқаруда маңызы өтезор.
Мемлекеттің функцияларын орындау тәсілдері: ерікті, еріксіз, сендіру
нандыру .эканомикалық ... ... ... ... бер, ... ... ... монополистерден қорғау.
13. Қоғамды ұйымдастыру және тіршілік етудегі мемлекет және құқықтың ... пен ... ... ... пен ... ... Мемлекет нысаны
Мемлекет нысаны туралы ұғым ең маңызды мазмұндық сипаттама ... ... ... ... алып қарағанда мұның маңызды
екенінде сөз жоқ.
Мемлекет нысаны деп мемлекеттік билікті ұйымдастыру мен оның құрылымын
айтады.
Мұнда маңызды ... ... ... ... ... ғана ... ... саяси мәніннің жоғары дәрежеге дейін көтерілуі. Мемлекеттегі
биліктің қалай ұйымдастырылып, ... ... ... ... басшылықтың нәтижелілігі, басқарудың ұтымдылығы, ... ... мен ... ... және оның ... ... пен ... тәртіптің ахуалы, жайы мен күйі көрініп тұрады. Міне,
мемлекет нысаны мәселесінің аса маңызды ... ... ... ... келетін себебі осы.
Мемлекет нысаны, яғни мемлекеттік биліктің құрылымы, оны ұйымдастыру
мағынасы жағынан алып ... ... ... ... ... - бұл ... пен басқарудың жоғарғы органдарын құру және
ұйымдастырудың белгіленген тәртібі. ... - бұл ... ... жасаудың тәсілі, орталық регионалдық және жергілікті билік пен
басқарулардың өзара қатынастарын белгілеудің тәртібі. ...... ... ... ... асырудың әдістері, амалдары мен жолдары.
Сонымен мемлекет нысаны негізгі үш элементтен, атап ... ... ... ... ... нысанынан және мемлекеттік, саяси
режим нысанынан синтезделеді (түзіледі). Осы көрсетілген ... ... ... ... ... Ұзақ уақыттар бойы бұл түсінік
басқару нысаны мен мемлекеттік құрылым нысанынан тұрады деп ... де, ... оған ... ... саяси өзгермелілік (динамика да) те
қоса қарастырылатын болды.
15. Мемлекетті басқарудың нысаны және оның ... ... ... ... ... ең ... биліктің
ұйымдастырылуы түсініледі.
Монархия – мемлекеттің егеменді жоғары билігі бір адамның қолында өмір
бойы болады және ... ... мұра ... ... ... ешкімнің
алдында жауапты болмайды. Ол тек құдайдың алдында ғана жауапты.
Монархияның үш түрі ... а) ... ... ... Бұл ... ... ... бір жалғыз, ең жоғары органы. Оның қолында заң
қабылдау, атқару, және сот ... ... ... ... ... ... ... Біріккен Араб Әмірлігі елдерінде орын алған.
б) Шектеулі конституциялық немесе парламенттік монархия, басқарудың
мұндай ... ... ... ... монарх пен басқа органдарға бөлінген
болып келеді. Мысалы, парламентке. Қазіргі кезде басқарудың ... ... ... Норвегия, Швеция мемлекеттерінде бар.
в) Дуалистік монархия. Басқарудың бұл нысанында елдегі мемлекеттік билік
монарх пен парламент ... тең ... ... ... келеді.
Республика. Басқарудың бұл нысаны бойынша мемлекеттегі ең жоғары билік
(өкімет) сайланбалы органдарға тиесілі болып келеді.
Республика билігінің екі жолы бар: ... және ... ... Президентті тікелей халық сайлайды және Президент
мемлекет басшысы бола ... ... ... өзі ... ... – Президенттік басқару нысанындағы республика.
а) Президенттік республика басқарудың бұл нысанында президенттің жеке
өзі, парламенттің ... ... ... ... ... ... ... алдында жауапты болады. Басқарудың мұндай нысаны қазіргі
заманда Америка Құрама Штаттарында және Қазақстанда орын алған.
б) Парламенттік республика. ... ... ... бар елде ... заң
қабылдайтын ғана емес, сонымен бірге үкіметті бақылайтын да орган болып
табылады. Мұндағы президент – мемлекет яғни ел ... ол ... ... ... ... ... құрады. Үкіметке премьер-министр жетекшілік
етеді (басқарады) (премьер-министр лауазымы басқаша аталуы мүмкін).
Парламенттік-президенттік аралас ... да ... ... ... ... онда Үкіметті Президент пен Парламент
бірлесе отырып жасақтайды, құрады.
Мемлекеттің құрылыс ... және оның ... ... ... ... ... қарапайым
(унитарлы) және күрделі болып екі топқа бөлінеді.
Унитарлық ...... ... мемлекет. Оның әкімшілік-
аумақтық бөліктерінде мемлекеттік құрылым мәртебесі және егемендік құқықтар
болмайды. Унитарлық ... ... ... заң ... ... ... ... Онда бірыңғай азаматтық және бір
арналы салық жүйесі болады.
Күрделі мемлекет – ... ... ... ... ... дәрежеде дербестігі болады. Күрделі мемлекеттерге империя конфедерация,
федерация, достастық және бірлестіктер құрған ... ... – күш ... ... ... ... мемлекет. Бұл
мемлекеттің құрамдық бөліктері жоғарғы ... ... ... тәуелді
болып келеді. Империялардың бір ерекшелігі, олардың ... ... ... мемлекеттік-құқықтық мәртебе болған емес. ... ... Рим ... ... ... және т.б. жатады.
Конфедерация – белгілі бір тарихи кезеңде, өздерінің алдына қойған
мақсаттарына жету үшін егеменді ... ... ... ... ... ... ... уақытша құрған одағы алдына қойылған
мақсаттары бойынша түрлі болуы ... ... ... экономикалық және
саяси да болады.
Федерация – бұл ... ... ... ... оның ... ... құрылымдар болып табылады. Олардың белгілі ... ... ... ... ... ... ... қағидатына негізделеді.
Достастық – белгілі бір дәрежеде тектес болып ... ... ... ... ұйымдасқан түрдегі бірлестігі. ... ... ... ... ... ... жүйесіне,
тіл, мәдениет, дін салаларына қатысыты болып келеді. Мысалы Еуропа ... ... ... - қоғамның мемлекеттік болып ұйымдасуының өтпелі
кезеңдеріне тән нысан. Мемлекеттер бірлестігін ... ... ... ... (шарт) жатады, оның өзі көп жағдайларда бірлестікке
кірген мемлекеттер арасындағы ... ... ... түседі.
Сөйтіп бірлестік мемлекеттерінің конфедеративтік бірлестікке қарай бірте-
бірте дамуына жол ашады.
17.Мемлекеттің саяси режимі және оның түрлері
Саяси ... ... ... ... ... жүзеге асыру
әдістеренің жиынтығы.
Саяси режимдердің түрлері:
а) ... б) ... ... ... өз ... ... б) тоталитарлық; в) фашистік режимдер болып жіктеледі.
Демократиялық саяси режимның белгілері:
1. Әр түрлі ... ... ... ... ... ... жағдайында әрекет етеді, қызмет атқарады.
2. Идеологиялық плюрализм, яғни, ... әр ... ... ... ... және үстемдік етуші бірден-бір
идеологияның болмауына жағдайлар жасалады.
3. Мемлекет өз органдарын, ... ... ... құрады.
4. Қоғамда демократиялық құқықтар мен бостандықтар орын алады. Оларды,
шын ... ... етьу ... ... ... ... ... Демократиялық партиялар мен ұйымдарға тыйым салынады.
2. Идеологиялық плюрализм болмайды, мемлекетте үстемдік етуші идеология
орнығады.
3. Сайлау ... ... ... болмайды.
4. Демократиялық құқықтар мен бостандықтар шектеледі.
5. Жаппай қуғын-сүргін және заңсыздықтар орын ... ... ... ... ... бір түрі ... ... персонофикацияланады, яғни, нақты билеушілер түрінде көрініс
табады, олар диктатура (шексіз билік) орнатады.
Тоталитарлық режимның белгілері:
1. Мемлекетте бір ғана ... ... ... етеді, ол мемлекеттік
биліктің ұйтқысы ... Бір ғана ... ... ... ... ... етек алады.
3. Қоғамда жеке адамға табыну мемлекет тарапынан қамтамасыз етіледі.
4. Мемлекет әкімшіл-әміршіл жүйе арқылы басқарылады.
5. Азаматтардың ... ... ... мен ... ... ... реттеліп, жүзеге асырылады.
Шектен шыққан әлеуметтік бөспелік (демагогия) орын алады.
18. Мемлекет механизмі. Мемлекет механизмінің ... ... ... сан қилы ... ... ... (аппараты) болады.
Мемлекеттің механизмі - белгілі түрде ұйымдастырылған, ішкі тұтастығымен
және өзара байланыстылығымен сипатталатын мемлекет ... ... ... ... оның ... әлеуметтік, ұлттық, экономикалық,
географиялық, т.б. ерекшеліктеріне ... ... ... тән ... - оның ... тек мемлекет
қызметін атқаруға қажет болғанда ғана құрылады. Екінші заңдылығы - бірінің
қызметін бірі қайталайтын ... ... ... ... ... органдардан, мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындардан
және мемлекеттік қызметкерлерден ұйымдық ... ... ... ... етуге қажет ықтиярсыз көндіру күштерінен
тұрады.
Мемлекеттік мекемелер мен кәсіпорындардың биліктік ... ... ... Олар экономика, білім, денсаулық
сақтау, мәдениет, ... ... және т.б. ... жалпы әлеуметтік
қызметтерді атқарады.
1. Адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының басымдылығы қағидаты
2. ... ... ... ... ... ... кағидаты
5. Жариялылық қағидаты - құқық субъектілерінің ... бір ... ... ... ... ... істер жөнінде мағлұмат
алуын қамтамасыз етуді айқындайтын негіз.
6. Шынайы кәсіпқойлық қағидаты - мемлекеттік ... ... ... ең ... ... пайдалану ісін практикаға, іс
жүзіне енгізуді белгілеудің ең ... ... ... ... ... пен ... ... қабылдауларды
үйлестіру қағидаты - мемлекеттік аппаратта демократиялық және бюрократиялық
бастауларының ақылға қонымды ... ... ... ... ... ... негізі.
8. Сайланбалылық пен тағайындаулардың үйлестірілуі ... ... ... ... ... мен ... (бір
орталыққа бағындыру) шараларының үйлесімділік дәрежесін (айқындау шартын)
белгілейтін ... ... ... ... - ... ... ... әртүрлі деңгейлі дәреже алады, осыған байланысты басшылық
бағыныштылықты ... тең ... ... ... ... ... мен қызмет ету принциптері
(қағидаттары)
Демократиялық құкықтық, әлеуметтік мемлекет ... ... ... ... құрылады. Мұндай мемлекеттердің механизмі мынадай
органдардан тұрады: 1. ... ... ... ... ... екіге бөлінеді: 1) Жоғарғы өкілдік орган - Парламент. Парламент
сонымен қатар бірден-бір заң ... ... 2) ... ... - ... ... ... мәслихаттар. 2. Мемлекет басшысы.
Қазақстанда мемлекет басшысы - ... ... ... ... тармағының келісіп жұмыс істеуін және өкімет органдарының халық
алдындағы жауапкершілігін камтамасыз ... ... ... ... ... ... - Үкімет. Жергілікті атқарушы органдар ... 4. ... ... ... ... оларға:
министрліктер, мемлекеттік комитеттер, агенстволар, ведомстволар жатады. 5.
Сот органдары. Қазақстанда оларға: Жоғарғы Сот, ... ... ... жатады. 6. Прокуратура. Ол зандардың ... ... ... 7. ... Оған мемлекеттің әр саладағы қарулы күштері
жатады. 8. Барлау, қарсы барлау органдары. 9. Абақты, бас ... ... ... ... орындар.
20.Мемлекеттік органдар және олардың жіктелуі. Заң шығарушы, атқару және
сот органдары
1. Туындау тәсілдері бойынша:
а) ... ... ... ... ... ... ... президент. Бұл органдар басқа қандай бір ... ... ... ... ... және т. ... ... бастапқы
органдар құрады және бұларға өкіметтік (биліктік) өкілеттіктерді солар
береді.
2. Өкіметтік (биліктік) өкілеттіктердің ... ... ең ... ... ... ... Құзырларының ауқымдылығы бойынша:
а) кұзырларынын жалпылама болып келетіндері (үкімет);
б) құзырлары арнайы ... ... ... ... істер
органдары}.
4. Билік бөлінісі қағидаттары бойынша:
а) Заң шығару органдары ... ... ... жөне т.б. ... Сот ... ... ... қабылдау тәртібі бойынша:
а) алқалы органдар, яғни шешімді алқалы түрде ... ... жөне ... жеке дара ... органдар, яғни шешімді жеке дара басшылықпен
қабылдайтындар (Президент, министрліктер, комитеттер).
Мемлекеттік аппаратты ұйымдастыру мен оның ... ... ... мемлекеттік органдар үшін бірыңғай талаптар қойылады.
Талаптар - мемлекеттік органдарды құру және ... ... ... ... ... ... ... ережелері,
негіздері.
21. Қоғамның ... ... ... ... ... жүйедегі
мемлекеттің рольі мен алатын орны.
Қоғамның саяси жүйесі – ... ... ... тән ... ... тарихи дәстүрлерге, нақтылы қоғамнын саяси ... ... ... ... ... ... жиынтығы. Нақтылы қоғамның саяси жүйесі онын ұлттық, таптық
жаратылысымен, ... ... ... тұрпатымен (республика,
монархия), мемлекеттік құрылымымен (федерация, біртұтас), саяси режимінің
сипатымен ... ... ... ... ... ... ... т.с.с. жағдайлармен анықталады.
Саяси жүйеге жатқызылатын қоғамдық құбылыстардың ерекше белгілері
болады. Оңдай ... ... ... 1) ... жүйе ... ұйымдық
сипаты болуы кажет; 2) кез келген қоғамдык бірлестік, ұйым ... ... бола ... ... жүйеге жату үшін оның алдына қойған ... ... ... ... 3) ... ... ... сипаты оның
бағдарламасында анықталады.
Саяси жүйе дегеніміз саяси билікті және азамат пен ... ... ... сонымен бірге өздері өзара әрекеттесуде болатын
нормалар мен ... ... ... ... институттардың,
мекемелер мен әрекеттердің жиынтығы.
Саяси жүйеде мемлекеттің алатын орны ... ... ... ... ... ... саналады, себебі ол қоғамды қандай да болсын ерекше бөліктерге
бөлмей қоғамның, халыктың ... ... үшін ... ... ... даму ... ... тек оның өзіне ғана ... бар. ... өз ... ... үшін ... ұйымдардан тұрады: ол
мемлекет органдары. Саяси жүйенің басқа ... ... ... Мұны - мемлекеттің механизмі дейді. Осы механизм арқылы мемлекет
өзінің сан алуан, ... ... ... атқарады. Мемлекет тек қоғамның
ішінде ғана емес, басқа мемлекеттермен қарым-қатынас, ... ... да ... ... Тек ... ғана азаматтық деген құбылыс
тән, сондықтан азаматтық -мемлекет пен ... ... ... ... ... ... ... Нормативтік құқықтық актілерді мемлекет
органдары ғана ... ... олар ... ... ... ... ... қоғам мүшелерінің іс-әрекетін, мінез-құлқын жолға
салған құрал болып саналады.
22. Құқықтық мемлекет идеясының пайда болуы және ... ... ... ... жеке адам және ... ... корғайтын, заң
үстемдігі мен құқық принциптеріне негізделген мемлекет. Құқықтық мемлекетті
қалыптастыру ісі қоғамды демократияландыруға, ... ... ... принциптерінің сақталуына негізделеді.
Құқықтық мемлекет – басқаша түсіндірсек ол жеке тұлға мен ... мен ... ... ... ... негізгі мақсаты
етіп қойған мемлекетті ... Бұл ... өз ... ... ... ... құқыктың басымдылығы;
б) адам мен азаматтың құқықтық қорғалуы;
в) ... ... ... заң ... ... пен ... тұтастығы;
е) мемлекет пен жеке ... ... ... ... ... ... ... құқықтық мәдениетінің жоғары болып, оның ... ... ... ... ... тәуелсіздігі;
к) антимонополиялық құрылымдардың тұрақты түрде қызмет істеуі.
Құқықтық мемлекетте барлық субъектілер өз әрекеттері бойынша жауапты
және құқықтық ... ... ... құрылуы тиіс. Сондықтан күкықтық
мемлекетте субъектілердің ... ету ... ... ... ... тікелей көрсетілген әрекеттерге ғана рұқсат берілген" ... ... мен ... ... ғана ... ... ... Құқық субъектілерінің қайсысына болсын ... ... ... ... мен ... да ... субъектілеріне қатысты
"заңмен тікелей тыйым салынбағанның бәріне рүқсат етілген" ... ... ... ... және ... ... түсінігі, құрылымы және
белгілері.
Құқықтық мемлекет дегеніміз жеке адам және ... ... ... ... мен құқық принциптеріне негізделген мемлекет. Құқықтық мемлекетті
қалыптастыру ісі қоғамды демократияландыруға, құқықтық ... ... ... ... ... ...... түсіндірсек ол жеке тұлға мен қоғамның
құқықтары мен бостандықтарының құқықтық қорғалуын ... ... ... қойған мемлекетті айтады. Бұл мемлекет өз ... ... ... ... ... ... адам мен ... құқықтық қорғалуы;
в) мемлекеттік биліктің бөлінуі;
г) заң ... ... пен ... тұтастығы;
е) мемлекет пен жеке ... ... ... ... ... орнауы;
з) қоғамның құқықтық мәдениетінің жоғары ... оның ... ... ... көтерілуі;
и) соттардың тәуелсіздігі;
к) антимонополиялық құрылымдардың тұрақты түрде қызмет ... ... ... ... ... ... ұлттық, әлеуметтік-
экономикалық, отбасылық қатынастар мен институттардың жиынтығы, ... ... жеке ... мен ... ... ... ... құрылым ретінде мына жүйелерден тұрады:
а) ... ... ... ... ... ... белгілері:
- адам және азаматтың құқықтары мен ... ең ... ... ету;
- өзін-өзі басқаруы;
- оны құрайтын құрылымдар мен ондағы түрлі халық топтары арасында
болатын ... ... ... ... ... қалыптасуы және көппікірлілік
(плюрализм);
- бүкіл жалпылык хабардар болу және ең ... ... ... адам
құқықтарынын іс жүзінде жүзеге асырылуы;
24. Ққықтық мемлекет және ... ... ... ... принциптері және ҚР Конституциясында баянды етілуі
Құқықтық мемлекет – басқаша түсіндірсек ол жеке тұлға мен ... мен ... ... қорғалуын өзінің негізгі мақсаты
етіп қойған мемлекетті айтады. Бұл мемлекет өз ... ... ... ... ... ... адам мен азаматтың құқықтық қорғалуы;
в) ... ... ... заң ... ... пен заңның тұтастығы;
е) мемлекет пен жеке ... ... ... ... ... ... қоғамның құқықтық мәдениетінің жоғары болып, оның ... ... ... ... ... тәуелсіздігі;
к) антимонополиялық құрылымдардың тұрақты түрде қызмет істеуі.
ҚР Конституцияда бекітілген "тежемелік әрі ... ... ... ... заң ... ... және ... кұқықтық шектеулердің жиынтығы болып табылады. Мысалы, заң қабылдау
билігіне қатысты "тежемелік әрі тепе-теңдік" жүйесінде Президент үлкен ... ... бұл "заң ... ... асығыс шешім қабылдағанда
Президент кідірте тұру ветосы құқығын ... Ал енді ... ... тежемелерге Президент билігінің мерзімі, Президентке импичмент
жариялау, Үкіметке сенімсіздік білдіру вотумы жатады.
Парламент тарапынан ... ... ... ... жауапты
қызметкерлеріне заң қабылдау құрылымдары құрамына сайлануға, коммерциялық
істермен айналысуға тыйым салу ветолары жатады. Сот билігіне ... ... ... ... мына ... ... шектеулер
болады: кінәсіздік презумпциясы, қорғалуға құқықты болу, азаматтардың заң
мен сот алдында тең құқықтылығы, сот ісін ... ... және ... ... ... сотқа қарсылық білдіру және т.с.с. жатады.
Импичмент – дегеніміз жоғары лауазымды тұлғаға сенімсіздік білдіру, оны
лауазымнан тайдыру, оны заң ... ... ... пен ... ... ... жауаптылығы қағидатын түбегейлі
қарастырған жөн. Бүл қағидатта мемлекет – саяси биліктің сақтаушысы ретінде
мемлекет пен ... ... ... ... ... ... Ал ... болса сол қатынастардың іске асырылуы кезіндегі
қатысушысы болып табылады.
26. ... ... ... ... ...... мемлекет. Елімізде түрлі діни
бірлестіктер әрекет етуде. Азаматтардың қандай дінге сенгісі келсе өз ... ... ... ... де ... Дін ... ажыратылған. Оның
мәні мынада: біріншіден, мемлекет қандай да болсын діни ... ... ... оқу орындарында (мектептерде,
институттарда, т.с.с.) діни ілімді уағыздауға жол ... ... ... ... ... партиялардың ұйымдастырылуына және
қызметіне тыйым салынған.
Қазақстан Республикасында, Конституцияда айтылғанындай, әлеуметтік
мемлекет ... ... ... ... заң халықты таптарға,
ерекше әлеуметтік топтарға бөлмейді. Мемлекет халықтың ... ... ... қызметшілерге, мұғалімдерге, ғалымдарға,
оқушыларға, аналарға, ... ... ... ... Мемлекет әрбір әлеуметтік топтың ерекшеліктерін ескеріп, көмекке
мұқтаждарға тиісті қаражат бөледі. Себебі ... ... ... ... ... ... ... қамқорлық қажет. Мемлекеттің
сипаты оның жастарға, мүгедектерге, зейнеткерлерге, көп балалы отбасыларына
қамқорлық жасап, олардың ... ... өмір ... ... ... ... Республикасының Конституциясында жазылғанындай, ол біртұтас,
Президенттік басқару жүйесіне ... ... ... – оның ... ... ... бөлінбеуі. Әкімшілік-аумақтық құрылым туралы ерекше заң бар. Ол
Қазақстанның тарихы және казіргі замандағы ерекшеліктерін бейнелейді.
27. ҚР-сы егемендігін ... ... ... ... ... ... теориясы. Тепе-теңдіктер мен
тежемеулер жүйесі.
"тежемелік әрі ... ... ... ... ... заң
қабылдау, атқарушы және соттарға қатысты кұқықтық шектеулердің жиынтығы
болып табылады. Мысалы, заң ... ... ... ... әрі тепе-
теңдік" жүйесінде Президент үлкен роль ... ... бұл "заң ... ... ... ... ... кідірте тұру ветосы құқығын
қолданады. Ал енді атқарушы билікке қатысты ... ... ... ... ... ... ... сенімсіздік білдіру
вотумы жатады.
Парламент тарапынан болатын тежемелерге атқарушы органдардың жауапты
қызметкерлеріне заң ... ... ... ... ... айналысуға тыйым салу ветолары жатады. Сот билігіне Конституцияда,
істерді жүргізу заңдарында көрсетілген мына кағидаттар ... ... ... ... ... құқықты болу, азаматтардың заң
мен сот алдында тең құқықтылығы, сот ісін ... ... және ... ... тиістілігі, сотқа қарсылық білдіру және т.с.с. жатады.
Импичмент – дегеніміз жоғары лауазымды тұлғаға сенімсіздік білдіру, оны
лауазымнан тайдыру, оны заң алдындағы ... ... ... және ... республика. ҚР-дағы президенттік
республиканың ерекшелігі
а) Президенттік республика басқ ... бұл ... ... жеке өзі, ... ... ... ... Үкімет
өзінің қызметтері бойынша президент алдында жауапты болады. Басқарудың
мұндай нысаны қазіргі заманда Америка Құрама ... және ... ... ... республика. Мұндай басқару нысаны бар елде парламент заң
қабылдайтын ғана емес, сонымен бірге үкіметті ... да ... ... ... ...... яғни ел ... ол үкімет басшысы
емес. Мұнда үкіметті партиялар құрады. Үкіметке ... ... ... (премьер-министр лауазымы басқаша аталуы мүмкін).
Парламенттік республикада мемлекет ... ... ... ... ... ... негізделген. Парламенттің ... ... ... ... үшін ... ... ... береді. Үкімет
Парламенттің сеніміне сүйеніп қызмет істейді. Парламент Үкіметті ... ... ... аралас республикалар да кездеседі (мысалы,
Қырғызстан Республикасы, Португалия), онда Үкіметті Президент пен ... ... ... ... ... ... басқару нысанынның мемлекеттік құрылысқа
шешуші әсер ... ... ... ... ... немесе
Ұлыбритания әлдеқашаннан демократиялық құқықтық мемлекет екені белгілі.
Республикалық Кеңестер Одағы мұндай мемлекет бола ... ... ... та, ... та мемлекет болмаған еді. Ал Франция
Республикасын ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің мазмұнына көбірек сәйкес
келеді.
30. Заң үстемдігі – құқықтық мемлекеттің негізгі белгісі
Бұл қағиданың талаптары ... ... ... заң ... ... ... ... үстемдік етіп, заңдылықтың орнауы қатаң
түрде қамтамасыз етілуі тиіс. Заңның үстем болуы негізінде екі бағытта ... ... ... бастап барлық мемлекеттік органдар, мекемелер, лауазымды
тұлғалар мен барлық адамдар заңға бағынулары тиіс. Ешкім ... ... ... ... алмайды. Жасаған әрекеттерінің қоғамға
қауіптілігіне қарай, жауапқа тартылатыны ешқандай дау ... ... ... атқарушы органдардың шығарған нормативтік құқықтық кесімдері
Конституцияға және басқа Парламент ... ... ... ... қабылданған барлық заңдар құқ/қ идеяларға ұласулары қажет. Яғни, құқ/қ
қағидалар мен ... ... ... ең ... ... айналулары тиіс. Олай
болмаған жағдайда шығарылған заңдар репрессиялық, жауыздық және
антигуманистік сипат алып, адам құқ/н, аяққа таптауға кеңінен жол ашулар
әбден мүмкін. Мысалы ... ... ... Кеңес мемл/е осындай
оқиғалар кең етек жайды. Қылмыстық жауапқа, тіпті атуға ... 12 ... ... ... сату ... айып ... сотталғандардың кәмелетке
толған отбасы мүшелері сайлау құқ/н айырылып, 5 жылға жер аударылды. Ал
1991 жылы қабылданған заң б/ша жұмысқа себепсіз шықпай ... ... ... ... ... үйінен айырылатын болған. Қабылдан заңдар
әділетсіз, гуманизм, құқ/қ қағидалардан ... ... ... ... түсінудің осы заманғы ғылыми жолдары. Табиғи құқық
теориясы және оның құқықтық практика үшін ... ... ... ... ... оның ... ... байқалады. Оның
қызметі қоғамдық қатынастарға, адамдардың ... ... ... ... ... ... ... бағыттары мыналар: 1)
Реттеу қызметі. Бұл қызметтің мәні - ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың түрлі жағдайлардағы
құқықтық мәртебесін анықтайды. Конституция азаматтарға сан қилы ... ... ... және ... пайдалану үшін тиісті қоғамдык
қатынастарға ... ... ... ... мен бостандықтар
тұрақты құбылыстар, өзінің мәнін, ... ... ... ... ... Сондықтан құқықтар мен бостандықтарды паш ететін
құқықтық нормалар әрдайым ... ... ... ... ... 2) Тыйым салу қызметі. Құқықтық нормалар жеке адамның, коғамның
және мемлекет органының зиянды іс-әрекеттеріне ... ... ... ... ... ... арналған құқықтык нормалар адамдарға, ұйымдарға
міндет жүктейді, ... ... ... құқықтық нормалардың
қағидаларын бұзбауды талап етеді; 3) Заңды игіліктерді қорғау қызметі.
Адамдарға, ... ... ... мен ... ... бір
игілікті пайдалану үшін, өз кажетін ... ... ... үшін беріледі. Мысалы, әркімнің өзінің жеке ... ... бар. Оған ... қол сұға ... Егер ... ... бостандығынан айыратын болса, кінәлі адам құқықтық жауапқа тартылады.
Занда көзделген реттерде ғана және тек ... ... ... ... және ... ... ... Соның өзінде де ... ... ... құқығы беріледі. Тұрғын үйге қол сұғылмауы ... ... ... ... ... жол берілмейді. Заңға сәйкес пайда
болған меншікті мемлекет корғайды. Соттың шешімінсіз ешкімді де өз мүлкінен
айыруға ... ... ... ... ... жатады. Мемлекет кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне кепілдік береді
және оны қорғау мен қолдауды қамтамасыз етеді.
Құқықтық нормалар адамдардың, ұйымдардың, ... ... ... паш етумен қатар, оларды қорғау жолдарын, ... ... ... ... ... қызметі де ерекше. Құқықтың нормалары адамдардың
санасына әсер ету арқылы құқыктық мәдениетті қалыптастырады. ... ... ... ... ... алу ... де атқарады. Осы ... ... ... ... ... ... Осыларға қоса құқық мемлекетті, қоғамды және азаматтардың ... ... ... де ... ... Құқық принциптері. Құқықтың жалпылық және арнаулы қағидалары. Құқықтық
тәжірибе үшін құқық қағидаларының маңызы.
Құқық принциптері - құқықтың мәнін білдіруде оған ... ... ... ... Ол ... ... пен ... сара жолын
қорытындылау арқылы шығарылады.
Құқық ... ... ... ... болғандықтан,
тұрақтылығымен ерекшеленеді, олардың ұзақ уакыт бойы өзгермеуі құқықтық
нормалардан айырмашылығы болып ... ... ... ... ... ... жанамалай
білінеді.
Әділет және бостандық идеяларын дамытатын құқықтык, принциптердің ең
бастылары - ... ... ... ... заңдьшық,
адамгершілік, азаматтардың заң алдында тең болуы (теңқұқықтылығы). ҚҰҚЫҚ
ПРИНЦИПТЕРІ
... ... ... (келісім)
• Заңдылық
• Адамгершілік, ізгілік
• Заңдылықтың бірдейлігі
• Азаматтардың заң алдыңда тең болуы ... ... мәні және ... үш ... ... бар: ... өмірдің материалдық
жағдайлары және мемлекет. "Құқық" түсінігі ... ... ... ... ... пайда болады. Имандылық тек арға, ұятқа
арқа сүйейді, жұртшылықтың пікіріне негізделеді. Ал құқық имандылықтан нәр
алады, ... ... ... ... ... сәйкес келсе,
соғұрлым олардың сапасы да, абыройы да жоғары болады.
Құқықтың тағы бір ... - ... өмір сүру ... ... Адамзаттың өмір сүруі өндіріске байланысты. Өндіріс тиімді,
нәтижелі болу үшін оны ... оның ... ... ... ... ... өз меншігін тек қана реттеп қоймайды, сонымен қатар ... үшін ... Ал жеке ... ... ... иесі ... тәртіпке сүйене отырып, өзі басқарады.
Құқықтың негізгі белгілерін қарастырайық.
Жүйелілігі. Құқық – бірнеше бөліктен тұратын жүйелі құрылыс. Оның бір
бөлігі – ... ... ... адам мен ... табиғатына байланысты
әлеуметтік-құқықтық талаптармен анықталады..
Нормативтік сипаты –Құқық қағидалардан, ... ... ...... ... ... ереже. Былайша айтқанда,
қоғамдык катынасқа қатысушылар өз іс-әрекеттерін, ... ... ... ... бейімдеулері қажет..
Формалды анықтылық –Ол құқықтың мемлекетпен байланысты екенін көрсетеді.
Құкықты, оны құратын заңдарды, ... да ... ... ... ... мемлекет.
Адамдардың еркін білдіруі. Қазақстан Республикасының Конституциясында
мемлекеттік биліктін бірден-бір бастауы - халық деп ... ... ... ... ... және ... сайлау арқьшы жүзеге асырады,
сондай-ак өз билігін жүзеге асыруды мемлекеттік органдарға береді (3-бап).
35. Құқық және заң: ... мен ... ... ... заң ... ұғым да қалыптаскан. Екеуі дербес екі
әлеуметтік құбылыс болғанымен, бірімен-бірі тонның ішкі ... өте ... ... ... ... ... ... тұрады. Ал құқықтық нормалар ресми түрде қабылданады. Дәлірек
айтсақ, құқықтық нормалар нормативті актілерде ... ... ... сан ... аталған нормативтік-құқықтық актілердің ішіндегі ең негізгілері –
заңдар. Айта кету керек, ... заң "кең" ... және "тар" ... Кең ... ... заңға нормативті актілердің барлық
түрлері: нағыз заңдар, жарлықтар, қаулылар, шешімдер, бұйрықтар, ... ... т.б. ... Ал "тар" тұрғыдан қарайтын болсақ, ... кана "заң" деп ... ... ... ғана ... ... мәнінде алатын болсақ, нормативті-құқықтық актілердің арасында ерекше
орны бар, ерекше қызмет ... акт ... ... ... ... - төрағасы сияқты, басқа нормативті-құкықтық актілердің төрінен ... акт. ... ... күші әр ... ... да, аталған заңдар ең
маңызды нормативтік ... ... ... ... ... актілер
заңдарға тәуелді актілер қатарына жатады.
Нормативтік-құқықтық актілердің құрамында заңдардың ерекше орны ... ... ... заң мен ... ... анықтауға мүмкіндік
береді.
"Құқықты қоғам жасайды, заңды мемлекет жасайды" деген тұжырым – заң мен
құқықты ... ... ... ... ... ... Құқық қоғамдық қатынастарды реттейтін нормалардың жиынтығы. Құқық
қалыптасуының объективтік барысын формалды заң ... ... ... Құқықтың жасалуы – қоғамдық қатынастардың өздігінен
шынайы қалыптасып, адамдардың және олардың бірлестіктерінің байланыстары
әдеттегі, ... ... ... ... көлемде жүріп отыруына
байланысты. Мұнда шындық, әділдік, дұрыстық – ... ... ... ... ... ... заң шығарушылықтың алғышарты, оның
тиімді болуының негізі - құқықтың жасалуы. Заң ... ... ... ... ... ... ... болса,
соғұрлым заң құқыққа сәйкес болады. Мұндайда заңды құқықтық заң деп ... бар. ... ... заң ... қатынастарды жөнге салып,
реттеуге, дамытуға атсалысады, екіншіден, ... заң ... ... ... үшіншіден, көпшіліктің ... ... ... ие болады. Сондықтан құқық пен заңды айырудың және олардың
арақатысын ... ... зор ... мәні бар. ... ... ... практикалық мәнін де естен шығармаған жөн. ... ... сай ... оның ... ... көтереді. Демек, бұл жағдайды заң
шығаратын орган ескеруі қажет.
36. Қоғамның әлеуметтік жүйесіндегі құқықтың ... сан ... ... ... ... ... ... нормалар мен ережелерді көптеп жасаған. Бұлар ... ... ... ... ... ... корпоративтік, діни, әдет-
ғұрыптар, үрдістер, дәстүр мен дағдылар, тұрмыстық әдет-ғұрыптар, ырымдар
мен жоралар, салт-дәстүрлері, салт ... және тағы ... ... ... ... қоғамдық қатынастарға араласып қатысушылардың
жүріс-тұрыстарының басқаша ... ... ... ережелері болып табылады.
Қоғамның әлеуметтік нормалары дегеніміз қоғамдық қатынастарды реттейтін,
қоғамның пікір күші ... ... ... ... қамтамасыз
етілетін, қоғамдағы адамдардың мінез-құлқы, жүріс-тұрыстары ережелерінің
жүйесі. Бұған құқық нормалары, әдет-ғурыптар, өңеге, иман, діни ... және т.б. ... Осы ... өздерінің пайда болу негізіне,
қамтамасыз ететін ... және ... ... қарай ажыратылады. Мысалы,
өнеге нормалары баяғыдан адам ... ... келе ... ... ... және ... аркылы қалыптасатын ауызша нормалары, ал ... ... ... жатады және әрқашанда жазбаша ... ... ... ... ... ... - ... нормалардан басқа санитария мен
гигиеналык, экологиялык, биологиялык, ... және тағы ... ... ... ... Бұл ... ... қысқашалап техникалық
деп атау әлеуметтік деп аталатын нормалармен байланыстыра ... болу үшін ... ... атау ... ... норманың түсінігі. Құқық нормасының белгілері мен түрлері
Құқық—күрделі құбылыс. Құқықтың негізгі ...... ... ... сақтау, қорғау, Құқық — жалпыға бірдей міндетті ... ... ... жиынтығы.
Ал құқықтық норма дегеніміз, құқықтың бір ғана ереже, қағидасы. Мысалы,
құқықты үй деп санасақ, онда құқықтық норма осы ... бір ... ... ...... ... және оны өзі қамтамасыз ететін,
қоғамдық қатынастарға араласып түсушілердің құқықтары мен ... ... ... ... ... масштаб, өлшем есебінде
реттей алатын жалпыға бірдей міндетті ... ... ...... ... ... ... жүріс-тұрыстың айырымдылық
белгісін білдіреді. Осыдан құқықтық норма жария айқындылық, нақтылық мәнге
ие болады. Оның өзі заң. ... ... ... ... ... ... құқықтық норманың үш элементі (бөлігі) болады: диспозиция (мінез-
құлық ережесі), гипотеза (жорамалы) және санкция (жаза, шара).
Құқықтық норманың гипотезасы ...... ... ... ... үшін ... өмірдегі мән-жайлардың бар ... ... ... ... ... көмегімен мінез-құлықтың
қиялдағы нұсқасы өмірдегі жағдаймен, белгілі адаммен, мерзіммен ... ... ... ... ... ... нормаға жан
бітіреді. Мысалы, бұзақылық үшін жауапқа тартылатын адам ... ... ... ... Егер ... ... ... ғана, заң бұзушы жауапқа
тартылады.
Құқықтық норманың диспозициясы – құқықтық қатынастарға қатысушылардың
мінез-құлқы қандай ... ... ... ... ... ... ... — құқықтық норманың ұйтқысы, мазмұны, өзегі. Бірақ құқықтық
норма тек қана диспозициядан ... ... ... ... ... ... ... қызметін атқара алады. Диспозиция –
мінез-құлықтың үлгісі. Диспозиция үш түрлі ... а) ... ... ... ... ашылмаса; б) сипаттамалы диспозиция — мінез-
құлықтың барлық мәнді белгілері анықталса; в) ... ...... норма диспозициясы анықталған басқа құқықтық нормаға сілтеп
нұсқаса.
Құқықтық норманың ...... ... ... ... ... ... шараны көрсететін құқықтық норманың бөлігі.
Санкцияда мемлекет қандай ... ... ... Санкцияның түрлері: а) абсолютті-анық, б) ... ... ... ... құрылымы. Нормативтік құқықтық актінің бабы
мен құқық нормасының ара қатыстылығы
Құқықтық норманың гипотезасы (жорамалы) — ... ... ... қолданбау) үшін қажетті өмірдегі мән-жайлардың бар ... ... ... ... ... ...... қатынастарға қатысушылардың
мінез-құлқы қандай болуы керек екенін анықтайтын ... ... ... үш түрлі болады: а) ... ... б) ... в) ... ... ... ... — құқықтық норманың диспозициясы бұзылған
жағдайда қолданылатын жағымсыз шараны көрсететін құқықтық ... ... ... а) ... б) ... в) ... нормасы өзінің білдірілудегі көрінісін нормативтік құқықтық
актілер бабынан табады. Алайда ... ... мен ... ... бабы ... емес. Көбінесе олар бірдей болмайды яғни үйлеспейді.
Құқық нормасы жүріс-тұрыстың ережесі, ол ... ... және ... Ал, нормативтік актінің бабы - құқық нормасын жүзеге асыратын
құрал. Ол ... ... ... нысаны.
Мазмұндау тәсілі бойынша құқық нормасы мен нормативтік акт бабының
арақатыстылығы үш ... ... ... тікелей тәсіл - құқық нормасы нормативтік ... ... ... ... осы ... орын алады.
ә) сілтеме тәсіл - нормативтік актінің бабы бүкіл норманы ... ... ... ... ... ... ... осы тәсіл орын
алады. Мысалы, ҚР Конституциясының 45-бабы 2 тармағы;
б) ... ... - ... актінің бабы норманы баяндамайды және
нақты бапқа сілтеме жасамайды, оның орнына, қандай бір ... ... бір ... ... ... салғанда осы тәсіл орын алады.
39. Құқықтың қайнар көздері және оның ... ... - ... ... ең ежелгілерінің бірі, ол -
ұзақ мерзімнің ішінде қайталанулар барысында дағдыға айналған, ... ... ... ... ... ... ... жинақтарының қазіргі заманға жеткені Тәуке
ханның "Жеті жарғы" атты ... ... ... бұл ... ... ... ... ескі жолы", "Қасым ханның қасқа жолы" атанған ... ... ... ... ... мен ... ғалымдардың зерттеу-
талдаулары көрсеткен жәйттер.
Сот үлгі ісі (сот прецеденті) - мемлекеттің өзі жалпыға бірдей міндетті
күші бар деп мән берген ... ... ... үлгі бола ... ... нақты
іс бойынша қабылдаған шешімі.
"Сот үлгі ісі" Англияда, АҚШ-та, Үнді ... және ... да ... ... ... өзі ... ... келетін басқа істерді шешуде
эталон (үлгі ретіндегі ... ... ... ... сәтті, әділ
қабылдаған шешімі.
Нормативтік шарт - бұл екі ... одан да көп ... ... ... өзі жалпыға бірдей міндетті болады және мемлекет ... ... ... ... ... азаматтық,
халықаралық және құқықтың басқа да салаларында кеңінен таралып қолданыла
бастады. Олар ... ... ... және ... ... ... ... және ағымдық деген түрлерде болады.
Нормативтік құқықтық акт - мемлекеттің құзырлы органдары ... ... ... заңды нормалары балатын ресми құжат.
Нормативтік құқықтық актілер заңдық күшіне байланысты заңдар және заңға
негізделген ... деп ... - ең ... ... күші бар нормативтік құқықтық акт, мұны ... ең ... ... ... ... ... қабылдайды.
40. ҚР-дағы қолданып жүрген құқықтың жалпы сипаттамасы (ҚР Конституциясының
4-бабы)
Құқықтың ... ... көзі ... құқықтық акт болып табылады.
Мысалы, ҚР Конституциясының 4-бабына сай Қазақстанда ... ... ... ... ... ... басқа да нормативтік құқықтық
актілердің нормалары, халықаралық ... мен ... өзге ... ... ... ... ... пен Республика
Жоғарғы Сотының нормативтік қаулыларының нормалары қолданыстағы құқық ... ... ... "қолданыстағы құқық аталымы
келтірілген. Мұның себебі Конституция нормаларының жай ғана декларация
еместігін, ... ... ... ... ... атап ... ... осы нормаға сай "қолданыстағы құқық" деп тек Қазақстан
Республикасы Конституциясына ... ... ... ... ... ... ... көңіл аударып көрсету мақсаты еске алынды.
Қазақстан Республикасының ұлттық құқығы тек Республиканың мемлекеттік
органдары қабылдаған нормативтік актілерден ғана ... ... ... ... ... ... мен ... да
міндеттемелеріндегі нормалардан тұрады.
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес ... ... ... ... Президент, Парламент, Үкімет, орталық атқарушы
органдары жатады.
Барлық ... мен ... ... шығарылатын актілердің (Қазақстан
Республикасында) Конституцияға ... ... ... ... ... ... әдет-ғүрып құқықтың қайнар көздері жүйесінде
қосымша рөл ... ... ... ... ... ... да ... республика аумағында жарияланғаннан он күн өткеннен кейін
өзінің ... ... ... ... ... өз ... енуі
Республика Парламенті белгілі бір ... ... оның өз ... басқаша мерзімін белгілеген жағдайда заңның күшіне енуінің жоғарыда
аталған мерзімі қолданылуға жатпайды. Ратификациялауға ... ... үшін өз ... ... ... ... шарттарды атаймыз. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... жасалған мәтіндері осы
тілдердің бірінде ресми түрде ... жөне орыс ... ... осы жағдайда Президенттің нормативтік жарлығы, Үкіметтің,
Конституциялық Кеңестің, ... ... ... ... және ... ... ... актілері сөз болып отыр.
41. Нормативтік құқықтық акт және оның тұрлері. 1998 жылғы 28 нурыздағы
«Нормативтік-құқықтық акт ... ... ... акт - мемлекеттің құзырлы органдары қабылдаған,
жалпыға бірдей ... ... ... ... ... ... ... актілер заңдық күшіне байланысты заңдар және заңға
негізделген актілер деп бөлінеді.
Заң - ең ... ... күші бар ... ... акт, мұны ... ең жоғары орган белгілі рәсім бойынша қабылдайды.
Заңдар конституциялық және ағымдық болып жіктеледі.
Конституциялық ... ... және ... құрылыстын негіздерін
баянды етеді, ағымдык заңдарға заңдық тұғыр болып ... ... ... мен оған ... мен толықтырулар, сондай-ақ оның
мазмұнын нақтылайтын заңдар жатады.
Конституция - мемлекеттің негізгі заңы. Ол нормативтік құқықтық актілер
жүйесінде ... орын ... ... ... ... ... болып табылады.
Конституциялық зандардың тізімі жеткілікті толық түрде Конституцияда
анықталған.
Ағымдық (әдеттегі) ... ... ... ... ... ... ... қабылданды. Ағымдык зандар елдің экономикалық,
саяси, мәдени өмір болмысының түрлі жақтарын реттейді.
Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер - ... ... ... органдарының заңдар негізінде қабылдайтын актілері. Олар зандарды
орындау мақсатында қабылданады.
Заңға негізделген актілерге ... ... ... ... қаулылары мен шешімдері;
- Министрліктер, ведомстволар, комитеттердің нұсқаулары, ережелер
жиынтығы (кағидалар), бұйрықтар және т.б. ... ... ... атқарушы органдардың нормативтік актілері;
- локалдық нормативтік актілер, яғни ұйымдар, кәсіпорындар мен
мекемелердің ... ... ... ... ... және ... бойынша күші
Нормативтік құқықтық актінің өз күшіне ену сәті оның жарияланғанынан
белгілі бір мерзім еткеннен соң ... ол ... ... бойынша 10 күн
деп белгіленген.
Нормативтік құқықтық актінің күшіне енуі сол ... ... ол ... қабылданған акті арқылы көрсетілуі мүмкін.
Нормативтік құқықтық акті күшінің ... мына ... ... Жаңа ... ... байланысты. Жаңадан қабылданған акт қағида
бойынша өзі қабылданғаннан кейінгі пайда болған қоғамдық қатынастарға ғана
өз күшін тарата (яғни қолдана) ... ... ... ... ... осы акт қағидаларын, осы акт
қабылданғаннан бұрын пайда ... ... ... ... ... атап ... жағдайларда заңның кері күші пайда болады.
2. Нормативтік құқықтық акт қылмыстық жауаптылықты жеңілдеткен ... ... кері күші ... ... ... акт ... ... жойған жағдайда да
заңның кері күші болады.
Нормативтік құқықтық актінің кеңістіктегі ... ... осы ... ... аталымының мағынасын түсіндіруден бастаған жөн. Сонымен,
кеңістік дегеніміз мемлекет шекарасы ... жер беті ... ... ... су ... олардың үстіндегі әуе кеңістігі жатады,
халықаралык сулардағы ашық теңіздерде жүзіп ... ... және ... да ... ... ... ... сондай-ақ елшіліктердің
аумақтары.
Субъектілер бойынша – бұған ... ... ... және
шетелдіктер жатады. Жалпы ереже бойынша нормативтік ... ... ... бәріне бірдей таралады.
Бұл қағидаттан да ерекшелік ретінде болатын өзгешеліктер бар. Мысалы,
нормативтік актілердін ... ... ... мен азаматтығы жоқ
адамдарға деген ... ... ... ... ... құқықтар
берілмейді, белгілі бір міндеттер жүктелмейді.
Шет ел өкілдері, ел басылар және ... ... ... ... ... да шет ... азаматтар
дипломатиялық... (экстерриториалдық) ... ие ... ... ... олардың жасаған құқық бұзушылықтары үшін ... ... ... ... ... ... ... Заң және оның жоғары заңдық күші. Заң түрлері.
Нормативтік-құқықтық актілердің ішіндегі ең негізгілері – ... ... ... ... заң "кең" ... және "тар" ... ... тұрғыдан алсақ, заңға нормативті актілердің барлық түрлері: нағыз
заңдар, ... ... ... ... ... ... т.б. ... Ал "тар" тұрғыдан қарайтын болсақ, заңға тек кана
"заң" деп аталатын нормативті-құқықтық актілер ғана ... Заң, өз ... ... нормативті-құқықтық актілердің арасында ерекше орны ... ... ... акт болып есептеледі.
Зандар өз ішінде түріне байланысты бірнеше ... ... ... заң, жай заң. ... ... ең жоғары құқықтық
күші бары - Конституция. Мемлекеттегі ... ... ... ... ... ... ... қабылдануы керек.
Заңдар конституциялық және ағымдық болып жіктеледі.
Конституциялық заңдар қоғамдық және мемлекеттік құрылыстын негіздерін
баянды етеді, ағымдык заңдарға ... ... ... ... ... ... мен оған өзгерістер мен толықтырулар, сондай-ақ оның
мазмұнын нақтылайтын заңдар жатады.
Конституциялық зандардың тізімі ... ... ... Конституцияда
анықталған.
Ағымдық заңдар конституциялық зандардың негізінде және соларды орындау
мақсатында қабылданды.
44. Бұқара ... және жеке ... ... жүзеге асыру және оның түрлері
Құқықтық қоғамда бір ... ... ... жағынан азаматтар заң
жолымен жүру туралы міндеттеме алады. Осыған байланысты ... ... екі жағы ... сондықтан ол екі бағытта қарастырылады: 1)
мемлекет органдары, лауазымды адамдар заң бойынша қызмет істеуі ... ... ... ... және ... өз ... арқылы құқықты
жүзеге асыруы тиіс.
Құқықты жүзеге асырудың түрлері. 1) Құқықты сақтау. Бұл ... мәні ... ... ... ... бой ... 2) ... орындау. Құқықты
орындаудың мәні — жүктелген міндетті жүзеге асыру үшін белсенді әрекеттер
жасау. 3) Құқықты ... ... ... ... құқықтар мен
бостандықтарды пайдалана ма, жоқ па өз ... 4) ... ... Бұл ... ... ... жүзеге асырылады.
Құқықтарды пайдаланудың барысында ... ... ... ... ... ... Құқықты пайдалану тұлғаның ... ... ... ... ... ол тұлғаның жүріс-тұрысы өз
білігінше мұнда яки белсенді, яки енжар түрінде болуы мүмкін.
Құқықтық норманы мемлекет органдары ... Есте ... ... қана ... ... басылып шыққан, яғни, жарияланған нормативті
актіні ... ... ... екі ... ... асырылады: 1) билік
жүргізетін қызмет арқылы. Мысалы, милиционердің қылмыскерді ... ... істі шешу ... қолдану – құзырлы органдардың нақты жағдайда құқық нормаларын
жүзеге асыру жөніндегі ... ... ... нәтижесінде
дербес құқықтық акт (құқық қолдану актісі) қабылданады (жасалады).
Құқықты қолдану арқылы мемлекет өз ... екі ... ... а) ... ... ... орындалуын ұйымдастыру, дербес
актілер арқылы позитивтік (оңтайлы) ... ... б) ... бұзылудан
сақтау және оны қорғау.
46. Құқық қолданудың сатылары және түрлері. Құқық қолдануға қойылатын
талаптар
Құқықты қолдану ... ... ... 1) ... ... ... анықтау; 2) істің заңдық негізін анықтау; 3) құқықтық норманы
қолдану ... ... ... 4) шешімді жүзеге асыру.
Бірінші сатыда заңды айғақтар және заңды ... ... ... Олар ... ... немесе басты айғақты анықтайтындар. Осы айғақтар заң ... ... ... ... жолмен шешуге жеткілікті болуы қажет. Кейде
анықталынатын мән-жайлардың көлемі заңда арнайы ... ... ... іс ... заңы бойынша сотта қылмыстық істі қарағанда
мына жағдайлар дәлелденуі қажет: а) қылмыс оқиғасы (уақыты, ... ... ә) ... ... ... ... б) ... әсер ететін мән-жайлар; в) ... ... ... сипаты мен мөлшері; г) қылмысты жасауға түрткі болған мән-жайлар.
Екінші сатыда істің заңды негізі анықталуы ... ... ... норманы табу; оның мәтінінің дұрыстығын анықтау-тексеру; норманың
түпнұсқасы екендігін айқындау; оның ... ... ... және ... ... ... норманың мазмұнын айқындау.
Осы айтылған әрекеттердің барлығы заңдылықты, құқықтық тәртіпті нығайту
үшін қызмет істейді.
Кейде ... мәні бар ... ... да, оны ... ... ... болмауы мүмкін. Мұны заңдағы олқылық (кемшілік) деп атайды. ... ... заң ... екі ... ... Қылмыстық заңда
ерекше принцип (қағидат) ... ... Егер ... оған ... ... ... немесе теріс қылық жоқ деп есептеледі. Ал ... ... ... ... ... да, ... үшін оның маңызы
бар болса, азаматтық заңдардың жалпы мағынасына байланысты ... мен ... ... ... байланысты заң ұқсастығы
және құқық ұқсастығы (аналогия) түсініктері бар, бұларды қолдану ... ... — істі ... ... ... ... ... арқылы
шешу. Құқық ұқсастығы — істі заңдардың жалпы бағытына және ... ... ... ... ... ... — қаралған іс бойынша құқық қолдану
актісін қабылдау. Мұндай акт істің тағдырын шешеді. Сондықтан бұл ... ... жөн. Осы ... ... ... заң ... қажет. Құқық қолданатын акт — мемлекет атынан жасалатын, нақты заң
бойынша қарауға ... бар, ... ... мен міндеттерінің бар-
жоғын анықтайтын, соған ... ... ... ... ... ... Құқық жүйе. Құқық жүйесінің құрылымдық элемнттері
Құқық жүйесі - қолданыстағы құқықтық нормалардың тұтастығы мен ... және ... ... салалар мен институттарға логикаға сәйкес
орналасқандығынан көрінетін құқықтың ішкі құрылымы.
Құқық жүйесі:
а) құқықтық ... ... ... ... ... ... ... тұрады.
Құқық жүйесі - құқықтың өзінің құрылысы, өзінің құқық салашаларына,
салаларына және институттарға жіктелуінің реті. ... ... ... бір ... ... ... ... бар, өзара
қисынды орналасқан көптеген элементтерден тұратын біртұтас құрылым.
Құқық жүйесінің құрылымдық элементтері:
Құқықтық норма - мемлекеттің өзі ... ... ... ... көрсетілген, коғамдық қатынастарды реттейтін жеке түрде
жалпыға бірдей міндетті болатын мінез-құлық (жүріс-тұрыс) ережесі.
Құқық институты — белгілі қоғамдық қатынастар топтамасын ... ... ... ... ... ... ... — құқықтық
нормалардың салыстырмалы түрде алғанда көп емес орнықты жиынтығы. Құқықтық
институттар қоғамдық ... ... ... ... ... келтіріп тәртіптеуге бағытталған. Институт — саланың құрамдас бөлігі,
топтамасы, ... ... ... ... ... ... институттар бір-бірімен тығыз байланысты түрде бір саланың
аясында немесе одан ... да ... ... ... ... ... кешенді күрделілері де болады. Бұлар ... ... деп ... тым майда құрылымдардан тұратын
құқықтық нормалардың аса ірі ... ... ... ... тұрушылық институты өзіне айып ... айып ... ... ... ... бір жиынтықтың нақты құқықтық институтқа, жекеленуі үшін
заңды айырымдық үш нышаны қызмет етеді:
1) ... ... заң ... ... ... қатынастардың белгілі бір жиынтығын реттеудің
толықтығы;
3) құқықтық ... ... ... ... және басқа
нормативтік құқықтық актілер тарауларында, бөлімдерінде және басқалай ... ... ... ... саласы. ҚР-сы құқығының негізгі салаларының ... ...... ... ... ... ... қоғамдық
қатынастардың сапалық жағынан біркелкі аясын өзіне тән құқықтық реттеу
әдісімен реттейтін құқық ... ең ірі ... ... белгілері (нышандары):
- әрбір саланың өз пәні болады;
- өзінің заңдары, қағида бойынша дербес кодекстері немесе ірі заңдары;
- құқық ... ... ... ... ... ... ... құқықтық шараларды жүзеге асыру тәсілдерін
белгілейтін өзінің заңдық ... ... ... ... жіктеу:
1) басты құқықтық режимдерді қамтитын профильдеуші негізгі салалар және
де бүкіл құқық саласы жүйесінің үстінде конституциялық ... ... ... ... ... салалар – азаматтық, әкімшілік қылмыстық құқық және
соларға сәйкес іс жүргізу салалары - ... іс ... ... әкімшілік
іс жүргізу құқығы, қылмыстық іс жүргізу құқығы болады;
2) ... ...... ... режимдер қоғамның ерекше аясына;
еңбек құқығына, жер, қаржы құқығына, әлеуметтік ... ... ... ... профильдеуші және арнайы салалардың әртекті институттарын біріктіруі
оларға тән болып келетін кешенді салалар: аграрлық ... ... ... ... прокурорлық қадағалау, теңіз құқығы.
Қалыптасу кезеңін өткізіп жатқан ... ... ... кеден,
муниципалдық, компьютерлік, ғарыштық құқықтарды жатқызуға болады.
Конституциялық құқық ... - ... ... сала ... негіздері, тұлғаның құқықтық жағдайы, басқару формасы ... ... осы ... ... пәні ... ... ... саласы - мүліктік және мүліктік емес жеке құқықтық
қатынастарды реттейді.
Әкімшілік ... ... - ... органдарының атқару-орындау қызметінің
барысында туындайтын құқықтық басқару қатынастарын реттейді.
Қылмыстық ... ... - адам және ... ... ... ... ... меншіктің жекелік және
мемлекеттік нысандарын және т.б. қылмыстық қол ... ... ... ... ... ... ... — отбасын құру негізінде ... ... ... ... қатынастарды құқықтық жолмен реттейді.
Еңбек құқығы саласы - ... аясы мен ... ету яғни ... атқару
барысында туындайтын құқықтық қатынастарды реттейді.
49. Құқық және ... ... ... ... ... ... мен ... жүйесінің арақатыстылықтары
Құқық жүйесі объективтік құбылыс.Ол қоғамның диалекикалық даму процесінің
объективтік заңдылықтары арқылы ... ... ... ... ... жолмен қалыптасады.Екінші жағынан,құқықтық нормалар қоғамның
объективтік табиғи даму ... ... ... ... ... ... ... жатады.Сондықтан мемлекеттік
органдар құқықтық нормаларды өз ... ... ... ... ... даму ... ... нормалар жан-жақты талқыланып,бекітіледі.Қоғамдық қатынастарды
реттеп басқару процесінде нормативтік ... ... ... ... ... ... ... шығару жүйесінің өмірге келу жолы басқа.Бұл жүйе ... ... ... ... ... ... жақсы
дамыту үшін нормативтік актілерді дер кезінде қабылдап,елді,мемлекетті
дағдарысқа ұшыратпай ... ... осы ... мемлекеттің заң
шығару бағытындағы аппараттары шұғылданалды.Осылай ... заң ... ... ... ... ... құрастыратын нормативтік
актілердің жиынтығы. Нормативтік актілерсіз,заңсыз құқық болмайды.Заң
жүйесі мен құқық жүйесі ... ... ... ... ... негізгі салалары:
1.Бір салалық қатынастарды реттейтін заң ... ... бұл ... ... ... азаматтық құқық, әкімшілік құқық т.б.
2.Саланың өз ішідегі қатынастарды реттейтін заңдар.Мыс:азаматтық құқықтың
ішіндегі авторлық ... ... ... ... тау кен, ... заңдар т.б.
3.Кешенді ... ... ... ... ... т.б. заңдар.Бұл заң жүйелері қоғамның
бірнеше салаларының ұқсас қатынатарын реттеп отырады.
4.Қорғаныс-әскери заң жүйелері.Бұл жүйе ... ... ... ... ... қаржы, жер, қылмыстық т.б. құқық
салаларын біріктіреді.
Әскери заң жүйесі ... ... ... ... ... ... ... бостандығын т.б.
Сонымен, заң жүйесі объективтік жолмен қалыптасқан нормативтік актілерді
субъективтік тұрғыдан біріктіріп дамытып отыраы. Құқықтың ... ... ... қарым-қатынастрдың өмірге кліп сал-салаға бөлінуі.
• Қатынастарды реттеп-басқау үшін құқық жүйелерінің қалыптасуы.
• Объекьтивтік тұрғыдан қалыптасқан ... ... заң ... ... ... рөлін, маңызын күшейту, олардың
қолданылуын жеңілдету, нормативтік актілердің орындалуын жақсарту.
Құқық және заң жүйелерінің даму ...... ... дамуы қоғамның
саяси – экономикалық, мәдени - әлеуметтік реформаларға байланысты. Бұл
процессте ... пен ... ... да, ... да ... ... түсеі.
Құқық пен заң жүйелерінің даму бағыттары: 1) Қоғмдағы диалектикалық
құбылыстардың ... пен ... ... ... ... 2) ... ... 3) Заң шығармашылық процестің сапасының жақсаруы.
Қоғамның диалектикалық даму процесінде адамдар мен құқықтың өзара байланысы
жақсарып, шеңбері кеңейіп, ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалар құқығы қоғамдағы ең
күрделі, ең маңызды ққық ... ... ... ... ... ... пен ... міндетері мен бостандығы бірте-бірте
теңесіуге тиісті. Бұл құқықтық мемелекет кезіде шындыққа айналаы.
51. ... ... ... ... мен түрлері
Құқықтық қатынастың объектісі – қоғамдағы көп түрлі, көп ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастар. Материалдық дүние-заттар, ... ... жеке ... емес игіліктер, құқық
субъектілердің іс-әрекеттері және құқық қатынастарының нәтижелері – ... ... ... қатынастың объектісі- тек қоғамдық және
жеке тұлғалар мүдде-мақсатын реттеп, басқарып отыратын ... Осы ... ... субъектілердің іс-әрекеттері,
атқаратын жұмыстарды құқықтық қатынастың объектісі болады. ... ... ... ... ... ... ... мен
құқ/қ міндет/ң неге ... ... ... алу ... құқ/қ
қатынас/ң объектісі болып зат табылады. Құл иеленушілік құқық құл/ы ... ... ... ... деп ... Құл ... құрал деген
қағиданы енгізді. Батыстың кейбір заңгер-ғалымдары қоғамда адамдар да құқ/қ
қатынас/ң объектісі ... ... ... ... ... жүр. ... тұжырымдары бойынша отбасы құқ/қ қатынас/а ата-аналар өз бала/а
деген құқ/ы объект болып ... деп ... Бұл ... қате пікір. Адам
әрқашан құқ/қ қатынас/ң субъектісі, объектісі емес. Баланы бір субъектпен
алып, т.б. ... беру ... жеке ... ... ... ... бұл әрекет
тәрбиелеуге бағуға беру болып ... ... ... ... ... пайда
болған құқ/қ қатынас/ң объектісі еңбек емес, арнайы мінез-құлық - ... ... ... Заң ғылымында құқ/қ қатынас/ң объектісін монистік
және плюралистік көзқарас негізінде бағалау бар. Монистік көзқарас б/ша ... ... ғана ... ... ... ... саналады. Плюралистік
көзқарас бойынша құқ/ң объектісіне әр түрлі объектілерді жатқызады. ... жер, ... ... ... адам ... денсаулығы және
т.б. игіліктердің түрлері.
52. Объективтік құқық және субъективкік құқық
53. Нормативтік құқықтық ... және ... ... ... ... ... ... болдырмаудың тәсілдері
55. Құқық аналаогиясы (ұқсастығы) мен заң ұқсастығы
56. Құқық нормаларын түсіндіру: түсінігі және субъектілері, тәсілдері мен
көлемдері бойынша түрлері
57. Құқықты ... ... ... ... түрлері
58. Құқықтық сана: түсінігі, құрылымы, түрлері
Құқықтық сана — Қазақстан Республикасы азаматтарының жүзеге асырылып
жүрген ... ... ... ... ... және қалаулы құқыққа, басқа да құқықтық құбылыстарға құқық
сезімдерінің, көзқарастарының, пікірлерінің, бағаларының жүйесі.
Құқықтық сана коғамдық сананың жеке бір ... ... ... ... ... заң ... ... бағалау және оны жүзеге асыру
практикасы, құқықтық мақсаттар, құндылық ... ... ... ... бес ... (заң білімдері; құқықты бағалау және оны жүзеге ... ... ... ... ... ... ... құқықтық
сананы бейнелейтіндер) заңдық мәні бар жағдайлар ... ... ... ... құқықтық сана дегеніміз адамдардың, ... ... бар және ... тілек-ықыластарына сай келетін
құқыққа ... ... ... ... мен ... жиынтығы.
Құқықтық сананың функциялары:
а) танымдық;
б) ... ... ... ... ... ... ... (жеке);
- топтамалық;
- қоғамдық.
2. Құқықтық қызмет деңгейінің жоғары-төмендігі бойынша:
- әдеттегі (үйреншікті-эмпирикалық) құқықтық сана - ... ... ... ... ... кәсіби құқықтық сана – кәсіпқой-заңгерлер араларында қалыптасатын
құқықтық ұғымдар, түсініктер, ... ... ... ... ... сана - ... жүйелі түрде теория бойынша
игергендігін білдіретін ... ... ... ... сана және ... мәдениет. Құқықтық немқұрайлық
Құқықтық сана — Қазақстан Республикасы азаматтарының жүзеге асырылып
жүрген ... ... ... ... құқықтарымен
бостандықтарына және қалаулы құқыққа, басқа да құқықтық құбылыстарға құқық
сезімдерінің, көзқарастарының, пікірлерінің, бағаларының ... сана ... ... жеке бір ... ... ... ... болмысты заң білімдері, құқықты бағалау және оны жүзеге асыру
практикасы, құқықтық мақсаттар, құндылық бағдары ... ... ... бес ... (заң білімдері; құқықты бағалау және оны жүзеге асыру
практикасы; құқықтық ... ... ... ... бұлар құқықтық
сананы бейнелейтіндер) заңдық мәні бар жағдайлар туындағанда ... ... ... ... сана ... адамдардың, әлеуметтік
бірліктердің ... бар және ... ... сай ... ... білдіретін көзқарастарының, идеяларының,
түсініктері мен сана-сезімдерінің жиынтығы.
Құқықтық сананың функциялары:
а) ... ... ... ... — қоғамның құқықтық болмысының сапалық күйі. Бұл күй
құқықтық актілердің, құқықтық және ... ... ... ... ... ... сапалық күй тұлғаның құқықтық санасын, құқықтық дамуын, оның жүріс-
тұрыс еркіндігі дәрежесін, мемлекет пен ... ... ... ... ... Және де бұл күй қоғам дамуына және қоғамның ... ... ... жасап қолдау көрсетудегі қол жеткізілген деңгейін де
көрсетеді.
Тұлғаның құқықтық мәдениеті - ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Ал мұның өзі құқықтық ұйғарымдарды
жете түсініп барып орындаудан білінеді (көрінеді).
Құқықтық мәдениет (кең ... ... ... ... әрекет жасау
үстіндегі заң қондырғысы компоненттерінің жиынтығы жөне құқық жөнінде, оның
жүзеге асырылуы туралы, мемлекет ... ... ... ... ... адамдардың жалпы түсінігі мен пайымдаулары.
Құқықтық мәдениет (тар мағынада) дегеніміз тұлғаның құқық туралы ... ... мен ... және де ... түрдегі
қажеттіліктері. Осы қажеттіліктер тұлғаның құқыққа сай мінездерінен, жүріс-
тұрыстарынан көрініс табады.
Құқықтық ... ... ... ... ... ... – қоғамда құқық пен заңдылықтың девальвацияға ұшырауынан
(құнсыздануынан), заңдылықты елемеуден, немесе олардың әлеуметтік ... жете ... ... ... — құқықтың әлеуметтік және тұлғалық құндылығын жоққа
шығаратын, оны коғамдық қатынастарды реттеудің ең ... ... ... қоғамдық ой-пікірдің бағыты мен бағдары болып табылады.
Құқықтық нигилизмнің (немқұрайдылықтың) бірнеше түрі бар, ол ... мен ... ... ықылассыз (немқұрайдылықпен) қараудан оған
(құқыққа) толығынан сенбеу және құқықты ешбір дәлелсіз теріске ... ... ... жайлап жатқан түрлері болады.
Құқықтық нигилизмнің (немқұрайдылықтың) көріну түрлері:
1. Қоғамдағы бар ... мен ... да ... ... ... ... бұзу.
2. Жаппай, барлық жерлерде ... ... ... ... Бір-біріне қайшы келетін құқықтық актілерді қабылдау.
4. ... ... ... және ... ... ... жіберу.
5. Адам құқықтарын бұзу, әсіресе ... өмір ... ... мен ... ... ... құқықтылығын және тағы басқа да
құқықтарды бұзу.
6. ... ... ... мен ... ... арасының
алшақтығы, мұндағы талаптардың орындалмай қалуы.
60. Құқықтық тәрбие: түсінігі, нысандары, әдістері. Құқықтық жалпыға ... ... ... арқа ... ... өмір сүре алады.
Қоғамда тәртіп болмаса, ол құлдырайды, қирайды, оның келешегі ... ... ... ... ... да ... тәртіп орнатудың жолдарын қарастырған. Қоғамдағы
тәртіп түрлі әлеуметтік нормалардың, былайша ... ... ... реттейтін қағидалардың өсерімен яғни күшімен орнатылады.
Әлеуметтік нормалардың ең ... ... ... ... әдет-ғұрып,
дәстүр қағидалары. Әр халықта олар ежелден-ақ ... ... ... заң түрінде күші болған, "Қасым ханның қасқа жолы", "Есім
ханның ескі жолы", "Тәуке ханның Жеті ...... ... ... ... ... әдеттердің күшімен қоғамда тәртіп орнатылған.
Әлеуметтік нормалардың маңызды түрі - әдептік ... ... ... ... ... Олар ... ... бермейді, міндет
жүктемейді. Олар адамның ар-ұятын, намысын қалыптастырып, ... ... ... орнатуға ұйтқы балады. Әдептік нормалар құқықтық нормаларға
түрткі, негіз балып отырады. Құқықтық нормалардың ... ... ... нәр ... соларға арқа сүйейді. Неғұрлым құқықтық нормаларға
әдептік нормалар арқау болса, ... ... ... адамгершілік
мәні жоғары балады.
Құқықтық нормаларды қолдану нәтижесінде қоғамда ... ... ... ... ... ... құқықтық нормаларды жүзеге асыру
нәтижесінде қалыптасатын қоғамдық тәртіп.
61. Құқық пен құқықтық сананың өзара байланыстары. Құқық шығармашылық ісін
қолдануда ... ... ... ... ... сана — Қазақстан Республикасы азаматтарының жүзеге асырылып
жүрген заңдарға, ... ... ... ... және ... құқыққа, басқа да құқықтық құбылыстарға құқық
сезімдерінің, көзқарастарының, пікірлерінің, бағаларының жүйесі.
Құқықтық сана коғамдық ... жеке бір ... ... табылады. Ол
құқықтық болмысты заң білімдері, құқықты бағалау және оны ... ... ... ... ... бағдары түрінде бейнелейді. Осы
аталған бес бейне (заң білімдері; құқықты бағалау және оны ... ... ... мақсаттар; құндылық бағдары (әрине бұлар құқықтық
сананы бейнелейтіндер) заңдық мәні бар жағдайлар ... ... ... ... ... сана ... адамдардың, әлеуметтік
бірліктердің коғамда бар және олардың тілек-ықыластарына сай ... ... ... ... ... мен ... ... сананың функциялары:
а) танымдық;
б) бағалау;
в) ... ... ... ...... сана ... ... тану жүріп жатқандығы жатады;
Құқықтық сананың бағалау функциясына құқықтық сананың көмегі ... ... бар ... ... болмыстық жағдайларға баға берілетіндігі
жатады.
Құқықтық бағалау ... ... төрт ... атан ... ... және ... қатысты (оның қағидаттарына, нормаларына,
институттарына);
- маңайындағылардың құқықтық жүріс-тұрыстарына қатысты (қылмыстылыққа,
қылмыстарға, қылмыскерлерге);
- ... ... ... ... өзінің құқықтық жүріс-тұрысына қатысты (өзін өзі бағалауға).
Құқықтық ... ... ... дәлелдер жүйесі, бағалаулықтар
бағдарлары, құқықтық мақсаттар арқылы жүзеге асырылады. Бұлар жүріс-тұрысты
ерекше ... ... ... сот ... ... қалыптастырудың ерекше
механизмдері бар.
Мұндағы айрықша рөлді құқықтық мақсат орындайды. Ал құқықтық мақсат ... ... ... ... ... ... бару-бармауға
бейімділігі. Ал, мұндай ... ... ... ... ... әлеуметтік және психофизиологиялық себептерге
байланысты болады.
Құқықтық сананың құрылымы негізгі екі ... ... ... ... ... тұрады.
62. Құқықтық қатынастар түсінігі мен белгілері
Құқықтық қатынастар — құқыққа байланысты, құқық негізіндегі қатынастар.
Құқықтық қатынастарға мынадай ... тән. 1) ... ...... қатынас, былайша айтқанда, адамдардың арасындағы қатынас және
олардың іс-әрекетімен, мінез-құлқымен тікелей байланысты. Меншік ... ... ... бар, бірақ бұл құқықтарды ол басқа адамдармен қатынас
жасағанда жүзеге асырады. 2) ... ... тек қана ... ... ... ... әсер ... пайда болады. Құқықтық норма мен
құқықтық қатынас арасында бұлтартпастық байланыс бар, ... тек ... ... ... ... қатынас пайда болады. Кейде заңда
көрсетілмеген жағдайда да ... ... ... ие ... мүмкін. Мысалы,
құқықтық ұқсастық болған жағдайда ... ... ... тікелей
көрсетілмеген қатынастарға қолданылады. 3) Құқықтық қатынас — субъективтік
құқықтар мен міндеттер арқылы пайда болатын адамдар ... ... ... ие ... соны пайдалана алатын тұлға, ал құқықтық
міндет жүктелген сол ... ... тиіс ... Құқықтық қатынаста
хақысы бар тұлға және міндеті бар тұлға ... ... ... ... 4) ... қатынас — ерікті қатынас. Құқықтық қатынас пайда болу
үшін қатысушылардың еркі қажет. Кейбір құқықтық қатынастар ... болу ... еркі ... ... ... Ал кейбір құқықтық қатынастар
тек бір тараптың еркіне ғана байланысты пайда болады ... іс ... ... еркі ... ... 5) ... ... мемлекет
қорғайды. Құқықтық нормалардың талаптарын жүзеге асыруды ... ... ... ... ... да ... ... қорғайтын
құқықтық қатынастар қоғамдағы құқық тәртібінің негізі болып саналады.
63. Құқықтық қатынастардың түрлері
Құқықтық қатынастар ...... ... ... ... Осы ... ... тараптардың өзара
субъективтік құқықтары мен заңды міндеттері пайда ... Осы ... ... ... қатынастардың түрлері: 1.Реттейтін құқықтық ... ... ... ... ... ... айтқанда, құқықтық
нормалар негізінде және соған сәйкес мінез-құлық. ... ... ... тәртібінің негізін құрайды. Бұларға жататындар:
мемлекеттік, мүліктік, ... ... т.б. ... ... ... құқықтық қатынастар — субъектілердің заңсыз әрекетінің салдарынан
пайда болады. Оның мақсаты — ... ... ... кінәліні жазалау,
сөйтіп әділдік орнату. 3. Абсолютті құқықтық қатынастарда тек бір ... ... ... ... Басқалардың барлығы міндетті тарап болып
саналады. ... ... ... ... қатынастар
жатады.4.Салыстырмалы құқықтық қатынастарда барлық оған қатысушылар ... мен ... ... ... келеді.
64. Құқықтық қатынастардың субъектілері. Құқықтық субъектілік. Құқықтық
қабілеттілік. Әрекет қабілеттілік
Құқықтық қатынастардың құрамы бірнеше бөліктерден: құқық ... ... ... ... құқықтық қатынас объектісінен
(затынан) тұрады.
Құқық субъектісі — заңды және жеке тұлға. ... ... ... органдары, қоғамдық бірлестіктер, т.с.с. Меншік, шаруашылық
жүргізу ... ... ... құқығындағы оқшау мүлкі бар және сол мүлкімен
өз міндеттемелері бойынша ... ... өз ... ... және ... жеке ... мен ... ие болып, оларды жүзеге асыра ... ... және ... бола алатын ұйым заңды тұлға деп танылады.
Қазақстан ... ... шет ел ... және ... жоқ
адамдар жеке тұлғалар болып саналады.
Субъективтік құқық — тұлғалардың мүдделерін ... үшін ... ... ... ... ... ... мүмкіндік. Мұндай мүдделер
заңды деп танылады. Сол заңда белгіленген шек ... ... өз ... үшін түрлі іс-әрекет жасайды. Жеке тұлға еңбек етуге, білім
алуға, меншікке ие ... ... ... ... ... ... ... рұқсат етілген шеңбер аясында әрекет ... ... ... ... пайдалана ма, жоқ па, ол тұлғаның өз ... ... — заң ... ... ... немесе істемеу шарттары.
Мұндай міндет басқа тұлғаның мүддесін қанағаттандыру үшін жүктеледі. Заңды
міндеті бар тұлға оны өз ... ... оған ... ... ... ... ... өз баласын асырап, бағып, тәрбиелеуге
міндетті. Егер бүл ... ... ... ... шара ... ... тұлғаларға да жүктеледі.
Құқықтық қатынастың объектісі (заты) — табиғат құбылыстары мүліктік,
өзіндік мүліктік емес ... ... ... пен ... ... объектілерге бағытталған болып келеді.
Субъективтік құқық — субъектілердің ықтимал мінез-құлықтарының түрі және
мөлшері.
Субъективтік заңды міндет — субъектілердің ... ... және ... ... ... ... мүліктік, өзіндік
мүліктік емес игіліктер. Субъективтік құқық пен ... ... ... ... ... келеді.
65. Құқықтық қатынастардың мазмұны. Субъективтік құқық пен заң алдындағы
жауаптылық.
Құқықтық қатынастар дегеніміз — субъектілердің арасындағы ... ... Осы ... ... ... ... ... мен заңды міндеттері пайда болады. Осы байланысты
мемлекет қамтамасыз етеді.
Субъективтік құқық — тұлғалардың мүдделерін қанағаттандыру үшін ... ... ... ... берілген құқықтық мүмкіндік. Мұндай мүдделер
заңды деп танылады. Сол заңда белгіленген шек ... ... өз ... үшін ... іс-әрекет жасайды. Жеке тұлға еңбек етуге, ... ... ие ... ... ... Сондай-ақ заңды тұлғалар ... ... ... ... ... ... жасай алады. Өзіне берілген
құқықты пайдалана ма, жоқ па, ол ... өз ... ... ... - ... ... ... жағдайда оны жасаған
адамның мемлекеттік мәжбүрлеу шараларына тартуының қажеттілігі.
Заң алдындағы жауаптылық белгілері:
а) құқықтық ұйғарымдар түрінде мемлекет белгілейді;
ә) құқық нормасының санкциясын жүзеге ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтың жасалуын нәтижесінде ғана туындайды;
г) құқық бұзушылық жасаған адамға қолайсыз салдар – жаза ... ... ... ... ... іс ... нысанында (түрінде) жүзеге асырылады;
ж) мемлекеттің құзырлы органдары арқылы ғана қолданылады.
66. Құқық нормасы мен құқықтық қатынас
Құқықтық норма — мемлекет ... және оны өзі ... ... ... араласып түсушілердің құқықтары мен ... ... ... үлгі, эталон, масштаб, өлшем есебінде
реттей алатын жалпыға ... ... ... ... ...... сәйкес келетін мінез, жүріс-тұрыстың айырымдылық
белгісін білдіреді. Осыдан құқықтық норма жария айқындылық, ... ... ... Оның өзі заң. Жөнмен көзделген істің шешімін табуға мүмкіндік
береді.
Әрбір ... ... үш ... ... ... ... (мінез-
құлық ережесі), гипотеза (жорамалы) және санкция (жаза, шара).
Құқықтық қатынастар дегеніміз — субъектілердің арасындағы ерекше
құқықтық байланыс. Осы байланыстың ... ... ... ... мен ... ... ... болады. Осы байланысты
мемлекет қамтамасыз етеді.
Құқықтық қатынастардың түрлері: 1.Реттейтін құқықтық қатынастар —
субъектілердің ... ... ... ... ... ... негізінде және соған сәйкес мінез-құлық. 2. Қорғайтын құқықтық
қатынастар — субъектілердің заңсыз әрекетінің салдарынан ... ... ... ... ... тек бір тарап белгілі (құқық иесі) болады.
4.Салыстырмалы құқықтық қатынастарда барлық оған қатысушылар ... ... ... ... және олардың жіктелуі
Заңды айғақтар (фактілер) — нақтылы ... ... Сал ... нормалары құқықтық қатынастардың ... ... ... ... ... ... бұл айғақтың құқықтық нәтижесі болады, ал
кейде бірнеше айғақтардың жиынтығы құқықтық қатынастар тудырады, ... ... ... ... қатынастар пайда болуы үшін үш айғақ қажет:
жас, стаж және ... ... ... акт. ... мұндай
жиынтығын айғақтық құрам деп атайды.
Заңды айғақтар бірнеше негіздер ... ... ... ... олар мына топтарға бөлінеді:
Құқықты құратын (еңбек ... ... ... жалдаушы мен
жалданушының құқықтары мен ... ... ... ... (үй-жайды сату нәтижесінде үй-жайға ... ... ... ... меншік құқығы пайда болады, сатушы ол құқықтан
айрылады).
Құқық өзгертетін (үй айырбастау ... ... ... өзгереді, соған сәйкес құқықтары мен міндеттері де өзгереді).
Заңды айғақтар ерік белгісіне байланысты да жіктеледі. Оған жататыны
әрекет ... ... ... мұра ... т.с.с). Әрекеттердің өздері заңды
және заңсыз болып екіге бөлінеді. Мысалы, адамдардың әскери қызметте болуы,
некеде ... ... ... белгіленген заңды айғақтар болып табылады. Заңды
айғақтарға оқиғалар да жатуы мүмкін. Олар — жер ... өрт, ... ... ... ... мұндай мән-жайлар тек заңда ... ... ... ғана ... ... ... пен ... тәртіптің арақатынастары, қоғамда атқаратын
ролі
Заңдылық — заңдардың, басқа да ... ... ... ... жөне ... ... ... орындайтын, жүзеге асыратын мемлекет органдары, ұйымдары,
мекемелері, ... ... ... азаматтар, ... Егер ... ... ... ... орындаса қоғамда,
мемлекетте заңдылық үстемдік етеді деп айтуға ... Егер ... ... қоғамда заңдылық бұзылды деп айтады. Заңдылықтың
сақталуы, үстем болуы — қоғам өмірінің тұрақтылығының алғы ... ... ... ... ... мен ... зор нұқсан,
зиян келтіріледі, қоғамдық тәртіп бұзылады.
Заңдылық қағидаттары ... - ... ... ... ... ... ... (бастаулар). Бұларға жататындар:
а) заң үстемдігі - ең жоғарғы акт ретінде бүкіл нормативтік актілердің
және құқықты жүзеге ... ... ... ... бағыныштылығы;
ә) заңдылықтың тұтастығы (жалпыға бірдей міндеттілігі) — белгілі бір
мемлекеттік бүкіл аумағында құқық шығармашылығы мен құқықты жүзеге ... ... ... ... ... бірыңғай
бағыттылығы.
б) заңдылықтың мақсаттылығы - ... ... мен ... ... өзі ең қолайлы әрі қатал ... заң ... ... ... ... ... алудың қажеттілігі;
в) заңдылықтың іске асатындығы - барлық қызметтердің түрлерінде құқықтық
нормалардың орындалуына шын мәнісінде жету және ... да ... ... үшін ... құтылмайтындықтың орнығуы.
Заңдылық Қазақстан аумағының барлық ... ... ... ... ... ... өр жерінде өр түрлі заңдылық болмайды. Алматының
өз заңдылығы, Семейдің өз заңдылығы - бірінен-бірінің ... ... ... Егер олай ... ... ... бассыздық орын алатын
болады. Заңдылық барлық Республика аумағында тұтас орнатылуы ... ... ... ... ... Қазақстанда сақталмайтын, мойындалмайтын
болса, ол заңдылықты бұзған болып саналады. Заңдылықты ... ... ... ... кез ... заң бір ... жету үшін ... бұзылуының бір себебі — оны мақсаттылыққа қарсы қою. Жергілікті
жердің ерекшелігін немесе басқа ... ... ... ... берілмеуі керек.
Заңдылықты нығайту үшін кепілдіктер қажет. Олар: а) ...... ... ... ... болып, заңды жүзеге ... ... ... ... ... ә) саяси кепілдік — мемлекет органдары
заңға сүйене отырып, өзіне тапсырған қызметті оралымды, тиімді ... б) ... ...... ... ... отыру, заңды
бұзушылықтың алдын алу, сот әділдігін ... ... ... ... ... ... Қоғамдағы заңдылықты қамтамасыз етудің кепілдіктері
Заңдылықты нығайту үшін кепілдіктер қажет. Олар: а) ...... ... ... жоғары болып, заңды жүзеге асыру
үшін қаражат жеткілікті болуы керек; ә) ... ...... ... ... ... ... тапсырған қызметті оралымды, тиімді істеуі
қажет; б) ... ...... ... ... ... ... алдын алу, сот әділдігін жүзеге асыру, ... ... ... ... ... ... ... мен түрлері
Заңды мінез-құлық — құқық нормаларының нұсқауларына сәйкес келетін жеке
тұлғаның мінез-құлқы. ... ... ... заң ... ... ... талаптары орындалмаса, ол жансыз. Тұлғаның заңды мінез-
құлқының көлемі мен үлгісі құқықтық норманың диспозициясында ... ... ... ... ... талаптарына сәйкес
келсе, онда құқықтық тәртіп нығаяды.
Заңды мінез-құлық арқылы қоғам басқарылады, оның өмірі қалыпты ... ... ... мен ... ... ... азаматтардың көбі түсінеді, сондықтан пайда болатын, жүзеге асырылатын
құқықтық қатынастардың басым көпшілігі заңды ... ... ... ... ... ... ... орындайды.
Соған сәйкес мінез-құлық екіге бөлінеді: 1) белсенді заңды мінез-құлық; 2)
бәсең (енжар) заңды мінез-құлық.
Белсенді заңды ...... ... ... өз
бастамасымен белгілі мақсатқа бейімделген заңды әрекеттері. Ондай әрекеттер
қосымша уақыт, күш, кейде қаражат ... ... ... ... ... үшін қазіргі кезеңде қажетті шарттар баршылық. Ол — егеменді,
дербес мемлекет пен ... ... ... ... ... ... үшін ... күш-жігерді жұмсаудың қажеттігі, асқынып
бара ... ... ... ... ... күресу борышы. Демек,
заңдардың қағидаларын белсенділікпен орындау — ... ... ... ... ... ... сан ... Ол — лауазымды
тұлғалардың өз міндеттерін адал ниетпен, сапалы атқарып, азаматтардың
өздеріне жүктеген ... ... ... ... ... сонымен
қатар құқықтарын жүзеге асыра отырып, мемлекеттің, қоғамдық бірлестіктердің
жұмысына белсене ... ... ... ... ... ... көрсетіп, өз пікірін ортаға салу—міне, құқықтық белсенділікке осындай
әрекеттер жатады.
Енжар заңды мінез-құлықтың көрінісі де сан ... ... ... жүктелген
міндеттерді қалай болса солай ... Ал ... ... ... ... асыруға енжарлықпен, немқұрайдылықпен қарайды.
Мысалы, сайлауға, заңның жобасын талқылауға катыспайды, ... ... ... ... ... ... жақсы істеп, табыс та тапқысы
келмейді. Әрине, мұндай мінез-құлық заңға қайшы ... де, ... ... ... зиян ... себебі адамның игілігі үшін берілетін заңды
мүмкіндіктер іске ... ... ... ... ... да ... Демек, екі тарап та ұтылыста ... ... ... ... болса, мемлекетке де зиян ... ... ... ... қара ... ... тұлғалар мемлекет
органының қызметін халықтың бақылауынан тыс қоюға әрекет жасаулары мүмкін.
Әрине, тек насихатпен адамдардың ... ... ... оңай ... Ең ... белсенділік жастайынан қалыптасатын қасиет.
Оның негізгі шарты — еңбекке баулу. Заңдар да адал, ақ ниетпен ... үшін ... ... ... ол ... ... ... мінез-құлық бірнеше түрде болуы мүмкін.
Құқықтық сананың деңгейіне байланысты заңды мінез-құлық (жүріс-тұрыс)
төмендегідей ... ... ... (маргинал - жік аралық) заңды мінез-құлық - бұл ... ... ... заң ... жазаланудан қорқу мен өз есебінен жаңылып
қалмау мақсатына негізделеді. Маргиналдық мінез-құлықты адамдар қайсы сәтте
де болса ... ... ... ... сәті ... ... ... туа
қалса құқықтық талаптарды орындамауға да дайын тұрады.
2. Конформистік құқыққа сай мінез-құлық. Мұндай ... ... ... ... ... бас июіне (көніп бағынуына)
негізделеді. Мұндай мінезді адамның ұстанатын қағидаты ... ... ... де ... ... ... мінез-құлық құқықтық нормаларды жете
түсінбей, олардың ... ... ... (сақтауға) негізделеді.
2. Жағымды құқыққа сай мінез-құлық - ... ... ... ... ... әділ және әділеттілігіне деген мызғымас сенімге, құқықты
құрметтеуге және оны терең білуге негізделеді. Мұндай ... ... ... ... әртүрлі себептермен дәлелдердің іштей арпалысуынсыз
орындалуынан (атқарылуынан) ... ... сай, ... ... белсенді мінез-құлықтың мұндай
түрі құқықтың құндылығының қажеттілігі жөніндегі мызғымас сенім
мен құкықты ... ғана ... ... ... ... ... ... мен оны жете түсінуге негізделген.
71. Құқыққа қарсы мінез-құлық: түсінігі мен белгілері
72. Заңды мінез құлық түсінігі мен түрлері
Заңды мінез-құлық — құқық ... ... ... ... ... мінез-құлқы. Заңды мінез-құлық арқылы заң орындалады, жүзеге
асырылады. ... ... ... ол ... ... ... ... көлемі мен үлгісі құқықтық норманың диспозициясында ... ... ... ... ... талаптарына сәйкес
келсе, онда құқықтық тәртіп нығаяды.
Азаматтар ... ... ... ... ... ... сәйкес мінез-құлық екіге бөлінеді: 1) белсенді заңды мінез-құлық; 2)
бәсең (енжар) заңды мінез-құлық.
Белсенді заңды мінез-құлық — лауазымды ... ... ... ... ... ... заңды әрекеттері. Ондай әрекеттер
қосымша уақыт, күш, кейде қаражат жұмсаумен байланысты. Осындай мінез-құлық
басым болуы үшін қазіргі кезеңде қажетті ... ... Ол — ... ... пен ... құқық жүйесінің қалыптасуы, экономикалық
дағдарысты тоқтату үшін ... ... ... ... ... ... қылмысқа қарсы азаматтардың әлінше күресу борышы
Енжар заңды ... ... де сан ... Азамат өзіне жүктелген
міндеттерді қалай болса солай ... Ал ... ... ... ... асыруға енжарлықпен, немқұрайдылықпен қарайды.
Әрине, тек насихатпен адамдардың енжар мінез-құлқын ... оңай ... Ең ... ... ... ... қасиет.
Оның негізгі шарты — еңбекке баулу.
Заңды мінез-құлық бірнеше түрде болуы мүмкін.
1. Маргиналдық заңды мінез-құлық - бұл ... ... ... заң
бойынша жазаланудан қорқу мен өз ... ... ... ... ... ... адамдар қайсы сәтте де болса заңды
оп-оңай аттайды (бұзады), сәті ... ... ... туа қалса құқықтық
талаптарды орындамауға да дайын тұрады.
2. Конформистік құқыққа сай ... ... ... ... ... ... түрде бас июіне (көніп бағынуына)
негізделеді. Мұндай мінезді ... ... ... ... қандай болса,
мен де сондаймын" болады. Мұндай мінез-құлық құқықтық нормаларды ... ... ... ... ... ... ... Жағымды құқыққа сай мінез-құлық - мұндай мінез-құлық қоғамда бар ... әділ және ... ... мызғымас сенімге, құқықты
құрметтеуге және оны терең білуге негізделеді. Мұндай мінез-құлық құқықтың
әдеттегі қалып бойынша, әртүрлі себептермен ... ... ... ... ... ... сай, әлеуметтік тұрғыдан белсенді мінез-құлықтың мұндай
түрі құқықтың құндылығының ... ... ... ... ... ... ғана ... сонымен бірге құқыққа дәлелді
түрде қарау мен оны жете түсінуге негізделген.
73. Құқық ... ... ... ... құрамы.
Құқық бұзушылық дегеніміз құқықтық талаптарды бұзудағы немесе ... ... ... ... немесе әрекетсіздіктер).
Адамдардың қандай да ... ... ... қоғамға қауіп тудырған немесе туындататын ... ... ... әрекетсіздік құқық бұзушылық деп бағаланады.
Құқық бұзушылықтың белгілері (нышандары):
а) қоғамға зияндылығы, қауіптілігі - құқық ... ... ... ... ... және оның ... ... қайшы болу
шегін ажыратуға негіз болатын объективтік тұғыры. ... ... ... зияны мен оның қауіптілігі қоғамға маңызды құндылықтар
мен оның тіршілік ету жағдайларына қол сұғулардан тұрады;
б) кұқыққа қайшы ... - ... ... ... ... ... заң ... арқылы білдірілуі. Құқыққа ... ... және ол үшін ... болудың шегін, мөлшері мен шамасын
мемлекет анықтайды, әрі оны бекітеді де;
в) кінәлілік - басқаша ... - ... ... бару ... ... ... ... өзінің ерік-ықтиярын әлгіндей түрде білдіруі,
ал мұның өзі кінәлі жүріс-тұрыс (мінез-құлық). Егер де жеке ... ... ... ... егер ол ... жүріс-тұрысының құқыққа қайшы
келетінін жете түсінуге қабілеті болмаса, онда оның кінәлі ... ... ... да, ол ... ... ... ... әрекеттік болып
шығады. Сондықтан мұндай адам заң ... ... ... ... ... ... түріндегі әрекеттер. ... ... ... бұзушылық - тұлға заңдық талаптарды орындауға
міндетті бола тұрып, оларды орындамаған жағдайда болады;
д) жазаланушылық - мемлекет тарапынан мәжбүрлеу ... ... ... ... құрамы:
1. Құқық бұзушылықтың субъектісі – кінәлі, құқыққа қайшы (қарсы) әрекет
жасаған адам. Мұндай субъект ретінде ... ... бар адам ... тұлға танылады.
2. Құқық бұзушылықтың объектісі - қандай ... ... ... оған ... ... сол зат ... ... болып табылады.
Мұндағы тектік объекті - қоғамдық қатынастар, ал ... ... - ... ар-
намыс, денсаулық, т.б.
3. Объективтік жағы - құқыққа қайшы (қарсы) әрекеттің (әрекетсіздіктің)
сыртқы көрінісі.
4. Субъективтік жағы - ... ... ... ... және оның
салдарына сол ... ... ... ... ... (нышандардың) жиынтығы жатады. Мұнда басты категориялары болып –
кінә, себеп және ... ... ... бұзушылық түрлері. Құқық бұзушылық себептері, олрды болдырмау
жолдары
Құқық бұзушылықтар әлеуметтік қауіптілігіне байланысты және зиян келтіру
дәрежелеріне қарай қылмыстар және ... ... деп ... ... ... (зияндылығы) жағынан барынша жоғары
дәрежеде болатындығымен ерекшеленеді. Олар ... ең ... ... мүдделеріне нұқсан келтіреді. ... ең ... ... ... ... ... мен қол сұғулардан қылмыстық заңдар қорғайды.
Жасалған қылмыстар үшін заң аса қатал ... ... ... ... қылмыстың барлық белгілері бар болса да қайсы ... ... ... ... Олай ... ... кейбір жағдайларда
әлгі қылмыстардың коғамдық қауіптілігі мен зияндылығының маңызы мардымсыз
болып келеді.
Теріс құқықтар - әлеуметтік зияндылығы мен ... ... ... ... ... ... бұзушылықтар.
Бұлардың нұқсан келтіретін объектілері мен заңдық салдары да түрлі-түрлі
болып келеді жөне де олар ... ... әр ... ... болып
жатады.
Теріс қылықтардың қоғамдық қауіптілік дәрежесін анықтауда ... ... ... ... ... ... қатынастардың объект түріндегі
маңыздылығының дәрежесі;
ә) келтірілген зиянның мөлшері;
б) ... ... ... әрекеттің жасалу тәсілі, уақыты мен орны;
г) құқық бұзушының өз басы.
Теріс қылықтардың жіктелуі:
1. ... және ... ... ... емес ... ... құқық
нормаларын бұзу азаматтық-құқықтық нормаларды бұзушылықтар деп аталады;
2. Заң белгілеген қоғамдық ... ... ... ... саласындағы қатынастарға нұқсан келтіруін әкімшілік ... деп ... ... қатынастары аясындағы кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдардың ішкі
еңбек ұйымдастыру тәртібіне нұқсан келтіруін тәртіптік құқық бұзушылықтар
деп ... Заң ... ... ... ... ... ... сотқа келмей қалуы) нұқсан келтіруін жүргізу қатынастарындағы
құқық бұзушылықтар деп аталады.
75. Заң алдындағы жауаптылық: түсінігі, ... ... ... ... - ... бұзушылыққа барған жағдайда оны жасаған
адамның мемлекеттік мәжбүрлеу шараларына тартуының қажеттілігі.
Заң ... ... ... құқықтық ұйғарымдар түрінде мемлекет белгілейді;
ә) құқық нормасының санкциясын жүзеге асыру түрінде көрінеді;
б) ... ... ... құқық бұзушылықтың жасалуын нәтижесінде ғана туындайды;
г) құқық ... ... ... ... ... – жаза ... ... жүктеумен байланысты болады;
е) іс жүргізу нысанында (түрінде) жүзеге асырылады;
ж) мемлекеттің ... ... ... ғана ... ... ... қай салаға жататындығына байланысты мынадай
түрлерге бөлінеді.
- әкімшілік – ... ... ... ... жасалған жағдайда
туындайды және шара қолдану (жаза қолдану) немесе айыппұл салу ... ... — заң ... жауаптылық міндеттеме шарттарының бұзылу
нәтижесінде туындайды;
- қылмыстық – заң ... ... ... ... нәтижесінде
ғана қолданылады;
- материалдық (дүниемен байланысты) – қандай бір ... ... ... зиян ... залал келтірілген жағдайда
заң алдындағы жауаптылық туындайды;
- тәртіптік — заң ... ... ... ... оқу ... бұзылған жағдайда туындайды, бұлар шара қолдану, сөгіс ... ... ... ... Заң ... жауаптылық пен мемлекеттік ырықтандыру және құқық
бұзушылықтың ... ... ... жауаптылық - құқық бұзушылыққа барған жағдайда оны ... ... ... ... ... ... жауапкершіліктің мақсаты осы құқықтық амал, тәсіл арқылы кайсындай
нәтижелерге қол ... ... ... ... Және де ... қандай болатынын анықтайды. Сөйтіп олардың мәнін терең ... ... ... ... ... ... ... бостандықтарын қамтамасыз ету және қоғамдық тәртіпті сақтау
әрі қорғау болып табылады. Атап айтқанда осы ... ... ... ... ... қанағаттандыру және ... ... ... ... бола ... ... қызметтерін оның алдына қойылған мақсаттар
анықтайды, әрі содан туындайды.
Жазалау қызметі ... - орын алып ... ... ... жаза қолдану түріндегі жауабы. Бұл жаза түріндегі жауап кінәлі
адамға, оның жеке басына мүліктік ... ... ... ... немесе
мұқтаждыққа ұшырату, сөйтіп қолайсыз зардаптар шектіру арқылы ... ... ... ... жауаптылық, қосымша заңдық міндет жүктеумен байланысты болса
(мысалы: ... ... онда ... ... ... яғни, "бұрынғы" осы
субъектіге жүктелген міндетті орындаумен ... ... ... ... - жазалау емес, тек құлық бұзушылық жасаған ... ... ... ... ... келтіру болып табылады
(мысалы, балаларын ... үшін оның ... ... ... ... ... ... алу.
Жаза қолданумен сипатталмайтын ырықтандыру шараларына: еріксіз ... ... алу) ... ... карантин жағдайында жүріп-тұру
еркіндігін шектеу); қоғамға ... ... ... немесе
әрекетсіздіктерге) барғаны үшін кәмелет жасына толмаған жастарға (әрекет
қабілеттігі жоқ) ... ... ... ... ... қоғамның мүддесіне бола құнының өтемін төлеп меншік иесінен
мүліктерін ... ... ... ... ауыр ... ... ... және басқа да төтенше сипаттағы
жағдайларда қолданылатын алып қою шаралары жатады.
77. ... ... ... ... ... алатын орны. ҚР Конст-ң тікелей қолдануы
Қазақстан Республикасы "қолданыстағы құқық аталымы келтірілген. ... ... ... жай ғана ... еместігін, қайта
тікелей түрде қолданылатындығын арнайы атап ... ... ... ... сай "қолданыстағы құқық" деп тек ... ... ... келетін нормативтік құқықтық актілер ғана
танылатындығын ерекше көңіл аударып ... ... еске ... ... ұлттық құқығы тек Республиканың мемлекеттік
органдары қабылдаған нормативтік актілерден ғана емес, сондай-ақ Республика
үкіметінің ... ... ... мен басқалай ... ... ... ... ... мемлекеттің негізгі заңы болып
табылады. Сондай-ақ бұл заң кейінгі бүкіл заңдар (конституциялық және жай)
үшін және ... ... ... үшін құқықтық негіз болып табылады.
Барлық заңдар мен заңға сәйкес ... ... ... ... ... ... Конституциялық Кеңес
жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы Конституциясының жоғары заңдық күші ... ... жай ... басқалай да нормативтік құқықтық
актілер Конституцияға қайшы келмеуі тиіс ... ... ... билік органдары, лауазымды тұлғалар мен бірлестіктердің
Конституцияны бұлжытпай ... тиіс ... ... ... атап ... және онда ... ... ереже
Конституцияға қайшы келетін нормативтік құқық акті немесе олардың жекелеген
құқықтық ... мен ... ... күші ... ... ... жойылған деп саналады.
78. Құқықтық жүйесі. Түсінігі мен құрылымы
Біріккен Ұлттар Ұйымының мәліметтері бойынша осы бүгінгі күнде ... 230-ға ... ... бар ... ... түрлі мемлекеттік-
құқықтық құбылыстарды зерттеу-зерделеу үшін заң ... ... ... қолданылады.
Құқықтық жүйе — нақты мемлекеттің тұтастай алынған құқықтық ... ... жүйе ... ... ... мол тобы - ... ... аспектілер, құқық феноменінің жақтары кіреді.
Құқықтық жүйенің құрылымы ... ... 3 ... ... заң ... ... институттары (нормативтік жағы);
б) құқықтық мекемелердің жиынтығы (ұйымдастыру жағы);
в) осы ... ... тән ... ... ... ... құқықтық мәдениет (идеологиялық жағы).
Әрбір мемлекеттің құқықтық жүйесі қоғам дамуының заңдылықтарын, ... ... ... ерекшеліктерін бейнелейді. Әрбір мемлекеттің өзінің
құқықтық жүйесі болады. Оның ... ... ... ... болып келетін ерекшеліктерімен қатар, сондай-ақ айырмашылықтары да
яғни өзгешеліктері де болады.
Құқықтық ... ... ... ... ... мәдениеті, дін,
философия, өнеге, имандылық, көркемдік ... ... ... ... ... ... және ... мәдениет зор ықпал тигізеді. Ежелгі
Қытай, Үндістан, Мысырда, Рим мемлекетінде құқықтық жүйелер дін мен ... ... ... ... ... ... дамуында сабақтастық байқалады. Мысалы, дәстүрлі
құқықтық құндылықтар жаңа ... ... ... Ал, бұл ... ... құқықтық жүйеден немесе ... ... жүйе ... алып ... ... өздерінің элементтерінің ұқсастығы, тұтастығы бойынша
топтарға "құқықтық жүйелерге" бірігеді.
Құқықтық ... бөлу және ... ... ... ... идеологияны, дінді, философияны, экономикалық және әлеуметтік
құрылымдарды қоса ... заң ... ... ... ... мұның негізі болады.
Осы белгілерді негізге ала отырып құқықтық жүйелердің мынандай түрлерін
атап көрсетуге болады - роман-германдық, ағылшын-американдық, ... және ... ... ... Романо-германдық құқықтық жүйе
Романо-германдық құқықтық жүйе – көптеген мемлекеттердің құқықтық
жүйелерін біріктіреді. Бұл ... ... ГФР, ... ... Дания, Латын Америкасының барлық мемлекеттері, Таяу ... ... Бұл ... ... ... ... ... т.б. мемлекеттердің
құқықтық жүйелерінде өз көрінісін тапты.
Роман-германдық құқықтық жүйе рим құқығын ... ... ... яғни ... ... негізінде рим құқығының жетістіктері алынған.
Роман-германдық құқық ... ... ... ... ... ... жүйесі бар барлық елдерде жазбаша конституциялар бар,
бұлардың нормаларында ең жоғары заң күші бар деп ... ... ... үш түрі бар: ... ... ... ағымдағы
заңдар, және нормалар мәтіндерінің жинағы.
3. Құқық негіздерінің ... ... ... ... актілердің
(регламенттердің, әкімшілік бұйрық-жарлықтардың, министрлік декреттерінің
және т.б.) рөлі ... ... ... кіретін елдердегі қызмет істейтін судья
заңдық істі шешуде көбінесе тек істі ... ... ... ... Ағылшын-американдық құқықтық жүйе
Бұл құқықтық жүйе Англияға жөне Британия империясының бұрынғы отарларына
тән. Англиядан басқа бұл ... жүйе АҚШ, ... ... Жаңа
Зеландия, сондай-ақ Британия достастығына кіретін. 36 ... ... ... құқықтық жүйе кейде негізгі
құқықтық жүйесі деп аталады. Жалпы құқық (Coman Law) тарихи ... ... және оның ... деп – аталуы оның бүкіл ... ... ... ... ... қалыптасу кезеңі Х-ХІІІ ғасырлар) ... ... жүйе сот ... ... заңдардың қатысуынсыз пайда
болып азаматтық сот ... ... ел ... қол астындағы азат
азаматтардың бәріне таралған болатын.
"Жалпы құқық" жүйесі өз негізінде соттар ... үлгі іс ... үлгі іс) ... ... ... жүйенің негізгі ерекшелік
белгілері төмендегідей болып келеді:
1. Сот құқық жасаушы (шығарушы) болады.
2. Кодификацияланған заң ... ... ... ... Конституция
жоқ.
3. Сот шешімдері (прецеденттері, яғни үлгі істері) заңдармен қатарлас
қолданылып құқықтың қайнар ... ... ... ... ... ... шешім қабылдау үшін басқа соттар үлгі ретінде қолданатын болған.
4. Сот ... ... да ... ... ... автономиялы (дербес)
болады, прокуратура, әкімшілік, әділет (мекеме, қызмет) болмайды.
81. Діни-дәстүрлік құқықтық жүйелер
Бұл мемлекеттердің құқықтық жүйелерінің ерекшеліктері – ... ... ... ... ... ... ... құқықтық
жолмен емес басқаша – діни-дәстүрлік тәсілмен реттелуі тиіс ... ... Қиыр ... Африка, Мадагаскар елдеріне таралған.
Осылардың арасынан қазіргі күнге ен кең ... ... ... құқығы – бұл діни нысанда баяндалған және ... діні ... ... ... ... діні бойынша барлық әдет-ғұрып Алланың
әмірімен ... Оны ... ... ... ... өзінің пайғамбары
Мұхаммед арқылы тарихтың белгіленген мерзімінде, адамдарға мағынасын ашып
тарат деп Алланың өзі ... ... ... ... негізгі төрт
қайнар көзі бар:
а) құран — исламның (мұсылман дінінің) қасиетті кітабы;
б) ... ... ... ... ... ... мен істеріне
байланысты дәстүрлер;
в) Иджма немесе мұсылман коғамының бірыңғай келісімі;
г) Кийас немесе ұқсастығы бойынша ... түю ... ой ... адамдарға жүктелген міндеттер идеясына негізделген. Міндеттерді
орындамаудың салдары оны орындамай бұзғанның күнәсі болады. Сондықтан да
мұсылман құқығы осы ... өзі ... ... көңілді молынан
бөледі.
Мемлекет дегеніміз діннің қызметшісі. Осындай ... ... ... ... мен ... да актілер исламның (мұсылман
дінінің) талаптарына сай болуы тиіс.
Индуизм діні құқығы — ... ... ... және ол ... ең ежелгісіне жатады. Бұған Үндістан, Пәкістан, Бирма, Сингапур,
Малайзия елдері жатады, Африканың Шығыс ... ... ... және тағы ... да елдер жатады. Исламшыларды белгілі бір ... ... ... ҚР ... бойынша адам және азамат құқықтары мен
бостандықтары
Конституция жеке адам, ... және ... үшін ... маңызы жөне ең
жоғары әлеуметтік мәні бар құқықтар мен бостандықтарды баянды етеді.
Олар әрбір еркін жеке тұлғаның ар-намысын ... ... ... ... Ал бұлар болса азаматқа, қоғам мүшесі ретінде сол коғамды
басқаруға, жаңғыртуға қатысу үшін қажет. ... ... ... ... рухани қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін экономикалық және
әлеуметтік жағдайлар туғызады.
Конституциялық ... мен ... ... тән ... ... ... құқықтар мен бостандықтар жеке тұлғаның құқықтық
мәртебесінің, жағдайының ұйтқысы болып ... және де ... ... ... ... ... ... Конституциялық құқықтар мен бостандықтар ... жеке ... ... ... ... ... ... және міндеттерге тән қасиет — олардың
жалпылығы. Олар барлық адамдарға, ... ... ... ... Республикасы азаматтарының негізгі құқықтары мен
бостандықтары басқа құқықтар және ... ... шығу ... ... Республикасы азаматтарының ... ... ... ... еркімен қабылданбайды және жоғалмайды.
Адам мен азаматтың негізгі құқықтары, бостандықтары және міндеттері
бірнеше топқа бөлінеді:
а) өзіндік құқықтар. Бұл әр ... ... ... тән, одан ... ... табиғи құқықтар. Әркімнің өмір сүруге құқығы бар, бұл адамның
табиғи ... оны ... ету үшін сан ... ... ... ... ... қол сұғуға болмайды.
ә) саяси құқықтар — тек Қазақстан мемлекетінің азаматтығы бар адамдарға
ғана беріледі.
б) әлеуметтік-экономикалық құқықтар: ... ... ... жасау құқығы; тынығу құқығы; кәсіпкерлік еркіндігі; отбасын құру
құқығы; әлеуметтік қамсыздандырылу құқығы; денсаулықты сақтау ... ... ... ҚР ... ... ... ... саясат, құқық және экономика. Олардың өзара ... ... ... және тұлға. Тұлғаның құқықтық мәртебесі. Адам және ... мен ... ... ... ... ... рольі.
Құқық пен тұлғаның сан-алуан байланыстары ең толық ... ... ... ... ғана ... мүмкін. Осы сипаттауларда жеке адамның
заңдық болмысының негізгі жақтары қамтылып көрсетіледі. Осының барысында
олардың мүдделері мен мұқтаждықтары, ... ... ... ... және ... ... ... айқындалады.
Ең қысқаша түрде құқықтық мәртебе ғылымда тұлғаның қоғамдағы заң ... ... жайы мен күйі ... ... ... ... ... негізделген мәртебе жатады, ал құқық болса осы жайды
баянды етіп ... ... оны заң ... (шеңберіне) енгізеді, әрі
орнықтырады.
Құқықтық мәртебе тұлға ... ... ... ... ... ... және оған ... кепілдіктері берілген
жиынтығы болып табылады. Тұлғаның шынайы жай-күйінің тұжырымдалуы ... сан ... ... арқылы бірнеше ерекше құралдардың көмегімен
жүзеге асырылады. Мұның өзі адамды ... бар ... ... ... сөйтіп оған ерекше сипатты қасиет ... ... ... ол ... ... ... қатынастарға кірісуге, өзінің теріс
қылықтарына жауапты болуына ... ала ... ... сөзін
латыншадан аударғанда біреудің немесе заттың, бір нәрсенің "жайы-күйі,
қалпы" дегенді білдіреді. ... ... ... ... ... ... Конституция және басқалай да маңызды заң актілері мен Адам
және азамат құқықтары Декларациясында жарияланған ... ... ... ... Міне осылар қоғамдағы тұлғаның жай-күйін мемлекеттік
істердегі рөлін, мүмкіндіктерін, оған ... ен ... ... ... ... ... немесе Конституциялық мәртебесі;
б) азаматтардың арнайы немесе ... ... ... ... жеке тұлға мен заңды тұлғаның мәртебесі;
д) ... ... ... жоқ ... босқын
адамдардың мәртебелері;
е) шет елдерде тұратын Қазақстан ... ... ... ... және ... әлемдік проблемалары.
Ғаламдық проблемаларға мыналар жатады:
- халықаралық ынтымақтастық және бейбітшілікті нығайту;
- адам құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... және халықаралық қауіпсіздік;
- экология;
- ғылыми-техникалық ... ... және ... нәтижелерін
мешеулікті жеңуге пайдалану;
- лаңкестік (терроризм) пен есірткі бизнесі, ... мен ... ... ... ... ... халықаралық ынтымақтастықты күшейту;
- адамдар аурулары, аштық-жалаңаштық, қайыршылық пен кедейшілік және
басқалай да әлеуметтік болмыстағы жат құбылыстармен ... ... ... және ... ... қорғау, экологиялық қауіпсіздік проблемалары бүкіл
проблемалардың ішіндегі ең ... ... осы ... ... ХХ-ы ... бетпе-бет кездесіп отыр, міне осылар ғаламдық болып
танылып отыр. Адамның ... етуі ... ... ... осы ... болғанда да экологияға байланысты.
Топырақтың ластануы
Жыл сайын біздің ... ... ... 20 ... ... жер ... ... жатады, еске сала кететін жәйт, оның - 6 ... шөл ... ... ... ... жылда топыраққа 4 миллионға жақын
тонна улы химикаттар себілуде.
Ерекше түрде ... ... ... ... ... ал ... ... суды және құрлықта һәм әлемде мұхиттағы, өзен-көлдердегі суларды ... да, ... ... ... ... ... Мұндай ластанулардың
қауіптілігі Чернобыль атом электростанциясы апатындағыдай ғана ... ... ... ... ... ... да ... ақиқат
шындық.
Мемлекет, құқық және халық
Халықтың қоныс тебуі, яғни жерге орналасу проблемасы осы ... ... ... ... ... ... осы проблема ең
алдымен бейбітшілік, ... ... ... ... ету, ... проблемаларымен тығыз байланысып, астасып жатыр.
Демографиялық процестерді мемлекеттік басқару ісі еңбек ресурстарының
көлемін үйлесімді деңгейі жеткізіп ... ... ... етіп ... ... ... материалдық игіліктерді өндірушілер ... ... ... бұл ... ... ... осы игіліктерді
пайдаланушылар ретінде өзіне лайықты және жеткілікті дәрежеде өмір сүру
деңгейін қолдап отыруы да бар.
87. ... ... ... қағидалары және түрлері
Құқық шығармашылығы мемлекеттік қызметтің маңызды ба-ғыттарының бірі.
Заң ғылымында құқық шығармашылық екі ... ... ... ... мағынасы құзырлы органдардың қуқықтық ... ... ... Ал кең ... құқық шығармашшық, дегеніміз процесс деп
қаралады. Ол құқық шығармашылық түпкі ойдың туындаған сәтінен басталады ... ... ... ... асырылуына шейін созылады (яғни оны даярлау,
қабылдау, жариялау және т.с.с. ... ... ... ... екі ... ... зандық мәні бар әрекеттермен байланысты болмайтын құқық
шығармашылықтың ұйымдық мәселелері кіреді ... ... ... оны талқылау жөне т.с.с.).
Екіншісі - өз негізінде құқықтық қағидаттарға (принциптерге) сүйенеді.
Ал оның қызмет етуінің ... сәті ... ... акт ... ... ... бекітілуі саналады.
Құқық шығармашылығы төмендегідей ерекшеліктер арқылы сипатталады:
- белсенді түрдегі, шығармашылықты білдіретін, ... ... ... оның шығаратын негізгі өнімі – ең алдымен нормативтік актілерде
іске асырылатын заңдық ... ... ... ең ... құралы, оның даму стратегиясы осы
жағдайда қалыптасады, мінез – ... ( ...... ... ... құқық шығармашылықтың деңгейі мен мәдениеті, осыған сәйкес
қабылданылатын нормативтік актілердің сапасы да – қоғамның ... ... ... ... ... ... ... және оның күшін жоюда
объективті әлеуметтік қажеттіліктерді және қоғам мүдделерін танып білуге
негізделген ... ... ... ... ... шығармашылық ісі
белгілі қағидаттарға: ... ... ... және ... қолданудағы іс-тәжірибемен (практикамен )
байланыстыруға негізделінеді.
Субъектілерге байланысты құқық ... ... ... ... ... ... шығармашылығы – бұл мемлекет пен қоғам
болмысының ең ... ... ... ... – бүкілхалықтық дауыс
беру арқылы өткізіледі;
2) мемлекеттің өкілетті органдарының тікелей құқық ... ... ... ... тәуелсіз әдет-ғұрып түрінде
қалыптасқан немесеғ мемлекеттік емес ұйымдар даярлаған нормаларды бекітуі
( санкциялауы ).
88. ... заң ... ісі : ... ... ... ... ісі құқықшығармашылықтың құрамдас бөлігі болып
көрінеді. Заң шығармашылықтың мағынасы – ең ... ... күші ... ... ... қабылдауы. Мұнын өзі негізгі төрт сатыдан
тұрады:
1) заң ... ... заң ... ... ... ... ... осы ... барлығынорындалуы. Қазақстан
Республикасы Конституциясында өз көріністерін тапқан.
Заң шығару құқығы – құзырлы органдардың, қоғамдық ... ... ... ... ... ... басқалай да актілер шығару
жөнінде немесе өзгерту, күшін жою туралы ұсыныстар енгізуге құқықтылығы.
Конституциялық ... ... ... ... ... мен
толықтырулар енгізу және Конституцияға өзгерістер мен ... ... ... ... заң жобасының екіден кем емес оқылуын жүргізу
міндетті ( ҚР ... 62-ші бабы ... ... оған ... қол ... ... жеті күн ... ресми
түрде жариялануға жатады.
Заңдар жарияланғанынан он күн өткеннен соң өз күшіне ... Егер ... өз ... ... ... ... ... сол заңда белгіленсе, онда
заң өз ... сол ... ... ... ... ... ... түрлері
Әрбір мемлекетте толып жатқан түрлі құқықтық нормалар мен ... ... ... ... ... ... ... үшін оларды
үнемі белгілі бір жүйеге келтіріп отыру қажет.
Мұндай қызметті ... ... яғни ... ... ... іс-тәжірибелерде пайдалану мақсатында оларды «тәртіпке салу» деген
ұғымын білдіреді. Заң ғылымында ... ... ... екі түрі бар:
инкорпорация және кодификация.
Инкорпарация- нормативтік материалдарды белгілі бір тәртіппен бірыңғай
жинақтарға жиынтықтау және ... ... ... ... ... ... күші олардың
қабылданған мерзімінен бастап сақталады. ... ... ... ... ... инокорпорация және ... ... деп ... ... – мұны ... ... ( ... ) өкілеттік
алған мемлекеттік органдар атқарады. Сонда ресми ... ... ... ( күші ... ) ... және қайтадан баспа арқылы
шығарудың тәсілі. Сондықтан ресми инокорпорация – заң ... ... ... Бұл ... - ... ... түрінде болады.
Пәндік ресми инокорпорация – жүйелеудің күрделілеу түрі. Мұның
нәтижесінде ... ... ... ең жоғары органдары шығарған
күші бар нормативтік актілердің томдары, жинақтары жасалынады.
Ресми емес ...... ... ... ... жекелеген ведомство, ғылыми және оқу орындары, жеке ... ... - ... ең ... және ... түрі. Бұл күші
бар заңдарды түбегейлі түрде ішкі-сыртқы мән-мағыналарын өндеу ... ... акті ... және ... ... ... ... табылады .
Кодификацияны салалық және арнайы деп айырмалайды:
Салалық кодификация – қандай бір белгілі заңдар саласының немесе оның
салашасының нормативтік ... ... ... табылады ( ҚР АК; ҚР
Қылмыстық Кодексі және тағы басқалар ).
Арнайы кодификация – белгілі құқықтық институттың ... ... ... ... ... ( ҚР Су ... ҚР ... және тағы басқалар).
90. ҚР кодификациялау ісінің дамуы. Кодификация және инкорпарация
Кодификация - жүйелеудің ең ... және ... ... Бұл
күші бар заңдарды ... ... ... ... ... ... кодификациялық акті даярлау және ... ... ... ... ... ... айырмашылықтарын көрсететін ерекшеліктері:
1. Кодификацияны тек өкілетті мемлекеттік органдар ғана жүзеге
асырады және ол ресми сипатта ... ... ... ... актілер әр түрлі
нормаларға біріктіріледі, сөйтіп түрі, мазмұны бойынша жаңа ... ... Оның ... түп ... ... құқық қолдану органдары
соған сілтеме жасауы тиіс.
3. Кодификация оқтын-оқтын ... ... ... ол ... жиналып қолдалануына және объективтік қажеттілікке
байланысты жасалады.
Кодификацияны салалық және ... деп ... ...... бір ... ... ... немесе
оның салашасының нормативтік материалдарын біріктіру болып табылады ( ... ... ҚР ... Кодексі және тағы басқалар ).
Арнайы кодификация – белгілі құқықтық институттың немесе бірнеше
құқықтық ... ... ... ( ҚР Су Кодексі, ҚР ... және тағы ... ... материалдарды белгілі бір тәртіппен бірыңғай
жинақтарға жиынтықтау және біріктіру. Мұндай жиынтықтаулар мен біріктірулер
әдетте әліпбилік тәртіппен ... ... ... немесе
субъектілері бойынша жасалады.
Ресми инокорпорация – мұны инокорпорация жүргізуге ( жасауға ) ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз
құқықтық нормаларды ( күші барларын ) жариялау және қайтадан баспа арқылы
шығарудың ... ... ... инокорпорация – заң шығарудың
ресми көзі, ... Бұл ... - ... ... ... ... ресми инокорпорация – жүйелеудің күрделілеу түрі. ... ... ... ... ең ... ... шығарған
күші бар нормативтік актілердің томдары, жинақтары жасалынады.
Ресми емес инокорпорация – мұнда жүйелерді ... ... ... ... ... және оқу орындары, жеке тұлғалар
жасай ... ... да ... емес ... ... негіздері ( ... ... ) ... ... ... шығармашылығы істерінде, құқық қолдануларда ... ... ... ... ... қарастырып сілтемелер
жасауға болмайды.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекет және құқық теориясының пәні24 бет
Мемлекет және құқық теориясының пәні және әдістері12 бет
Мемлекет және құқық теориясының пәні мен әдісі17 бет
Мемлекет және құқық теориясының пәні мен әдістері, атқаратын қызметтері48 бет
Мемлекет және құқық теориясының пәні, әдістері8 бет
Экономика теориясының қоғамда дамуындағы рөлі мен орны, оның пәні мен әдістері10 бет
Жарық табиғаты ғылымының даму тарихы және оның физика пәнін оқытуда қолдану63 бет
Мемлекет және құқық пәні мен әдісі4 бет
Микроэкономика пәні,әдістемесі49 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь