Қолма-қолсыз есеп айырысу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I. ҚОЛМА.ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Қолма.қолсыз есеп айырысудың қалыптасуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Қолма.қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру,жүргізу және оның
қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.3. Қазақстандағы қолма.қолсыз есеп айырысудың формалары ... ... ... ... ..13

II. ӘЛЕМДІК ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ҚОЛМА.ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУДЫҢ ПЛАСТИКАЛЫҚ КАРТОЧКАЛАР ФОРМАСЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ
3.1. Әлемдік тәжірибелерде қолданылытын есеп айырысудың негізгі
формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
3.2. Қазақстан республикасындағы электрондық аударымдар және
пластикалық карточкалар жүйесінің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
Қазіргі жағдайларда ақша шаруашылық өмірдің айырмас бір бөлігі болып табылады. Сондықтан барлық материалдық құндылықтар мен көрсетілетін қызметтерді көрсетумен байланысты шарттар ақшалай есеппен аяқталады. Соңғысында, яғни нәтижесінде ол ақшаны қолма-қолсыз түрде қабылдайды. Қолма-қолсыз ақшалай есеп айырысуды ұйымдастыру қолма-қол ақшалай есеп айырысуға қарағанда тиімді де, ұтымды болып келеді, себебі ол кезде айналыста аз шығын шығады. Қолма-қолсыз есеп айырысудың кең таралуына банктердің ірі де кең де түрдегі желісі себеп болып отыр, сонымен қатар, мемлекеттің оған үнемдеу және макроэконо-микалық процестерді реттеу мен оқу мақсаты бойынша араласуы да жатады.
Қолма-қолсыз есеп айырысулар, төлеушінің шотынан төлем алушының шотына өткен кезде банк шоттарында жазбаша түрде көрінетін ақшалай есеп айырысу түрінде болады.
Қолма-қолсыз есеп айырысулар шаруашылықта нақты бір жүйе бойынша ұымдастырылады. Ол жүйе: қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастырудың принциптерінің жиынтығы, оларды ұйымдастыруға деген талаптар, яғни шаруашылық қожалығының нақты бір шарттарымен анықталатын, сонымен қатар есеп айырысуды жүргізудегі құжат айналымымен байланысты есептесу формалары жатады.
Нарықтық экономикаға көшуде қолма-қолсыз есеп айырысу, соның ішінде олардың ұйымдастыру принциптерінің жүйесін өзгертуге әкеп соқтырды. өзгертулер, сондай-ақ қызмет көрсетуші банктерде де жүріп отыр: банктердің еркіндіктері мен ролдері өсуде; банктік қызмет көрсетуде тиім-ділікті жоғарлату жолдары іздестіріледі; мамандандырылған қаржы-несие және банктік мекемелердің қызметтері мен кәсібін тиімді шектеу сферасын құру жолдарын табу жүргізілуде, сондай-ақ қазіргі экономикаға сай даму заңдылықтары тұрақты түрде қабылданып тұрады.
Осы фактілерге байланысты, менің «Банктік мекемелердегі қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру» атты курстық жұмысымды қазіргі таңда көкейтесті проблемелардың, әсіресе нарықтық жағдайларда, бірі болып табылады. Коммерциялық банктерде қолма-қолсыз ақшалай есеп айырысуды ұйымдастыру мәселесі қазіргі кезде бұхаралық ақпарат құралдарында айқынды мәселе деуге болады.
1. Балабанов Т.И. «Банки и банковское дело». Москва.: Санкт-Петербург-1998.
2. «Банковское дело»/ Под ред. Сейткасымов Г.С. – Алматы: Қаржы-қаражат, 1998.
3. Банковское дело: Учебник/под ред. проф. В.И. Колесникова, Л.П. Кроливецкой.- М.: Финансы и статистика, 1996.
4. Ғ.С. Сейітқасымов «Ақша, Несие, Банктер», Алматы, 2001.
5. Деньги, кредит, банки: Учебник /Под ред. О.И. Лаврушина. Изд. 2 -е перераб. и доп.- М.:Финансы и статистика, 2000.
6. Қалдыбай Бектаев «Сөздік». Алматы – 1998.
7. Мақыш С. Б. «Ақша айналысы және несие», Алматы – 2004.
8. Мақыш С.Б. «Коммерциялық банктер операциялары», Алматы – 2004.
9. ҚР «ҚР вексельдік айналым туралы» Заңы. Казахстанская правда, 1997, 30 сәуір.
10. Анализ деятельности банка. / Под ред. С.И. Кумок. М.: Вече, 1994г.
        
        Банктік мекемелердегі қолма-қолсыз есеп айырысуларды ұйымдастыру
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
I. ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... есеп ... ... ... Қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру,жүргізу және оның
қағидалары..................................................................
...................................7
1.3. ... ... есеп ... ... ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП ... ... ... ... ... тәжірибелерде қолданылытын есеп айырысудың негізгі
формалары...................................................................
...............................22
3.2. Қазақстан республикасындағы электрондық аударымдар және
пластикалық ... ... ... ... ақша ... ... айырмас бір бөлігі
болып табылады. Сондықтан барлық материалдық ... мен ... ... байланысты шарттар ақшалай есеппен аяқталады.
Соңғысында, яғни нәтижесінде ол ақшаны қолма-қолсыз түрде қабылдайды. Қолма-
қолсыз ... есеп ... ... ... ... есеп ... тиімді де, ұтымды болып келеді, себебі ол кезде айналыста ... ... ... есеп ... кең ... ... ірі де
кең де түрдегі желісі себеп болып отыр, ... ... ... ... және ... процестерді реттеу мен оқу мақсаты бойынша
араласуы да жатады.
Қолма-қолсыз есеп айырысулар, төлеушінің шотынан ... ... ... ... банк ... ... ... көрінетін ақшалай есеп
айырысу түрінде болады.
Қолма-қолсыз есеп айырысулар шаруашылықта ... бір жүйе ... Ол ... ... есеп ... ұйымдастырудың
принциптерінің жиынтығы, оларды ... ... ... яғни
шаруашылық қожалығының нақты бір шарттарымен анықталатын, сонымен ... ... ... ... ... ... есептесу формалары
жатады.
Нарықтық экономикаға көшуде қолма-қолсыз есеп айырысу, соның ішінде
олардың ұйымдастыру ... ... ... әкеп ... ... ... ... банктерде де жүріп отыр: банктердің
еркіндіктері мен ролдері өсуде; ... ... ... ... жолдары іздестіріледі; мамандандырылған қаржы-несие және банктік
мекемелердің қызметтері мен кәсібін ... ... ... құру ... ... ... ... экономикаға сай даму заңдылықтары
тұрақты түрде қабылданып тұрады.
Осы фактілерге байланысты, ... ... ... ... ... ... атты ... жұмысымды қазіргі таңда
көкейтесті проблемелардың, әсіресе нарықтық ... бірі ... ... ... қолма-қолсыз ақшалай есеп айырысуды
ұйымдастыру ... ... ... ... ... құралдарында айқынды
мәселе деуге болады.
Курстық жұмысымның бірінші ... ... есеп ... жалпы негізі, оларға қолма-қолсыз есеп айырысудың қалыптасуы
мен дамуы, жүргізілуі және олардың ... ... ... ... есеп ... ... негізі болып, кәсіпорынның банктік
шоттары,сонымен қатар ақшалай есеп айырысу құжаттары табылады.
Қазақстан ... ... есеп ... ... ... ... оның ... төлем тапсырмасымен, төлем
талап-тапсырмасымен, чекпен, аккредитивпен, вексельмен, ... ... ... жайлы көрсетілген.
Ал енді соңғы, үшінші бөлімде осы соңғы уақытта әлемде ... ... ... ... және ... асып ... ... төлем карточкасы, олардың пайда ... мен ... ... ... ... есеп ... ... жүргізеді және төлемдер жөнінде ... ... ... ... енгізу үшін магниттік лентаға
немесе терминалдық құрылғыға түсіретін формадағы болады. Банктік автоматтар
тетігі пластикалық ... ... Ол – ... шот ... (реквизиты) және жүргізетін операциялар түрі жазылған арнаулы
магитті жолақ болып ... ... ... ... әртүрлі банк туралы, солардың ішінде қолма-
қолсыз есеп айырысу бөлімшелері бар әдебиеттер қолданылды.
I. Қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастырудың теориялық негіздері
1.1. ... есеп ... ... мен ... ... ... көтерілісінен кейін экономиклық өмірде түрлі
өзгерістер көрініс тапқан болатын. Банк ... ... ... соғыс, сондай-ақ соғыс интервенциясы ... ... ... ақша ... жүйесіне әсерін тигізген және ... ... соң ... жаңа гүлденген сәттерге жетті. Осы
кезеңдерде тауарлы – ... ... ... тарылуына қара-мастан
қолма-қолсыз есеп айырысудың вексельдері мен чектерді қолданумен байланысты
әртүрлі банктік ... ... ... ... елде ... ... есеп ... жүйесі болған емес.
1930–1932 жылдардағы несие реформасы жүргізу ... ... ... ... ... ... банк несиесімен алмастырылды, және
сәйкесінше елдің территориясы шегінде ... ... ... ... алғаш рет қолма-қолсыз есеп айырысудың акцепт, аккредитив
және басқа да шоттар бойынша есеп айырысудың формалары ... ... ... есеп ... формаларына тән болды және ол сатып
алушыларға келесідей мүмкіндіктер ... есеп ... ... ... бар, бір ... бірнеше
жабдықтаушылармен есеп айырысуға;
➢ әртүрлі төлемдер өтеуге, мысалы, кеңсе шығындарын өтеу, мүдделі сатып
алушылардың демалысын өтеуге және тағы сол ... ... өтеу ... ... ақша ... ... жылдарда несие реформасы елдің экономикалық ... ... ... ... дамулардың алғы шарттарын жоспарлы
(әкімшіл-әміршілдік) экономикадан нарықтық экономикаға көшуді көздеді. ... ... ... реформасын зерттеу қазіргі таңда маңызды ... ... ... ... ... осы жоспарлы экономикадан ... көшу ... ... жаңа сатысында көрініс табуда. Көбінесе
1989 ... ... елде есеп ... ... ... ... қолға алынды.
Жоспарлы әлеуметтік экономика кезіндегі қолма-қолсыз есеп айырысу
жүйесі қатаң өзгерістерге ұшырады, бірақ оның негізгі мәселесі елдің ... ... есеп ... ... ... ... ... банктер жағынан төлем тәртіптерін бақылау болып табылды.
90 жылдары ... ... және КСРО банк ... ... ... ... ... қамтитын төлем жүйесін жетілдіру әрі қарай
даму үстінде болды. Оның ... есеп ... ... ... ... мен ... көтеру болды.
1998 жылы жүргізілген несие ұйымдарының төлем жүйесі арқылы
төлемдер көлемі – банк ... есеп ... ... ... ... бойынша несие ұйымдарының есеп айырысулары, есеп ... ... ... ... ... көрсеткен болатын – барлық
төлем айналымынан 31,7; 9,1; 0,2 құраған (1997 жылы 36,5; 11,7; 0,1).
Әртүрлі есеп ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан экономикалық жағдайларға орай түрлі ауытқуларға
ұшыраған. 1998 жылдың ... ... ... ... ... ... төлемдер өсіп, сол жылдың қыркүйек айында ... ... ... 1998 ... желтоқсан айында ол жағдай айтарлықтай
жоғарлап, ... ... ... ... желтоқсан айында электронды құжат айналымын енгізуді
белсендірілді, банктің есеп айырысу бөлімдерінің тиімді желілерін құру ... ... ... ... режимінде қызмет ... ... есеп ... ... ... ... ... платформа және телекоммуникациялық ортада есепті-
операциялық ақпаратты аудару және ... ... ... есеп айырсу – кассалық операциялары екі формада жүзеге
асады: қолма – қол ақшалар және ... ... есеп ... ... есеп ... – бұл нақты ақшалармен төлемдер және
аударымдар жасауды сипаттайды.
Мұндағы нақты ақшаларға: банкноталар және монеталар ... ... ... есеп ... ... ... ... көмегімен іске
асады. Қолма-қолсыз ақшалармен есеп айырсулар – клиенттердің банкте ашқан
шоттары көмегімен, олардың тапсырмасы негізінде бір ... ... бір ... төлемдердің жиынтығы.
Мұндағы, қолма-қолсыз ақшалар – чектер, пластикалық карточкалар,
электрондық аударымдар көмегімен пайдаланылатын клиенттердің ... ... ... ақша мен ... ... арасында тығыз байланыс пен
өзара тәуелділік бар. Ол ақшаның үнемі бір ... ... ... ... отыруынан байқалады. Айталық, қолма-қол ақшалардың банктегі депозитке
салынуы, олардың қолма-қолсыз ақшаға айналуын білдірсе, ал банктен ... ... ... және ... ... үшін ақша ... ... ақшалардың қолма-қолды ақшаларға ауысуы
байқалады.
«Қазақстан Республикасы аумағында төлем құжаттарын ... ... ... мен ... аударымдарды жүзеге асыру ережесі» туралы
ҚР Ұлттық Банк Басқармасының 2000 жылғы 25 сәуірде ... №179 ... ... тұлғалар арасындағы 4000 айлық есеп көрсеткішінен асатын,
яғни 3488000 – (4000 х 872) теңге сомасынан ... ... есеп ... қана ... ... ... асырылуға тиіс. Осы ережеге сәйкес
қолма-қолсыз есеп айырсуларда ... ... ... ... жатады.
• Төлем тапсырмасы және төлем талап – тапсырмасы;
• Чекпен, вексельмен есеп айырысу;
• Инкассалық өкім;
2. ... есеп ... ... ... ... ... ... есеп айырысуын ұйымдастыру
және жүргізу. Ол банктердің клиенттерге көрсеткен қызметтеріне немесе
банктің ... ... ... қызметтің орындалуы, ең алдымен, банктік шоттарда ... ... пен ... бос ... қаражаттарын шоғырландыру және
сақтаумен байланысты. Коммерциялық банктер әртүрлі ... ... ... ... ... ... контокорренттік және т.б.
Бұндай шоттар жеке және заңды ... үшін ... ... ... банк ... ... төлем құжаттары негізінде
клиент шотына төлем құжатында көрсетілген соманы есептейді немесе шегереді.
Қолма-қолсыз есеп айырысу – бұл ... ... ... ... ... ... сомасын шаруашылық органдарының шот бойынша ... ... есеп ... кең ... ... ... ... шектеуге, ақша белгілерін жасауға, сақтауға және есептеуге кеткен
шығындарды азайтуға мүмкіндік береді. Қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... ... есеп ... ... айналымдылығына көмектеседі, соңында ақшалардың банктік
айналымын тездетеді, қолма-қолсыз есеп айырысу «зат ... ... ... ... ... және олардың нақтылығымен
үздіксіздігі жалпы экономиканың ... ... ... Қолма-
қолсыз есеп айырысулардың мәні мынада, олар ... ... ... және ... ... ... көмектеседі.
Қолма-қолсыз есеп айырысу – бұл есеп айырысудың формасы мен
әдістерінің, ... ... ... ... ... ... Есеп ... принципі анағұрлым тұрақты, өзгермейтін ... Есеп ... ... ... экономиканы басқару әдістерінің
дамуы мен жаңғыруына байланысты өзгеріп отырады. Ал есеп ... ... ... осы ... сай ... олардың өзгерістеріне бейімделініп
отыруы керек.
Барлық коммерциялық банктер халықтар мен ... ... ... ... ақша ... ... құралдарын
эмиссиялайды, ал олар өз кезегінде өз қаражаттарын сол банктердегі шоттарда
ұстайды. ... ... ... ... есеп ... оның ресурстарын
көбейте отырып, есеп айырысудағы бос ақша қаражаттарды ... ... ... қажеттіліктеріне шоғырландыруға мүмкіндік береді.
Қолма-қолсыз есеп айырысу шаруашылық органдардың өзара бақылауы-на
және банктердің өндіріс процесіне, тауар айналымына белсенді ... ... ... ... Банк ... ... төлем тәртібін, ол
төлемдерді уақытында төлеуін мұқият ... және ... ... ... ... ... оны ... төлемегені үшін банк
экономикалық санкциялар қолданады.
Қажет жағдайда шаруашылық ... ... ... ... ... көмек алып, пайда болған талаптар бойынша төлемсіздік мөл-шерін
азайта алады.
Қатысушыларға ... есеп ... ... екі ... ... есеп ... операциялары және банкаралық есеп айырысу
операциялары. Есеп айырысудың формалары мен ... ... ... есеп айырысуларын айтуға болады: аударымдық, инкассалық,
аккредитивтік және клирингтік.
Есеп айырысу кезінде келесі төлем ... ... ... чектер, вексельдер, аккредитивтер, пластикалық ... ... ... ... және ... шаруашылы-
ғындағы есеп айырысу жүйесінің негізгі ұйымдастырушысы Ұлттық банк.1 ... ... ... ... және ... ақша ... ауқымдарына, қолма-қолсыз
және қолма-қол ақша эмиссияның мөлшеріне бақылау жүргізу;
- барлық коммерциялық банктер үшін ... ... ... ... есеп ... орталығы болу;
- есеп айырысудың, есеп берудің, есепке алу мен жүргізудің ... және ... ... ... есеп ... ... ұйымдастыруы біртұтас
негізгі қағидалар және келесідей операциялар арқылы жасалған қаражат-тарды
бір ... ... ... ... ... ... бір шоттан екінші
шотқа кредиттік аударымдар (жироесеп айырысу). Чектер (көбінесе) бір ... ... ... ... – тұрақты және мерзім сайын
қайталанып тұратын мәмілелерді ... есеп ... ... ... ... принципі –
бұл дербес екі кіші жүйені қалыптастыру болып табылады:
- коммерциялық банктер арасында тікелей есеп ... ... ... ... ... ... шоттар жүйесі арқылы
банкаралық есеп айырысуды.
Коммерциялық банк ... ... ... ... ... ... ... анықтауға құқылы, ал қолма-қолсыз есеп айырысу
жүйесі банктер мен ... ... бір есеп ... ... ... ... ... береді.
Қазіргі кезде елімізде есеп айырысу жүйесін қайта ұйымдастыру
негізгі екі ... ... ... жеке және ... ... есеп ... формаларының пайдаланып
жүргендерін жетілдіру және жаңа формаларын енгізу;
- банкаралық есеп айырысу жүйесін қайта ұйымдастыру.
___________________
1 1999 жылы 15 ... ... банк ... ... ... ... деңгейдегі банктерде кассалық операцияларды жүргізу» ережесі.
Есеп айырысу формаларын жетілдіру туралы айтқанда, чекпен есеп ... ... ... ... көңіл бөлінеді, себебі ол есеп
айырысудың анағұрлым ыңғайлы формасы. Банкаралық есеп айырысу жүйесін ... – бұл ... ... ... ... ... есеп айырысу жүйесіне толық көшуі. Есеп айырысу операциялары
банк қызметінің өзгермейтін немесе баяу ... ... және бір ... ... ... ... бір ... жүргізуі
жеткіліксіз, себебі барлығы осы шаруашылық іс-әрекетінің маңызды элементін
реттейтін ... ... ... ... Жеке ... тек есеп
айырысу формаларын жаңарта алады, ол клиенттерге сапаның жаңа ... ... ... ... тәжірибеде қолданылатын есеп айырысу формаларының
негізгі 3 тобын айтуға ... чек және ... ... инкассалық операциялар;
2) аккредитивтер арқылы есеп айырысу;
3) аударым операциялары.
Инкассалық ... ... ... ... банк ... ... тапсырылған есеп айырысу құжаттары бойынша алынған
қаражаттарды есепке алады. Егер ... ... мен ... бір ... ... болса, онда инкассалық операция тек бір ... ... ... ... шотқа кірістіру арқылы жүзеге асырады.
Аккредитивтер арқылы есеп айырысу сатушы мен сатып ... ... банк ... алғысы келгенде қолданады. Аккредитив құжаттық,
шақырылатын және шақырылмайтын, өтемдік болады.
Аударым операциялары ... ... ... ... ьір ... ... бөліміне немесе банк корреспондентіне аудару.
Бұл операциялардың мәні банкіге телеграф немесе пошта арқылы ... ... ... және ... төлеу хабарлауды сипаттайды.
Соңғы уақытта бөлшек сауда нарығында әр ... ... ... қолданылып келеді, яғни пластикалық ... ... ... сомалары.
Қолма-қолсыз есеп айырысу қағидалары. Қазіргі ... ақша ... ... ... ... табылады. Сондықтан материалдық бағалықтар
мен ... ... ... ... ... ... ақшалай есеп
айырысудан тұрады. Ақшалай есеп айырысулардың өзі екі ... ... ... ... есеп ... бөлінеді. Қолма-қолсыз
ақшаларды қолдана отырып, есеп ... ... ... ... есеп
айырысуға қарағанда біршама қолайлы. Мұндай есеп ... ... ... ... ... да болар, қолма-қолсыз ақшалар айналысы ... ... ... ... алады. Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу барысы
мынадай шаруашылық аумағында жүзеге асырылады:
• өнімді, қызметтерді және жұмыстарды сатуда;
• ұлттық табыцсты бөлу және ... ... банк ... алу және ... ... ... төлемдерді аударуда;
• халықтың ақшалай табыстарын төлеу және пайдалануда;
... да ... есеп ... есеп айырысулар толығымен банк мекемелері арқылы
ұйымдастырылатындықтан да, ... кең ... ... ... ықпалы, сондай-ақ олардық дамуына деген мемлекеттің ... ... ... банк – бұл ... және ... ... іске ... орны. Банктегі ағымдық шоттарындағы жазбаша түрдегі
ақшалай қаражаттар қалдығы қолма-қолсыз ... ... ... есеп айырысу – бұл ақшалай ... мен ... ... ... ... түрде жасалатын
ақшалай есеп айырысуларды білдіреді.
Шаруашылықтағы қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... ... есеп ... ... – бұл қолма-қолсыз
ақшалармен есеп ... ... ... ... ... ... сол ... құжат айналымына байланысты есеп айырысу
әдістері мен формаларыныңы жиынтығы.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысуды ұйымдастыру мынадай талаптарға
сәйкес келуі ... ... ... үздіксіздігін қамтамасыз ету үшін бірқалыпты
қаражат айналымына жағдай ... ... ... ... жүзеге асыруға деген төлушілердің
жауапкершілгі;
Үшіншіден, қолма-қолсыз ақшалармен есеп ... өз ... ... есеп ... ... елімізде қолма-қолсыз есеп айырысу жүйесін ұйымдастыру негізі
КСРО тұсындағы 1930-32 жылдары несиелік реформа барысында жасалған ... ... яғни 1993 ... дейін еліміздегі қолма-қолсыз ақшалармен есе
айырысулар шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... әкімшіл-әміршіл әдістеріне толық сәйкес ... Ол ... ... ... қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысулар
жүйесі, бірінші кезекте өндіріске және өнімді ... ... ... ... ... ... яғни ... қызмет еткен. Ол жүйедегі қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысуларды
ұйымдастырудың қатаң қағидаларының сақталуы кәсіпорынның өзінің алдындағы
келісім-шарттық ... ... үшін ... ... ... жоқтығын біршама дәрежеде орнын толтыруына мүмкіндік
береді.
Бұл қағидалар әсіресе мыналарға ... ... ... орны – ... яғни ол қолма-қолсыз ақшамен есеп ... және ... ... ... уақыты - өнімді тиеген соң ... ... ... соң
жүргізілді, яғни мұнда аванс және коммерциялық несиенің қолданылуына
қатаң тыйым салынды;
• төлеушінің келісімі (акцепт) – төлеудің ... ... ... көзі – сатып алушының меншікті қаражаты немесе банктік несие,
яғни оны алуға құқығы бар болса ғана;
• қолма-қолсыз ... есеп ... ... яғни олардың пайдалану
аумағы алдын ала анықталады.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысулардың барлығы бірдей ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады,
бірақ аталып өткен қағидалар, сатып алушының ... ... және ... ... ... ... ... нәтижесінде есеп айырысуға
қатысушылардың балансының өтімділігіне төлемдер кезегінің бұзылуы кері ... ... ... ... өтуі ... қолма-
қолсыз ақшамен есеп айырысу формалары мен әдістері, оларды ұйымдастыру
қағидалары ... ... ... ... ... есеп
айырысуларды ұйымдастыру қағидаларына мыналар жатады:
Бірінші қағидасына – барлық ... ... ... ... мекемелеріндегі шоттарда сақталып, қолма-қолсыз ... ... сол ... ... ... ... көздейді.
Мұнда клиенттерге ақшалай қаражжаттарды сақтау және аударымдар
жасау үшін ... ... Бұл ... ... ... шаруашылық
жүйедегі бірінші қағидадан айырмашылығын, барлық кәсіпорындар ... ... ... есеп ... банк мекемелері арқылы
жүргізілуге міндеттілігінен байқауға болады. ... ... ... ... банктегі шоттарда сақтауға міндеттілігі – бұл экономиканы
әкімшіл-әміршіл әдістері ... ... ... ... ... ... қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысудың бірінші
қағидасының бұл ... ... және жеке ... ... бар екендігін
ескерсек, өткен жүйедегі қағида, ақша ... ... және ... арасындағы заңды түрдегі алшақтықтың ... ... ... ... ғана ... ... айта кету ... ақшамен есеп айырысудың үшінші қағидасы – ... ... ... есеп айырысу формаларын таңдаудағы
еркін және оларды банктің ... ... ... ... ... ... ... байланыссыз кез-келген нарық
субъектілерінің келсімшарттық және есеп ... ... ... қатынастардың нәтижелі болуы үшін, олардың материалдық жағынан
жауапкершілігін арттырудағы экономикалық дербестігін сипат-тайды. Бұл ... рөлі тек қана ... ... асыруды делдал ретінде көрінеді.
2000 жылғы 2 маусымындағы Ұлттық банк Бсқармасы бекіткен «ҚР-ның
банктеріндегі клиенттердің банктік ... ашу, ... және жабу ... №266 ... сәйкес төлеушінің төлем операцияларының барлық
формаларында бас субъектіге айналу ... ... ... ... ... есеп ... формаларында төлеу туралы бастаманы
төлеушінің өзі көтереді. Бұл шарт ел ... ... ... ... сәйкес келеді.
Сонымен қатар, қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысуды ұйымдастырудың
мынадай екі қағидасы қолданылады:
1. ... ... ... ... ... ... қағидасы – шаруашылық несиелік сақтандару
шарттарында, ұжымдық ... және ... ... Қаржы
министрлігінің нұсқауларында көрсетілген мерзімдерге сәйкес есеп ... ... ... ... экономикалық мағынасы қаражат алушының
төленетін қаражатты ... ... ғана ... яғни ... ала ... аударуына мүдделі екендігін түсіндіреді.
Төлеу мерзімділігінің қағидасын енгізудің тәжірибелік маңызы бар
десе ... ... және ... да нарықтық қатынастар субъектілер
төлемдердің мерзімділігінің дәрежелері туралы ақпараттарға ие бола отырып,
өздерінің ақша ... ... ... және ... ... ... тура ... және өз баланстарының өтімділігін басқара
алады.
Мерзімді төлем мынадай жағдайларда жүзеге асырылуы мүмкін:
• сауда-саттық операцияларының басталуына ... яғни ... ... ... ... ... ... яғни аванстық
төлем түрінде;
• сауда-саттық операциясы аяқталғаннан кейін, яғни төлеушінің ... ... ... ... ... ... біршама уақыттан кейін –
қарыздық міндеттемесіз немесе вексельді пайдалану арқылы ... ... ... мерзімінен бұрын, мерзімі кешіктірілген және мерзімі ... ... ... бұрынғы төлемдер – бұл келісілген мерзімінен бұрын ақшалай
міндеттеменің орындалуын білдіреді.
Мерзімі ... ... – бұл ... ... ... ... ... байланысты бастапқы мерзімнің ... яғни жаңа ... ... ... өткен төлемдер – бұл төлеушіде төлейтін қаржы болмауына
байланысты туындайды, сөйтіп ... ... ... ... ... банктік
немесе коммерциялық несие алу мүмкіндігінің жоқтығын ... ... ... ... – бұл ... ... ... байланысты. Себебі, төлемнің қамтамасыз етілуі ... ... үшін ... өтімділік қаражаттардың кепілдеме ретінде
болуын білдіреді. өтімділік қаражаттарының сипатына байланысты жедел түрде
және ... ... ... ... ... бір-бірінен өзара
ажыратылады.
Төлемнің жедел түрде қамтамасыз етілуі, төлеуші де бірінші класстық
өтімді қаражаттар сомасының болуын түсіндіреді. ... ... ... ... орта және қысқа мерзімді сипаттағы ақшалай қаражаттар,
сол сияқты оларды ұйымдастырудың сондай формалары жатады.
Төлемдердің жедел ... ... ... ... ... ... ішінде клиенттің немесе банктің есебінен қосқан ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықтағы төлем тәртібін, сонымен ... есеп ... ... төлем қабілеттілігі мен несиелік қабілеттілігін
нығайта түседі.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысуға байланысты ... ... ... ... ... ... ... да, бұл қағиданың
біреуінің бұзылуы басқаларының бұзылуына жол береді.
Демек, қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу ... – бұл ... ... есеп ... ... ... қасиетін немесе
қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысуда ақшалардың төлем құралы ... ... ... ... ... есеп ... ... тапсырмасы және төлем талап-тапсырмасымен есеп айырысу.
Төлем тапсырмасы - ... ... ... ... ... ақша ... ... аудару туралы қызмет
көрсетуші банкке берген тапсырмасы.
Төлем тапсырмасымен есеп айырысу ... ... ... ... ... ... тауарлары мен көрсеткен қызметтері үшін, тауарлы
емес операциялар ... және ... ... ... ... ... комиссиондық және т.б. төлемдер) бойынша, ... ... ... және ... ... үшін ... ала ... төлемдер.
Төлем тапсырмасы оны толтырған күннен бастап (оны ... ... ... он күнге жарайды және төлеушінің шотында қаражат болған
жағдайда ғана іске ... ... ... ... төлем тапсырмасы мерзімді, мерзімінен
бұрын және кешіктірілген ... ... ... ... – бұл тауарды
жөнелткенге дейін (1-сурет); тауарды жөнелткеннен ... яғни ... беру ... ... ... ірі ... барысында бөліп төлеу
арқылы жүргізіледі. Мерзімнен бұрын және кешіктіріп төлеу бұл ... ... зиян ... үшін ... келісім негізінде төленуі
мүмкін.
Төлем тапсырмасымен есеп айырсу сызбасы 1 – суретте берілген.
1
4
2
3
1-сурет. Төлем тапсырмасы бойынша тауарлар (қызметтер) үшін ... ... ... ... ... есеп ... сызбасы.
1- тауарды жабдықтау; 2- төлем тапсырмасын банкке беру және шоттан
қаражатты ... 3- ... ... ... ... және алушының
шотына есептеу; 4- бенефициардың қаражат түскендігін хабарлау.
Төлеуге кепіл болуы ... ... ... шартында төлем
тапсырмасына акцепт беруі мүмкін. Бұл ... банк ... ... үшін тиісті қаражатты жеке бір шотқа аударып қояды. ... ... есеп ... ... ... ... ... қиындығы мен
ұзақтығы және клиенттің шаруашылық айналымынан белгілі бір қаражат
бөлігінің ... ... ... ... ... ... тауарлар үшін төлемді алдын ала
төлеу барысында есеп айырсу сызбасы.
1- алдын ала төлеу барысында тауарды ... ... ... ... төлем тапсырмасын банкке беру және ... ... ... 3-
бенефициар банкіне қаражатты аудару және алушының ... ... ... ... түскендігін хабарлау; 5- тауарды жабдықтау.
Төлем тапсырмасымен есеп айырысудың артықшылығы, оның әмбебап есеп
айырысу формасы ... ішкі ... есеп ... және
мемлекетаралық жабдықтаушыларға байланысты, тауарлы және ... ... ... ... ... ... төлеу және алдын ала төлеу, аванс
арқылы төлеуде қолданылумен сипатталады.
Төлем талап-тапсырмасы – бұл қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... 1990 жылы ... ... ... талабы және
төлем тапсырманың элементтері қатар қамтылған.
Төлем талап-тапсырмасы - бенефициардың төлеушіге оған ... ... ... ... ... атқарылған жұмыстар және
көрсетілген қызмет құнын жіберілген есеп айырсу құжаттары негізінде ... ... ... ... да, оны ... ... ... аударушының банкіне жібереді. Аударушының банкі,
ол төлем ... ... ... Ал аударушы, банкке келіп
түскеннен бастап, үш күн ішінде төлем туралы банкке келісімін беруге ... ... ... ... шотында ақша болған
жағдайда ғана ... ... ... ... 3 күннен 30
күн аралығында № 1 ... ... ... ... ... ... бас ... болса, оны осы
үш күн ішінде банкке хабарлайды. Сөйтіп ... ... ... және төлеуден бас тартуын хабарлайтын құжатпен бірге тікелей
бенефициарға қайтарылады. Төлем талап-тапсырмасы бойынша есеп ... ... ... ... ... (3-сурет).
Төлем талап-тапсырмасымен есеп айырысудың мынадай артықшылық-тары
бар: келісімшарт тәртібінің нығаюына ... ... және ... ... 2
3 ... Төлем талап-тапсырмасы бойынша есеп айырысудағы құжат айналымының
сызбасы.
1- тауарды жабдықтау; 2- төлем талап-тарсырмасын ... ... 3- есеп ... ... аударушыға келісім беруі үшін беріледі; 4-
төлеуге келісім берген есеп айырсу құжаттары банкке қайтарылып, ондағы сома
банкте ... ... ... ... 5- бенефициардың банкіне қаражат
аударылып, онда бенефициардың шотына ... ... 6- ... қаражат келіп түскендігін хабарлайды.
Чектермен есеп айырысуы. ... есеп ... ... ... ... ... және жеке ... пайдалана алады. Чек дегеніміз – оған қол
қоюшының ағымдағы шотынан ... ... чек ... беру ... ... аудару туралы банкке берген жазбаша үкімі. Чекпен есеп айырысу несие
және банк ... ... ... ... ... ... чек 1683 жылы
Ұлыбританияда қолданылған. Чек арқылы есеп айырсудың ... ... егер де ... ... ... ... төлегісі келмей, ал
жабдықтаушы төлеуге кепіл бершенше ... ... ... ... ... болған жағдайда.
Еліміздегі чекті пайдалану барысы 1998 жылы 5 ... ... банк ... ... № 266 ... ... ... асады.
Аталған ережеге сәйкес чектер мынадай түрлерге бөлінеді.:
Кепілденген чек – чек берушінің банкіндегі ... ... ... ... ... төлеуге қызмет көрсетуші банктің беретін ... ... чек – чек ... ... ... ... ... етілген чек – банкке алдын ала салған депозитпен ... ... ... чек – ... ... етілмеген чек.
Ережеге сәйкес, чек – бұл чек берушінің чекті қабылдаушы ... ... ... ... ... ... соманы чекті
ұстаушыға төлеу туралы бұйрығы.
Чектің өзіне тән мынадай көрсеткіштері болады.
1) «Чек» деген атауы;
2) Чек ... мен ... ... ... ету ... Чек ... ... Чек берушінің СТТН-і;
6) Санмен және жазбаша түрде көрсетілген сомасы, ... айы, ... ... жері және чек ... қолы мен мөрі;
7) Чек ұстаушының аты-жөні;
8) Чек ұстаушының СТТН-і;
9) Чекті төлеуге міндетті чек беруші банктің атауы;
10) Чек беруші ... жеке ... ... ... ... кестесі;
12) «Төлемнің тағайындалу» кестесі;
13) Чекті төлем ретінде қабылдағаны туралы чек ... ... ... ... ... жүзеге асыру және қолма-қол ақшалар
алу үшін ... ... ... есеп ... тек қана ... ... асады. Банктен қолма-қол ақшалар ... ... ... ... чек жатады. Мұндай чектің ... ... ... бекітілген
формасында 2003 жылдың 1 қаңтарына дейін екінші ... ... ... ... ... ... күні кез келген коммерциялық
банк өзінің формасында ... ... ... ... ... ... ... кітапша неізінде іске асады. Чек алу үшін шот иесі банкке
чектік кітапша алуға өтінішін жасайды.
Чектің ... ету ... ... ... он ... ... Чек
бойынша бір банкте есеп айырысудың тәртібі сызбамен берілген. (4-сурет).
4
3
5 ... ... есеп ... ...... ... чектік кітапша беру туралы өтінішін жасап, оған қосымша
төлем ... ... 2- банк оған ... ... ... және ... соманы жеке бір шотқа аударады. 3- бенефициар тауарын
жөнелтеді ... ... ... 4- тауарлар мен қызметтер үшін чекпен
есеп айырысады. 5- ... ... ... ... ал банк сатып
алушының шотынан чектегі соманы шегеріп, оны бенефициар шотына түсіреді.
Вексельмен есеп ... ...... есеп айырсудың бір
құралына жатады. Себебі, вексельдің атқаратын басты қызметі – төлем ... ... ... ... ... түрлері аудармалы болып
келеді.
«Вексель» сөзі ағылшын тілінде «bill note» – ... ... ...... бір соманы алдын ала келісілген ... ... ... ... туралы борышқордың қарыздық міндеттемесі.
Вексельдің екі түрі бар: жай және аудармалы. Вексельдің түрлеріне
«ҚР-дағы ... ... ... (28.04.97) ҚР ... ... ... Жай ... (соло) – вексельді ұстаушыға вексельде көрсетілген соманы
белгілі бір ... ... ... ... байланысты төлеу туралы вексель
берушінің еш нәрсемен негізделмеген міндеттемесін сипаттайтын вексель.
- Аудармалы вексель (тратта) – ... ... ... ... бір
уақытта алғашқы вексельді ұстаушыға (ремитентке) төлеу үшінші бір ... ... ... ... еш ... негізделмеген
ұсынысын сипаттайтын вексель.1 Жай және аудармалы вексель – коммерциялық
вексельдің түрлері ... ... жай және ... ... ... ... мән берерлік.
Ол көрініс V және VI суретте берілген.
1
2
3
4
5-сурет. Жай вексельдің айналыс процесі.
1-сатып алушы вексельді ... ... ... 2- ... ... алушыға
тауарын, өнімін жөнелтеді, жұмысын атқарады, қызметін көрсетеді; 3- ... ... яғни ... ... ... ... қарызды
төлеуге ұсынады; 4- сатып алушы вексельді төлейді.
1
2
3 ... ... ... ... ... вексель беруші төлеушіге тауарын және оған қоса ... ... 2- ... акцептелген вексельді вексель берушіге қайтарады; 3-
вексель беруші акцептелген вексельді ремитентке (аудармалы вексель бойынша
қаражатты ... ... 4- ... ... ... ... вексельді трассатқа төлеуге ұсынады; 5- трассат вексельді төлейді
және сонымен бірге вексельдің ... ... ... ... ... айналысы бірінші болып қолдаушылардың қатарында Казком-
мерцбанк тәжірибесін атап кетуге болады. Бұл банк 1996 жылы ҚР ... ... ... ... ... 500, 1000 және 5000 ... «астық» вексельдерін айналымға шығарып, оларды несие ... ... ... Сол ... ішінде атап айтсақ, сыртқы
астық сатумен айналысатын «Астық» акционерлік ... 5000 ... ... тендер бойынша жеңіп ... оны ... ... ... құралы ретінде пайдаланады.
Сонымен қатар, осы банк 2003 жылы ... ... ... жолы» ҰК-ның 200,0 млн теңгеге бағалаған вексельдерін өтеді.
Мұндағы, «домицилиант» - ... ... ... ... ... ... ретінде қатысатын банк.
______________________
1 «ҚР-дағы вексель айналысы туралы» ҚР заңы. ... ... ... ... ... және жай вексельдермен
операцияларын жүргізу ережесі. 15.11.1999ж. ҚҰБ ... ... ... есеп ... ... ... есеп ... қолданылмайды, бірақ та ол нарық ... ... ... ... ... – бұл сатып алушының тапсырмасы бойынша сатып алушының
банкісінің жабдықтаушының банкісіне аккредитивте көрсетілген ... ... соң және ... ... да ... орындаған
жағдайда төлемді төлеуге берген шартты ақшалай ... де ... ... ... клиенттің тапсырмасы бойынша
қаражатты жабдықтаушының ... ... ... онда аккредитивте
көрсетілген барлық шарттардың орындалуы ... ... ... асыру үшін
жабдықтаушының банкінде «Аккредитив» жеке ... шоты ... ... ... ... ... және ... қайтарылатын және қайтарылмайтын.
Өтелген (қаражат аударылған) – бұл эмитент банктің міндеттемесінің
іс-әрекетінің барлық мерзімі ішінде төлеушінің ... ... ... ... ... ... есебінен аударылған жабдықтаушының
банкісінде ашқан аккредитивті (7-суретте берілген).
1
5
4 6 ... ... ала ... ... аккредитив формасымен есеп айырысудағы
құжат ... ... ... ала ... ... ... ... формасын пайдалану
барысында есеп айырысу туралы өзара келісім-шарт жасасу; 2- ... ... ... және оған қоса ... аудару туралы төлем
тапсырмасын беру, одан соң, ол ... ... ... ... ... ... жабдықтаушының банкіне аудару және оны «Аккредитив» шотына
есептеу; 4- ... ... ... ... ... ... ... немесе қызмет көрсету; 6- келісімшартқа сәйкес тауарды
жөнелткені туралы есеп айырысу құжаттарын ... ... ... ... ... қаражатты шегеріп оны жабдықтаушының шотына
есептеу; 7- есеп ... ... ... ... ... ... пайдаланғаны туралы хабардар етеді; 8- құжаттарды ... бере ... оған ... пайдаланғаны туралы хабарды
жеткізеді.
Өтелмеген (кепілденген) – бұл банктердің өзара корреспонденттік
қатынастар ... ... ... ... ... алушының
банкісінің шотынан қаражатты шегеруге құқық беру арқылы ашқан ... ... ... ... алушымен келісімшарт
негізінде, сондай-ақ басқа банкпен арадағы корреспонденттік ... ... ... Ал енді өтелмеген аккредитив бойынша есеп
айырысу ерекшеліктерін өтейік.
Әрбір ... ... ... қайтарылмайтын болуға тиіс.
Ондай анықтауыш белгі болмаған жағдайда, ол аккредитив қайтарылатын ... ... ... келісімінсіз эмитент-
банктің әмірімен өзгертілуі немесе күшін ... ... Бұл ... ... ... көздейді.
Қайтарылмайтын аккредитив жабдықтаушының келісімінсіз өзгере немесе
күшін жоя алмайды. Себебі, мұндай аккредитив жабдықтаушының ... ... ... ... ... арқылы есеп айырысуда қолма-қолсыз
ақшамен есеп ... ... ... ... ... өнім
жөнелтілгеннен кейін барып төлем жүргізіледі; төлем төлеушінің келісімімен
жүзеге асырылады, яғни оған аккредитивтің ... ... ... ... жағдайлардың бұзылуына байланысты төлеушіге төлемнен бас ... ... Егер де ... аккредитив ашуға құқығы болса,
аккредитив төлеушінің қаражаты есебінен немесе банктің ... ... ... ... ... оның ... ... болуымен
сипатталады. Сонымен қатар, бұл есеп ... ... ... де бар: сатып алушының қаражаты аккредитивтің қызмет ету
мерзімінің ішінде оның ... ... ... ... ... ... яғни жабдықтаушы аккредитивтің ашылғаны туралы хабар
алғанша, өзінің дайын өнімін ... ... және ... да ... ... ... ... есеп айырысу. Инкассалық өкім - заң актілерінде
көзделген жағдайға ақшаны жөнелтушінің ... оның ... ... алу үшн ... төлем құжаты.
1996 жылдан Халықаралық сауда палатасы шығарған ... ... ... ... Ереже қолданылады. Онда
инкассоның мәні және түрлері анықталған: вексельдерді, чектерді, ... ... ... шарт ... халықаралық төлемде инкассо
түріндегі есеп ... ... ... операцияның екі түрі бар: Жай инкассо – клиенттің ... ... ... қойған төлем талабы негізінде банктің үшінші
жақтан ақша алуға міндеттенген операциясы. Жай инкассао ... ... ... ... ... – үшінші жаққа клиенттен алынған
құжатты ... ... ... ... және оны тек ... ... немесе акцепт алғанда ғана беру нәтижесінде ... ... өкім ... және кеден органдарына төленбеген төлемдерді,
сондай-ақ соттың шешімі ... ... да ... ... ету жағдайында
қолданылады, мұндағы салық және ... ... ... ... міндетті түрде соттың шешімдері, бұйрығы, қарары және ... ... ... ... ... ... ... төлемнің тағайындалуы ақшаны аударушының банктік
шотынан, оның ... ... ... ... беретін заңдық актіге сілтеме
көрсетіледі.
Салық және органдарынан келіп түскен инкассалық өкім сомасы ... ... ... ... ... ... яғни қаражат көлемі толық
жетпеген жағдайда, сол құжаттың келесі бетіне ... ... ... ... тиіс. Қалған сома қаражаттың шотқа түсуіне қарай төленеді.
Тек қана соттың шешімімен ... ... ... ... қаражат сомасы
жеткілікті болған жағдайда төленеді, керісінше жағдайда ол шоттағы қаражат
қозғалысына ... ... ... төлем құжаттары басқа құжаттарға
қарағанда кезектен тыс төленуге тиіс.
Ол стандарттық формадағы бланкі ... ... ... ... ... ... және ... органдарында инкассалық өкімі ... ... ... ақша ... банкісіне атқарушы беттерінен бұйрықтар
түп нұсқасы бекітілген инкассалық өкімді талап етеді. Ол ... ... сот ... ... ... және ол ... ету құжатында
соттың мөрі басылуы тиіс. Ақшана аударушы банкісінен оның келісімінсіз ақша
аударудың атқарушы ... ... тек бір ... ... ... негіз
болып табылады, егер ол атқарушы құжат мәтінінде көрсетілмесе.
Инкассалық өкімде ақша ... ... ... алу ... заң ... мен көрсетілген төлем мақсаты көрсетіледі. Төлем (ақша
аударымы) сомасы, яғни атқарушы құжатта көрсетілген сома инкассалық өкімде
көрсетілген сомамен сәйкес ... ... ... және ... ... есеп ... ... формасының түрлері.
2.1. Әлемдік тәжірибеде қолданылатын есеп айырысудың негізгі
формалары.
Бір немесе басқа да мемлекетте есеп айырысуды ұйымдастыру ... ... ... жағдайлар және тұрақты және біртекті негізде
төлем карточкаларын әртүрлі элементтерін қолданатын банктік ... АҚШ, ... ... және ... ... ал ... ... Швеция, Бельгия және Жапонияда
кредиттік аударымдарға көңіл бөлінеді. Есеп ... ... ... олардың ішінде көбінің жағдайы унифицирленеді.
Қолма-қолсыз есеп айырысулар бұл қолма-қол ... ... ... және ... талап ету шоттары бойынша ақша ... ... ... асырылатын есеп айырысу түрі. Қолма-қолсыз есеп
айырысулар ... ... ... ... ақшаларды
қысқарту айналымға деген шығындар айналысын төмендетуде ... ... ие. ФРГ, ... ... және ... да ... айырысудың келесі түрлері кеңінен таралды: басында арнайы жиробанктер
арқылы ... есеп ... ... ал ... ... банктер
және жинақ кассалары арқылы жүзеге асырылған. Бұл есеп ... ... ...... ... айрықша шоттар бойынша құралдарды
аудару, яғни төлеушінің шотынан қаражат алушының шотына ақша қаражаттарын
аудару ... ... ... ... ... бастап банктік операциялардың автома-
тизациясын дамыту мен жүзеге асыруда ... ... ... және ... ... ... қатысуынсыз жүретін тікелей электрондық
сигналдарды беру бойынша банк шоттарының ... ... ... ... ... жүйесін қолдана бастады. Ол ақша айналымын
жеделдетуге, клиенттерге несиелік-банктік қызмет көрсету-лерді жақсартуға,
шығындарды ... яғни ... ... ... орындау
барысында шығатын шығындарды реттеп бақылауға мүмкіндік береді.
Электронды құрылғылар және ... ... ... ... ... есеп ... ... ЭЕМ-дер және автомат-ты
есеп айырысу палатасы арқылы жүзеге асырылады. Автоматты ... ... есеп ... ... шегінде қызмет атқарады, яғни оның мүшелері
болып, алты ... ... ... ... ... есеп айырысу
палатасының банкаралық төлем жүйесі және Федералды резервтік жүйесінің 32
автоматты есеп айырысу ... ... ... ... ... төлем операцияларында төлеушіден ақша
қаражатты алушыға деген ақша ... ... ... ... ... нақты уақыт режиміндегі Орталық банк арқылы жүретін
жалпы есеп айырысудың таралуы және кеңею тенденциялары кең етек ... ... Mondex ... ... Mondex - ... бар ... түріндегі электронды қолма-қол ... ... ... ... ... ... ... сатып алғанға
дейін төлейді, және өнім құны сатушының күн ішіндегі сатылған өнімдердің
нақты сомасын құрайтын карточкасында жазылады. Бұл сома ... ... ... ... ... ... аударылады.
Қазіргі жағдайда Mondex-тің ұшқыш жобасын төрт құрлықта ... ... ... ... ... ... ... көп фунционалды жүйе іс жүзінде қолданылуда: ақша аударымдары,
ЭЕМ-ге шығу, электрондық кітапхана, тауар және ... ... ... ... АҚШ және ... елдерінде Интернет негізінде электрондық
сауда кеңеюде. Банктер Интернетті ... ... ... ... бизнестерін жаңа сапалы деңгейге аударуға мүмкіндік деп таниды.
Инетернетте ... ... ... ... ... төрт ... болады: интеграцияланған ... ... ... банк және виртуалдық қаржылық супермаркет.
Банк сферасындағы Интернет-технологиялардың динамикалық өсу
темптері Еурапада кең ... Бұл ... ең озат ... мамандардың
айтуы бойынша неміс банктері табылады. Интернет-банктер ... ... ... ... барлық банктік қызмет көрсету спектрін
ұсынады. Олардың құрамына есеп ... ... ... ... ... ... брокерлік қызмет көрсетулер жатады. Сонымен қатар,
клиенттерге банк сайттеріндегі ең көп қаралатын тараулар болып табылатын,
онлайн режиміндегі ... және ... ... қарауға рұқсат
етілген.
Интернеттегі банк қызметтерінің дамуы келесілерді ... ... ... бір ақша ... ... яғни ... ... қамтамасыз етуші алыстағы қолданушылардың кеңейту;
• екіншіден, Интернет-банктердегі белгілі бір ... ... ... операциялар жүргізу және ... ... ... ... ... ... ... әлсіз звенолардың бірі
– бұл клиенттермен тікелей байланыстың жоқтығы және, сәйкесінше, ... ... ... ... ... да, ... ... қызмет көрсету каналдарына қосылуға тырысады. Осыдан, клиенттер чат-
лайн, форум және операторлық орталықтар арқылы ... ... ... ... ... ... ... елдерде дамуның тәжірибесі Ресейдің
отандық банктерде банк жүйесінің ерекшеліктерін ... ала ... ... ... ... осы жағдайда, ресейлік Интернет-банктер белсенді түрде Интернет
– қызметтерді енгізуде. Жалпы көлемде ... ... ... есеп айырысу
қызметтері болып табылады. Бұл Интернет арқылы шотты ... ... ... үшін ... ... ... ... төлем құжаттарын және басқаларын банктерге аудару мен жедел
дайындау үшін ... ... ... ... банктер арасындағы интернет технологиялардың дамуы келесі
банктерде көрінеді: ГУТА-Банк, Бин-Банк, НОМАС-Банк және ... ... ... ... ... мен
дамуын ұстап тұратын қиыншылықтар кездесуде. Бұл заңдылық ... ... ... ... ... байланысты.
Осы елдерде әлі күнге дейін электронды транзакция ... ... ... ... ... соның ішінде Интернет
арқылы операциялар мойындалмауда. ... ... және ... конфинденциялдығын сақтауға әсерін тигізетін минималды
талаптарда өңдеуді қажет ... ... есеп ... Электронды есеп айырысу
жүйесін жүзеге ... ... ... ... ... және ол ... сауда ұйымдарындағы халықтың электронды
есеп айырысу ... үйде және ... ... ... қызмет көрсету
жүйесі көмегімен жүзеге асырылатын операцияларды қамтиды.
Пластикалық карточка – бұл ... және ... ... ... ... техникалық мүмкіншіліктері мен ұйымдастыру бойынша
әртүрлі, яғни барлық карточка түрлерін білдіретін ... ... ... ... негізгі ерекшеліктері – олардың
жүзеге асу деңгейіне ... ... ... ... ... бір ақпаратты сақтайтындығында. Карточка ғимарат ішіне
өту құралы, компьютерге кіру ... ... ... ... ... төлеу және т.б. құралдары ... ... ... ... сферасында пластикалық карточкалар қолма-қолсыз есеп ... ... ... бірі ... ... ... ... барлық пластикалық карточкалар жеке ... ... ... ... жеке ... жеке ... ... төлем қабілетті клиенттеріне, сондай-ақ ағымдағы шот ... ... ... салған клиенттің «несие тарихын» ... сол ... ... ... ... ... ... яғни заңды тұлғалардың төлем қабілеттілігін талдаған-нан
кейін беріледі. Корпоративті карточкалардың қолданушылары болып, карточканы
алған ұйым қызметкерлері табылады.
Пластикалық карточкаларының ... ... ... және
электрондық.
Магниттік:
• несие карталары;
• төлем (дебеттік) карталар;
• экзекьютивті (атқарушы) карталар;
• чектік кепілдеме карталар;
• бекітілген сатып алу ... бар ...... және т.б.
Электрондық:
• микропроцессорлық: memory cards, smart cards, supersmart cards;
• лазерлік карталар;
Мұндай карталардың ... ... ... ... ... болып табылады. Клиенттердің ... ... ... ... бір жағынан, тәуекелді төмендету (өзіңмен бірге көп ақша ... ... ... жағынан – дер кезінде төлемді төлеу
мүмкіндігі;
• валютаның айналымдылығы туралы ... ... Бұл ... ... ... бағамдық айырмадан ақша ұтуға болады;
• бюджеттің бақылауымен ... ... ... ... ... ... банкке тез арада хабарласу керек;
• банкке ақша қаражаттарын енгізуде процент алуға мүмкіндік болады.
2.2. Қазақстан Республикасындағы электрондық аударымдар және
пластикалық ... ... ... ... жұмыстың тиімділігін көтеруге,
операциялар сапасы мен жеделлділігін жоғарлатуға және ... ... ... ... ... ... ... болуға мүмкіндік
беретін банкаралық айналыста кең түрде дамыды.
Халықаралық қаржылық айналыста СВИФТ ... ... ... ... ... – бұл 1977 жылы ... ... қызмет көрсету
мақсатымен құрылған, жабық типтегі акционерлік қоғам. Ол акционер-банктерге
жатады, және жыл ... ... ... сайланатын директорлар Кеңесімен
реттеліп отырады. Оның штаб-пәтері Брюссельде орналасқан. Оның мүшелері
және акционерлері ... ... ... ... жүргізуге
құқықтары бар банктер табылады. 1987 ... ... ... ... ... емес ... да компанияның жекелеген ... ... ... ... ... ... Бұл жүйе халықаралық қаржылық
индустрия үшін ерекше қызметтер мен мүмкіндіктерді ұсынады:
• халықаралық банктік операциялар үшін ... ... ... ... ... ... үшін ... құралдары;
• семинарлар мен оқулар;
• арнайы және терминалды қызметтер.
Жүйе қатысушы-банктердің бір-біріне деген қаржылық аударыдар,
бағалы қағаздар ... есеп ... және т.б. ... ... ... ... сигнал береді. Банктер электронды терминалдар
арқылы ақша қаражаттарын аударғандары туралы ... ... ... ... ... және Амстердамда орналасқан басты
трансляторларға ақпараттарды бағыттайтын аудандық ... ... Онда ... ... келіп тұскен шамасына қарай топтастырылады,
кезекке қойылады және бағытталған пунктеріне ... ... ... ... ... ішінде жүргізіледі. Компания мәліметтерді
аударуда материалдық жауапкершілікте болады.
SWIFT. Ақпараттар ағымы.
СВИФТ ... ... ... әлем ... ... төлемдерді тез, сенімді және қауіпсіз аудару тәсілдерін ұсынады.
Оның ішінде:
• клиенттердің аударымдары мен ... ... ... ... салымдар;
• жедел келісім-шарт бойынша бағам туралы келісімдер;
• инкассо;
• кассалық жазулар;
• құжатты аккредитивтер;
• кепілдемелер;
• бағалы қағаздар;
• жол чектері;
• авизо ... ... ... және НОСТРО шоттары бойынша
есептер.
Бұл операциялар компютерлік өңдеулерге сай келетін ... ... ... жүргізіледі.
Қазіргі кезде СВИФТ мүшелері болып, 66 ... 2900 ... ... да ... мекемелері табылады. Күн сайын 1,7 миллионнан астам
мәліметтер өңделеді.
ҚР-ның Ұлттық банкісі ... ... ... ... яғни бұл ... ... ... орнатуға,
операциялардың жедел орындалуына, ақша қорларын тиімді басқаруға және
тәуекелдерді төмендетуге мүмкіндік ... ... ... Western Union – ... әлем ... ең ... ... ақша аударымдар тәсілі. Бұл жүйенің ... ... ... ... қалаушы С. ... ... ... ... ... ... ... Сент-Луис
қаласы) орналасқан. Қазіргі кезде бұл жүйенің құрамына әлемнің ... ... ... ... ... да ... Оның орташа айлық
айналымы шамамен 40 млн. ... ... ... ...... ... қызметтері көрсетілетін
әлемнің қандай да болмасын нүктесіне ақша ... ... ... жеке
тұлғаларға (резидент және резидент емес) қызмет көрсету.
Бұл жүйе бойынша ақша ... ... ... ... шот ... және де тек ... ақша (АҚШ доллары) формасы ... ... ... кейін ақша қаражаттарын 15 минуттан кейін алуға
болады. Аударымды ... үшін ... тек ... елі және ... елі ... Алушыға аударымның бақылау номері белгілі болса болды,
яғни ол сұрақ-жауап түріндегі бақылау паролі түрінде болады.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі түрдегі және қолданылуы бойынша ерекшеленетін пластикалық
карточка сияқты төлем құралының ... ... ... типі ... ... және ... болып бөлінеді. өңеу
технолгиясы бойынша пластикалық карточкалар кредиттік, дебеттік, ... ... және ... ... ... ... ... өңдеу режимі
бойынша онлайндық және оффлайндық болып бөлінеді.
Әлемде карточкалар жүйесінің негізгі үш түрі ... ... және American Express, ... барлығы қазіргі кезде
Қазақстанда да қызмет ... ... ... бастап, VISA карточкалары Қазақстанда алғашқы
болып пайдалана бастаған Әлембанк болды, ал 1994 жылы - ... ... ... 1994 ... ... айынан бастап,
карточкалармен қызмет көрсету ... ... ... ... ... Alemcard ... шығарды. Қазіргі кезде бұл карточка емес, ал
келесілер жататын Alemcard төлем жүйесі болып табылады:
▪ Казкоммерцбанк;
... ... ... ... ... ... де ... Шымкент, Қарағанды, Ақтөбе, Ақтау, Орал, ... және ... банк ... ... ... ... карточка алушы заңды
тұлғалар, сондай-ақ жеке ... да ... Жай ... ашу ... үшін 50 теңге және жылдық қызмет көрсету үшін 200 теңге төлеу
қажет. Кәсіпкер ... ... ... ... ... заңды тұлға)
Әлембанкпен корреспонденттік қатынастарға түспесе де, басқа банкте шот аша
алады. ... жеке ... үшін ... ... ... яғни ... ... карточкаларға аудару туралы
келісім шартқа отыру негізінде.
Әлембанк, өзінің логотипі бар VISA және VISA ELEKTRON ... ... ... ... VISA ... ... болып табылады
және электронды да (POS-терминалдар және ... ... ... бар ... құрылғылары арқылы қызмет көрсетеді. VISA
карточкаларының бірнеше түрі бар: CLASSIC, BUSINES, GOLDEN. Олар ... және ... ... ... ... VISA ELEKTRON
карточкасы дебеттік болады және ол тек электронды құрылғыларымен қызмет
көрсетуде ... VISA ELEKTRON ... ашу үшін ... үшін ... ... ... ... 25$ төлеу керек. VISA карточкасын ашуда ... 25$, ... ... көрсетуге 50$ және сақтандыру ... ... ... ... ... онлайндық бйланыстарға арналған
VAP-құрылғылар бар. Әлемде барлығы – 5: біреуі Жапонияда, Еуропада ... ... ... ... VISA карточкаларын ССҒ (Франциядағы) арқылы қызмет
көрсеткенде, оның төлемдері 1-2 ай ... ал VAP-ты ... ... 2-3 күн ... ... ... қызмет көрсетуде American Express ... ал ... ... ... ... ... шығарған
болатын.
Қазіргі кезде, Халық Банк өзінің жеке MasterCard карточкаларын
шыға-руға кірісті.
Дебеттік және кредиттік карточкаларынан басқа, электрондық ... бар. ... ... ... ... бензин
бағасын төлеу үшін Мұнайавтоматика қолданылады.
Сондай-ақ, дискаунттық IAPA, EUROSTORES карточкалары бар. ... ... да ... ... ... және ол ... алуда, қонақ үйлер төлемдерін ... ... ... т.б. ... ... ... ... EUROSTORES карточкасы Quick
Silver, Rifle, Nike, Levi’s және т.б. дүкендерінен тауарлар сатып алуда 10%-
20%-дық жеңілдіктер ... ... ... ... есеп айырысуларды
ұйымдастыру» атты курстық жұмысымды қорыта ... ... ... ... ... ... алушының шотына өткен кезде банк
шоттарында жазбаша түрде көрінетін ... есеп ... ... ... ... нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Сондықтан, ... ... ... және ... ... барлық келісім-шарттар ақшалай есеп айырысумен аяқталады. Қолма-
қолсыз есеп айырысумен қолданылатын ... есеп ... ... ... есеп айырысудан гөрі тиімдірек. Себебі, бірінші жағдайда,
басылым, ... ... ірі ... ... ... қайта
есептесулері секілді қосымша ... ... ... ... ... болып тұрады. Сондай-ақ, банктердің ... ... ... ... есеп ... ... айналымын жақсы
реттеуге, ал ең кемінде айналым құралдарының айналымын және ... ... ... ... есеп ... кең
таралуына банктердің кең тараған желісі септік ... ... ... белгілі-бір себептерге байланысты мемлекеттің араласуы және де оның
макроэкономикалық про-цестерді реттеуді зерттеулер де өз ... ... ... есеп ... жүйесінің негізі болып,
кәсіпорынның банктік шоттары, сонымен қатар ақшалай есеп ... ... ... есеп ... жүзеге асыру процесінде
оларды ұйымдастыру принциптерінің мәні зор. Қолма-қолсыз ақшалай ... ... ... болып, есеп айырысу ақшалай құжаттары
табылады. Аталған құжаттардың нақты қолданылуы ... ... ... ... ... Қолма-қолсыз ақшалай есеп айырысу кезінде
келесі негізгі есептік ... ... ... қолданылады: төлем
тапсырмасы; төлем талап-тапсырмасы; чектер; аккредитивтер; вексельдер;
пластикалық карточкалар. Құжаттарға толық ақпараттар осы ... ... ... ... кеттім. Қазіргі кезде осы ... ... өте ... ... ... әрі қарай дамуы және
олардың ... ... сай ... ... ... ... ... тұрақтылығын жоғарлату мен жеделдетуді көздеп, пластикалық
карточкаларды барлық жерлерде ... ... ... ... ... есеп ... жаңа да, ... формалары ретінде
бола тұрып, ... ... ... ... және ... құралы ретінде көрініс табады. Бірақ бұл жерде
бәрі ондай ойдағыдай оңай емес.
Соңғы кездері қолма-қолсыз есеп айырысудың ... да ... ... ... ... есеп ... мұндай түрлеріне бартермен,
вексельмен, төлем тапсырмасымен, төлем талап-тапсырмасымен, чекпен және т.
б. есеп ... ... ... ... ... банктік карточкаларды пайдалану бойынша ... ...... карточканы ұстаушы, сауда ұйымдары, эквайзер,
төлем ұйымы және есеп айырысу банктері табылады.
Банк карточкаларының ... – банк ... ... және оны ... ... ... ұйым. Банк карточкасын
ұстаушы, яғни бұл карточканы ... жеке ... ... ... бұл ... ... ... келісім-шартқа сәйкес банктік карточкаларын
пайдалана отырып, құрастырылған ... ... ... бар сауда
ұымы немесе жеке кәсіпкерлік мекеме. Бұл ... ... деп ... ... банк ... ... ... жүзеге асырылған операциялар
бойынша сауда ... мен есеп ... ... ... және ... ... ... қаражаттарды беруші несиелік ұйым болып
табылады.
Карточка арқылы жүргізілетін ... ... ... ... ... ... ... Яғни басқаша ол
көмекші есеп деп ... Бұл ... ... жүргізілетін) көмекші есепті
өз кезегінде екі түрге бөлуге болады: карточка ұстаушы ... ... ... ... ... ... ... көмекші
есебі.
Клиенттер шоттарының көмекші есебі карточка ұстаушының барлық
шоттары бойынша ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын операцияларының көмекші есебінде сауда
орталықтарының барлық жекелеген шоттары бойынша ... ... ... ... ... үш күн ішінде клиенттің ... ... ... ... ... әдебиттер тізімі.
1. Балабанов Т.И. «Банки и банковское дело». Москва.: Санкт-Петербург-
1998.
2. «Банковское дело»/ Под ред. Сейткасымов Г.С. – ... ... ... дело: Учебник/под ред. ... В.И. ... ... М.: ... и ... ... Ғ.С. Сейітқасымов «Ақша, Несие, Банктер», Алматы, 2001.
5. Деньги, кредит, банки: Учебник /Под ред. О.И. ... Изд. 2 ... и доп.- ... и ... ... Қалдыбай Бектаев «Сөздік». Алматы – 1998.
7. Мақыш С. Б. «Ақша айналысы және ... ...... Мақыш С.Б. «Коммерциялық банктер операциялары», Алматы – 2004.
9. ҚР «ҚР вексельдік айналым туралы» ... ... ... ... сәуір.
10. Анализ деятельности банка. / Под ред. С.И. Кумок. М.: Вече, ... ... ... ... ... ... банкі
Бенефициар
Аударушы
Бенефициардың банкі
Аударушының банкі
Төлеуші
Бенефициар
БАНК
Вексель ұстаушы (сатушы, төлемді алушы)
Вексель беруші (сатып алушы, төлеуші)
Трассант (вексель ... ... ... ... ... алушының банкі
Жабдықтаушының банкі
S.W.I.F.T.
Банк алушы
Банк-аударушы
Аудандық процессор
Аудандық процессор

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет
Қазақстан Республикасында қолданылатын қолма-қолсыз есеп айырысу нысандарына сипаттама8 бет
Қазақстан Республикасында қолма – қолсыз есеп айырысулардың жағдайын зерттеп, даму перспективаларын анықтау. әлеуметтік – экономикалық процестердегі маңызы мен орнын біліп алудағы теориялық және практикалық жағынан әзірлігін қамтамасыз ету64 бет
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктеріндегі қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру88 бет
Қазақстан Республикасының қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру тәжірибесін талдау63 бет
Қазақстандағы қолма - қолсыз есеп айырысудың қазіргі даму жағдайы мен даму перспективалары34 бет
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу28 бет
Қолма-қолсыз есеп айырысу жайлы76 бет
Қолма-қолсыз есеп айырысу туралы28 бет
Қолма-қолсыз есеп айырысу шарттары және қолдану формалары14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь