Ақша тарихы

І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
1) Ақшаның шығу тегі
2) Ақшаның қажеттілігі мен экономикалық мазмұны
3) Ақшаның қызметтері және олардың қазіргі жағдайда дамуы
4) 1993 ж. Қазақстан Республикасындағы ақша реформасы.
ІІІ Қорытынды
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің дамуындағы бірден-бір шарт және өнім болып табылады. Тауар - бұл сату немесе айырбастау үшін жас-алынған еңбек өнімі. Адам еңбегінің өнімі (зат), оны өндірушілердің белгілі қоғамдық қатынастарын тудыра отырып, тауар формасын қабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы объективті алғышарттарды құрайды. Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер (нақты еңбекпен белгіленген) тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны дайындауға кеткен уақыттың рәсуә болғаны; мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес, өйткені оның қоғамға қажеті шамалы. Сондықтан да әрбір тауар қажетті тұтыну құнын алу кұралы бола отырып, өзінің өңдеушісіне қатынасы бойынша айырбас құны ретінде көрінеді. Айырбас құн тауарлардың өзінен бөлініп шыққан және олармен бірге өз бетінше өмір сүретін тауар, ол ақша.
Әрбір ерекше тауар міндетті түрде тұтыну құны ретінде көрінеді. Оның құны жасырын түрде болады және тек қана ақшаға теңестіру жолымен табылады. Тауарлар және ақшалар бір және осы тауар формасының нақты қарама-қарсы жақтары бола отырып, айырбас процесінде бір-бірін табады және өзара бір-біріне ауысады.
Алғашқы қауымдық құрылыс кезінде бір тауардың басқа бір тауарға кездейсоқ айырбасталынуы барысында, айырбас құнның жай немесе кездейсоқ формалары қолданылады (1 балта = 5 құмыра, 1 қой = 1 қап бидай және т.б.).
Тауар өндірісінің дамуы барысында кездейсоқ айырбас жиіленді. Жалпы тауар массасының ішінен барынша жиі айырбасталатын тауардың бөлініп шығуымен құнның жай формасы толық формаға өте бастады. Мысалы, бидайды етке, майға, жүнге және т.б. айырбастауға мүмкін болды.
Тауар өндірісінің өсуіне байланысты неғұрлым жиі айырбасталатын тауар - барлық басқа тауарлардың бір-бірімен өзара айырбасталу құралы бола бастады. Осыдан келіп, құнның толық немесе кең көлемдегі формасынан жалпы кұндық формасына жасырын түрде өту басталды. Бірақ оның ролі бір тауарға нық бекітілмеген еді.
1. Шаденов Ө. «Жалпы экономикалық теория».
2. Осипова, Г. Михайловна. «Экономикалық теория негіздері».
3. Кәрібаев, Буле, Мырзалиев. «Экономика».
4. Медведов В. А. «Саяси экономика».
5. Экономика теория негіздері.
6. Мамыров Н. К. «Микроэкономика».
        
        Жоспар
І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
1) Ақшаның шығу тегі
2) Ақшаның қажеттілігі мен экономикалық мазмұны
3) ... ... және ... ... ... ... 1993 ж. Қазақстан Республикасындағы ақша реформасы.
ІІІ Қорытынды
АҚШАНЫҢ ШЫҒУ ТЕГІ
Ақша ежелгі заманда пайда ... Олар ... ... ... шарт және өнім ... табылады. Тауар - бұл сату немесе
айырбастау үшін жас-алынған еңбек өнімі. Адам ... ... ... ... белгілі қоғамдық қатынастарын тудыра отырып, тауар формасын
қабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы объективті
алғышарттарды құрайды. ... кез ... зат ... бола ... Егер ... ... тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам
тарапынан мойындалмаса, онда оны дайындауға ... ... ... ... ... тауарлық формаға ие емес, өйткені оның қоғамға ... ... да ... ... ... ... құнын алу кұралы бола отырып,
өзінің өңдеушісіне қатынасы бойынша айырбас құны ретінде көрінеді. ... ... ... ... шыққан және олармен бірге өз бетінше өмір
сүретін тауар, ол ақша.
Әрбір ... ... ... ... тұтыну құны ретінде көрінеді. Оның
құны жасырын түрде болады және тек қана ақшаға теңестіру ... ... және ... бір және осы ... ... ... қарама-қарсы
жақтары бола отырып, айырбас процесінде бір-бірін табады және өзара бір-
біріне ауысады.
Алғашқы ... ... ... бір ... басқа бір тауарға
кездейсоқ айырбасталынуы барысында, айырбас ... жай ... ... ... (1 ... = 5 құмыра, 1 қой = 1 қап бидай және ... ... ... ... кездейсоқ айырбас жиіленді. Жалпы
тауар массасының ішінен ... жиі ... ... ... ... жай ... ... формаға өте бастады. Мысалы, бидайды
етке, майға, жүнге және т.б. айырбастауға мүмкін болды.
Тауар өндірісінің өсуіне ... ... жиі ... ... ... ... тауарлардың бір-бірімен өзара айырбасталу құралы бола бастады.
Осыдан ... ... ... немесе кең көлемдегі формасынан жалпы ... ... ... өту ... ... оның ролі бір тауарға нық
бекітілмеген еді. ... ... ... ... ролін белгілі бір
тауарлар көптеп атқара бастады және осы тауарлар ақша деп ... ... ... формасы ақша формасына айналды.
Тауар айналысының тарихи эволюциялық даму ... ... ... ... ... ақша формасын, әр түрлі тауарлар
қабылдады. Әрбір тауарлы-шаруашылық уклад өз эквивалентін алға ... ... ... әр ... уақыттарда және әр түрлі халықтарда бір ... ... ... ... ... ... ірі ... бөлінісінің
нәтижесінде мал бағушылардың бөлініп ... мал (ірі ... ... ... ... ... түрлері табиғи-климаттық жағдайларға
байланысты нақты сол ортада айырбас құралы ... ... ... ... сиыр және қой; ал шөл және ... ... - түйе; тундрада - бұғы
жалпы құндық эквивалент қызметін атқарады. Малды жалпы ... ... ... ... ... әр түрлі қолжазбаларда, қазба
жұмыстарының нәтижелерінде табылған заттарда, ... ... көне Троя ... ... поэмасында өгізді құн өлшемі ретінде
пайдаланғаны жайлы айтылады. Осы уақыттарда металдан жасалынған ақшаларда
«өгіз» ... атау ойып ... ... жүрді. Латынның сөзі «пекуния»
(ақша) «пекус» («мал») сөзінен шыққан. «Рупа» («мал») сөзі үнділердің ақша
бірлігінің атауы «рупия» ... ... ... ... да ақша металл
ақшаларға ауысқаннан кейін де ... ... ... ие ... ... ... ж. былай деген "біздің жинаған малдарымыз: ... 4 ... 10 ... және ... 18 ... ... Ол кездегі
қазынашы "малшы", қазына, қазына жинау орны - "мал ... ... ... сөзінің шығуы да малменен байланысты, өйткені ескі герман
тілінде бұл сөз мал басы санының көптігін білдіре ... ... ... ... ... ең ... ... ретінде айырбас үшін жүнді
пайдаланды. Ежелгі ... ... ... әр ... тауарлар сатып алу
барысында құстардың, аңдардың жүндерін пайдаланды (үкі, түлкі, және ... ... ... ... халықтарында, ал аң жүндері Солтүстік Америка
халықтарында жалпы ... ... ... ... Жүн ... Тибетте және Памир аудандарында кең көлемде таралды. Ежелгі
Русьтардың ... ... ... сауда-саттық жасауы
барысында жүн ең басты құралдардың бірі болды. ... Русь ... жүн ... ... болып саналды. 1610 жылы жаулап алынған орыстардың әскери
кассасында 5450 руб. ... пен 7000 руб. жүн ... ... ... ... тайпалар айналыс құралы ретінде
бақалшақ (раковинді) ... ... ... ... ... ... сақталынды, бұлар: чангос, цимбис, ... ... ... ... ... ақшыл-қызғылт бақалшақ Кари ... ... ... ... тізілгендері Ежелгі Үнді елінде, Қытайда,
Үндіқытайда, Африканың Шығыс жағалауларында, ... және ... ... ... қызметін атқарды. Американдық үнділердің
белдіктерінде бақалшақ ақшалар құстардың, жыртқыш андардың келбет-кескінін
көрсете өрнектеліп, былғары ... ... ... ... ... ... мұхит жағалауларында, Полинезияда, Каролин және
Соломон аралдарында айырбас құралы ретінде пайдаланылды.
Бақалшақ ақшалар тауар ... ең бір ... ... болып
табылады. Біздің бүгінгі күндерімізге дейін өмір сүре отырып, олар ... ... жоқ. XX ... ... басында Соломон
аралдарының кейбір тұрғылықты тұрғындарының ақша ... ... үш ... ең арзаны - қара түсті (курила), ақ түсті (галиа),
аса қымбат - қызыл түсті (ронго) ... әр ... ... ... болған. Каролин аралдары тобына
кіретін Яво аралында осы күнге дейін фен ақша айналысында ... ... ... ... тас ... келе отырып, диірменнің тасын еске
түсіреді. Мұндай "монеталардың" диаметрі бірнеше метрге, ал массасы тоннаға
дейін жетеді. ... ... ... кейін сатушы феяға бұрынғы
иесінің ... ... ... ... соғады.
Юлий Цезарь патшалығының тұсында ақша ретінде құлдарды пайдаланды.
Сонымен, бір құлдың құны үш сиыр, алты ... он екі ... ... мен жер ... бөлінуімен эквиваленттің жетілуі жалғасты.
Бөлінушілік, бірігушілік, біркелкілік мінездемелері бар эквиваленттер ... Бұл аз ... ... ... - ... ... күріш, кофе, какао,
құйма түріндегі тұздар, т.б.
Жалпы эквивалент ретінде металдар да пайдалана бастады. Ежелгі Спартта,
Жапонияда, Африкада темір, мырыш, ... мыс, ... ... ... ... Рим ... Дионисий Сиракуз және орта ғасырдағы
ағылшын корольдары мырыш ақшаларды құйды. Қытайда және ... ... ... ретінде пайдаланылды. ХҮІІ ғасыр Солтүстік Америкада (Массачусетс
штатында) ұсақ ... ... ... ... ... артықшылығы, олар - біркелкі, төзімді, ұсақталынады, және т.б.
Металл ақшалардың кең таралуымен ақша есебінің салмақтық ... ... келе ... ... ... роль алтын мен күміске өте
бастады, өйткені олар жалпы эквивалент үшін аса ... ... ... ... ... ... ақша ... бірден ығыстырып шығарып
тастаған жоқ. Ұзақ уақыт бойы металл ақшалар тауар ... ... ... ақшалар күрек, таға, шеге, шынжыр және т.б. формаларда ұзақ уақыт
бойына сақталынды. Грек ақшасының ... ... "бір уыс ... ... білдіреді. Мыс ақшалар қазандық, құмыра, ... ... ... ... және ... ақшалар жүзік, сырға, білезік түрінде
пайдаланылды.
Бірақ б.э. дейін XIII ... ... ... ... ... ... Осындай себепке байланысты көптеген ақша ... ... ливр ... ... ... (жарты фунт) салмақ бірліктері атауымен
аталады. Алғашқыдағы белгілі массасы бар формасыз ... ... ... әр түрлі массадағы біркелкі формасы бар ... ... ... ... ... - ... құрылуындағы соңғы кезең болып
табылады.
АҚШАНЫҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ МЕН ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ
Ақшаның өмір сүруіндегі объективті қажеттілік ол ... ... ... ... болуына негізделеді. Кез келген тауар айналысында ақша
айырбас құралы болып табылады. Тауар және ақша ... ... ... болмаса, онда тауар айналысы да болмайды.
Бірақ XVI ғасырдың басында (1516 ж.) ... ... ... ... Моор өзінің "Жаңа Утопия аралы және мемлекеттің ... ... ... кітап" деген еңбегінде: "Алдау, ұрлау, тонау, өлтіру
заң тәртібімен қатаң жазаланатынын кім білмейді әйтсе де бұл жөнінде ... ... ... бар ... ... ақша құрымай, олар да
жоғалмайды, сонымен бірге, ақшаның жоғалуына ... ... ... ... және ... ... де ұмытылар еді.
Егер ақша адам өмірінен алысталынатын болса, онда тіпті ақша қажеттілігінен
туған кедейліктің өзі де жойылар ... ... Т. Моор тағы ... ... "Қай ... ... ... нәрсені ақша
өлшемімен өлшейтін болса, онда ол жерде мемлекеттік істердің табысты ... ... ... ... емес".
XIX ғ. Социал утопистері - Прудон, Оуэн, Грси және ... ... ... болды. Прудон тауар өндірісін сақтай отырып, ақшаны жоюдың
жобасын ұсынды және оны дәлелдемек болды.
Мұндай ойлар Ресейде де ... ... ... (1917) кейін,
азамат соғысы жылдарында ақшаның құнсыздануы ... ... ... ... сәті ... яғни тарихтың өзі осыған алып келді деген тұжырымдар ... ... ... ... ауыл ... өнімдерін өнеркәсіп өнімдеріне
тікелей айырбастауды ұйымдастыруға тырысты. Шындығында, оның бәрі ... С.Г. ... ... ... ... бірліктері тредаларды, ал
ағылшын экономисі Смит Фальтнер энергетикалық бірліктерді - ... ... ... К. ... ... ... ... жоя отырып, біз
қоғамдық дамудың ең жоғары сатысында (коммунизмде) болуымыз мүмкін немесе
ең төменгі ... ... ... құрылысқа) қайта оралар едік. Қанша
дегенмен де коммунизм - ол қиял, сондықтан да ақша болған, олар бар ... ... ... дами отырып, тауар болып қала береді, бірақ тауар ерекше
жалпылама эквивалент.
Ақша - жалпы бірдей ... ... ... онда ... басқа
тауардың құны бейнеленеді және оның ... ... ... тауар
өндірушілер арасында еңбек өнімдерінін айырбасы үздіксіз жасала береді.
Жалпыға бірдей эквивалент ролі ... ... ... ... ... барлық тауарлардың құнын бейнелеу қасиеті, оның табиғи
қасиеті емес. К. ... ... ... ... жаратпайды. Алтынға бұл
қасиет қоғаммен берілген".
Алтын жалпыға бірдей эквивалент ролін орындау үшін ең бір лайық тауар
болып ... ... ... ол ... табиғи сапаға ие: бөлінуі оңай,
әдемі, бұзылмайды, тот баспайды, тек қана "патша арағында" (2/3 ... ... азот ... ... Екіншіден, ең бастысы алтын жоғары ... ... ... оның қорының аз болуы, ... ... ... ... өте ... болуына әкеліп соқтырады. Алтынды тұтыну жылдан-
жылға ... Ол әр ... ... ... - ... бастап
зергелік істерге дейін, бірде өте жұқа қалыңдықпен, ... ... ... ... Тек қана ... 6 м ... ... алтын жалату үшін 26 кг алтын ... ... ... жалату
қалыңдығы 3 мк. жуық 4000 жылдардан бастап б.ғ. және 1985 ... ... ... ... ... 90 мың т. ... XX ғасырда 60 мың
тоннадан астамы өндірілді, соның ішінде 30 мың ... ... - ... дүние
жүзілік соғыстан кейін өндірілген.
Ресей XIX ғасырдың 20-жылдарында ... ... ... ... ... ... ... оның дүниежүзілік алтын өндірісіндегі үлесі
40%-ды құрады.
Алтын өндіру қиын және ... көп ... ... Сонымен, 1 кг алтын
алу үшін 3000 м орта ... тау ... 100 ... ... ... ең көп ... ... Африка Республикасында (ОАР) алтын
өндірушілердің еңбек ету жагдайы ... ... ... олар ... ... ... жер ... жұмыс істейді. Мұнан бұрын, ОАР-
да әлемдік алтын өндірісінің 2/3-і өндірілсе, ал қазір 1/3-і ... ... ... ... ... құлдырауда.
Қазақстанда 160 алтын кен орындары бар. Соның ішінде 60-сы ... ... және ... ... ... 1994 жылы 25 ... ... құрады.
Алтын тек қана алтын валюта резервтерді ғана ... ... ... және компьютерлік техникаларды, түнгі механикалық
аспаптарды, синтетикалық талшықтарды жасау үшін де қолданылады.
Жасанды алтынды ойлап табу ... әр кез ... ... ... уақыттарда ал
химиктер еңбектенді. Ежелгі Египетте жалған ... ... ... ... ұзақ уақыт іздену мен сынақтар жүргізулері нәтижесінде
нағыз ... ... ... ... ... - 65%, ... - 35%. Электр
кедергісі алтынның техникалық құймасына ... Жаңа ... ... алты есе асып түседі.
Құрамын өзгерте отырып (палладий - 55%, индий -45%) червондық ... ... ... ... ... жасау бұл процестің тиімділігін
көрсетпеді. Қазіргі ядерлік физика атомдардан ... және ... ... ... ... ... Бірақ жасанды алтынды жасау мүмкіндігі бұл
процесті тиімді етпейді. Мұндай ... ... құны өте ... және ... ... металл табиғи алтынменен өзінің бағасының төмен болуына
байланысты нарықта бәсекеге түсе ... ... ... ... ... тіс ... және зергелік бұйымдарды жасауда пайдаланылады,
бірақ еш уақытта ол жалпыға бірдей эквивалент ретінде бола ... ... ... ... ол - қоғамдык қатынас".
Олар шындығында коғамдык қатынастарды тудырушылар болып келеді. Бұл
дегеніміз, коғамнан бөлінген ... үшін ақша ... ... ... ... олар керек болмаған. Батып бара жатқан кемеден кұткарылып
алынган заттар оған адам аяғы баспайтын аралда қажет ... ал ... ... ... ... жоғалтты.
Ақша - өндіру мен бөлу процестерінде адамдар арасындағы белгілі бір
экономикалық ... ... ... даму ... ... ... ... Экономикалық категория ретінде
ақшаның мәні оның үш касиетінің бірігуімен көрініс табады.
- жалпыға тікелей айырбасталу;
- айырбас құнының ... ... ... ... заттық өлшемі.
Жалпыға тікелей айырбасталу формасында ақшаны пайдалану, кез ... ... ... айырбастау мүмкіншілігінің бар екендігін
керсетеді. Социализм жағдайында бұл мүмкіндік елеулі қысқарды және ... ... ... ... және ... ғана шектелді. Кәсіпорындар,
жер, орман, жер асты байлықтары сатылмады және сатып ... ... ... ... ... ... жалпыға тікелей
айырбастау формасында ақшаны пайдаланудын көлемі едәуір кеңіді.
Ақшаның айырбас құнының дербес формасы ... ... ... ... ... емес. Ақшаны бұл формада қолдану жағдайлары
олар несие беру, бюджеттің кірістерін қарыздық ... ... ... кірістерін қалыптастыру, өндірістік және ... ... ... ... банктің несиелік ресурстарды басқа
банктерге сатуы және т.б.
Еңбектің сыртқы заттық ... ... ... ... еңбектің,
олардың ақша көмегімен өлшенуі мүмкін құнын анықтау арқылы көрінеді.
Ғалым-экономистердің арасында алтынның ... ... ... ... әр ... ... бар. Біреулер алтынның ... ол ... ... ... және ақша ... ... ... толығымен тоқтатты дейді. Құнның ақшалай формасынан жалпылама
немесе жайылыңқы ... ... ... ... ... ... ... ретінде жүрді. Алтын, ақшаның классикалық қызметтерін атқаруды
жалғастыруда дейді екінші ... Ал, енді ... ... ... ... ... және ол жалпыға бірдей эквивалент
ролін орындаушы, ерекше тауар ... ... ... ... ... ... ішінде алтын айналысы жоқ. ... ... ... ... ... ... белгілері -(қағаздай белгілері) қағаз және
несие ... ... ... ... та ... ... ақша ... қалып
отыр десек, онда ол жалпыға бірдей эквивалентті білдіреді.
АҚША ҚЫЗМЕТТЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙДАҒЫ ДАМУЫ
Ақшаның әрбір қызметі ақшаның тауар ... ... ... ... ... ... ... ретіндегі әлеуметтік-
экономикалық маңызының белгілі бір жағын мінездейді. Ақша бес түрлі қызмет
атқарады: құн өлшемі, айналыс ... ... ... қор және ... ... ... ... құн өлшемі ретінде. Құнның өлшем қызметі тауар өндірісі ... Бұл ... ... ... ... өлшемі ретіндегі
қабілеттілігін білдіреді, бағаны анықтауда делдал қызметін атқарады. Өзінің
жеке құны бар ... ... құн ... бола ... ... тауар болып
өндіруіне қоғамдық еңбек жұмсалған, құнды құрайтын алтын саналады. Яғни,
бұл қызметті толық құнды ақшалар ... Ақша ... ... - ол ... ... осы ... ... құнды көрсетеді.
Ақша құн өлшемі қызметін идеалды, оймен ойлау арқылы орындайды. Яғни
тауардың құнын өлшеу ақшаға ... ... ... ... ... ... ақша ... айналуы үшін тауардың бағасын
белгілесек жеткілікті.
Тауар бағасын өлшеу үшін ... ... ... ... емес, себебі
еңбек өнімін теңестіру ойша орындалады. Тауарларды ақшаның ... ... ... олар адам ... ... түрінде көрінетін тауардың құны, оның бағасы болып табылады. Толық
құнды ақша айналысы ... ... ... ... жоқ. ... өз
бағасы болмайды, олардың құны өздерімен анықталуы мүмкін емес. Бағаның
орнына ... кез – ... ... санын сатып алу мүмкіндігі бар. сатып
алу қасиетінен ерекшеленеді.
Құн өлшеу қызметі жалпы эквивалент ... ... ... деген
қатынасын көрсетеді. Бірақ тауардың бағасын анықтау үшін баға ... ... ақша ... ... ... мыс) ... заңды түрде
баға масштабын тұрақты етіп ұстады. Металдың салмақтық санын ақша бірлігіне
бекітті. Алғаш рет ... ... ... баға ... ... құрамына сай келді. Мысалы, фунт стерлинг алғашында ... ... ... ... ... даму ... баға ... ақшаның
салмақтық мазмұнынан ерекшелене түсті.
Құн өлшемі және баға масштабы ретіндегі ақша қызметтерінің ... ... бар. Құн ... ... ... емес ... қызметі болып табылады. Ол құн ... ... ... занды сипатқа ие бола отырып, мемлекет билігіне тәуелді және құнды
емес тауар бағасын көрсету үшін ... ... баға ... АҚШ қазынашылығымен алтынның тройск унциясына
(31,1г) 35 доллар есебінде анықталып ... Ол 1971 және ... ... ... ... ... және 1980 жылдың
қаңтарында 850 долларға дейін ... баға ... ... құны мен оның ... ... ... алшақ болып кетуіне байланысты өзінің экономикалық ... ... ... ... жж.) ... ... ... және алтын паритеті ... Құн ... ... ... ... ... орындалады.
Қазіргі уақытта алтын тауарға тікелей айырбасталмайды және бағалар
алтынменен ... ... ... ... ... ... жағдайында ақшалы тауар (алтын) ... ... ... ... ... ... операциялар жүргізуге қарсы тұрады. Осыдан
алтын қағаз және несие ақшалардың құнын ... ... ... ... ... ... ... өлшенген құнды көрсетеді, өйткені өзінің
құны жоқ.
Сонымен алтын белгілерінің, яғни толық құнды емес және ... ... ... ақша формаларының олардың алтындық мазмұнынан ажырауына алып
келді.
Ақша айналыс құралы. Ақша айналыс ... ... ... делдал болып табылады.
Тауарлар бір қолдан екінші қолға ... ... ... ... ... ақша ... қозғалыста болады.
Тауар айналысы кезінде, ақша делдал ролін атқарады, ал бұл кездегі
сатып алу және сату ... ... ... мен ... ... ... Сатушы, тауарын сатқаннан кейін, басқа тауарды сатып ... ... ... Ол ... бір нарықта сатуы, ал басқа ... ... ... ... ... ақшаның көмегімен уақыт пен кеңістіктегі
өзара сай келмеушілік жойылды.
Өзінің құнын ... ... ... ... ... ақшалар айналыс құралы ретінде барлық уақытта ... ... және ... алу ... ... ... ақша ... құралы қызметін негізінен мемлекеттік,
оперативтік, ... ... ... ... ... ... ... Шет елдерде мұндай шектеулер жоқ. Онда ... ... және т.б. ... ақшамен есептесуіне тыйым салынбаған.
Айналыс құралы ретінде ақша қызметтерінің ерекшеліктері мыналар:
- ... мен ... ... ... оны ... ... ... нақты (қолма-қол) ақшалар орындайды;
- ақшаның бұл қызметінде тауарларды айырбастау өте тез орындалатын
болғандықтан, оны ... ... емес ... оны ... - ... орындайды.
Бірақ бұл, несие және қағаз ақшалар ақшалы тауармен (алтын) байланысты
емес ... сөз ... Бұл ... ... ... ... нарығында жасырын
айналыс болуыменен түсіндіріледі.
Ақша айналыс құралы ... ... ... ... ... саны ... тиіс ... бағасы мен массасы
негізінде, яғни өткізілуі тиіс тауарлар бағасының сомасымен анықталады.
Қанша ... бір ақша ... бір - ... ... ... қызмет
ететін болғандықтан, ақша айналысы қанша көп болса, айналыс үшін ... саны ... аз ... ... ... массасы тауар массасынан көп болса, онда бұл
олардың құнсыздануына, яғни инфляцияға алып келеді.
Ақша төлем құралы. Тауар айналысы ақша ... ... ... ... міндетті түрде тауар қозғалысымен бір уақытта тоғысуы тиіс
емес. Ақша ... ... ... ... Олар ... ... еркін
аяқтайды. Ақшаның қозғалысы тауар қозғалысынан ерте немесе кеш жүруі
мүмкін.
Егер ... мен ... ... ... ... яғни тауар төлем
ақы түскенге дейін сатып алынған немесе керісінше болса, онда бұл жағдайда
ақшалар төлем құралы қызметін атқарады.
Ақшалар ... ... ... тек қана ... ... ғана емес,
сонымен бірге қаржы-несие қатынастарына да қызмет етеді. ... ... ... етіп ... ... ... және ... төлеуге байланысты міндеттемелер;
- еңбек ақы төлеуге байланысты міндеттемелер;
- мемлекетке қатысты қаржылық міндеттемелер;
- банктік қарыз, мемлекеттік және ... ... ... ... сақтандыру міндеттемелері;
- әкімшілік-сот сипатындағы міндеттемелер және басқалары.
Ақша төлем кұралы ретінде айналыс құралынан өзара айырмашылықтары бар.
Бұл қызметте ақшалар делдал ... ... ол тек қана ... ... ... ... ... ақшаның өз бетінше ... ... ... ... ... ала отырып, сатып алушы сатушыға
ақшаны берудің орнына, борыштық міндеттемені жазып ұсынады. Бұл ... ... ақша ... ... ... қызмет атқарады.
Төлем құралы қызметін толық бағалы емес пақты ... ... ... ал ... ... ... ... идеалды ақшалар атқарады.
Төлем құралы ретіндегі ақшаның қызметі оның бұдан бұрын қарастырылған
қызметтерінен айырамшылығы болғанымен ол олармен ... ... ... ... ... ... қызметі, оның құн өлшемі және ... ... ... етуі барысында көрінуі мүмкін. Ақшаның төлем құралы ... ... ... ... қор ... яғни ... қор және қазына
жинау қызметтерінің туындауының қажет екенін көрсетеді.
Ақшаның төлем құралы қызметін атқаруына ... ақша ... ... ... ... көрініс тапты. Егер тауарлар несиеге сатылса, онда
қолма-қол ақша ... ... Бұл ... ... ақшаға деген жеттілігін
азайтады. Бірақ төлем мерзімі жақындаған сайын борыштарды жабу үшін ... ... ... ... ... төлемдер соммасы айналыс
үшін ақшаның санын азайтады. Егер ... да бір ... ... ... төлем өз уақытында түспейтін болса онда бұл өзімен ... да ... ... тудырды (қарыз бойынша мерзімі өткен берешек,
бюджеттік ... ... ... және ... - ... және ... ... құралы ретінде. Ақшаның төлем және
айналыс құралы ... ... ... ... ... ... ... қажеттігі Т - А - Т айналымының екі актілерге Т - А және А - ... ... ... формацияға дейінгілер үшін байлықты "таза қазына"
формасында жинақтау, яғни ақшаның қарапайым ... тән ... ... ... ешқандай да ықпал еткен жоқ, себебі олар шын мәнісінде
айналыстан тыс жатқан ... ... ... ... бұл ... жүйе және қор биржалары арқылы ... ... ... ... сауда) айналады. Қазына жинау қызметінің қажеттігі
тауар өндірісімен ... ... ... ... ... тұтыну
заттарын алу үшін ең бастысы ақшаны жинау қажет.
Әрбір тауар тек қана жекелеген қажеттілікті анықтайды және олар ... ... ... ... ... (алтын) материалданған құнның
формасы ретінде байлықтың жалпы өкілін ... ... ... ... ... тек қана ... ... немесе нағыз ақшалар орындауы мүмкін.
Қазыналарды қорландыру - алтын монеталар мен ... ... ... ... ... ақшалар айналысы тұсында қазына жинау тек қана ақша айналысын
реттеуші ролін атқарған болатын. Өндірістің және ... ... ... металл ақшалар қазынадан айналысқа шығып отырды немесе керісінше.
Қазіргі жағдайда қазына жинау қызметі ... ақша ... ... ... ... тек қана ... ... қоры
ретінде болады. Алтын резервтері мемлекетке экономикалық тәуелділіктің
болуына кепілдеме ... 1998 ж. 1 ... ... Республикасы Ұлтгық
банкісіндегі монетарлық алтынның қалдығы 41781,1 млн теңгені құрады.
Несиелік және ... ... ... ... ... ... атқара
алмайды, себебі олардың меншікті құны жоқ. Бірақ та осы қызмет негізінде
олар қорлану қызметін ... ... ... ... ... шығып қалғаннан кейін олар ... ... ... ақша ... ... сол формада сақтай отырып,
олар кез келген уақытта айналысқа төлем ... ... ... ретінде түсе
алады. Шынында да бұл елдегі ақша айналысының тұрақтылығы жағдайында, яғни
инфляцияның болмауына байланысты ғана мүмкін.
Тауар өндіріс ... ... екі ... ... ... мен ұйымдардың есеп айырысу және депозиттік шоттарындағы
ақшалай қаражат калдығы түрінде ұжымдық қорлану;
- банктердегі салымдар, мемлекеттік облигациялар. Несиелік ... ... мен ... ... ... ... ... қайтадан айналыс процесіне түседі. Сөйтіп, ақшалар бұл қызметінде
ұлттық табыстың қалыптасу, бөлу және ... бөлу ... ... ... ақша ... ... шаруашылығының кеңеюі, шаруашылық
байланыстардың интернационалдануы, дүниежүзілік нарықтың ... ... ... қызметінің пайда болуына себеп болды. ... ... құн ... ... ... және ... ... ретінде қызмет етеді.
Бұл қызметті бастапқыда толық бағалы ақшалар (алтын), ал кейіннен нағыз
ақшалар ... ... ... 1867 жылы Париж келісімі дүниежүзілік
ақша қызметін алтынға балап бекітті.
Егер де елдің ішінде ақша ұлттық ақша ... ... ... етіп
жүрер болса, ал одан тысқары жерде К. Маркстің ... ... ... ... шешіп, бастапқы қымбат бағалы металл формасын киеді", яғни
жалпыға бірдей эквивалент формасына өтеді,
Бірақ алтын айналысы түсында да ағымдық ... есеп ... ... ... валюталары қызмет етті. 1913 ж. ... ... 80%-ты ... фунт стерлингінде бейнеленген аударым
вексельдер көмегімен жүзеге ... ал ... ... ... ... ... ғана ... етті.
Бреттон-Вудстагы (1944 ж) мемлекетаралық келісімге келу, доллар мен
фунт стерлингке резервтік валюталар мәртебесін берді. Кейіннен ... жаңа ... СДР - ... ... алу ... ЭКЮ - еуропалық
есепке алу ... ... ... Ал 1999 ж. 1 ... ... Еуропаға
ынтымақтастық елдердің ортақ ақша бірлігі "еуро" айналысқа шықты.
Демек, дүниежүзілік ақшалардың дамуы ... ... ... ... ақшаға өту жолын кеш те болса қайталауда.
Қазіргі уақытта дүниежүзілік несиелік ақшалардың ... ... одан әлі ... жоқ. ... шарты есептесу бірліктерінің (СДР,
ЭКЮ) өзіндік меншікті құндары жоқ, ... да олар ... ... ақшаның қызметін атқара алмайды. Бұл қызметті тек қана ... ... ... ... атқарады.
1993 жылғы Қазақстан Республикасындағы ақша реформасы
Қазақстан Республикасында 1993 жылы ақша рефомасын жүргізудің негізгі
себебі - ақша ... ... ... КСРО ... ... екі жыл
аралығында кеңестік рубль (сом) бұрынғы одақтас республикалардың орнына
құрылған тәуелсіз елдерде біртектес ақша ... ... Ол ... жылы ... ... қайта құру кезінде өндіріс құлдырап,
айналыстағы ақша массасы ... ... ... ... ... мен ... негізінен шетелдерден тасылды. 1990 қолма-қол ақша эмиссиясы 25 ... ... ол 1983 1985 жж. ... ... ... ... ... 1991 ж. қаңтарындағы "КСРО Мемлекеттік банкінің 1961 жыл үлгідегі 50
және 100 сомдық ақша белгілерін төлемі ... және ... ... мен азаматтардың салымдарынан қолма-қол ақша беруді шектеу туралы;
КСРО Президентінің ... және КСРО ... ... ... ... ж. ... 50 және 100 сомдық купюралар шығарылды. Ескі ақшаларды
жаңасын, айырбастау ... жеке ... үшін үш ... өтгі. Кейін 1992 ж.
айналысқа 200, 500, 1000 сомдық кеңестік үлгідегі ірі ... ... ж. ... ... КСРО ... ... ... Орталық банкі
деп қайта құрып, кеңестік рубльдің (сол ... жоқ ... ... ... атқаруды соған міндеттеді. Ресей мемлекеті бағаны босату
бағдарламасын іске ... ... ... ... ... кенет көтерілуі
айналымдағы қолма-қол ақша ... ... ... ... ... ... ... бойда оларда 15 ұлттық
банктер ... олар ... ... ... банк ретінде қызмет
атқара бастады. Бірақ олардың барлығын қолма-қол ақшамен қамтамасыз ететін
жалғыз ... ... ақша ... ... - ... ол ... ... бағаны босатқаннан кейін әрбір тәуелсіз елдерде олардың қатал ақша-
несиелік ... ... ... ... алу ... әр ... және ... сәйкес рубльдің бағалануы да әр түрлі деңгейде болды.
(Қолма-қол ақшаның осындай жетіспеуі жағдайында ... ... өз ... ... беруді ұлғайтты (Украина, Латвия, Литва). 1992 ж.
маусымында ... ... 5000 ... сом, ал кейін 10000 және 50000 сом
шығарды.
1992 ж. шілдесінде Ресей Орталық банкі ... ... ... ... екі ... ... есебін жүргізу туралы талап қойды. Қолма-
қол ақшасыз өзара есеп ... тек ... ... осы мемлекеттердін
орталық банкісінің корреспонденттік шотындағы қаржы ... ... ... ретінде жүргізілді. Бұл төлем Қазақстаннан Ресейге және
керісінше 2-3 ай бойы ... және бұл ... ... ... 2500% ... ... ақша құнсызданып, оның ... тез ... ... ... ... ... ... нарықтық
үлгіге өту жағдайында заңдарды тез арада үйлестірудің мүмкін еместігі және
өздерінің ... ... ... ... ... ... ... қойған талаптарын орындауга мәжбүр ... Бұл ... ... ... ... қалу ... ... ұшырауының дәлелі еді.
Келесі іс-әрекет өзінің ұлттық валютасын енгізу - болмай қалмайтын процесс.
Ол 1992 ж. ... ... ... ... ... ... Украина мен Беларусьтің өз ұлттық валюталарын енгізуімен
жалғасты. 1993 ж. ... ... ... ... өз ... ... ... бұл мемлекеттер рубль зонасынан шықты.
1993 ж. 15 мамырында Минскіде рубль ... ... ... ... ... ... ... қолдану жөнінде жаңа келісімге ... Онда ... ... ТМД елдерінің іс-әрекетіндегі ашықтық, айқындық болуы;
- екіншіден - бұл ең маңыздысы - рубль зонасынан ... ... ... ... ... ... ... оларды жою үшін
Ресейдің Орталық банкіне қайтару жөнінде өздеріне міндеттеме алды.
Бұл міндеттемелерді ... ... ... банкноталарды
кеңестік ақшаны пайдаланатын елдерде қайтадан айналысқа түсіру ... ... яғни бір ел ... ... ... ... алыпсатарлықпен
айналысуын алдын ала сақтандыру еді. Бірақ екі келісімді де ешкім, оның
ішінде Ресей де, ... жоқ. ... ... 1993 ж. ... ... Молдова тастап шықты.
Сол кезде рубль аймағында қалған мемлекеттер жаңа типті рубльдік зона
кұру туралы осы ... ... ... үшін 9 ... топ ... түрде келіссөздер жүргізді. Бірақ Ресей келіссөздер жүргізумен
қатар бір уақытта, 1993 ж. көктемінде жаңа ... 1993ж. ... ... оны өз ... Қиыр ... ... ... Сол кезде рубль
зонасында үш мемлекет Ресей, Қазақстан және Өзбекстан қалған еді (өз ... 1995 ж. ... ... ... ж. 23 ... ... Банкісі 1961-1991 жж. шығарылған кеңестік
үлгідегі ақша белгілерін (1991-1992ж.ж. -50, 100, 200, 500, 1000 сом) және
1992 ж. ... ... 5000, 10000, 50000 ... ... ... және ... бір апта ... хабарлады. Айырбас сомасы
35 мың рубль көлемінде ... ... Екі ... соң ... Жарлығымен айырбас мерзімі 1993 ж. 1 ... ... ... ... бір ... 100 мың ... дейін көбейтілді.
Сөйтіп, 1992-1993, жж. егемен елдердің бірсыпырасы өз ұлттық ... орай КСРО ... ... мен ... ... банкісінің 1961-
1992 жылдардағы банкноталарының айналыстан ығыстырылуына байланысты оларды
Қазақстанға Заңсыз әкелу мөлшері кауырт ... ... ... ... ... ... ... төмендеді.
1992 жылдың бірінші жартысында Қазақстан Республикасының Президенті,
үкіметі, Жоғары кеңесі Қазақстанға өз ... ... ... түсініп,
шегіне жеткен құпия жағдайда ... ... ... ... дайындайтын топ құрып, оны басып шығаратын шетелдік фирмамен
келісімге қол ... 1993 ж. ... ... ... және ... жеке фирмада қажетті мөлшерде ұлттық валюта - 1, 3, 5, 10, 20, 50 ... ... - ... ... ... ж. 12 ... ... Республикасының Президенті Н.Ә.
Назарбаев "Қазақстан Республикасында Ұлттық валюта енгізу туралы" ... Осы ... ... ж. 15 ... сағат 8-де Қазақстан мемлекетінде ұлттық валюта -
теңге- енгізілді
1993 ж. 18 қарашадан бастап ... ... ... бірден-бір
заңды төлем құралы болып тағайындалды. Бір ... 100 ... ... ол
қолма-қол ақша айналысында банкнота және майда тиындар түрінде жүреді.
• қолма-қол ақша, ... ... ... мен ... 500 ... ... ... айырбасталып, ол 18 қарашада сағат 18-де аяқталды.
Қарашаның 15 мен 18 ... екі ... - сом және ... - айналымда
қатар жүрді.
Қазақстан Республикасының жасы ... ... ... ... 100 ... ақша айырбастауға құқылы болды. Айырбас тек бір рет жүргізіліп, ... ... ... ... ... 100 мың сомнан артық ақшасы
банктегі арнаулы дербес шотқа салынып, оны 6 ай бойы ... ... ... ... ... теңгенің валюталық курсын
бекітті: 1 АҚШ ... 4,7 ... тең ... 1993 ж. 15 ... ... ... ... ұлттық валюта-
теңге енгізілді. Ақша реформасын жүргізуге Қазақстан басшылары бір жарым
жыл уақыт өте құпия жағдайда ... ... 700 ... ... ... ... ... мен шетел валютасы қоры болды. Тәуелсіздік
жарияланған күннен бастап. ... ... ... мен күміс енді
Москваға жіберілмей, оны Ұлттық банк ... ... өз ... қорына
айналдырды. Сондай-ақ резерв қорына экспорттық ... ... ... ... ... да ... банк сатып алып, қорға түсіретін
айналымға теңгені енгізуге жарты жыл уақыт қалғанда ... ... ... ... ... ... валюта қоры Қазақстанда ұлттық валюта енгізу акциясын
қолдап, ... ... 90 млн. ... ... ... несиесін және
Жапония біздің елдің төлем балансын қолдау мақсатында Қаржы министрлігіне
180 млн. доллар ... Бұл 17 ... ... ... ... еді. ... 1993 жылы ақша реформасы ойдағыдай өтті. Енді ... ... және ... ... ... ету ... ... енгізу инфляцияның қарқындауы және бұрынғы одақтас
республикалардың өзара байланысының үзілуі мен саяси ала ауыздығы ... ... ... ... жағдайында өтті. Теңгені енгізгеннен
кейінгі 2,5 ... яғни 1994 ж. 1 ... ... ... долларға
қарағанда 2,5 есе төмендеді. ... төрт ... яғни ... ... арасындағы қарызды өзара есептеудің кең ауқымды компаниясы
басталғанда теңгенің курсы - 1 ... 11,58 ... 43,3 ... ... ж. орта кезінде Ұлттық банк пен Қаржы министрлігі қаржы нарығына
алғашқыда қазыналық вексельдерді, одан соң ... мен ... ... ... ... ... шығарғаннан кейін теңгенің құлдырауын
тежеуге мүмкіндік туды. Инфляция теңге ... 1993 ж. 2500 ... ал 1994 ж. бас ... 1260 ... ... ... 1995 жылы
Қазақстандағы инфляция 58 процент болды.
1997 ж. мемлекеттің алтын валюта қоры ... ... ... ... ... беру ... ... кездерден
түскен 700 млн. доллармен толықты. Бұл жылы теңге курсының ауытқуы тиынмен,
ал инфляцияның деңгейі проценттің ... ... ... ... ж. ... ... дағдарыстың күшеюі, әлемдік бағалардың
төмендеуі отандық өндірушілердің бәсекелестік мүмкіншілігінің әлсіреуіне
тіреп, Қазақстанға валюталық түсімдерді ... ... ... ... одан әрі ... ... жж. аралығында өсу тенденциясы
байқалған, қайта ... ... 25%-ке ... ... ... өзара қарызы 1,5 триллион теңгеден асқан!) және
бюджет пен әлеуметтік проблемалары теңгенің бағамын одан әрі ... ж. ... ... ... үлгінің өзгермейтіндігі және теңгемен
инфляцияны қатаң қадағалау экономиканы кеселге ұшырататынын көптеген қаржы
сарапшылары мен ... 1998 ... ... ... ... оны
өзгерту туралы ортақ ойға келген.
1999 ж. сәуірінен Қазақстан үкіметі ... ... ... ... туралы шешім қабылдады. Ол жөнінде ... ... ... ... ... бағамы валюта рыногындағы сұраныс пен ... ... ... ... ал, ... банк ол процеске елеулі
түрде араласпайтын болады. Ұлттық банк ... ... ... ... ... резервін айырбас бағамын белгілі бір деңгейде ұстап ... ... ... Ендігі жерде олай болмайды.
Қазақстанның төңірегіндегі елдерде - біздің негізгі сауда әріптесімізде
- ұлттық валюталардың бағамы күрт құлдырап кетті. Мысалы, ... ... 1998 ... ... ... бері ... төрт есе төмендеді. Сол
валюталармен салыстырғанда теңге тез ... және ... ... түсу қабілетінен айырылып қалды, өнеркәсібіміз тұралай бастады,
кәсіпорындар тоқтап ... ... арта ... ... сыртқы сауда
айналымы 9 процентке дерлік, ... 1 ... 300 ... ... ... ал біздің экспортқа шығаратын тауарларымыз 1 миллиард
250 миллион долларға қысқарды.
Біз ... ... ... ... ... өте ... қойдық және Қырғызстан мен Өзбекстаннан әкелінетін импорттық
тауарларға салынатын баж салығының ... 200 ... ... жеткіздік.
Шетелден әкелінетін арзан тауарлар біздің өндірісшілеріміздің ... ... ... ... ... ... ағылтуда.
Міне, осы тұрғыдан алғанда жағдайдан шығудың бір ғана жолы бар - теңге
бағамының емін-еркін өзгермелі болуына жол беру ... ... ... міне алты ... ... ... берік төлем
құралы болып келеді. Ол еркін ... ... ... ... ... адамзаттың пайда болуымен қатар өмір сүріп
келеді десе болады. Ғасырлар бойы ақша өзгеріп отырған және ... ... ... ... ... ... ... айналысының тарихи дамуы процесінде жалпыға ... ... әр ... ... ... мал, тері, бақалшақ, металл бұйымдары
және т.б. Мұнын барлығы ... ... мен ... ... ... ақша ... себептерін түсіндіреді.
Экономикалық категория ретінде ақшалар өндіріс және бөлу процесінде
адамдар арасындағы экономикалық қатынастарды бейнелейді. Бұл жерде ақша ... ... ... құн ... ... ... ... құралы, қазына
жинау және қорлану құралы, дүниежүзілік ақшалар.
Ақшаның өзінде, сондай-ақ олардың қызметтерінде жылдар бойы ... Егер де ... ... алу - сату ... жалпыға бірдей
эквивалентпен алтынмен жүргізілсе, бұл күндері қағаз және несие ақшалармен
жүзеге асуда.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ... Ө. ... ... ... Осипова, Г. Михайловна. «Экономикалық теория негіздері».
3. Кәрібаев, Буле, Мырзалиев. «Экономика».
4. Медведов В. А. ... ... ... ... негіздері.
6. Мамыров Н. К. «Микроэкономика».

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақшаның даму тарихы8 бет
Ақшаның пайда болу тарихы21 бет
Ақшаның шығу тарихы4 бет
Ақшаның шығу тарихын білеміз бе?11 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша айналымы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь