Коммерциялық банктер. Коммерциялық банк туралы ұғым және оның типтері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
Бөлім І. Коммерциялық банктер.
1.1. Коммерциялық туралы ұғым және оның типтері ... ... ... ... 5
1.2. Коммерциялық банктердің қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.3. Коммерциялық банктер қаржы делдалдары ретінде ... ... ..12
1.4. Коммерциялық банктің ұйымдастыру құрылымы ... ... ... .16
Бөлім ІІ. Коммерциялық банктердің операциялары.
2.1. Коммерциялық банктердің пассив оперпациялары ... ... ...23
2.2. Коммерциялық банктердің актив операциялары ... ... ... ... 27
2.3. Лизинг, Траст операциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Бөлім ІІІ. Банктің есеп айырысу.кассалық операциялары.
3.1. Есеп айырысу операциялары, олардың жіктелуі ... ... ... ... .37
3.2. Банкаралық есеп айырысу операциялары ... ... ... ... ... ... ... 39
3.3. Кассалық операциялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..41
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .44
Пайдаланылған әдебиеттер.
Курстық жұмыстың тақырыбы «Коммерциялық банктердің қызметінің құқық негіздері».
ҚР-дағы коммерциялық банктер өз қызметінде 1995 жылы 30-шы наурызда қабылданаған «ҚР Ұлттық банкі» және 1995 жылдың 31 тамызында қабылданған «ҚР – дағы банктер және банк қызмет туралы» ҚР заңдарын басшылыққа алады.
Коммерциялық банктер банктік жүйенің екінші деңгейін білдіреді. Олар банктік ресурстарды шоғырландыра отырып, заңды және жеке тұлғалармен кең көлемде банктік операциялар мен қаржылық қызметтерді жүзеге асырады.
Қазіргі коммерциялық банктер жүйесі 1990 жылдың аяғынан бастап қалыптасты, яғни Қазақстандық банктік жүйенің небары 13 жылдық тарихы бар.
1995 жылдың 31 тамызында қабылданған « ҚР –дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР-ның заңына сәйкес ҚР – да банк ашу немесе оның қызметін ұйымдастыру мынадай үш кезеңнен тұрады:
1) Банк ашуға Ұлттық банктен рұқсат алу;
2) Әділет Министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өту;
3) Банк операциялар жүргізуге Ұлттық банктен лицензия алу.
Курстық жұмыстың құрылымы мен логикасы үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөлім коммерциялық банктер, екінші бөлім коммерциялық банктердің операциялары және үшінші бөлім банктің есеп айырысу – кассалық операциялар.
Бірінші бөлімде коммерциялық туралы ұғым және оның типтері, коммерциялық банктірдің қызметтері, коммерциялық банктер қаржы делдалдары ретінде, коммерциялық банктің ұйымдастыру құрылымы.
Екінші бөлімде коммерциялық банктердің пассив, актив және Лизинг, Траст операциялары көрсетіледі.
Үшінші бөлімде есеп айырысу операциялары, олардың жіктелуі, банкаралық есеп айырысу операциялары және кассалық операциялар көрсетіледі.
1. «Ақша, несие, банктер, валюталық қатынастар». Б.А. Көшенова, Алматы: Экономика, 2000. – 328 бет.
2. «Ақша айналысы және несие». Мақыш С.Б., Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 248 бет.
3. «Ақша, несие, банктер». Ғ.С. Сейітқасымов., Алматы: Экономика, 2001. – 466 бет.
4. «Коммерциялық банктер операциялары». Мақыш С.Б., Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 272 бет.
5. «Жалпы экономикалық теория». Ө.Қ. Шеденов, Алматы – Ақтөбе 2001.
        
        Мазмұны:
Кіріспе..................................................................
.........................3
Бөлім І. Коммерциялық банктер.
1.1. Коммерциялық туралы ұғым және ... ... ... Коммерциялық банктер ... ... ... банктің ... ІІ. ... ... ... ... ... ... Коммерциялық банктердің ... ... ... ІІІ. ... есеп ... операциялары.
3.1. Есеп айырысу ... ... ... есеп ... ... ... жұмыстың тақырыбы «Коммерциялық банктердің қызметінің құқық
негіздері».
ҚР-дағы коммерциялық банктер өз ... 1995 жылы 30-шы ... «ҚР ... ... және 1995 жылдың 31 тамызында ... – дағы ... және банк ... ... ҚР ... басшылыққа алады.
Коммерциялық банктер банктік жүйенің екінші деңгейін білдіреді. Олар
банктік ресурстарды шоғырландыра ... ... және жеке ... ... ... операциялар мен қаржылық қызметтерді жүзеге асырады.
Қазіргі коммерциялық банктер ... 1990 ... ... ... яғни ... ... ... небары 13 жылдық тарихы бар.
1995 жылдың 31 тамызында қабылданған « ҚР –дағы банктер және ... ... ... заңына сәйкес ҚР – да банк ашу немесе оның қызметін
ұйымдастыру мынадай үш кезеңнен ... Банк ... ... банктен рұқсат алу;
2) Әділет Министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өту;
3) Банк операциялар жүргізуге Ұлттық банктен лицензия алу.
Курстық жұмыстың құрылымы мен логикасы үш ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктердің операциялары
және үшінші бөлім банктің есеп айырысу – кассалық операциялар.
Бірінші бөлімде коммерциялық туралы ұғым және оның ... ... ... ... ... қаржы делдалдары ретінде,
коммерциялық банктің ұйымдастыру құрылымы.
Екінші бөлімде коммерциялық банктердің пассив, актив және ... ... ... бөлімде есеп айырысу операциялары, олардың жіктелуі, банкаралық
есеп айырысу операциялары және кассалық операциялар көрсетіледі.
І Бөлім. ... ... ... банк ... ұғым және оның ... несие жүйесінде коммерциялық банктердің алатын орны өте ... ... ... ... әр ... саласында жан – жақты іс - әрекет
етеді. ... ... ... ... ... ... өз ... несие беру, депозит қабылдау, есептесу,
бағалы қағаздарды, шетел ... ... алу – сату мен ... сақтау және
басқа да көптеген қаржылық қызмет көрсетеді.
Коммерциялық банктер – ... ... ... ... ... буыны.
Олардың міндеті ақша айналымы мен капитал айналымының үздіксіз қозғалысын
қамтамасыз ету, ... ... ... пен ... несиелеу, халық
шаруашылығына қор жинау үшін жағдай жасау болып табылады.
Қазіргі ... ... ... ... ... ақша капиталын
салааралық және аймақаралық қайта бөлуді қамтамасыз етіп, маңызды халық
шаруашылық қызмет ... ... ... мен ... бөлу және қайта
бөлудің банктік механизмі өндірістің объективтік қажеттілігіне байланысты
шаруашылықты ... және ... ... өзгертуге мүмкіндік
туғызады.
Қазіргі коммерциялық банктер несие жүйесін басқа буындары сияқты
клиенттерге ... ... ... ... және ... ... ... Бүгінде кейбір мемлекеттердің коммерциялық банктері
клиенттерге 300 – ге жуық қызмет ... ... ... бар ... ... ... банктері(.
Өнеркәсібі дамыған мемлекеттерде коммерциялық банктер бір – ... ... ... ... ... ... иелену жіне оны қалыптастыру жөнінен.
Банктер акционерлік қоғам немесе шетел капиталының, ... ... ... ... ... ... құрылуы мүмкін.
Екіншіден, жүргізетін операциялары жөнінен. Коммерциялық банктер әмбебап
және маманданған болып бөлінеді.
Үшіншіден, іс - әрекеті ... жер ... ...... ... ... және ... болып бөлінеді.
Төртіншіден, экономиканың әр түрлі салаларына қызмет көрсету жөнінен –
салалық және салааралық болып бөлінеді.
Дүниежүзілік тәжіриебе дәлелдегендей қазіргі ... ... ... осы ... ... ... варианттарын қолдануда.
Ұйымдық тұрғыдан коммерциялық банктердің басым көпшілігі акционерлік
қоғам формасында құрылған. Қоғамның жарғысы бойынша жоғары ... ... ... ... жиналысы. Кезексіз жиналыс банктің құрылтайшыларының,
кеңесінің талаптары бойынша өткізіледі. Жылдық жиналыста ірі акционерлерден
тұратын топтар құрылып, олар ... ... ... ... ... ... бекітіліп, оның директорлар кеңесі сайланады. Директорлар
кеңесі жыл бойы банктің жұмысын күнделікті басқарады. Ол ... ... ... ... іс - ... ... қорытынды және
ұсыныстар береді. Мысалы, есеп - несие комитеті банк берген ірі ... ... ... ... ... ... (департаменттер( мен бөлімдерден
құрылады. Мысал ретінде ірі американдық банкті ұйымдастырудың үлгісін
келтірейік. Ол ... ... ... және ... ... (осы ... ... және төлеу(; депозиттік және ... және ... ... ... ... жүргізу,
чектермен операциялар, инкассалық және ... ... ... есеп – ... ... ... ... тексеру және несие
беру, вексельдерді есептеу(; инвестиция және бағалы қағаздар (акцияларды,
облигацияларды ... алу және сату және т.б.(; ... ... алу және ... ... есеп ... мен жол жүру чектерін беру(; жарнама және ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп және тексеру бөлімдерін біріктіреді.
Осы негізгі құрылымның ішінде жұмыс территориялық немесе салалық принциппен
ұйымдастырылады. Көптеген ... ірі ... ... ... бар. ... өнеркәсіп салалары несиелеу үшін бөлімдер құрылады.
1.2. Коммерциялық банктердің қызметтері.
Коммерциялық банктердің негізгі атқаратын қызметтері:
• ақша ... ... және ... ... ... ... есеп және ... жұмыстарын жүргізу;
• төлем құралдарын шығару;
• бағалы қағаздарды шығаруды және орналастыруды ұйымдастыру;
• сенімхат бойынша клиенттердің мүлкін басқару ... ... ... ... ... бос ақша қаражатын шоғырландырып,оны капиталға айналдыру-
банктердің ежелден атқаратын қызметтерінің бірі.Заңды және жеке ... бос ... ... ... ... иесіне процент түрінде
табыс түсірсе,ал екінші ... ... ... ... ... ... ... ақша әр түрлі экономикалық және әлеуметтік
қажеттіктерге жұмсалуы мүмкін.Тек банктің делдалдық етуімен ақша қаражаты
жинақталып,кейін ол ... ... ... ... ... ... ... делдал
болу.Бос ақша қаражат иесі мен ... ... ... ... ... ... кедергі болатын ... ... ... ... ... сай ... айналыстан босау
мерзімінің қарыздарға қажет мерзімге сай келмеуі.Сондай-ақ қарыздардың
төлем қабілетсіздік ... ... иесі мен оны ... алушының арасында
тікелей несиелік байланыс болуын қиындатады.Капитал иесі ... ... ... ... ... да ... банктер
қарыз беруші мен қарыз алушының арасындағы қаржылық ... ... ... ... ... ... әр түрлі секторларына
беріліп,өндірістің кеңеюін қамтамасыз етеді.
Ұйымдасқан және жұмысы қалыптасқан есеп ... ... ... ... ... емес.Сондықтан есеп және төлем жұмыстарын жүргізуде
банктердің ролі зор.Кәсіпорындар арасындағы есеп айырысудың негізгі бөлігі
қолма-қол ақшасыз ... ... ... ... ... ... ақша ... түсуін және берілуін есептейді.
Инфрақұрылымы жеткілікті дәрежеде дамыған мемлекеттердің ... ... есеп ... ... үнемі жетілдірілуін талап
етеді.Сондықтан бұл ... есеп ... әр ... ... ... қатысушы банктердің арасындағы ... ... жиро ... ... ... өзара келісім бойынша
корреспонденттік шоттар ашылғанда есеп айырысу корреспондент-банктер арқылы
да ... ... ... ... ... есеп айырысуды жеделдету үшін және ... ... үшін ... ... ... электрондық жүйесі енгізілуде.
Коммерциялық банктердің ерекше қызметі төлем ... ... ... ... ... немесе артығын жою, яғни ақша массасын көбейту
немесе азайту.Төлем құралдарын шығару олардың депозиттік және ... ... екі ... ... ... банкке ақша
салуы немесе ... ... ... ... ... ... ақша ... көлеміне әр түрлі әсер етеді.Мысалы,егер клиент
банкке 10 мың доллар салып,оны талап бойынша алынатын ... ... ... ... банк ... ... ... 10 мың доллар өседі,ал пассивінде депозиттер де осы ... ... ... көлемі өзгермейді,себебі ақша қолма-қол
формасынан қолма-қол емес формасына ауысты.Келесі мысал.Банк қарыздарға 10
мың ... ... ... ... депозиттік шотқа есептеді делік.Онда
шаруашылықтағы ақшаның жалпы көлемі 10 мың ... ... банк ... ... жаңа ... ... чек шығарды.Осы депозит
сомасына ақша массасы артты.
Дегенмен,банк өзінің қызметі барысында ақша шығарумен ... ... ... ... де айналысады. Бұл, біріншіден, клиент банктегі
шотынан қолма-қол ақша ... ... ... ақша ... өзгермейді),
екіншіден,несиені қайтарғанда депозиттік шоттан шығарылады.Бұл жағдайда
жалпы ақша массасы кемиді.Дәл осындай нәтиже ... ... ... ... ... ... ... (депозит) сомасы және
шаруашылықтағы төлем ... ... да ... ... ... (сонымен бірге ақша массасын)
ұлғайту немесе кеміту мүмкіндігін орталық банктер міндетті резервтер жүйесі
арқылы ... ... ... ... ... ... ... банк депозиттердің қысқарту
реакциясын тудырса,ал ... ... ... өсуін
ынталандырады.Бірақ экономикаға айналымдағы шамадан тыс ақша ... ... ... қажет. Сондықтан коммерциялық банктер орталық банк
бекіткен шама шектеуімен (міндетті ... ... ... ... банктер акция және облигация түріндегі бағалы қағаздарды
шығарып және ... ... ... ... ... мақсатқа жұмсайтын мүмкіндігі
бар.Сөйтіп бағалы қағаздар нарығы несие жүйесін толықтырып, әрі ... ... ... ... ... инвестиция тарту мақсатында
кәсіпорындар акция және облигациялар шығарады.Бұл жағдайда кәсіпорындардың
тапсырысы бойынша банктер ... ... ... ... мен
эмиссия мерзімін анықтауды,олардың ... ... ... ... және ... рет айналысқа ... ... ... ... ... ... алуға кепілдік береді.Ол үшін
бағалы қағаздарды өз есебінен сатып ... ... ... ... ... береді.
Сол сияқты банктер мемлекеттік облигацияларды белсенді түрде сатып алады
және оларға жазылу операцияларын жүргізеді.Мемлекеттік облигацияларды ... ... ... ... ... ұйымдастырады.Бұл ... сату ... мен ... алу курсының айырмасынан ... ... ... ... ... аса ірі ... тобы ... түрде
жүргізеді.Мысалы,АҚШ-та онымен 6 коммерциялық және 13 инвестициялық банктер
шұғылданады.
Банктер сенімхат бойынша клиенттердің ... ... ... ... ... осы қызметті атқаруға құқығынан айырылғандардың
(бойдақ-жесірлердің,жасы толмағандардың) мүлкін ... ... ... үшін өлген адамның мүлкін басқару;пайда табу
мақсатымен капиталды басқару ... ... ... салу);
құндылықтарды сейфте сақтау және т.б. қызметтер көрсетеді. Ал ... ... бұл ... ... ... облигациялар
бойынша кепілді болуы; ... ... ... және ... үшін (яғни атаулы акция бойынша иелік құқын басқаға беру) ... ... ... ... ... ... ... және т.б.
қызметтер атқаруы мүмкін.
Банк бұл қызметтерді формалды клиенттердің ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде ол көптеген капиталды
қадағалауға және экономикалық хабарларды өзіне жинақтауға ... ... ... ... және ... ... үшін өкіл ... жүріп,
банктер акционерлер мен бақылау қызметін бөлу ... ... ... ... ... ... ... банкттердің клиенттерге кеңес
беруіне мүмкіндік туғызады. Банктер ... ... ... есебіне талдау жүргізіп, дамуының стратегиясын бағалаумен және
табысты ұлғайту мүмкіндігін анықтаумен шұғылданады.Банктер клиенттің ... ... ... және оларды нақты орналастыруды қарастырады.
Банктер төмендегідей кеңес береді: шот ашу, есеп-несиелік және кассалық
қызмет көрсетуден ... ақша және ... ... ... ... береді.
Коммерциялық банктердің кеңес беру қызметін төмендегідей ... ... және есеп ... ісі бойынша- ақша нарығындағы конъюнктура,
проценттік мөлшердің қозғалысы, несиелеудің жағдайы және формасы
туралы хабар,несие-есептік ... ... үшін әр ... ... ... беру, қолма-қол ақшасыз есептесуді талдау, оны
жетілдіру жолдарын зерттеу;
• бағалы ... ... және ... ... ... бойынша- бағалы
қағаздар нарығы конъюнктурасы, олардың бағасының өзгеруі, бағалы
қағаздардың эмитенттері, бағалы қағаздарды шығару тәртібі және ... ... ... ... ... қаржы беру бойынша- құрылыс қызметі нарығының конъюнктурасы,
құрылыс ... ... мен әр ... ... ... ... күрделі қаржының экономикалық тиімділігін
есептеу туралы анықтама.
Соңғы ... ... ... басқа несие
мекемелерінің арасындағы бәсеке күшейе түсуде. Бәсеке банктердің ... ... ... ... ... ... ... өсіруге
және қызмет көрсету сапасын жақсартуға ынталандырады. Сондықтан ... өз ... ... үшін олар ... тән емес операцияларды
батыл меңгеріп, қаржылық кәсіпкерлікте кең ... ... ... ... рөлі артуда.
1.3. Коммерциялық банктер қаржы делдалдары ретінде.
Несиелік жүйенің төменгі буыны халық шаруашылығына ... ... және ... негізінде кең көлемді қаржылық қызмет жасайтын
дербес ... ... ... ... ... коммерциялық,
кооперативтік және жеке банктер, банктік заңдылықтарда коммерциялық банктер
деген жалпы атпен біріктіріледі.
"Коммерциялық ... ... банк ... ... даму кезеңінде,
банктердің сауда, тауар ... ... мен ... қызмет
көрсетуі барысында пайда болды. Негізгі клиенттері саудагерлер болған (міне
осында ... ... ... ... ие ... Бірақ өнеркәсіптің және
басқа салалардың дамуымен банктер экономиканың өзге де ... ... ... да ... "коммерциялық" деген атауы бастапқы
мағынасын біртіндеп жоғалтты. Ол банктің "іскер" деген сипатын білдіреді,
оның ... ... ... ... ... ... ... олардың
қызметтерінің саласына байланыссыз болады. Коммерциялық ... ... ... ... мен ... көрсететін несиелік
мекемелердің тобын білдіреді.
Бүгінгі коммерциялық банктер өз клиенттеріне 200-ге жуық әр ... мен ... ... ... ... кең ... ... банктерге өз клиенттерін сақтай отырып, қолайсыз жағдайда
өзінде пайдалы жұмыс ... ... ... ... ... зиян,екінші бір операциялардан түсетін пайда
есебінен жабылады. Нарық экономикасы дамыған барлық елдердің коммерциялық
банктері несие жүйесінің негізгі ... ... ... қалуы кездейсоқ
емес. Олар өзгермелі ақша-несие ... ... ... ... көрсете алады.
Депозиттік-қарыздың операцияларды жүзеге асыра отырып, коммерциялық
банктер қаржы делдалы ролін орындайды. Банктің бұл ... екі ... ... әкеледі. Салымшылар үшін өздерінің депозиттері айналыс құралы қызметі
мен өтімді ... ... ... ... кей ... оның ... пайыз
әкеледі. Қарыз алушылар кейде көптеген ұсақ қарызды пайдаланады. Бұл кейде
көптеген ұсақ қарапайым клиенттердің банкке аз ғана ... ... ... өзінде де мүмкін болады. Мұндай ... ... ... ... ... ... уақытша бос ақша қаражатын тарту
мүмкін емес.
Шынында да, банктер мұндай операциялардан пайда ... Олар ... ... ... ... жоғары пайыз мөлшерлемесін
белгілеп табыс табады.
Жалпы қоғамға көмек, олар банктен алған қарыздары есебінен өздерінің
өнімдерін ... алға ... ... ... ғана ... ... жалпы пайда нормасын 4-тен 5%-ға ұлғайтқанда). Болашақ ... ... ... ... ... ... берілетін қарыз бойынша
жоғары ... ... ... ... ... ... банктер ақшалай
қаражаттарын бере алады.
Осы уақытқа дейін ... ... ... ... ... ... ... кейіннен оларн банктерге және олардың
акционерлеріне пайда әкелмек түгіл, уақытында ... ... ... ... де пайдасы болған жоқ.
Коммерциялық банктер өз ... ... ... қолайлы әр
түрлі депозиттерді ұсынады, бұл бір ... ... ... ... ... ... ... деген клиенттің қажеттілігін
қанағаттандырады. ... ... үшін ... ... ... ... ... ақшаны сақтау формасы тиімді болып табылады.
Банктік несие – ең қолайлы және көптеген жағдайда орны ауыстырылмайтын
қаржылық қызметтердің формасы ... ол ... ... ... ... және оларды қарыз алу жағдайына көндігуіне мүмкіндік береді.
Қазіргі коммерциялық банктер туралы сөз қозғағанда, ... ... да ... ... ... ... ... отырғандығын айта кету керек.
Яғни операциялар формасы, бәсеке әдістері, бақылау және басқару жүйелері
өзгеруде.
Коммерциялық ... ... ... қызметтері бар: депозиттер
қабылдау, ақшалай төлемдерді және есеп ... ... ... ... ... басқа қаржы институттарынан айырмашылығы және
ерекше бір ... ол ... ... мен жоюында болып табылады. Бұл жерде
ақша деп, тек ... – қол ... ... ... ақ ... етуге дейінгі
салымдар түсіндіріледі. Банктердің ақша жасау мүмкіндігі экономика үшін ... Ол ... ... ... іске асыра отырып, экономиканың өсуіне
қажетті ... ... Банк ... ... және өте ... мөлшерлемесі тұсында өндірісті ... ... ... ... осы ... іс – ... тиімсіз, себебі бір жағынан
мынадай ірі ақша соммасы белгісіз уақытқа қозғалыссыз жататын болса, екінші
жағынан, мұндай ақшалар ... ... ... мұндай сұрақтарды шешуде маңызды роль атқарады.
өздерінің депозиттік және несиелік операцияларының көмегімен олар ... ақша ... ... және ... ... ... бере ... шаруашылығының қажеттілігін қанағаттандырады, яғни жаңа ... ... өз ... ... бір ... ... да рас. Бұл
біріншіден, клиенттің банктегі шоттан нақты ақша ... ... ... ... қарыз алушының шотының есебінен қайтару барысында мүмкін
болады.
1985 жылы АҚШ – та 15 ... ... ... ... ... ... 5 ... жуығы ұлттық, яғни федералдық үкіметтен чартер ... ... 10 ... ... ... ... ... үкіметінен
чартер алғандар). Ұлттық банктер мен штаттық банктерінің қызмет етуі банк
жүйесінің қосарлы бағыныштылығын жасайды.
ФРЖ – ге қабылдауға ... ... және оған мүше ... ... банк ФРЖ – нің мүше – ... ... табылады. Заң бойынша барлық
Ұлттық банктер ФРЖ – ге ... ... Штат ... ... ... және ФРЖ – нің мүше – ... қоятын талаптарына сәйкес келген
жағдайда ғана жүйеге кіре алады. Қазір штат банктердің 10% - ға ... ФРЖ ... мүше – ... ... ... ФРЖ –ге мүше – ... ... банктер қатарының 40% - ын құрайды.
Депозиттік мекемелерді реттеу және ақша айналысына бақылау, ... – нің ... ... қойылатын талаптарына бағындырды. Бұл ФРЖ –
ге мүше-банктер мен мүше емес ... ... ... ... келтіреді. АҚШ – тағы ең көп тараған банктер типі – ... ... ... соң АҚШ – та ... ... ... ... жайып, олар штаттар шегінде, сондай – ақ одан тысқары және
шетелдерде ... ... ... ірі ... банктік холдинг
компаниялардың бір бөлігі болып табылады. Банк ісінің бұл ... тек қана ... ... ... жол ... ... сондай –
ақ жаңа қызмет аумағына ... ... АҚШ – та ... ... ... ... олар 8,6 мың ... және 35,6 мың олардың бөлімшелерін
бақылайды.
Банктердің ... ... ... ... ... ... – ақ банктік
холдинг компаниялардың қызметін реттеу банк аумағында бәсекелестік ... ... ... ... ... ... бұл ... бәсекенің
артуына чартер берудің қатаң саясатын жүргізу, ... ... ... ... ... ... пайда болуы және АҚШ –та
халықаралық банктік операциялардың таралуы септігін тигізді. ... ... ... да қаржы институттардың тез арада өсуіне байланысты күшейді
(мысалға ... ... ... тән ... ... ... және ақша ... өзара қорлары).
1.4. Коммерциялық банктің ұйымдастыру құрылымы.
Банк жүйесін ұйымдастыру белгілеріне ... ... ... бар банктерге және банктік топтарға бөлуге болады. ... банк ... бір типі ... ал ... ... түрдегі
банктік ұцымдардың барлық түрлері бар.
Ұлттық банктің рұқсатымен банктер Қазақстан Республикасы аумағында және
одан тысқары ... ... аша ... ал ... ... ... банктің келесі бір хабарлауымен ашады.
Банк филиалы – бұл бас банктің ... ... ... ... ... ... банктік мекеме. Банк филиалы заңды тұлға
болып саналмайды, дербес балансы ... және ... бас ... ... мен ... шегінде қызмет етеді.
Банк өкілдігі – депозит тартудан басқа ... бір ... ... және өз ... ... тапсырмасымен жұмыс жасайтын заңды тұлға
болып табылмайтын, құрылымдық бөлімше.
Еншілес банк – жарғылық қордың 50%-нан астамы бас ... ... ... ... ... ... мекеме.
Қазақстан бұрынғы КСРО-ның монополиялық банктік жүйесін қабылдайды.
Бұрынғы мамандандырылған ... ... ... ... ... ... ... барлық аумағында
өздерінің бөлімшелерін иеленіп, жаңадан құрылған коммерциялық банктер ... өз ... ... ... және т.б.).
Әлемдік банктік тәжірибеге қарағанда, бөлімшелері бар банктердің
артықшылығы – олар бас ... ... ... және оның ... ... ... ... банктердің күрделі иерархиялық
құрылымы болды. Олардың бас ... ... ... оған облыстық
басқармалар бағынса, ал соңғысына аудандағы бөлімшелер бағынышты ... ... ... ... ... және дербес мекеме ретінде
тіркелуге құқылы. Көптеген ... ... ... ... лизинг,
факторинг, жылжымайтын мүлікті мерзімін ... ... және ... соңғы уақыттарда құрылған барлық коммерциялық банктер
филиалсыз, яғни шоғырланған болып келеді.
Батыс Еуропа банктік жүйесінде ірі ... аз ғана ... ... өз ... ... ашу үшін аумақтық шек қою деген жоқ.
1988 жылы Германияда 6 ірі ... ... 3108 ... ал
барлық банктік институттардың (жинақ банктері мен несиелік кооперативтерді
қосқанда)филиал саны 39,7 мыңға ... ... ... т.б. ... ... ... мен ... да көптеп
саналады.
АҚШ-тағы банк жүйесі біршама ... ... ... ... ... ... шек ... Сондықтан,кейбір штаттар қала
шегінде, егер оның бас кеңсесі сол қалада болса ... ... ... рұқсат береді, өзгелері – штаттың аумағында ғана ашуға, ал үшіншілері
бөлімшелердің ашылуына мүлде ... ... ... банкі өз штатынан
тысқары жерде өзінің филиалын аша алмайды.Осыған сәйкес бұл елде ... ... ... ... ... уақытта коммерциялық банктер көбіне акционерлік қоғам формасында
құрылатындықтан да, оларды басқаруға акционерлері қатысады. Ондай формадағы
банктің ең жоғары басқару ... банк ... ... ... болып
табылады. Ол жарғыны, баланс пен есепті бекітеді, банктік саясаттың бағыты
мен мақсатын анықтайды, басқарма мүшелері мен ... ... ... ... ... сайлайды және т.б.,яғни банктің стратегиялық
міндеттерін шешеді. ... ... ... бір рет, ... ... балансты құрғаннан кейін бір айдан кешікпей шақырылады.
Банк ... ... ... ету ... ... ... ... органдардың жұмысын қадағалау және бақылау жасау үшін акционерлер
жиналысы басқарманы немесе банк кеңесін сайлайды.
Басқарма (банк кеңесі) – банк ... ... ... және ... ... ... ... кеңесінің) ең басты міндеті жұмсалған капиталға
қажетті пайда ... ... ету. ... ... ... клиенттерінің
мүддесін қорғау туралы да жұмыс жасауға тиіс.
Басқарманың (банк кеңесінің) негізгі қызметтері:
1. Банктің стратегиялық мақсатын анықтау және оның ... ... ... ... мен ... және оған ... нақты іс-
әрекеттер бағдарламасы, басқарма (кеңес) мен ... ... ... ... арнайы меморандумда көрсетіледі. Ол
мынадай жағдайларды ... банк ... ... кезекте қызмет көрсететін клиенттер
категорияларына бағытталады;
• алдағы кезеңде ... ... ... операцияларды;
• банктің филиалдары мен өкілеттігін ашу туралы сұрақтар;
... ... және жаңа ... несие мен қызметтерді
тұтынушыларға ұсыныс;
• өтімділікті қамтамасыз етудің озық әдістері;
• нарықта банктің бәсекелестік ұстанымын нығайту шаралары;
• пайыз ... және банк ... ... ... ... ... ... мөлшері мен құрамы, олардың
біліктілігін және т.б. арттыру бағдарламалары.
Ұсақ банктерде ... ... ... ... ... жасалмайды.
Филиалсыз банктер үшін саясаттың принципін құру, филиалы бар ірі ... оңай ... ... себебі соңғыларында клиенттер үшін жергілікті
жағдайларды ескеру ерекшеліктері орын алады.
2. Жетекші орынға адам тағдау. Осы ... банк – ... және ... кәсіпорын болғандықтан да, оны білгір, білікті мамандар мен
жауапкершілікті бар адамдар басқаруы тиіс.
3. Комитет құру. Ірі ... ... ... үшін ... ... ... ... сұрақтарды ), есеп-қарыздық (несие беру
инвестициялау), ревизиялық (қаржылық жағдайын тексеруге).
4. Қарыздық және инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... мен бағалы қағаздар портфелінің құрылымына
банк саясатының бекіткен мақсаттарына сәйкес бақылау жасайды.
5. Банк қызметін мерзімді ... ... ... ... ... жалпы бақылауды жүзеге асырады. Өз мәжілістерінде
басқарма, бөлім жетекшілерінің есептерін ... және банк ... ... ... өздерінің шешімдері, зияндары, қателіктері,
банктер туралы заңға бағынбағандары үшін жауапты.
Сонымен, кеңес (басқарма) ... ... ... ... ... ... қызметті жүргізетін ең жоғары басқару ... ... ... әдетте, функционалдық белгісі бойынша құрылатын бөлімше мен
басқармадан тұрады. Олардың жетекшілері бұл ... ... ... ... ... Басқарма бастықтары және олардың орынбасарлары
бөлім мен қызмет көрсету ... ... ... мен ... ... ... Сонымен қатар, жұмыстарын
бағалайды және кеңес береді. Олар ... ... ... ... ... мен клиентке қызмет көрсету жұмыстары банк операцияларының
қандай да бір бөлігіне шағын ғана ... ... ... ... ... Акционерлік-коммерциялық банкті басқарудың ұйымдастырушылық
құрылымы келтірілген (Тұранбанктің).
лллл
1-сызба: ... ... ... ... коммерциялық банкінің басқару құрылымы жоғары қызығушылық
туғызады. Банкті басқарудың ... ... ... ... ... табылады. Акционерлер жиналысында директорлар кеңесі сайланады (ірі
банктерде президент), ол ... ... ... ... ... ... кеңесінің негізгі қызметтері мынадай: банктің
стратегиялық мақсатын ... және банк ... ... ... ... іріктеу, комитеттерді құру; қарыздық және инвестициялық
операцияларды бақылау, кеңес беру; банк ... ... ... және
т.б. қызметтер.
Директорлар кеңесі іс-тәжірибелік операцияларды жүзеге асыру ... ету үшін ... ... ... ... ... көлемі мен
өз бетіндік дәрежесі бойынша басқару құрылымы үш деңгейден тұрады:
1) жоғары менеджерлер;
2) администраторлар;
3) қадағалау және ревизиялық ... ... ... менеджерлер – бөлімдер мен ... ... ... ... нақты мақсатын айқындайды, кеңес
және олардың жұмыстарына бағасын береді. Олар өздерінің басты назарын ... ... ... – бөлімше жетекшілері. Олардың басты мақсаты ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегі қызметкерлер – қадағалаушылар жатады. Бұл қатардағы
жұмысшыларға көмек көрсететін, күрделі және даулы сұрақтарды ... ... ... кеңес беретін, персоналды оқытумен айналысатын шағын
маманданған топтар немесе ... ... ету ... ... ... ... ... қызметіне басшылық ететін, банкінің жоғары лауазымды
тұлғасының қатарына: директор кеңесінің төрағасы, ... ... ... ... кеңесінің төрағасы – жедел іспен ... ... ... ... және ... әр түрлі форумдарға банк
атынан қатысады. Кейбір банктерде бұл ... ... ... – бұл ... ... ... ... басқарушысы. Ол жедел
шешімдер қабылдайды, барлық бөлімдердің қызметтерін басқарады, билік және
басқа да ұйымдармен байланысын ... Ірі ... ... вице-
президенттер арқылы банк қызметінің күнделікті жұмысына басшылық етеді.
II Бөлім. ... ... ... ... банктердің пассив операциялары.
Банктердің экономикадағы ... ... ... ... ... банктердің операциялары негізінен мына топтарға
бөлінеді: пассив (қаражат ... ... ... орналастыру);
комиссиялық-делдалдық (клиенттің тапсырысы бойынша комиссиялық ақылы) және
сенімді операциялар.
Пассив операциялары – олар өз ... әр ... ... ... ... ... алып, өзінің бағалы қағаздарын шығарып және с.с. басқа да
қаражат ... ... ... банк ... құру және оны ... Олар банк ... ... көрсетіледі. Пассив
операциялары тарихи ... ... ... операцияларына қарағанда алдымен
жүргізіледі, себебі актив ... ... үшін ... бір ... ... операцияларына мыналар жатады:
• салым қабылдау (депозиттер);
• клиенттерге шоттар ... ... ... ашу ... ... өзінің бағалы қағаздарын шығару (облигация, вексель, депозиттік
және жинақ сертификаттары);
... ... алу, оның ... ... несие
ресурстарынан;
• репо операциялары;
• еуровалюталық несие алу.
Банктің капиталы өз қаражаты, тартылған қаражат және ... ... ... өз ... ... және резерв
капиталы, сонымен бірге бөлінген пайда ... ... ... немесе
жарғылық қор бағалы қағаздар ... ... ... ... Жарғылық капиталдың сомасы заңмен шектелмейді, дегенмен
банктің тұрақтылығын ... ету үшін ... банк оның ... ... ... Батыс елдерінің коммерциялық банктерінің жарғылық
капиталы 10-15 млн. ЭКЮ болады. Жарғылық қорды ұлғайту ... ... ... өз ... ... ... ... және пайда есебінен жүзеге асырылуы мүмкін.
Банктің резерв капиталы ... ... ... ... ... ... ... шығындарды және бағалы қағаздар курсының төмендеуінен болатын
шығындарды ... ... Оның ... жарғы қорына байланысты процентпен
белгіленеді.
Бөлінбеген пайда шоты деген – ол ... ... ... Онда акционерлер
арасында дивидент түрінде бөлінбеген және ... ... ... Пайданы резервке бөлу төлейтін салықты төмендету әдісіне
жатады, себебі ... көп түрі ... ... ... ... ... қорында өз қаражатының үлесі 10% шамасында.
Коммерциялық банк кәсіпорындардың, ұйымдардың, мекемелердің халықтың
және басқа банктердің ... ... ... ... ... мерзіміне қарай басқарылатын ресурстар және ағымдағы пассивтер
болып бөлінеді.
Басқарылатын ресурстар банкке тартылған мерзімдік депозиттерді ... ... ... пассивтер есептесу, ағымдағы және корреспондентік шоттардағы
қалдықтардан құрылады.
Салым (депозит) – ол белгілі бір ... ... ... ... ақша ... Ол ... ақша ... ақшаның қолма-қол емес
формасында, ұлттық ... ... ... салынуы мүмкін.
Ақша қаражаттарын салымға тарту депозиттік операциялар деп аталады.
Банктер үшін ... ... ... операцияларының басты түрі, сондықтан
ол активтік несие операцияларын жүргізудің негізі ресурсы.
Салымдар әр ... ... ... жіктеледі. Салушысына қарай
депозиттер жеке және заңды тұлғалардың депозиттері болып бөлінеді. Банктен
алу мерзіміне ... ... және ... ... алынатын депозиттер болып
та бөлінеді. Талаппен алынатын депозиттерге қаражат толық ... ... ... ... және ... талабы бойынша дәл осы сияқты жолмен алынады.
Бұл депозиттер клиент ашқан әр түрлі шоттарда орналастырылып, қолма – ... есеп ... ... ... ... ... ... және бюджеттік шоттарда
белгілі бір мақсатқа жұмсалатын, корреспонденттік шоттарда басқа банктермен
есептеуге арналған, сондай – ақ есеп ... ... ... ... Салымның бұл түрі ... ... ... ... ... ... үнемі пайдаланатындықтан, ондағы ... ... ... ... Сондықтан банктер бұл шоттар бойынша проценттік өсім
төлемейді. Салымдарды өзіне тарту үшін бәсекелестік жағдайында коммерциялық
банктер клиенттерді ... және ... ... ... ұлғайтуды
ынталандыру мақсатында шот иелеріне қосымша қызмет ... ...... ... ... ұмтылуда. Ағымдағы шот иелері өз қаражатын чек
кітапшаларымен немесе несие карточкаларымен алады (атаулы ақша құжаты).
Мерзімді салымдар – ол ... ... және ... өсім ... мөлшері
анық көрсетілген депозиттік шотқа салынған ақша қаражаты. Төлем мөлшері
салымның көлемі мен мерзіміне байланысты анықталады. Егер ... ... ... келісілген мерзімнен бұрын пайдаланғысы келсе, онда салым
бойынша төленетін процент мөлшері ... ... ... ұзақ ... олар ... ақша қаражаты. Сондықтан ... ... ұзақ ... ... ... береді.
Мерзімдік салымның бір түрі – депозиттік сертификат. Бірінші рет ондай
куәлікті айналымға 1961 ж. АҚШ банктерінің бірі ... Шот ... ... және ... ... мөлшер көрсетілген ерекше атаулы куәлік
(сертификат) беріледі. Депозиттік сертификат – ол ... бір ірі ... ... ... ... жазбаша куәлік. Онда банктің міндетті
түрде сертификатты кері сатып алу ... және ... өсім ... Мысалы, АҚШ банктерінің іс – ... ... кемі 100 мың ... ал Ұлыбританияда 50 мыңнан 250 мың ф. ст.
дейін шығарылды. Ол атаулы және атаусыз (яғни иесі ... ... ... ... ... ... алу құқы басқа жаққа ... ... ... ... Бұл куәлікті шартта көсетілгендей мерзімге
немесе талап бойынша берілетін етіп банктер шығарады.
Сонымен депозиттер – коммерциялық банктер ... ... ... оның ... ақша ... конъюнктураға қарай әрдайым өзгеріп
отырады. Дегенмен банк ресурстарын ... бұл ... ... ... ... кезде коммерциялық банктер қосымша ақша қаражатын тарту үшін
басқа ... ... ... ақша ... ... ... ... нарығының мүмкіндігін пайдаланады. Банкаралық ... ... ... ... яғни бір банк басқа банкте
бір – бірінің тапсырысы бойынша төлем және ... ... ... ... шот ... ... ... тарту тікелей сөйлесу
арқылы, ия болмаса қаржы делдалдары арқылы жүзеге асырылады. Егер ... ... ... ... ... онда ол келісім арнаулы шартпен
рәсімделеді. Бұл келісімдердің көбісі белгілі бір мерзімге жасалады.
Коммерциялық ... ... ... ... ... ... несие алуы жатады. Орталық банк коммерциялық банктерге
несиені жарыс (конкурс) негізінде қайта ... ... ... – ақ ... ... формасында береді.
Коммерциялық банктердің қаражат тартуының келесі бір әдісі – кері сатып
алу келісімі немесе репо ... Бұл ... банк пен ... арасында
немесе мемлекеттік бағалы қағаздар сатушыларымен жасалады. Егер фирма ... қол ... ірі ... өте ... мерзімге банкке салғысы келсе, онда ол
банктен бағалы қағаздарды сатып ... да, ... ... кері ... алуы
туралы келіседі.
Соңғы жылдары коммерциялық банктердің пассив операцияларының бірі
еуровалюталық ... кең ... ... несие – ол шетел
банктерінен еуровалютамен алынатын ... ... ... ... нарығында
басты валюта болып доллар есептеледі.
2.2. Коммерциялық банктердің актив ... ... ... ... табу және ... қамтамасыз
ету мақсатымен орналастыруын актив операциялары деп атайды.
Актив операциялары негізінен төрт топқа бөлінеді:
...... ... оның ... ... ... ... инвестициялық операциясы, ол инвестициясы портфельдің негізін
құрайды;
• кассалық және есептесу ...... ... ... ... ... операциялар.
Несие-есептеу операциясы – ол банктің ... ... ... ... беру ... Банк ... көп ... осы
операцияларды жүргізуден түседі.
Коммерциялық банктердің клиенттеріне беретін қарызын біраз ... ... ... борышқордың типіне байланысты – кәсіпорынға, үкіметке ... ... ... ... ... ... ... пайдаланатын мерзіміне байланысты – қысқа мерзімді (1 ... ... ... (1 ... 5 ... ... ұзақ ... (5 жылдан
жоғары);
• қызмет ету ортасына байланысты - өндіріс аясына берілген қарыз және
айналыс аясына ... ... ... қай салаға тиістілігіне қарай - өнеркәсіпке, саудаға,
ауыл шаруашылығына, транспортқа берілетін қарыз;
• қамтамасыз етілуі бойынша – ... ... ... ... ... ... өтеу ... қарай – бір уақытта және бөлік-бөлікпен өтелетін
қарыз.
Несиені банктер несиелеудің мына ... ... ... ғана береді: қамтамасыздық, ... ... және ... ... ... ... бір ... шектеумен (лимит)
несие линиясын ашумен беріледі. ... ... ... ... ... контокорренттік шот бойынша лимит бекіту
формасы кең тараған. Контокорренттік шот ... ... ... ағымдағы
(есептесу) шоттың біріктірілуі. Бұл шот бойынша дебеттік сальдо (қалдық)
клиентке несие беруді көрсетсе, ал кредиттік ... ... ... ... ... ... Несиенің бұл түрі қысқа ... ... ... кейбір мемлекеттердің (Ұлыбритания, Канада) банктері несиені шектеуді
овердрафт бойынша жүргізеді. Овердрафт –клиентке чек ... ... ... ... ... немесе оның банкке берген шоттарын ағымдағы шотындағы
қалдықтан ... ... да, ... лимит шегінде банктің төлеуі.
Нәтижесінде ағымдағы ... ... ... қалады. Овердрафттың жоғары
соммасы ағымдағы шот ашылғанда шартпен анықталады.Несиелеудің бұл ... ... ... ... ... ... Ол – клиенттің ағымдағы
есеп айырысуына ... ... ... ... несие.
Несие үшін ақы жұмсалған нақты қарыз бойынша алынады.
Банктік ... ... ... бір түрі – ... ... арқылы несие беру. Бұл жағдайда берілетін несие соммасы несиелік
шоттың ... ... ... ... ... ... ... құжаттары борышқордың несиелік шотынан тікелей
төленуі мүмкін.
Ағылшын және ... ... ... банк ... көлемді сомма беретін синдикаттық несие формасы қолданылады. Бұл
жағдайда қатысушы-банктің біреуі ... және ... ... ... ... мен ... ... несие де кең ... ... ... екі және одан да көп несие беруді ұйымдастырушы ... ... ... ... несие әдетте өте ірі соммаға
(30 млн. АҚШ ... ... ... ... беру ... ... факторинг және лизинг
операциялары да кіреді. ... ... ... сату ... арасында туындайтын төленбеген қысқа мерзімді қарыз
тапсырысын банкке сату. Бұл жағдайда банк ... ... ... ... ... ... ие болады. Сонымен ... банк ... ... ... оның ... ... ... алады.
Лизинг операциясы деген жалдаушы кәсіпорындардың ұзақ ... ... ... мүліктерді және негізгі капиталдың
басқа элементтерін жалға бергенде жүргізілетін операциялар. Банктер лизинг
компанияларына несие беру ... ... ... қатысады. Сонымен
қатар банктер жалға беретін ... мен ... ... да ... ... ... ... маңызды операциясы бағалы қағаздармен
жүргізіледі: банк өз ... үшін ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды (үлесті қағаздарды –
негізінен акцияларды) ұстаушылар арасында алғашқы орналастыру, ... ... ... ... ... алу және сату (бағалы қағаздардың
екінші айналымына қызмет ету), бағалы қағаздар ... ... ... ... қағаздар жай және артықшылықты акциялар, облигациялар, ... ... ... және т.с.с. қағаздар болуы мүмкін. Мысалы,
банктің ... ... ... ... ... ... ... есептеу операциялары, несие беру, ... ... ... операциялар.
Сонымен коммерциялық банктердің активінің бұрыннан қалыптасып және
қазіргі кезде өрістеп келе ... ... ...... беру ... операциясы және бағалы қағаздармен операция (қор ... ... банк ... 80%-ін құрайды. Бұдан басқа банктер
кассалық, акцепттік, шетел валютасымен, сондай-ақ ... ... Олар ... тығыз байланысты. Әсіресе актив және пассив
операциялары бір-біріне тәуелді.
2.3. Лизинг, Траст операциялары.
Лизинг сөзі «to lease» ... ... ... ... беру»
дегенді білдіреді. Лизингтің жалға беруден ... ...... екі ... ... жалға беруші және алушы болса, ал ... ... ... ... ... ... және ... болады.
Лмзинг – бұл лизинг берушінің (жалға берушінің) өзіне тиесілі құрал-
жабдықтарды, машиналарды, ЭЕМ, ... ... ... ... және қоймаға арналған құрылғыларды лизинг ... ... ... ... шартымен, белгіленген мерзімге пайдалануға беруін
қарастыратын жалға беру шарты.
Тарихта лизингке ұқсас ... б.э. 2000 ... ... ... ... ... брлғанмен, шетелдік зерттеушілер лизинг
операциясының жасалғандығы ... ... ... ... 1877 жылы ... ... ... американдық компанияның телефондарды сатудың орнына
жалға ... ... тиек ... ... Стейтс лизинг корп. » атты
алғашқы лизингтік компания 1952 жылы ... (АҚШ) ... 1962 жылы ... ... ГМбХ » ... ... ... компания
Дюссельдорфта (Германияда) пайда болыпты. 1972 жылдан бері Еуропа лизинг
нарығы дамып келеді.
Лизингтік ... ... ... бар. Барлық лизингтік операциялар
екі түрге бөлінеді: шұғыл және қаржылық лизингтер.
1. Шұғыл лизинг – бұл мүліктің қызмет ету ... ... ... ... ... және ... құнын толық өтемеуін
сипаттайды.
2. Қаржы лизингі – бұл ... ... ... ... ... ішінде өзінің толық амортизациялық құнын төлеп шығуымен немесе өзін-
өзі өтеуімен байланысты ... ... ... және ... ... ... түрлері бар:
Ішкі лизинг – бұл оның қатынасушыларының бір ... ... ... ... ... – бір ... ... барлық тараптардың әр елден болып
келуін сипаттайды.
Сыртқы лизинг экспорттық және импорттық болып бөлінеді. ... ... ... ... ... ... лизингте шетел лизинг беруші
болып табылады.
Лизинг операцияларының техникасы 1-2 суреттерде әр ... ... ... 1 – ... ... ... 2 – ... үшін
төлем; 3 – құрал-жабдықты жеткізу; 4 – лизингтік төлемдер.
Кейде лизингтік компанияның лизинг операцияларын ... ... ... ... ... ... да болуы мүмкін, онда ол несие алады. Мұндай
операцияны қосымша қаражат тартатын лизингтік операция деп ... ... ... ... жасалатын мәмілелердің 85%-ға
жуығы қаражат тарту лизингі операцияларының үлесіне тиеді. Лизинг ... ... ... ... ... мөлшерінде бір немесе бірнеше
несие берушілердің ұзақ ... ... ... Мұнда лизингтік төлемдер мен
құрал-жабдықтың өзі ... ... ету ... болып табылады.
2-сурет. 1 – банк мен лизинг компаниясы арасында несиелік келісімшарт
жасалып, несие беріледі; 2 – ... ... ... ... ...... жабдықтаушыға төлейді; 3 – жабдықтаушы ... ... ...
жабдығын сатады; 4 – лизинг компаниясымен лизнг алушы кәсіпорны арасында
лизингтік келісімшарт ... 5 – ... ...... 6 – ... ... ... пайдаланғаны үшін лизингтік
төлемдер жүргізіледі; 7 – лизинг ... ... ... ... несие үшін
төлемдерін төлейді.
Мұндағы лизингтік төлемдердің жалпы соммасының есебі мынадай формуламен
есептелінеді:
ЛТ= АА + НТ + КТ + ҚТ + ...... ... ... ...... ... амортизациялық аударымдар сомасы;
НТ – лизинг берушінің несиелік ресурсты пайдаланғаны үшін төлемі;
КТ – лизингтік келісімшарт ... ... ... үшін ... ... ... – көрсеткен қызметі үшін қосымша төлем;
ҚҚС – лизинг берушінің көрсеткен қызметі үшін лизингті алушы ... ... ... ... ... (АА) ... ... Х На
АА= ...... ... ... – амортизациялау нормасы (%).
Несиелік ресурс үшін төлем (НТ) формуласы:
НР Х НС
НТ = ...... ... пайдаланған несиелік ресурсының шамасы;
НС – несие үшін сыйақы мөлшері.
Несиелік ресурс (НР) ... ... ... - ... = ... – мүліктің жыл басындағы құны;
Қа – мүліктің жыл аяғындағы құны;
Комиссиондық төлемнің (КТ) мөлшерінің формуласы:
НР Х ... = ... - ... сыйақы мөлшері.
Банктік қосымша көрсеткен қызметтері үшін төлемдер (ҚТ) ... = Ші + Ш қ + Шж + ... – банк ... ... ... қ – көрсетілетін қызмет үшін шығыстар;
Шж – банктің жарнамасына кеткен шығыстар;
Шб – басқа да шығындар.
Лизингтік ... мен ... ... кеңінен таралуының
басты себебі – оның қарапайым несиелерден мынадай ... ... ... ... ағылшын тілінен аударғанда “сенім” деген ... ... бұл ... ... ... ... деген құқықты анықтайтын
және меншікті иеленудің ерекше нысаны.
Траст ...... ... ... ретінде оның мүлкін
басқаруға және тапсырмасы бойынша ... да ... ... ... ... ... қатысушыларға мыналар жатады:ъ
1. Траст құрылтайшысы (немесе оның негізін қалаушы) – сенімді меншік
иесіне сенімхат ... ... ... ... ... мүліктің
құқықтардың меншік иесі. Траст ... ... кез ... қорлында
мүлкі бар заңды немесе жеке тұлға бола алады.
2. Трастыны иемденуші (сеніп ... ...... ... ... сәйкес, мүлікті басқару өзіне қабылдайтын тұлға.
Мұндағы мүлікке жылжитын және жылжымайтын мүліктер де жатады.
3. Бенефицияр – ... ... ... ... ... ... заңды және жеке тұлға. Яғни ол ... ... ... ... табысты алып отыратын құқылы тұлға.
Сонымен, банктің траст операциясы – бұл ... өз ... әр ... ... ... ... операцияларын білдіреді.
Траст қызметіне: біріншедін, жылжымайтын және ... ... ... ... портфельді қалыптастыру және оны басқару;
үшіншіден, құндылықтарды сақтауға қабылдау; қабілетсіз меншік иесінің
мұраға ... ... ... ... тұрақсыздыққа ұшыраған
фирмаларға қатысты несие берушілердің қоятын талаптарын реттеу; бесіншіден,
мұраға қалдыруға байланысты мүлікті басқару қызметтері жатады.
Коммерциялық ... ... ... атқаратын қызметі үлкен үш топқа
бөлінеді.
І. Клиенттерінің мұраға қалған мүлкін иемдену;
ІІ. Сенімхат ... ... ... асыру;
ІІІ. Агенттік қызметкер.
Траст қызметі жеке тұлғалар, сондай – ақ фирмаларға да ... ... ... ... иемдену. Мұраға қалдырған мүлікті
пайдаланудың басты міндеті – бұл сот шешімін алу үшін ... ... ... және оның қауіпсіздігін қамтамасыз ету, әкімшілік шығыстарды
төлеу, қалған ... ... ... ... бөле ... ... жекелей
қызмет көрсету болып табылады.
Келісімшарт негізінде клиенттің ... ... Бұл ... ... тұлға мен сенім иесінің арасындағы мүлікті жауапкершілігі бар
тұлғаға ... ... ... келісіммен туындайды.
ІІІ Бөлім. Банктің есеп айрысу – кассалық операциялары.
3.1. Есеп айырысу операциялары, олардың жіктелуі.
Отандық банк ... ... есеп ...... ... ... ... банктік шоттар ашу;
• ұлттық немесе шетел валютасында аударым операциялары;
• алдағы уақытта валюталау күні ... ... ... валютадағы
аударым операциялары;
• төлемнің шартын өзгерту не қайтару;
... ... ... жасау;
• шоттың архивін беру;
• шоттан қолма – қол ақша беру;
• ұсақ ақшаларды ірілеп беру;
• банктен кеңсеге дейін ... ... ... – қол ... ... ... ... айрысу операциялары мынадай белгілеріне ьайланысты жіктеледі:
Есеп айырысу ... ... ... емес ... ... ... ... есеп айрысулар;
• жеке сектор – үй ... ... ... ... ... ... – банкаралық есеп айырысулар.
Есеп айырысу объектілеріне қарай:
• тауарлы операциялар ... есеп ... ... және ... ... тыс ... аударымдар;
• банк несиелері, вексельдері және басқа да міндеттемелері бойынша
төлемдер.
Есеп айырысу аумағына қарай:
І. Мемлекет ішіндегі есеп айрысулар, оның ... бір ... ... ... тыс ... ... ... және т.с.с.
ІІ. Мемлекет арасында есеп айырысулар.
Есеп айырысу уақытына қарай:
• сауда операциясы басталғанға дейінгі(аванстық) ... ... ... соң, мерзімді төлемдер;
• коммерциялық несие шартында, яғни ... ... соң ... ... ... ... мерзімнен бұрын, яғни келіскен мерзімге дейін;
• ашық шот бойынша, яғни тауарларды алған сайын үздіксіз төлемдер;
• мерзімі кейінгі қалдырылған, яғни бастапқы ... ... ... мерзімі өтіп кеткен төлемдер, яғни төлем уақыты кешіктірілген.
Есеп айырысу жүйелеріне қарай:
... ... ... ...... ... арқылы;
• телефон байланысы арқылы;
• электрондық байланыстар арқылы;
• СВИФТ (Дүниежүзілік банкаралық телекоммуникация қоғамы) жүйесі арқылы.
Есеп айырысу формаларына қарай:
І. Қолма – ... ... оның ... ... ... ашық шот ... ... инкассо.
ІІ. Қолма – қол ақшалар (банкнота және монеталар) арқылы;
Есеп айрысу ... ... ... есеп ... ... есеп айырысу;
• өзара талаптар мен міндеттемелерді есепке алу арқылы есеп айырысулар.
Есеп айырысу құралдарына қарай:
І. ... ... ... есеп ... оның ішінде:
• төлем тапсырмасымен.
ІІ. Дебеттік аударымдар құралдарымен есеп айырысулар, оның ішінде:
• төлем талап – тапсырмасы;
• чек;
• вексель
• инкассалық ... ... ... ... есеп ... яғни бірде дебеттік, бірде
кредттік аударымдар түрінде болатын: аккредитив, ... ... ... және ... ... шамасына қарай:
• ірі төлемдер;
• ұсақ төлемдер.
Есеп айрысу кезектілігіне қарай:
1. жалақы, бюджет, сақтандыру және т.с.с ... ... ... үшін ... несиелер үшін төлемдер;
4. сот шешімі бойынша ьтөлем құжаттарымен есеп айырысулар.
3.2. Банкаралық есеп айырысу ... ... ... мен ... ... қолма-
қол ақшасыз есеп айырысудың жүзеге ... ... ... ... есеп ... туындайды. Банкаралық есеп айырысулар төлеуші мен
қаражатты алушы әр түрлі банкте қызмет ... ... ... есеп айырысулар бүгінгі күні корреспонденттік шоттар арқылы жүзеге
асырылады.
Нарық экономикасына өтуге ... яғни ... ... ... ... ... жасауына байланысты банкаралық есеп айырысу
жүйесі толық өзгеріске ұшырады. Бұл ... ... ... ... ... ... әкеледі.
Қазіргі уақытта корреспонденттік шоттар арқылы банкаралық есеп айырысуды
ұйымдастырудың мынадай екі варианты бар.
І варианты – орталықтандырылмаған, яғни ... ... ... корреспонденттік қатынас орнатуы негізіндегі;
ІІ варианты – орталықтандырылған, яғни коммерциялық банктер арасындағы
есеп айырысулар Ұлттық ... яғни ... ... есеп ... ... корреспонденттік шоттары негізінде жүргізіледі.
Корреспонденттік шот – бұл коммерциялық банктердің өзара ... ... ... ... ... банкінде және банктердің бір-
бірінде ашатын шоты.
Корреспонденттік шотта банктердің ... ... және ... ... есеп ... және ... қызмет көрсетуіне
байланысты операциялары көрсетіледі. Мұндай операциялар:
• банк клиенттерінің ... ... ... және ... банк клиенттерінің бюджетпен, зейнетақы қорларымен және басқа
ұйымдармен есеп ... ... ... ақша беру және қабылдау;
• банкаралық зайымдар және депозиттер, бағалы қағаздар;
• ҰБ-пен кассалық операциялар;
• берілген несиелер үшін алынған пайыздар және ... ... ... ... бойынша пайыздар төлеу;
• банктің өзінің бюджетке төлемдері (салық);
• банктің басқару аппаратын ұстауға жұмсалатын шығыстар т.б. ... ... үшін ... ... ... ... ... етеді:
• корреспонденттік шот ашу туралы өтініш;
• банкжарғысының көшірмесі;
• банктік операцияларды жүргізуге ... ... ... ... мен ... үлгісі бар карточка (нотаруиспен
куәландырылған).
3.3. Кассалық операциялар.
ҚР-дағы екінші деңгейдегі ... ... ... операцияларын 1999
жылы 15 қарашада Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... кассалық операцияларды жүргізу» ережесіне
сәйкес жүзеге асырылады.
Осы ... ... ... ... – бұл құндылықтарды қабылдау,
қайта санау, майдалау, айырбастау, беру, ... орау және ... ... ... ... ... яғни клиенттерге кассалық оперциялар бойынша
қызмет көрсету және ... ... ... үшін ... ... болуға тиіс:
• кіріс кассасы;
• шығыс кассасы;
• кірус-шығыс кассалары;
• қайта санау кассасы;
• кешкі кассасы;
• сыртқа шығатын ... ... ... ... ... ... және оларды
ағымдық және корреспонденттік шоттар бойынша есепке алу ... ... ... көмегімен жүргізіледі:
1) қолма-қол ақшаны салатындығының хабарламасы;
2) кіріс кассалық ордер бойынша.
Басқа да ... ... ... тыс ... ... ... – қол ақшаны өткізу үшін клиент кіріс кассалық құжатты
толтырады және қосымша бетте кассаға өткізілетін банкнота мен ... ... онда ... номиналдарын, санын, сондай – ақ банкноталар
мен монеталардың жалпы сомасын санмен және жазбаша ... ... ... ... ... ... дұрыс толтырылғандығын
тексереді де, құжаттарды бақылаушы – бухгалтерлерге тапсырады. Ол бұл
құжатта көрсетілген ... ... ... жазады.
Бақылаушы – бухгалтер, кассалық ... ... соң, ... ... ... қол ... үлгімен салыстырып, қолма –
қол ақшаны салу туралы хабарламадағы санмен және жазба түрінде көрсетілген
соманың ... ... ... ... да, ол кісі кассалық ... ...... ... қалған жағдайда, банктегі бұйрыққа
байланысты, оның міндеті кассирге жүктеледі.
Кассир ... ... ... ... ... соң, клиентті
шақырып, одан банкноталар мен монеталарды санап, қабылдап алады.
Қабылдау барысында кассирдің үстелінде тек қана ... – қол ... ... ... ... – қол ақшаны қабылдап алғаннан кейін, кассир қабылдаған соманы,
кіріс кассалық ... ... ... сома ... ... ... кіріс кассалық құжатқа қолын қойып, түбіртікке ... ... мөр ... оны ақшаны тапсырушыға береді.
Банк клиенттің ағымдық және корреспонденттік шотынан қолма – қол ақшаны
беру мынадай құжаттар арқылы жүзеге асырылады:
1) ... ... ... ... ордермен.
Басқа да құндылықтарды беруде баланстан тыс ордерлер рәсімделеді.
Банк клиенті қолма – қол ақша ... ... ... ... жұмыскерге береді, ол құжаттарға қажетті тексерулер ... ...... ... ... шығыс кассалық ордерінде
көрсетілген қолма – қол ақша сомасы шығыс жөніндегі кассалық ... ... ... – қол ... ... клиентке ақшалай чектің ... ... ... ... ... ... ... кассаға көрсету үшін
беріледі.
Қорытынды.
Қорыта келсек, 1995 жылы 31 тамызда қабылданған « ... және ... ... ҚР ... 41 – ... ... ҚР Ұлттық банк екінші
деңгейдегі банктердің қаржылық ... ... ету, ... ... қорғау сондай-ақ республикада ақша – несие жүйесінң
тұрақтылын қолдап отыру мақсатында аталған ... ... ... ... ... банктер – нарықтық экономикада несие жүйесінің негізі
буыны. Олардың міндеті ақша ... мен ... ... ... ... ету, өнеркәсіп мекемелерін, мемлекет пен халықты
несиелеу, халық шаруашылығына қор жинау үшін ... ... ... табылады.
2. Лизинг сөзі «to lease» ағылшын етістігінен аударғанда «жалға ... ... ... ... ... ... «сенім» деген сөзді
білдіреді.
3. Есеп айырысу-кассалық бөлімі (жинақ кассасы) – ҚР аумағында ... ... ... орындайтын, филиал немесе ... жоқ, ... ... ... ... ... ... негізінде құрылатын
банктің аумақтық бөлімшесі.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. «Ақша, несие, банктер, ... ... Б.А. ... ... 2000. – 328 бет.
2. «Ақша айналысы және несие». Мақыш С.Б., Алматы: ИздатМаркет, 2004. –
248 бет.
3. «Ақша, несие, ... Ғ.С. ... ... ... ... 466 ... «Коммерциялық банктер операциялары». Мақыш С.Б., Алматы: ИздатМаркет,
2004. – 272 бет.
5. «Жалпы экономикалық теория». Ө.Қ. Шеденов, Алматы – Ақтөбе ... ... ... ... ... ... компаниясы) компаниясы)
Жабдықтаушы
(Өндіруші)
Лизинг алушы
(Өндірістік кәсіпорын)
Банк
Жабдықтаушы
Лизинг компаниясы
(лизинг беруші)
Өндірістік кәсіпорын
(лизинг алушы)

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың коммерциялық банктердің инвестициялық қызметіндегі рөлі25 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
«Мемлекеттік қызметтегі мемлекеттік саясат»96 бет
Авторлық құқық. Сабақтас құқық туралы жалпы түсінік28 бет
Авторлық құқықты реттеу15 бет
Азаматтық істер бойынша міндеттемелерді орындау негіздері53 бет
Азаматтық құқықтың обьектілері29 бет
Алғашқы қауымдық және дәстүрлі өнер дегеніміз не?4 бет
Арифметикалық ұғымдарды оқыту арқылы оқушылардың құзыреттілігін дамыту41 бет
Арнаулы субъектілердің қылмысқа қатысуы50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь