Атырау газетіндегі патриоттық тәрбие мәселесі

Кіріспе: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6.9

I ТАРАУ ЕРЛІК ЕЛГЕ МҰРА, ҰРПАҚҚА ҰРАН: ... ... ... ... ... ... ...10.23

II ТАРАУ ОТАНШЫЛДЫҚ . ОТБАСЫНАН БАСТАЛАДЫ: ... ...24.34

1.1 Қоғамды улаған рухани дерт: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35.38
1.2 Ұлттық арнаның баспасөздегі сипаты: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39.42
1.3 Кітап мыңғасырлық тағылым ... және патриоттық тәрбиедегі орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43.47

III ТАРАУ ҰЛТТЫҚ ӘСКЕР МӘСЕЛЕСІ ЖӘНЕ ҚАЗІРГІ ЗАМАН ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48.53

ҚОРЫТЫНДЫ: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54.55

СІЛТІМЕЛЕР ТІЗІМІ: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57
Бүгінгі БАҚ-да әсіресе, мерзімді баспасөзде патриоттық тәрбиенің алар орны ерекше. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі аса маңызды мемлекеттік істердің ең бастысы - халықтың өз Отанына деген патриоттық сезімін оятатын тетіктерді іске қосу болса, біздің міндетіміз қазақстандық патриотизмді орнықтыруға, әрі қарай дамыта түсуге, яғни жастардың осындай сезімін күшейтіп, сол арқылы кез-келген азамат пен азаматшаны өз ұлтын, тілін, ділін, дінін сүюге бағыттау. Оларға патриоттық тәрбиені насихаттап, сол жолмен жүруге итермелеу. Бұл азаттыққа қол жеткізгеннен кейін елдің ел болуының, дербес мемлекеттің мемлекет болуының ең негізгі қозғаушы күші болуға тиісті мәселе. Яғни, қазақстандық патриотизмді орнықтыруды мемлекет тарапынан қапысыз қадағалау, түптеп келгенде, дербестікті нығайта түсудің және кемел қоғамдық қатынастар қалыптастырудың бірден-бір кепілі болып табылады. Мұның ақиқат шындық екеніне ешкім шәк келтірмеуге тиіс. Сондай-ақ, оларды тәрбиелеудегі маңызды рөл атқаратын нәрсе - ол өз еліміздегі патриоттық, яғни қазақстандық патриотизмнің өркендеу, даму тұсы. «Атырау» облыстық қоғамдық-саяси газеті де өз кезегінде жастарды отансүйгіштікке тәрбилеу, тарихи тұлғалар арқылы үлгі-өнеге насихат жүргізу бағытындағы шығармашылық ізденістері көңілге қонымды. Расын айту керек, «Атырау» газетінің көтеретін жүгі салмақты, тақырыптары сан алуан. Әсіресе, «Заң және заман», «Атамекен», «Талбесік», «Ғибрат», «Бірінші байлық», «Ақжаулық», «Сымбат», «Күміс қоңырау», «Сыр қайнар», «Сұраңыз, жауап береміз» сияқты арнаулы беттер оқырмандарын бей- жай қалдырмайды. Әр оқырман ең алдымен өзіне, қызметіне қатысты мақалаларды іздейтіні даусыз. Осы ретте газетте оқырман сұраныстарының барлығы да қамтылады десек артық айтпаған болармыз.
1. Назарбаев Н.Ә.- «Ғасырлар тоғысында»- Алматы: Санат, 1995ж.
2. Жақып Б.- «Публицистикалық шығармашылық негіздері»- Алматы: Қазақ университеті, 2007ж.
3. Елеукенов Ш- «Кітаптану негіздері»-Алматы: Санат 1997ж.
4. Омашев Н.- «Радиожурналистика» Алматы: Санат 2005ж.
5. Қабдолов З.- «Сөз өнері»- Алматы: Санат 2002ж.
6. Қозыбаев С.- «Отандық журналистика тарихы»-Алматы: Қазақ университеті, 2006ж.
7. Кенжалин Ж.- «Ұлт рухын ұлықтаған ұрпақпыз» Алматы: Санат, 1998ж.
8. Амандосов Т.- «Публицистика дәуір үні» Алматы: Қазақстан, 1974ж.
9. Амандосов Т.- «Журналист және өмір» Алматы: Қазақстан, 1967ж.
10. Аманжолов С.- «Қазақтың әдеби тілі» Алматы: Атамұра, 1919ж.
11. Аманжолов С.- «Тіл мәдениеті және баспасөз» Алматы: Санат, 1972ж.
12. Исаев С.- «Қазақтың мерзімді баспасөз тілінің дамуы» Алматы: Атамұра, 1983ж.
13. Кенжебаев Б, Қожакеев Т.- «Сөз туралы сөз» Алматы: 1983ж.
14. Сыздық Р.- «Сөз құдіреті» Алматы: 1997ж.
15. Тұрарбеков З.- «Мерзімді баспасөздегі аударма» Алматы: 1967ж.
16. Серғалиев М.- «Көркем әдебиет стилі» Алматы: 1995ж.
17. Айталы А.-«Ұяттану» Алматы: Санат, 2002ж.
18. Момышұлы Б.- «Қанмен жазылған кітап» Алматы: Қазақстан, 1973 ж.
19. Қайсенов Қ.-«Ағалар туралы аңыз» Алматы: Балауса, 1992 ж.
20. Қалдыбаев М.-«Ұмытылмас кездесулер» Алматы: Қазақстан, 1989 ж.
21. Ғабдуллин М.- «Майдан очерктері» Алматы: Жазушы, 1963 ж.
22. Қазақ халқы тәлім-тәрбие тарихынан. Алматы: Қазақстан, 1972 ж.
23. «Егемен Қазақстан» газеті (№18, №21) 2007 ж
24.«Алтын Орда» газеті -№42, 2006 ж.
25.2006-2009 жылдыр аралығындағы «Атырау» облыстық қоғамдық-саяси газетінің нөмірлері.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе:....................................................................
......................................6-9
I ТАРАУ ЕРЛІК ЕЛГЕ МҰРА, ҰРПАҚҚА ҰРАН:...........................10-23
II ТАРАУ ОТАНШЫЛДЫҚ – ... ... ... ... рухани
дерт:...........................................................35-38
1.2 Ұлттық арнаның баспасөздегі
сипаты:..........................................39-42
1.3 Кітап мыңғасырлық тағылым....және патриоттық тәрбиедегі
орны........................................................................
.....................................43-47
III ТАРАУ ... ... ... ЖӘНЕ ... ... жұмысының жалпы сипаттамасы:
Бүгінгі БАҚ-да әсіресе, мерзімді баспасөзде патриоттық тәрбиенің
алар орны ... ... ... ... аса ... мемлекеттік
істердің ең бастысы - халықтың өз Отанына деген патриоттық сезімін оятатын
тетіктерді іске қосу болса, ... ... ... ... әрі ... дамыта түсуге, яғни жастардың осындай сезімін
күшейтіп, сол ... ... ... пен ... өз ... ... дінін сүюге бағыттау. Оларға патриоттық тәрбиені насихаттап, сол
жолмен жүруге итермелеу. Бұл азаттыққа қол ... ... ... ел
болуының, дербес мемлекеттің мемлекет болуының ең негізгі қозғаушы ... ... ... ... ... ... ... мемлекет
тарапынан қапысыз қадағалау, түптеп келгенде, дербестікті нығайта түсудің
және кемел қоғамдық ... ... ... ... болып
табылады. Мұның ақиқат шындық екеніне ешкім шәк келтірмеуге тиіс. Сондай-
ақ, оларды тәрбиелеудегі маңызды рөл атқаратын ... - ол өз ... яғни ... патриотизмнің өркендеу, даму тұсы. «Атырау»
облыстық қоғамдық-саяси газеті де өз ... ... ... ... ... арқылы үлгі-өнеге насихат жүргізу бағытындағы
шығармашылық ізденістері көңілге қонымды. ... айту ... ... көтеретін жүгі салмақты, тақырыптары сан алуан. Әсіресе, «Заң
және заман», ... ... ... ... ... «Сымбат», «Күміс қоңырау», «Сыр ... ... ... сияқты арнаулы беттер оқырмандарын бей- жай қалдырмайды. Әр
оқырман ең алдымен ... ... ... ... ... ... ретте газетте оқырман сұраныстарының барлығы да қамтылады десек артық
айтпаған болармыз.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі:
Иә, қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... ... ауадай қажетсініп отырған өзекті
проблемаларының ... ... ... ... ... ... ... мен әлеуметтік ... ... ... ... ертеңгі күнге деген сенімін ояту
оңай ... ... ... екен деп ... ... тағы ... Ішкі
саяси тұрақтылықты қалыптастыру- мемлекет қауіпсіздігінің ... Оның ... бар. ... бір ... ... ... шешумен қатар
адамның рухани сұранысын қанағаттандыру кезек күттірмес маңызды ... ... ... Елді ... ... ... ... оята білу, отансүйгіштік, ұлтжандылық,
елжандылық қасиет қалыптастыру- тәуелсіз мемлекетіміздің өтпелі кезеңі үшін
айрықша мәселе ... ... ... ... ... ... ... талдап, ол
туралы баспасөз беттерінде ... ... ... ... ... мен ... ... ашық көрсетуге жұмыстандық.
Негізгі нысаны:
Бүгінгі өскелең талап тұрғысынан келер болсақ, қазақстандық
патриотизмді қалыптастыру ... ... ... ... сезімі
факторына ерекше назар аударған жөн. Ол үшін әрбір ... ... ... ... сезімді ояту қажет, патриоттық қасиетті
қалыптастыру деген сонда ғана шындыққа ... ... ... Б.Момышұлының ғұмыр жолы ұрпаққа өнеге
болса, ал ол айтты деген қанатты сөздің тағылым түйерлік мәні зор. ... ... ... ... сөзбен ұғындырудың, көбінесе
мемлекетке берілген адамның мақсат-мүддесімен байланыссыз түсіндіруден ... деп ... ... ... ... патриотизмнің маңызды элементтерінің бірі онымен етене
байланысып жатқан ұлттық рух пен ұлттық патриотизм жөнінде айтып өту ... ... ... жеке адамның асыл белгісі мен қасиеті- өз халқына ... жеке адам өз ... қан ... да, ... ... тілі, тұрмыс-тіршілігі, мінез-құлқы, ... ... ... тарихи дәстүрлері жағынан да әбден
айқын әрі дербес басқа қасиеттері және ерекшеліктерімен де байланысты».
Сонымен қатар, әркім патриот болуы үшін ... ана ... ... жете ... білуі керек. Осы өлшемді жүрегінен ... ... ... ... ... ету ... болар еді.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері:
Мақсатымыз және негізгі көздегеніміз бүгінгі ұрпақ бойына рухани ... ... Ана ... ... ... ... Осы
мақсаттар негізінде диплом жұмысын жазу барысында алдымызға төмендегідей
міндеттер қойдық:
- әрбір жастың ... ... ... табу;
- олардың шетел әндері мен киноларын бойларына сіңіруіне жол
бермеу;
- керісінше, жоғарыдағыларды болдырмау үшін ... азық ... көп ... ... ... ... өзіндік үлестерін қосуына
ықпал ету.
Зерттеудің теориялық және әдістемелік негіздері:
Жалпы диплом жұмысын жүйелі түрде ... ... ... ... және ... ... ... жұмысының құрылымы:
Диплом жұмысы кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан және ... ... ... ... тұрады.
Кіріспе
Бүгінгі таңда патриотизм, әсіресе қазақстандық патриотизм айрықша
маңызға ие болып ... ... ... ... ... өркениет
ортасынан өзінің лайықты орнын алуы үшін де бұл ... ... бірі ... ... ... ... көзқарасымызша, соңғы жылдары
патриотизм мәселелерінің ғылыми тұрғыдан сарапталуына, оның ... ... ... зерттелуі керектігіне назар аударыла бастады. Бұл
саланы ... ... ... ... ... «Ұлт рухын ұлықтаған
ұрпақпыз» деген кітабында саясаттану ғылымында проблеманың әлі зерттеле
қоймаған өзекті тұсына ... ... ... ... патриотизм тақырыбы ерекше орын алады. Ал
зерделеп қарасақ, ... ... ... ... ... ... қазақстандық ұғымдары кеше-бүгін пайда бола қалған жоқ.
Сондықтан оның қалыптасуының ... ... ... және ... ... ... ... патриотизм, ұлтжандылық, елжандылық проблемасын тек
қана соңғы он жыл көлеміндегі ... ... ... қалу ... Бұл мәселе қоғамдық дамудың ілгерідегі кезеңдеріне
де тән болған. Оны өрістетуде әртүрлі ... ... мен ... ... бір роль ... ... кеңестік идеологиядағы
ұраншылдық, науқаншылдық ... ... ... ... ... құралына айналдырғаны жасырын емес. Сондықтан өткеннен
сабақ ала отырып, бұл проблеманың саяси мәніне оның жаңа ... ... ... ... ... қажеттігі туындады. Себебі- өткеннің бәрі
сабақ екендігі даусыз.
Жалпы, патриотизмнің мән-мағынасы, шыққан ... оның ... ... маңызға ие екенін жоққа шығара алмаймыз. Өз сөзінде зерттеуші мамандар
оған төмендегідей сипат береді:
«Patriotes (грекше)- отандас ... ... ... Patris ... жер ... сөз. ... ұғымының мазмұнын түсіндіруде саяси
сөздіктерде әртүрлі өлшемдер қабылданған. Оның ... ... ... ... болғандығында және заманына орай әртүрлі
әлеуметтік мәнге ие болуына байланыстылығында»,-деп мамандар түпкі ойларын
білдіріп, әрі ... ... ... ... сонау кеңестік патриотизм Отанына, халқына
сүйіспеншілікпен ... ... КСРО ... мен ... жүзі ... достықты қамтыған. Тоталитарлық режим құлап,
саяси құндылықтар өзгерген тұста патриотизм ұғымын жаңаша ұғындыруға
ғылыми ... ... ... ... ... ... де
байқалады. Онда патриотизмге адамгершілік, саяси принцип, әлеуметтік
сезім, ... ... мен ... ... ... өзіндік және топтық
мүддені елдің ортақ мүддесіне бағындыру, Отанға қызмет ету және оны
қорғау өлшем бірліктерінің ... ... ... ... ... ... ... анық. Біздің
көзқарасымыз бойынша, ... ... ... ... адам
бойындағы қабілет қарым мен күш-қуаты, білім мен білікті, ақыл парасатты ел
игілігіне жұмсау, атамекен мүддесіне арнау болмақ.
Расымен де, патриоттық ... ... ... ... ... бөлігі. Сондықтан ол қоғамдық ортаның даму ... сай ... ... ... Олай ... ... ... тамырларына, оның
тарихи
кезеңдеріне тереңірек назар аударғанымыз жөн.
Осы мәселе турасында алыс және ... ... ... қазақстандық
әріптестеріміз өз көзқарастарын білдіріп, оның қоғамдық үрдістерде алар
орнын ... ... ... ... келе жатқаны белгілі.
Айталық, ресейлік ғалым В.В.Макаров:
- ... кез ... ... ... ... топтың ғасырлар
бойғы тұтастығын қамтитын құбылыс» деп жазса, /3,/ Н.И.Губанов былай
деп ой ... «Шын ... ... ... ... өз Отанына шексіз
берілгендігі, сонымен бірге өзге халық мақтанышына ... ... Ал ... ... іс ... пен идеяның, ықыластың бірлігінің
айғағы іспетті»,-дейді. Және де осы пікірді И.Е.Кравцов та қайталайды.
/4,/
Бұл тұрғыда мәселені басқаша түйіндеген ғылыми ... ... ... патриотизмнің қоғамдағы атқарған функциясын жете бағаламаған
әртүрлі пікірлердің орын алып келгенін анық аңғаруға болады. Ю.И.Дерюгин:
«... патриотизм бұл жай ғана ... ұғым ғой ... /4,/ ... ... ... феномені ертеден келе жатқан түсінік екені
рас, бірақ бұл ғылыми ... ... ... үгіт-насихаттық
жұмыстың ғана нысаны болуы керек»,- деп мәселеге біржақтылау сипат береді.
Бұл, әрине, патриотизм ұғымының ... ... аша ... ... ... көз жіберсеңіз, патриотизм ұғымын нәсілшілдік көзқарас
тұрғысынан түсіндіруге тырысқандар да ... ... ... ... ағылшын лорды Х.Спурель «Патриотизм биологиялық көзқарас
тұрғысынан» деген кітап жазған. Ол 1914 жылы ... ... ... ... ... түп-тамырын, тіпті, жануарлар ... ... ... тырысады. Оның пікірінше олардың өз аталық
сезімі патриоттық сезімнің баламасы бола алмақ.
Әдебиеттерде патриотизм ... ... ... тар мағынада
қарастыру осылайша белең ... ... ... ... проблема
ретінде Платон, Аристотель, Цицерон, Гегель, Ф.Энгельс еңбектерінен елеулі
орын алған.
Қоғамдық ... ... ... өріс ... ... мен ... ығыстырып шығарып, капиталистік
қатынастардың дүниеге келуіне ықпал ... ... қоса ... ... патриоттық сана да жаңа деңгейге көтерілді. Бұған ... ... ... ... ара ... ... ... болады. Сөйтіп,
патриоттық сана жаңа ... ... ... ... ... етуші саясат пен идеология
патриотизмнің мазмұнынан, санасынан көрініс ... ... ... ... ізгілікке үндейтін, елжандылыққа баурайтын
патриоттық сана ... ... ... ... ... қоса патриотизмді
өз мүддесіне орай, ... ... ... ... ... шебер
пайдаланған тоталитарлық жүйелердің мысалын да ... ... ... ... саясаттанушы ғалым Л.Ахметова бұл мәселе жөнінде:
- «ХІХ және ХХ ғасырда патриотизм көбінесе ... ... ... қызмет етіп, бірте-бірте ол мемлекеттің бұқара арасындағы
тәрбие жұмысының құрамдас бір ... ... ... еді. Қазір
патриоттық тәрбие беру барлық қоғамдық саяси құрылымда да бар. ... ... ... сыртқы және ішкі саясатының маңызды мәселелерін
шешуде осы патриотизмге сүйенеді» деп жазады. /5, ... ... бұл ... ... ... бұқаралық
ақпарат құралдарының қызметін зерттеуге арналған еңбегіне негізделгеніне
қарамастан қазіргі ... үшін де ... ... мәнінде өткен тарихқа көз ... ... ... ұғымдары бүтіндей кеңестік идеологияның іргетасы ... ол ... асып ... ... ... ... еді. Ал, сол
идеологиялық құралдың үлкен бір ... ... ... ақпарат
құралдары бүтіндей билік иелерінің құзырына еніп, ... ... ... бой ... анық. Қоғамның кемшілігін дәл басып ашып
жазудан гөрі, нақты жағдайды бұрмалап, боямалай көрсету, әсірелеп жазу ... ... тән ... ... ... тұрпатына сипаттама бергенде
тәуелсіздік жылдарындағы оның науқаншылдық үрдістен ада табиғатын еске
салып ... ... ... әкеліп таңатын жасандылықтан таза, әр
қазақстандықтың шын ... ... ... ... ... ... тиіс. Өйткені, оның бұқаралық ақпарат құралдарына ... ... бар. ... ... ... ... ... саясаттанушы ғалым Д.Жамбыловтың тұжырымы бойынша:
- «...азаматтардың ... ... ... ... ... ... жоғары ұстауына, еркіндікке, әлеуметтік әділеттілікке
ұмтылысына, саяси ... ... ... ... ... жасайды»
/6,/.
Біздің ойымызша, аталмыш мәселенің өзекжардылығы соншалық,
бұқаралық ақпарат құралдарының, әсіресе, қазақ ... ... ... ... ... мүшелерінің патриоттық санасын қалыптастырудағы роліне
соңғы жылдары айрықша назар аударыла бастады.
Қазақстандық патриотизм азаматтарды ... ... ... ... ақпараттық қауіпсіздік әрбір қоғам мүшесінің санасын
теріс ықпалды саяси ойындардың әсер ... ... ... ... ... бой ... септігін тигізеді.
Ақпараттық қауіпсіздік мәселесіне немқұрайды қараудың қаншалықты ... ... ... ... ... мына бір ... айқын аңғартса
керек:
- «...әлеуметтік ... ... ... РТР ... ... ... 10-ы, ОРТ ... көрсеткен 100 фильмнің 13-і, ал НТВ
арнасының 100 ... 30-ы ... ... НТВ ... ... ... өздері шошып отыр.
Ендеше, неге біз оның ... ... ... ... көрсетуіміз керек? Ақпараттық қауіпсіздікті сақтау үшін ... ... ... ... деп ... /7, ... да, ... мәселені бір жағына шығару үшін, 70 жыл
бойы өзге есікке қарап телмірген ... ... ... ... ... екені анық аңғарылады. Әрбір халықтың тарихи өмірінде қол
жеткізген ең ... ... ... және ... ... ... тәлім-тәрбие үлгілері. Сондықтан да әрбір жаңа ұрпақ үшін ең
мәнді тәрбие- ұлттық тұрғыдағы тәрбие ... ... ... ... ... ... замандар бойы қалыптасып келген асыл рухани
құндылықтар және биік ізеттілік пен ... ... ... ... ... ... адамнық қасиетін нығайтып әрі асылдандыра
түсетін, халықтың даналық өмір салтынан туындап отыратын бұлжымас ережелер
мен қағидалар құрайды.
Ұлттық тәрбие- адам ... ... ... ... тәрбие
жалпыадамзаттық рухани құндылықтарды жоққа шығармайды, қайта,
солармен үндесіп жатады. Бұлар бірін-бірі байытып, құнарландырып отырады.
Ұлттық тәрбиеден тереңдеп нәр ... ... ... бай ... адам ... адамзаттық тұрғыдағы мәдени және рухани
құндылықтарды бойына тезірек сіңіреді, сөйтіп, ... әрі ... ... ... ... ... ... тұнып тұрған рухани қазына.
Халықтың тілі мен ... ... ... мен наным-сенімі болсын-
мұның бәрі де әрбір ... үшін асыл да ... ... дүниелер. Әсіресе,
наным-сенімнің әрбір халықтың өмірінде алатын орны өзгеше.
Отаншылдық, елжандылық, ұлтжандылық ... ... ... игілікке айналдырудың озық үлгілері қалың бұқара назарына ұсынылмаса,
ол жас ұрпақты ізгілікке тәрбиелеу құралы бола ... онда ... да жолы ... ... Бұл ... ... қоғамдық пікір
қалыптастырудың мықты көзі бұқаралық ... ... ... ... ... ... ... қарастыру қажеттігі туындайды.
І ТАРАУ Ерлік елге мұра, ұрпаққа ұран.
Кез ... ... ... ... ... және ... ұстанған моральдық нормалары мен әдет-ғұрып, ... ... ... ғалым-мамандарды ғана емес, барша көпшілікті
қызықтырады. Түбі бір түркілердің бір тармағы көне ... ... ... ... ... өнерге икемдеуінің, үйретуінің өзіндік жолдары
мен жөндері ... дала ... ... өмір сүрген ортаның
әлеуметтік-экономикалық жағдайына, мәдениеті мен тарихына ... ... ... ... де басқа жұрттарда қайталанбайтын ... ... ... Өйткені, Дала тұрғындарына өте биік моральдық
талаптар ... ... ... мал ... ... жете ... пен төзімділік; ата тегін ардақтау; сөз асылын қастерлеу;
тапқырлық пен алғырлық, ат құлағында ойнау; ата ... ... ... ... ең ... ... ел ... қорғаудағы
жаужүректілік, Отанын, Ата-мекенін ардақтау. Біздің бүгінгі тілімізбен
айтсақ, ПАТРИОТТЫҚ. ... ... ... ... ... батыр мен ақылгөй
Тоныкөк құрметіне қойылған ... ... ... де мұны
айғақтайды. Бұл үрдіс кейін Қорқыт, Әл-Фараби, Қожа ... ... ... ... ... және қазақ ақын-жырауларының шығармашылықтарын
бойлай өтіп бізге дейін жеткен.
Дала перзенттеріне тән тағы бір ... олар ... ... үшін өмір ... керектігін, кімдермен қалайша күресіп, қайткенде
мақсатына жетіп, адамгершілік парасатқа ие болатындығы туралы ... ... ... жеке ... ... де ... бере білді.
Көшпелі қазақ өркениетінде Атамекен ең қасиетті ұғымдардың бірі
саналды. ... ... ... ... ... ... тасқа
жазылған Күлтегін ескерткішінде ел билеушілерінің Отаншылдық үлгісі мен
патриоттық сезімдері Қазыбек, Әйтеке билер, ... ... ... ... басындағы А.Байтұрсынов, Ә.Бөкейханов бастаған ұлт ... ... ... сөзбен ғана айтып қоймай, іспен де өнеге
көрсете білді. Әйтеке би:
- ... ... ... ғана ... халыққа қызмет
етудің, патриоттықтың биік үлгісі бола білді. Тәуке хан ... ... ... ... ... ... да жоғары
бағаланды.
«Атырау» газетінде 2007 жылдың 22 қыркүйегінде ... ... ... ... ... Мерген Байболовпен «Ел есіндегі Ер
Қосай» деген тақырыпта сұбат-материалы жарыққа шықты. Ер ... ... ... бес ... ... Кеңес заманында елге еленбей, көлеңке
күйде қалған Ер ... ... ... ел ... ... ғана шыға ... ... ата, Есет ата, Барақ ата, Бекет ата, Жаңғожа аттарының екінің
бірі ... ... Ер ... ... ... ... мен ... жауына деген қас мінезін айқын суреттелген.
Сонымен бірге тілші сауалының көбі Ер ... ... ... ... ... ... ... тілі жеңіл әрі ұғынықты, әңгіме ретінде
құрылған.Автордың шеберлігі сонда сұхбат ... ... Ер ... ... ... ... патриоттық тәрбие, отаншылдық, отансүйгіштік,
Атақонысқа, Атажұртқа, ... ... ... мен ... сүйіспеншілік сезім адам баласымен бірге жасасып келе жатқан ерекше
сезім. ... ... ... Өз ұлтын сүйіп, оның мұңын
мұңдап, жоғын жоқтайтын ... қана ... ... Отаншылдықты рухани
құбылыс ретінде зорлықпен, нұсқаумен, биліктің басқаруымен енгізу ... ... ... ... бар ... ... ... әрі
нәтижелі жұмыс істегенде ғана санаға сіңеді.
Көптеген елдерде ... ... өз ... тілін, дінін берік
сақтауымен және мақтан ... ... ... ... ... халықтарды басып-жаншып, отарлық үстемдік, ... ... ұлы ... патриотизм санасы мемлекеттік ұран ретінде
насихатталған.
Мәселен, «американдық» ... ұлт жоқ ... «Мен ... штаттарының азаматымын!» деген мақтанышқа толы ... ... ... ... ... 2001 ... 11 ... кейінгі- халқының
ынтымақтастығы, олардың:
- «Біз ... ... ... ... ... ... керек»,- деген саясатқа шын сеніп, үкіметін қолдауы бүгінгі
көп мәселені шешіп отырғанын баса ... ... ... патриоттық
сезімді бізде де:
- «Мен Қазақстанның азаматымын, бұл ... ... осы ... менің
бабаларым жатыр»,-деген азаматтық сезімді өзге ... ... ... ... алса, /8, / еліміздің саяси өміріне осы көзқараспен
араласса, 15 млн.ғана халқы бар, табиғи байлығы ұшан-теңіз ... ... ... па едік.
Еуропаның кейбір ғалымдары Отаншылдықты «ұлт», «азаматтық» деген
ұғымдармен алмастырды. 1931ж. ... ... ... ... ... ... қасиетін кеңейтіп, оған нәсіл мен тек, дін ... ... ... пен ... ортақтығы мен мақсаттар бірлігі секілді
қасиеттері қосты.
Қазіргі кезде Қазақстан өмірінде ... ... ... ... ... ... Конституциясына сәйкес
«қазақстандық патриотизмді» қалыптастыру және оны азаматтардың ой-санасына
сіңіруді мемлекеттік дәрежеге ... ... ... ... ... бар. ... патриотизм- ел азаматтарының
республиканың бүгінгі тұрақты өмірі мен жарқын келешегі ... ... ... іспетті. Отаншылдық сана- халықты топтастырушы рухани күш
бола тұра, халықтың күш-жігерін ... ... ... ... ... ... мен ақпарат жүйесі ел
тұрғындарының ... өзін ... төл ... ... ... ... қалыптастыруы керек. Отаншылдық, елжандылық туған отбасына, туып
өскен ортаға, туған топырағы мен ... ... ... ... ... ... көзі адамгершілік қасиеттер болмақ.
Көне түрік тәлім-тағылымының ... Дала ... ... ... ... ... ... иесі болған. Олар
адамгершілікті «сыйға сый», «тауларды ... ... ... ... ... Арғы ... сөздің қай уақытта да сатулы екенін түсінді.
Өйткені, олар ... ... ғана ... ... ... Айт ... айтсаң – ар төгілетінін, ал айтпа дегенді айтсаң – бас ... ... ... Соған қарамастан ұлттық намыс кететін жерде айта да, ... ... ... ... ... ... те ... ұрпаққа патриоттық тәрбие беру үшін де сайын даладан
бастау ... ... ұлы ... ... ... өн ... отырып, жастар жадына қалдыруды көздеу керек. Біле ... ... ... ... ... айтпағанның өзінде осыдан 20 ... ... ... де ... ұлы ... ұлы көрінісі еді.
Зейнеткер-ұстаз Рахметолла Ізтілеуұлының 2006 жылы 25 қарашада
«Ойымды айтсам деп ... ... ... ... ... ... деген мақаласында оқырман өз ойымен бөліседі.
«Мен желтоқсан оқиғасын ұлт-азаттық көтерілісінің ... ... ... Себебі бейбіт демонстрацияға шыққан адамдарды қуып тарату ... ... ... ... өрескел бұзып, жабайы жыртқыштардай
қимылдап қарусыз, буыны қатпаған жас ... мен ... ... ... мен күректерді жұмсап, ... ... ... ... жүк ... ... лақтырып, келешекте ұрпақсыз қалсын
деп қыздарды мұздай асфальтқа зорлап отырғызды.» деген ащы шындық ... де ... ... ... ... ой ... анық. Өйткені
желтоқсан оқиғасы сөзсіз тарихи ғаламат оқиға. Автор ... ... ... ... ... ... деп ... Бұл ретте аталмыш
айдардың берері көп. Баспасөз ... ... онда ... ... ой бөлісу елдің тамыр соғысын білу деген ... ... ... ... бар» мақаласы 2007 жылдың ... ... ... ... ... көрді. Авторы Құралай Қуатова
Жеңіс күнін қалай ... ... деп ... күннің өзекті проблемаларының
бірін көтереді. Мақала мазмұны шыныменде ... ... ... осы
мерекенің мәнін түсінбей, өзі соғысқа қатысқан адам құсап тойлайды. ... ... ... жүреді. Осы орайда ... ... ... ... түсіндіруді және ерлігімен танылған аталарға құрмет көрсетуді
негізгі нысанға алып отыр. ... ... «Біз ... ... құс
секілді бостандығымыз үшін аға ұрпаққа мәңгі ... ... ... ... еліне қызмет етудің ерен үлгісін көрсеткен ХХ ғасыр
басындағы қазақ ... ... ... ... ... ... ... Жұмабаев:
- «Әр тәрбиешінің жолы- ұлт тәрбиесі. Әрбір ... бала ... ... ... келе ... жеке-жеке жолы бар, әрбір ұстаз тәрбиеші
онымен таныс болуы ... /9 ... ... Ана ... айналып-толғанғанда айтпайтын
теңеуі жоқ. Өйткені бала ата мен ананың баға жетпес байлығы, ... ... ... ... оның ... ... ... өнегелі істерін
әрі қарай жалғастырушы. Ұл туғанға күн туады деп білген. ... ... ең ... борышы, ел-жұрты соларға арқа сүйейді. «Батыр болған
бабаңнан Ел қорғауды үйрен сен»-дейді дана ... Қыз ырыс әрі ... ... ... әулие, алысты жақын ... ... ... ... ... ... ру белгісі де сақталған.
Мәселен, ... ... ... руы ... атымен аталса, Қаракесек руы
Болатқожаның шешесі Қарқабат ананың есімін ұран тұтқан.
Бүгінгі отбасының бала тәрбиесі ... ... ... ... Атам ... ... билеген, түзді де билейді, үйде оңбаған түзде де
оңбайды» деп ... ... ... ... ... ... ... басына ауыртпалық түскенде барлық қиыншылықтан жол тауып, мүдірмей
өте білгендігіне өткен тарихымыз куә. Олар қайда жүрсе де ... ... өз ... ... ... ... ұлтжанды, намысшыл сен түр
мен атайын болған.
Бүгінгі бала-ертеңгі ... ... ... ... ... иесі, сондықтан балғын кезінен ... ... ... ... ... ғана шаруасы емес, мемлекеттің ең басты ... ... ... орай ұлы ... ... «Ел ... ... түзе»
деген сөзінде зор мағына алуан сыр ... Әр ... ... ... бөбектеріміздің мүддесін, тәрбиесін,бұғанасы бекіп, айдарлы да,
айбарлы атпал азамат болып өсуін «бесіктен белі шықпаған» кезінен ... ... жас ... мен ... міндеті. Бүлдіршін қамын
бүгін ойламасақ, ... күні опық ... ... Осы ... ... ... ... де көп көңіл бөледі.
2007жылдың 8 наурызында жарық көрген мына бір ... ... ... ... ... ... жүрген қыз, кіммен үлгі алып
жүр» атты оқырманға ой ... ... ... ұмыт ... ... жас жеткеншіктер бойында қалыптастыру жөнінде қалам тербейді.
Жас ұрпақтың бойына ... ... ең озық ... ... ... ... ... бүгінгі таңдағы қазақ қыздарының жүріс-тұрысы, киім-
киісі қатты толғандырады. Қазір, жасыратыны жоқ, көшеде ... ... ... ... жүре ... болды. Расын айтқанда, олармен бірге көлікке
мінуге де, дастарханда қатар отыруға да ... ... «Бес ... ... ... қыздардың бәрін кінәлаудан аулақпыз, бірақ араларында
омырауын ашып, балтырын жарқыратып ... де ... ... ... әйел ... ... ... тәрбиелік тағлымдар
жеткілікті. Солардың ішінде ер адамға ұятты жерлерін көрсетпеу де бар. ... ... иман да ... ... ұрпақ тәрбиесі ата-ананың қолында. Қыз ... ... оның ... ... көп, ... бүлдіршін соған
қарап бой түзейді. «Шеше көрген тон пішер» ... ... ... қызы ... ... Ал 3 ... 2007 жылы ... Садықтың «Қайда кетіп барасың,
Қаракөз қыз!» атты мақаласыда ... ... ... осы тақырыпқа
қалам алып жазуының себебі жап-жас қыздарымыздың 30-40 ты ... ... ... жанында жабысып отыратындағына байланысты. ... ... ... ... ең сұлу қыз-қазақ қызы» деген.
Бұл қазақ қыздарының сыртқы бейне, тән ... ғана ... ... ... ақылдылығына, парасаттылығына берілген баға. Өйткені қазақ
қыздары, қазақ әйелдері төзімділігімен, адалдығымен дараланған. Бізге ... ... ... ұлы аналарымыз жері үшін, ері үшін намысын биік
қойып, ожданын таптатпаған. ... ... өз ... біз де неге
осылардың жолын қумаймыз деп ой салады.
Автор көтеріп ... ... ... себебі ол өз тарихымыз, өз
тұрмысымыз ғой. Мақала тақырыбының әлеуметтік тереңдігі мен тәрбиелік ... ... ... тағы бір ... ... ... ... «ҚЫДЫРУДАН ҚОЛЫ БОСАМАЙТЫН ҚАЗАҚ бала тәрбиесіне
немқұрайды қарауды әдетке айналдырып барады» ... ... ... ... 2006 ... 29 ... жарық көрді. Тақырып атауы тым
ұзақ болса да қоғамда ... жат ... ... ала отырып, бала
тәрбиелеудегі келеңсіз жағдайларды сөз етеді. Мақалада ... ... ... ... ... ер жеткен шағына дейін баяндалады. Сәбиге қарау-
оның әкесі мен шешесінің ортақ ... ... бола ... да түн ... ... ... ... міндеттей көрінеді. Ер-азаматтың бұл
«процестен» тыс қалуы ұят емес. Керісінше, баласының ... ... ... ... ... ... ... «Қатынжандысын қарашы.
Біздің үйдегі балаға қарамайтын еді» деп ернін сылп еткізуі ... ... ... ерте бастан араласып, бойын үйреткен жөн емес пе?
Осыдан кейін бала-шағасынан безген кей ... ... ... екен деп ... ... ... бағыты да өзгеше. Балаға қарағанның жөні осы екен
деп байқаулардан орын сатып ... ... ... ... ... қаражат бергендерді көріп жүрміз. Сөйткен бала ерке емес,
есір болып шығады. Автор баланы үнемі ... ... ... тәрбиелеп
отыру керектігін сөз етеді. Сонда ғана бүгінгідей бас ... көз ... ... ... перзентін тастап кеткен безбүйректік
болмайтынын қалың көпшілікке ескертеді.
Жоғарыда келтірілген үш автордың ... ойы, ... ... ... бір. Ол - ... ... ... айнасы, ұрпақтың
алтын ұясы дей келе, жас ... ... ... ... озық үлгілерін
сіңіру. Осындай тәрбиелік мәні зор материалдар газеттің ... ... ... ... ... ... ұлтжанды, жігерлі,
білімді ұрпақты қалай тәрбиелеп, өсірудің жолдарын үйрету туралы жазбаған
бірде бір Алаш ... ... жоқ ... ... ... ... Міржақып
Дулатовтың төмендегі отансүйгіштік өлеңі оған ... ... бола ... ... ... көретін отаншыл Міржақыптың аузына жас ... ... сз бола ... ең ... ... адамның өз отанын
сүйіп, адал қызмет етуі, яғни шын ... ... ... ... болды.
Мен біткен ойпаң жерге аласа ағаш,
Емеспін жемісі көп тамаша ағаш.
Қалғанша жарты жаңқам мен- сенікі:
Пайдалан, шаруаңа жараса ... ... ... ... ... адал ... ... арнаған М.Дулатов әрбір
азаматтың отан, халық алдында дәл өзіндей адал болып өтуін олардың ... деп ... ... ... ... ... деп ... оның ауқымы мен өрісін тарылтып, саяси да, парасат жағынан да шектеулі
адамдарға тән етіп ... ... ... ... болу ... ... ... идеологияға жат қылық, адам пиғылы іс ... орын ... ... ... ... ... мағынасынан арылтуға
біздің елімізде тәуелсіздік алғаннан кейін көріне бастады. Біздің ойымызша,
дұрыс мағынасында ұлтшыл, ұлтжанды болу еш айып ... ... ... экономикалық саяси әлеуметтік-тұрмыстық, мәдени, т.б. өмір
саласында ... ... ... ... көрсетсе, бұл жаманшылықтың
емес, керісінше, имандылықтың нышаны болып табылады.
Ал дүниежүзілік ұлттануда ұлтшылдық- қоғам өміріндегі объективтік
этникалық ... ... ... ұғым. Ол табиғаты күрделі,
қайшылыққа толы құбылыс болғандықтан да, оны әртүрлі ... ... ... түсінуімізше, ұлтжандылық пен отансүйгіштік егіз ұғым. Ал ... ... ... ... ... туралы айтудың өзі бекер.
Сондай-ақ, өткен жылы «Қазақстан Республикасының азаматтарына
патриоттық тәрбие ... ... ... ... ... ... Президенттің ЖАРЛЫҒЫ шықты. Онда:
- «Ел өміріндегі бірқатар ... шешу көп ... ... даму ... ... ... сананың
қалыптасуына, өз еліне деген мақтаныш сезімге, ... ... ... азаматтық борышын орындауға дайындығын тәрбиелеуге
байланысты»,-деп көрсетілген. Сонымен қатар, «бүгінгі күні балалар мен
жастардың патриоттық ... ... ... өз ... ... пен ... сезімін қалыптастыру, азаматтық борыш пен
негізгі конституциялық ... ... ... ... сай келе ... ... ... жұмыс еліміздің
азаматтарының бойында патриоттық сананы қалыптастыру жөнінде
стратегиялық ... ... ... шешуді қамтамасыз ете
алмайтыны ашық ... /10, ... ... ... ... мен оған ... жайлар туралы айтылған. Солардың бірі, діни саладағы пайда болатын
өзекті ... ... ... ... әзірлеу. Өйткені, қазіргі
уақытта діни конфессиялар анталап бөрідей шулаған заман туды. 1,5 ... ... ... ... 15 ... ... бар Қазақстанда 47 діни
конфессия бар. Енді сөзіміз дәлелді болу үшін ... ... ... ... көрейік.
2009-жылдың 24-ақпанындағы нөмірінде Әлпеш Садықтың «Жастар және
қоғам» ... ... ... ағым ... жүр» ... ... жарық көрді. Мақаланың аты айтып тұрғандай әңгіме арқауы - ... ... ... автор 2009 жылды ТМД елдері бойынша жастар жылы етіп
бекітілуіне байланысты жастарымызға мемлекеттік ... ... ... ... ... насихаттауды мақсатыңа алып отыр. Өткен ... ... ... ... ... ... ... жетекшілерінің
саммитінде ТМД елдері бойынша биылғы жыл ... жылы ... ... балабақшадан басталады, сол ... бала ... ... керек. Жастарды олардың дұрыс қалыптасуына кері әсерін
тигізетін жағдайлардан, діни ... мен ... ... ... қорғауымыз қажет. Ол үшін Ұлттық Қауіпсіздік комитетімен бірлесе
жұмыс жасаған жөн. ... ғана біз ... ... ... ... автор. Өзекті мәселені көтеріп отырған автор ... ... ... төл ... тигізіп жатқан кері
әсерлерін ашып ... ... ... қоғамдық өмірге мүлде
қызықпайтын жастар да бар. ... ... ... үшін ... ... қажет. Оқу орындарында дінтану сабақтарын
жүргізу- бүгінгі күннің ... дей ... діни ... теріс ағымдармен
бүкіл қоғам болып бірлесе күресу керек деп үн қатады.
Мақала әлеуметтік проблеманы көтерумен қоса ... ... Оған ... ... ... ... дәлел бола алады. Газет
бетінен осындай өзіндік ерекшелігі бар көңілге қонымды материалдар жиі ... ... нұр ... нұр ... ... ... үндес газетіміздің осы санында ... оқу ... ... ... ... ... ... көбейіп
барады» атты шағын мақаласына назар салсақ. «Айтпаса сөздің ... ... ... ... ... бет ... құптарлық жағдай. Десек те,
осал тұстарымыз да аз емес. Себебі дініміз тамырын ... ... ... да ... ... Ислам дінінің атын жамылып жүрген жалған әртүрлі ұғымдар,
секталар қаптап бара жатқандығы туралы сөз қозғайды. Қанаты енді ғана ... ... ... ... ... ... ... екенін өзге діннен
қалай ажыратып алады? Бөбектердің аңғалдығын білетін ... ... тез ... ... ... ... ... сақтықпен
қараған жөн деп ой салады.
Елімізде мешіттер жыл сайын салынып, ... ... ... ... діни «Нұр ... ... Шымкентте медресе ашылған
болатын. Енді сауатты ұстаздар да көбейген шығар. Бұл діни маман ... ... ... ... дінтану сабағын жүргізіп, оқушылардың
білімін жетілдіріп, әдептілік пен тәрбиені қоса айтса нұр жақсы болар еді
деген ... ... ... бұл сөзі ең ... басқа тіл, басқа дін,
өзге дәстүр, өгей салттардың ықпалына түсіп жүрген жастарды ойландырары
анық.
«Діни ... ... ... ... ірітеді» деген Меңдібай
Елемесұлының көлемді мақаласы 2009 жылдың наурыз айының 26 ... еді. Енді осы ... ... көрсек. Мақалада бүгінгі күннің
өзекті мәселесі туралы сөз ... ... ой ... ... ... шебер ашылған және тақырыбы да өте сәтті, ұтымды қойылған. Бүгін
таңда облыста қалыптасқан діни ахуал, оның ... діни ... жан - ... ... ... ... өзі ... мақаланың бет-
бейнесін көрсетіп тұр. Айта кетерлік тағы бір жайт, көптеген авторлар діни
экстремизмнің өзін тақырып ретінде алудан қашқақтайды. Олар ... ... ... етеді. Бұл жерде автордың шеберлігі десе де
болады тақырыпты дәл табуы және ... ... дөп ... емес ... ... ... ... теріс әсері
зор. Мәселен, «Иегово куәгерлері» әскер қатарында азаматтық борышын өтеуге
қарсы үгіттейді. Сонымен ... ... ... «халық емшілерінің» келуі де
жиіледі. Олар адамдарға сан әдіспен психологиялық әсер етеді. Сырқатынан
айығуға келген адамдардың өздеріне деген сенімін пайдаланып, религиялық
ағымдарға тартады. Оған көп ... ... ... ... толыспаған
жастар, қарсы тұра алмайды. Қазір арамызда ата-анасынан, туысқандарынан,
ұлттық ортасынан аласталған жандар бар екені жасырын емес. Олар тек қана
діни ... ... ... ... ... ұстайды.
Әрине, қандай дінді ұстану әркімнің өз қалауы. ... ... ... ... ... ... олардың мемлекеттік
саясатқа қарсы үгіттеуіне жол берілмеуі керек. Ең бастысы, ұлт
қауіпсіздігі, ел тыныштығы мен ұлтаралық достық деген ұғым бәрінен ... ... ... ... ағыммен күресу үшін білім беру, мәдениет, құқық
қорғау, бұқаралық ақпарат құралдары күшін біріктіруді ... ... ... ... ... өз бетінше әрекет жасауда. Демек, бұл
істі облыстық религиялық ... ... ... ... ... ... ... 8-наурызында Меңдібай Елемесұлының
«Білімді жас басқа ағымға ермейді немесе бүлініп ... ... ... ... ... ... ... діни
басқармасының Атырау облысы ... өкіл ... ... қажы ... ... ... тақырып қою ерекшелігіне келсек, тақырып ... ... ... ... ... ойды ... ... болар еді.
Өйткені соның өзі мазмұнды ашып тұр. Бірақ автордың мұндай ... ... ... келтірмес деген ойдамын. Сұхбат-мақалада соңғы кезде халық
арасында дінге деген теріс түсінік ... келе ... одан ... болатыны жөнінде «Иманғали» мешітінің бас ... ... ... ... ... ағым ... ... сіңіп кетіп жүр?»-деген тілші сауалына
имам былай дейді: «Қазір білім қуған жастарға алыс жақын шет ... ... ... ... ... бе, әлде ... ... ма-
әйтеуір сыртқа шығып білімін жетілдіруге мүмкіндік бар. Міне, ... ... ... ... діни ... уағыздап жүр. Әр елдің дұрыс деген
шариғат тадабының өзі ... ... ... ... Ал біздің дәстүрлі діни
көзқарасымызбен қабыспайтындары жеткілікті.»
Тілші сауалына имам ... әрі ... етіп ... ... жауап
берді. Автор сұхбатты шебер ... ... ... ... ... ... «Мешіт қайда қарап отыр?» деген сынды да ... ... ... ... ... ... ортақ парыз дей келе
«Жұмыла көтерген жүк жеңіл» демекші қоғамдағы бұл ... сіз бен ... ... ... әр ұлт әр ... ... ... кетпей тұрғанда,
мемлекетіміздің тарихын жас ұрпақтың санасына құятын кезең келді. ... ... шын ... ... ... отансүйгіш, патриот бола алмайды.
Әркімнің айтқанына ... ... ... ... ... да ... ... тәрбиелеуге үлгі етерліктей өнегелі
тұстар жеткілікті, айтулы тұлғалар да мол. Дегенмен ешкімге ... ... ... ... ... ... қағанат-төрткүл дүниенің
кіндігіне іргелі ел орнатамыз деумен-етігімен су кешіп, ат ауыздығымен су
ішкен қилы ... ... ... ... ... берген бабаларымыздың үлгі-
өнегесі бір бөлек. Олар аспандағы рухын біздерге жоғалтпай ... «Ей, ... ... ... ... ... ... Ағалы-інілінің дауласқандығынан, бекті ... ... ... ... ... халқы,
қағандығыңнан, елдігіңнен, төріңнен, билігіңнен айырылдың. Жер-жерге
босып сандалдың. ... ... ... ... кері ... ... не пайда таптың?! Бек ұлдарың құл болды, пәк қыздарың күң болды.
Түрік халқы, өкін!» /11, /
Баба тарихтан ... ... ... ... Енді мына ... ... ... қажет.
Бұл қазіргі жаһандану тұсында оңай ... да ... ... істер жасау тек намысты, ұлттық рухы сөнбеген, отаншыл, жеке
бас ... ұлт ... ... ... адамдардың ғана қолынан келеді.
Бүгінгі күні арамызда ондай адамдар көп көрінбей тұр. ... да ... ... ... кіріп, «төр менікі» десе, бүгін дәл осы ... ... ... ... ... мен ... ... келгенін жасап жатқандықтары ... ... ... ... ... айтылды. Намыссыздықтан, жігерсіздіктен,
жоғарыда отырғандардың сатқын саясатынан сөзде патриот, істе ... арын да ... ... ... ... ... ... 13-қыркүйегінде «Атырау» ... ... ... заңды да, аяушылықты да білмейді» деген ... ... ... аты ... тұрғандай мақалада шетелдік
компанияда орын алған олқылық өзінің өрескелдігімен ерекшеленеді. Аталмыш
кәсіпорында ... ... ... ... ... орны мен ... ... Еліміздегі қолданыстағы «Еңбек ... ... орай ... ... ... 30 ... ... тиіс екендігін
ескерсек, жұмысшылар алпыс күн бойына еңбек еткен. Бұдан ... ... ... ... ... тұр. ... ... қазақ
жұмысшылармен шетелдік жұмысшылар арасындағы теңсіздікті де қозғайды.
Біріншілері екіншілеріне қарағанда 5-6 есе аз ... ... Және ... жағдайы жақсы жасалғандығының өзі ... ... ... туғызып жатқаны рас. Кейбір шетелдік компаниялардың іс-
әрекеттерінен қазақ жұмысшыларының Ата Заңмен бекітілген ... аяқ ... ... ... ... ... дәл осы ... Елена Таңбаеваның
«код-400» атты мақаласына назар аударсақ. Компания техника ... және ... ... жұмыстан тыс мезгілде арақтың иісі шығып тұратын
болса, оларды арнайы «Код-400» деп ... ... ... Бұл ... ... ... ... алдағы уақытта не ... не оның ... ... жұмысқа алынбауын көздейді. Яғни
«Код-400» тізіміне ілінген қазақ азаматы Теңіз аумағында жұмысқа орналаса
алмайды. Бұл дегенініз ... ... ... ... ... ... ... сөз емес пе? Автор өз сөзінде «Код -400-ді» қолдану
құйыртқы саясат, тікелей жұмысшының болашағына балта ... ... ... ... ... бар ... ... орналасуы қиындық
туғызады, ал өлкеде өркен жайған жұмыс көзі ТШО ... ... ... жұмысқа алынбайтынын тілге тиек етеді. Әрине, бұл
мақалалар ... ... ... ... де ... ... нысаны
бір ол қазақстандық азаматтардың конституциялық құқықтарының бұзылуы.
«Көргеннен көз ақы алады» деп немесе «Сырттағы жаудың шапқанынан
іштегі ... ... ... «жау ... алғанда, бөрі етектен
тартардың» керін келтіріп жатқан Алматы облысының ... ... ... ... мен ... масайрауы да сол
намыссыздығымыздың нәтижесі. ... ... ... ... ... біздің
билік пен құқық қорғау органдары бұлардың бәрін жеке ... ... ... ... деп ... ... ... халықты
ынтымақтастыққа, азаматтық келісімге, төзімділікке шақырудан жалығар емес.
Осындай кері әсерлер ұрпақ тәрбиелеуде қиындық тудырары сөзсіз емес ... ... ең ... ... өз Отанының тарихи
қалыптасу, сабақтаса даму жолдарын түбегейлі зерделеп, сол ... ... және ... ... ... ... одан әрі ... ғұмыр шежіресін өз өмірбаяны сияқты терең сезіне ... ғана ... ие ... ... ... Бұл ... адам бойына отаншылдық
сана-сезімді дарыту, ең алдымен, білім мен ... ... ... ... байланысты.
Қазақстанда тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында білім жүйесінде
ұлттық білім мен тәрбиеге ерекше көңіл ... ... ... ... ... ... жүргізілген қажетті, қажетсіз реформалардың
нәтижесінде бұл бастама ... ... ... этномәдени құндылықтар
бүкіл білім беру мен тәрбие ... ... ... ... ... мен ... ... тұғыр болуға тиіс еді. Сол ... ... ... ... ... ... ... еді. Қазір жоқ.
Бұл ретте, әрине, елдің елдігін дәріптейтін, ұлттың ұлылығын
ұлағаттайтын ... ... ... ... ... ... жүргізілгені абзал. Сонда, отаншылдық деген киелі ұғым жай ғана
жақсы ниет деңгейінде қалып ... ... ... ... патриоттық
сезімдерге бөлеп, одан әрі асқақ әрекеттерге бастайтын ... ие ... ... ... ... ХІХ ... өзінде-ақ былай деп
жазыпты:
- ... ... ... ... ... ... қарамастан, олардың әрқайсысына тән ұлттық тәлім-
тәрбие жүйесі, әрқайсысының дара мақсаты мен сол мақсатқа жету жолында
ұстанатын ерекше әдіс тәсілдері бар. ... ... оның ... ... тегеурінімен айқындалады. Демек, оқу-тәрбие
жұмыстарына қатысты бағыт-бағдарды мән-мазмұнды, ... ... ... ... ... оң ... ... Әрбір
тәлім-тәрбие жүйесінің ең өзекті идеясына халықтық қасиеттер ... ... ... ғана жастар өз ұлтының уызына жарып, ұлттық рухпен
рухтанады, нағыз патриоттық сезім қалыптасады.
Осымен үндес ой-пікірді М.Шоқай 1931 жылы «Яш ... ... деп ... ... ... жұрдай рухта тәрбиеленген ... ... мен ... ... ... ... ... ұлттық, мазмұны пролетарлық болсын» деген формула халықтық рухқа
сай келмейді.
Халықтың рухани дүниесі (мәдениет) біртұтас ... ... және ... бөлуге болмайды. Кез келген рухани ... ... де, ... де ... ... ұлыстар мен ұлттардың ... ... ... ... біртұтас білім кеңістігін қалыптастыру
міндеті тұрса, ... жас ... ... ... ... ... қажеттілік болып отыр.
Осы тұрғыдан келгенде, Қазақстандағы орта, арнаулы орта ... ... ... және мәденитүлетуші қызметін
танытатын әлеуметтік мұраттарды айқындап алуымыз керек.
Олар: біріншіден, оқушының ұлттық ... ... ... мен ... тұтастыққа жетілдіріп отыру қажеттілігі;
екіншіден, ұлттық құндылықтар жүйесін сақтай білуге және оны ... ... ... оқушыларды баулу мәселесі; үшіншіден, жас ұрпаққа білім
беру барысында, бір жағынан, бүгінгі ... ... ... ... ... отыруына, екінші жағынан, өз елінің этномәдени,
тарихи, әлеуметтік экономикалық ахуалын терең тануына айрықша ... ... ... ... көп ... білім мазмұнына тікелей
байланысты. Әсіресе Білім мазмұнының гуманитарлық компаненті негізгі рөл
атқаратынын айрықша атап ... жөн. ... ... ... ... тілі,
қазақ әдебиеті Қазақстандағы мектептердің ең бір басым ынтамен ... ... ... оқу пәндері болуға тиіс. Мұның өзі, ... ... өмір ... ... сол ... ... қалыптастырудың ең бір пәрменді тетігі екеніне мән беретін мезгіл
жетті.
Оқушының ... ... мен ... асқақ сезімдері тек қана
біліммен тәрбие барысында қалыптасады. Бұл ретте, Отан, ел-жұрт, төлтума
мәдениет, салт-дәстүр, ... ... ... ... ... ... көзі ... ғылым пәндерінде екені, әсіресе, сол
пәндердің қазақ тілді мәтіндерінде екені басы ашық ... ... ... ... мен ... ... ... осы мәселелерге ойдағыдай
мән берілмей келеді.
- «Мәселен, бүгіндері мектептерде білім беру ... ... ... ... ... ... оқу ... білім аламыздан
гөрі, мектеп бітіріп, қашан тезірек студент ... сол ... ... ... ... деу?! Бұл ... көпке топырақ шашқандық емес,
көптің көкейіндегі мәселені қозғау. /12/.
Рас, отаншылдықты қалыптастыру, патриоттық тәрбие беру ... ... ... бойына дарыту тек қана ... ... ... ... ... ... сезім кез келген ұлттық-мемлекеттік
жаралымның азаматтарының өмір салтына, өмір сүру нормасына айналуға тиіс.
Яғни, жас ... ... ... етіп ... мемлекеттік маңызды да
жауапты істердің бірі болып ... Осы ... ... ... ... ... жас ... тәрбиесінде бұқаралық ақпарат
құралдарының жетекші орынға шығып отырғаны өмір шындығы.
Солай бола тұра, бүгінгі ... ... БАҚ ... ... ... бара ... ... алаңдатады. Ресми
деректерге қарағанда, Қазақстан ... ... ... БАҚ-тан
шетелдік БАҚ біраз көлемде артық екен.
Турасын айтқанда, мұндай жалпақшешейліктің сөз ... ... ... де үш қайнаса сорпасы қосылмайтын сияқты. Мұның
шын атауы- ... ... ... ... ... ... ... басқасын былай қойғанда, шетелдік ... ... ... ... ... ... сай келе ... көрермен-тыңдармен-оқырман жұртшылықтың ақпарат тасқынынан оңы
мен солын айыра алмай қалай мәңгіріп отырғанын ... қиын ... ... ... ... құқықтық мүддесі мемлекеттік деңгейде
қорғалмай, аяқасты болып ... ... ... ... ... ең ... ... ақпараттық-
ағартушылық ұстаным болуға тиіс. Бұл ретте БАҚ-тардың рөлі ... ... ... ... ... ... ұстаз Сағымбай Қабашұлы Қозыбаев өзінің берген бір
сұхбатында былай ... ... бір ... ... ... ... факультетті бітірген бір
студентім келіпті. Оқу бітіргеніне бірер жыл ... да ... бір ... ... ... ашыпты. Бұған не
деуге болады? Мұндайда не күлеріңді, не жыларыңды білмейсің?». /13, /
Шыныменде, бұл ... ... ... яғни ... адам қазір
немен айналысам десе де, оған жол ашық екені байқалып ... ... ... ұрпақты аздыратын, ұлтты тоздыратын
кейбір бейбасбақтықты ауыздықтау проблемасы әбден шегіне жеткенін терең
сезінуіміз ... ... ... ... ... пен ... ... тартып алып, мейлінше жаман жолға бастап бара жатқанын көз көріп, ... ... бұл ... көрермен-тыңдарман-оқырман жұртшылықтың
қыжылымен де, қарсылығымен де шешіле қоятын мәселе ... Бұл- ... ... қамтамасыз етуге тиісті атқару, құқық қорғау және
заң шығару орындарының тікелей араласуымен ғана оң ... ... ... ... ... Бұл ... жол табу үшін әлі де ... ұлттық
менталитет пен ұлттық болмыс қалыптастыра беру керек екені аңғарылады.
Біз бұдан не ұқтық? Тәуелсіздікке, егемендікке қол ... ... ... ... ... ... әсерінің
молдығын, сол жәдігерлердің қалдырып кеткен мұрасын бүгінгінің еншісіне тең
бөліп беріп, сондай ұрпақ тәрбиелеп шығару керек екендігі ... ... ... ... күні ұлттың жан-дүние ерекшеліктерін әлеуметтік
психологияның маңызды саласын ... ... Бұл ... ... әлеуметтік, саяси құбылыстардың арақатынасы, ... ... ... ... ... қасиеттер мен өзіндік
өзгешеліктер, этностың ішкі дүниесінің қалыптасуындағы сана мен ... ... ... және жеке адам, басқа да мәселелер- осы ғылымның
объектісі. Ортақ шаруашылық, табиғи, ... ... тіл, ... ... негізінде белгілі бір ұлтқа тән тұрақты психологиялық мінез-
құлық, жан-дүние қалыптасады. Оларды жалпы адамзаттық қасиеттердің ... деп ... ... ... Барша адамзатқа тән құндылықтар ұлттық
болмысқа сәйкес алуан түрленеді.
Ұлтты біріктіретін де, ... ... ... да ... ... «Біз ... өзіміз басқалар арқылы таныдық»,-деп ... ... ... ... бізді оларға қарсы қою, салыстыру арқылы
ұлттық сана қалыптасады.
Әрине, ұлттық сана-сезім, ұлттық дүниетаным халыққа туа ... ... ... ... дүниесі, бай ауыз әдебиеті, қалыптасқан
тәрбие жүйесі қазақ елінің жадында ... ... ... ... Рухани қазынамыз, әсіресе өшпейтін мұра- ауыз әдебиеті қоғамдық ой-
зерденің негізі болды.
Тіпті, қазақ ... ... ... ... ... ... жалқаулық, күншілдік, мақтанғойлық,
жалақорлық сияқты қылықтар да тән.
Қазіргі ... ... ... қаупіне Мұхтар Жанұзақұлы былайша
тоқталады:
- «Бүгінгі қазақта бірлік жоқ, ... ... тілі мен ... мәселеде қазақ арасында бірауыздылық болмай отыр. Мұның зардабы
ұлтаралық қарым-қатынаста да, билік пен қазақ ұлтының ... ... ... ... ... тілі ... келіп, лайықты
орнын иеленеді деген үлкен үміт пайда болды. Бүгінде сол үміт ... ... ... ... арасындағы айырмашылық орасан. Қазақ
тілін үйрену қажеттігін ... ... келе ... туған тілін
білмейтін қазақтар әлі де көп». /14, /.
«Атырау» ... 5 ... 2006 жылы ... ... ... ... ... «Қазақша жазудан қашқан қазақтан қорық, себебі
олар тілін қорлауға намыстанатын емес» деген көлемді проблемалық ... ... ... Тіл ... ... ... сөз
қозғайды. Жасыратыны жоқ, бүгінгі таңда көптеген мекемелердің атауы орысша
не шетелше жазылған. Мысалы: «POWER» ... ... ... кафе-бары,
«SEIL cinema» кинотеатры, «CONS jeans», «ORANGE», «CO ON», «MOTOR sins»,
«TITO», ... ... киім ... ... ... ... ... Автор осылай шетелше жазуға не зәрулік бар, кім ... ... ... алға ... ... мемлекеттік тілге деген
құрмет белгісін білдірмейді. Мақала әрбір ұлтым, ... ... ... намысын оятары хақ. Ана тілінде жөндеп сөйлей алмай ... ... неге әуес ... автор мына мысалдан көрсетеді.
Қазақтың «KURALAI» сауда бутигінде қазақ ... ... ... ... ... бірақ салонның аты латын әріптерімен
жарнамаланған. «AIT»ерлер аяқ-киімі дүкені де солай. Екеуінің да иесі ... ... шет ... ... ... ... ... ашына жазады.
Мақала соңында өз тілімізге өзімізден басқаешкімнің жаны ... деп ... ... 8 ... «Тіл ... ел бізді
үлгі тұтады тек қана осыған лайықты ... ... ... ... жарық көрді. Мақала толықтай ... ... ... ... Автор тілде қозғалыс бар екенін ... ... ... ... ... артуы үлкен қуаныш және ауыртпалығы зор міндет
екенін басты назарда ұстайды.
Ал Қилыбай Қуанышбайұлының «Ұлттық тіл-ортақ игілік» деген ... ... 2007 ... 11 ... жарық көрді. Мақаланың тақырыбы
өзектілігімен қатар мазмұнды. Атаудың өзі айтып тұрғандай ... ... ... барлық ұлт өкілдерінің ортақ тілі болу керек.
Алайда іс жүзінде бәрі ... ... ... өз ... ... Мақала тілі сай-сүйегімізді сырқыратар күйінде жазылған.
Ұлттық идея- адамзат тарихына көптен танымал ... ... жолы ма, әлде ... көзі ме?» деген сұрақтар қашан да қойылып
келеді.
Ұлттық идеяның ... да ... ... ... ... ... ... дейінгі аралықтағы алуан түрлі көзқарастарды
қамтиды. Ал Қазақстан сияқты көпұлтты мемлекет бірнеше ... ... ... ... ... ... аясына айналып отыр.
Әр ұлттық идеология ортақ мүдделермен ... ... ... ... ... ... байланысты өз түсініктерін алға тартады.
Саяси идеологиялық плюрализм сияқты ... ... ... заңды
құбылыс. «Әкелері жүзім жеп, ... ... ... ... ... жас мемлекеттер тоталитаризм заманынан қалған көптеген
қайшылықтармен кездесіп отыр. Сан түрлі мәселелердің ... ... ... мүдделердің барлығы ақиқат.
Ұлттық идея- талай ұрпақтың еңбегімен, қуаныш, ... ... ғой. Бұл ... ... ... ... ... тарихи
болмысымен келген, сол себептен де ол ... ... ... ... ... ұлт- өз болмысының авторы» ұлттың мұрат пен
мүддесі, кешегісі, бүгінгісі, ертеңгісі, ... мен ... ... ... ... ... ... оның мәні қайшылықты,
өрісі кең, ол ... ... ... ... ... ... жаңартуға үлкен дем береді.
Отаншылдық ... ... ... өткізген жалаң
интернационализмнің зардабын шеккен этностар үшін ол ... ... ... рухани тірегі. Сол себепті де бүгін
өткен тарихқа, дәстүрлікке, ... ... ... ынта ... төлтума
ұлттық ерекшеліктерге көз жеткізуге, нығайтуға күш салынуда. Бұл дәйекті
түрде ұлттық сана ... ... ... ... ... кетуден сақтандырады.
Әр ұлт өз тағдырына тән мәселелерді өзіндік жолмен шешеді. Ұлттық
топыраққа ... ... ... ... ... ... ... Өзбектерді шведтендіруге, қазақтарды француздандыруға, орыстарды
америкаландыруға ... идея ... ... қиял емес, ұлттық болмыстың, тарихтың
көрінісі. Ғасырлар бойы тірнектеп жинаған рухани мұра, ұлт рухы ... ... оған ... ... отырады. Бұл өзара әрекеттестік ұлт
мінезін ... ... ... ... ... ... ... пайымдарға қарағанда
әлемде 2300-ден астам ұлттар мен ұлыстар, этнографиялық топтар, сонымен
бірге төрт ... аса ... ... түрлі диалекттер өмір сүруде. Осының
барлығы тарих пен табиғат тауқыметінің ... ... ... ... ... ... ... тағдырына тиісті ықпал етеді. Сондықтан әрбір
ұлттың өмірінде, мәдениеті мен рухани-психологиялық келбетінде өткен жолдың
іздері анық байқалып, ... ... ... мен ... ... ... біздің заманымызға жетіп отырғаны мәлім.
Ұлттық психология оның құрамдас бөліктері, ... ... ... мен ... ... ... ... саяхатшылар, саяси
күдікті ретінде елде болғандар және т.б. жазбаларында кездеседі.
Дегенмен, қазақ халқының ... ... мен ... жайлы кейінгі кезде ғана Н.Жанділдин, М.Сужиков, Сәбетқазы Ақатай,
Н.Сәрсенбаев және т.б. еңбектерінен ... ... ... жылдары тіптен ұлтық психологияның зерттелуіне қарсы
ғалымдар да болған. Сондықтан ұлт ... оның ... ... ... мен ... менталитетке жеткілікті көңіл
аудармау, ұлттық көңіл-күйді, тарихи қалыптасқан ... мен ... ... ... ... ... ... соғады. Оны тіптен социализм практикасының өзінен
байқалып отырған келеңсіз құбылыстар көрсетіп ... ... ... ... ... тұрғыдан бағаланып, ұлтаралық қарым-
қатынасты, ұлттық тәрбиені жетілдіруге жұмсалуы ешкімді де күмән ... ... ... ... ... ... оның табиғатын, жалпы адамзаттық, таптық-әлеуметтік және
ұлттық арақатынасын ажырата білуде. Халықтардың психологиясы
ұлттың рухани бейнесінің маңызды жағының ... ... ... бейнесінің
екі жағы бар: идеологиялық және ... Оның ... ... ... ... ... дін, т.б. жатқызамыз. Әрине, рухани
бейненің бұл жақтары өзара шартты байланыста болады.
Ұлттардың ... ... адам ... ... ... ... ... қалыптасады. Ол өзінің
түп тамырымен халықтар тарихының терең түкпірінен орын алып, оның ... ... ... дамуда.
Ұлттық психология мен ұлттық менталитет адамдардың біріккен өмірі
мен күресінде, әлеуметтік, табиғи-географиялық, материалдық, мәдени
жағдайының шарттарына лайық қалыптасады. ... ... ... ... ... ... ... бірдей элементтері,
дәстүрлер мен әдет-ғұрыптары пайда болды.
Біздің пікірімізше, ұлттық психологияның ерекшеліктері ... ... ... ... мен әлеуметтік-экономикалық, рухани
өмірінің алғышарттарына байланысты қалыптасатын және мәдениет ... ... мен ... ... ... сезім-әрекеттің
көрінісі, ой-пікірлері мен ықпал-қимылдың орнықты бейнесі әрі машықтанған
дағдысы.
Ұлттардың психологиясын туа ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге
байланысты дамып, белгілі қасиеттерде жаңаланып отырады. Ал, ... ... ... ... ... таласы жеткілікті.
Осы бағытта жазылған тұжырымдарды саралап жан-жақты ... ... ... пікірінше, ұлттық психологияның ... ... ... ... ... ... сана-сезім, ұлттық
мүдде және әдет ғұрыптар мен дәстүрлердің психологиялық негіздері құрайды.
Біз ұлттық ... ... ... ... ... ғана ... Оның ұлттық талғам, ұлттық үміт,
ұлттық көзқарас, ұлттық пікірлер, ұлттық өмір салты, ұлттық ой, ... т.б. ... өте ... ... ... тарихшылар,
фольклоршылар әдебиетшілер, психологтар мен педагогтардың ... ... ... ... ұлттық психологияның элементтері мен ұлттық менталитеттің
дәстүрлі талғамына зиянды нәрсе- ... ... оған ... ... ... ... болды. Ұлттық тіліміздің шұбарлануы талғамның жаңа
үлгісі емес, қысымға түскен ана ... ... оған ... ... пен қырсыздығымыздың салдары.
Ескімен күресіп жүріп жаңаның тәрбиелік мәнін, имандылық
қасиетінің ... ... ... ... құрметтеп, ғасырлар бойы
сақтаған игіліктерді жаңаның ... ... салт пен ... адамгершілік азайып кеткенін енді ғана сезе бастағанға ... пен ... жаңа ... да тарихи бірізділікті
жалғастыруда деп айту қиын. Жақсыда жаттық жоқ демекші, ... ... ... ... ... талғамдық деңгейі төмен әндер көбейіп
кетті. Өлең ... ... ... ... ... біркелкі ырғақты
немесе даңғазалық айқай-шуы мол «шығармалар» ... ... ... ... ән ... де ... ... бойына патриотизм нәрін себуде де
өзіндік орны ерекше. Қазақ мәдениетін Европа ... ... ... ... ... үлесі де зор. Сонымен бірге ұлттық өнеріміздің бір
түрі айтыс пен мүшәйра сайыстары ... ... ... облыстық
«Атырау» газеті кенде қалған емес.
2007 жылдың 13 қазанында Нұрзейнет ... ... ... ... ... атты мақаласы «Жыр-семсер» айдарында
жарық көрді. Мақала ... ... ... ... ... ... ... адам қатысқаны, кімдер төрағалық еткені,
Махамбеттің қай өлеңдері көбінесе оқылғандығы туралы ... ... ... ... ... мақала зор тәрбилік мәнге ие. Өйткені
байқаудың діттеген мақсаты-өнерпаз жыршы, күйші, ақын ... ... ... кеңінен насихаттау. Нәтижесінде Махамбеттің 60
өлеңін жатқа айтқан жас ... иесі ... ... Қабатов батыр
бабамыздың 60 өлеңін жатқа айтып, байқаудың бас жүлдесіне ие болды. Автор
аталмыш мақалада ... ... ... ... пен ... ақын ... топырағын әрбір жас жеткеншек жүрегінің бір бұрышында ұстап ... ... ой ... ... ерлікке үндеген рухы бүгінгі
ұрпақтың жан сезіміне терең бойлауы тиіс деп ... ақын жоқ деп кім ... ... Сәдірұлының
жүрекжарды мақаласы 2007 жылдың 24 ақпанда облыстық газетімізде жарық
көрді. Авторды ... ... ... ... ... ... ... мақаладан ап анық көрініп тұр. Кезінде талай-талай ... ... ... ... Атырау аймағы неліктен осындай пұшайман
халге душар ... ... ... ойды да ... тиек ... ... соңғы болып
өткен айтыстарда жерлестеріміз жылыойлық Салауат Исақаев пен ... ... ... жарқ ... ... республика жұртшылығының
сүйіспеншілігін жаулап алуы осы кезге дейінгі ... ... ... ... ... қарай мүлдем серпіп тастағандай болып, жерлестерін
үлкен қуанышқа бөлегені үлкен жаңалық болды. Бұдан автор қазіргі өсіп ... ... ... ... деп ... саласын өркендетуде өзіндік
үлес қосқан тұлғаларды білуге шақырады. Мақала тақырыбы ... ... ... ... ... ... ... қайраткерлерін
білмей жататын кездері де аз емес. Сол ... ... өнер ... жұртқа паш ету мақсатында қолына қалам қалаған.
Осы айтыс өнеріне байланысты тағы бір материалды талдап ... 24 ... ... ... деп қолдайтын халықты көрдік».
Мақала шағын корреспонденция түрінде ... Онда ... ... ... және ... ақын ... ... соңғы ақтық сайысқа дейін
жетіп, қанжығасына екінші орынды байлауы мақтанарлық жағдай екендігі туралы
сөз қозғалды. ... ... ... ... ... ... сөз ... айыратын, шешенін құрметейтін қалың ел ... ... ... келе ... ... өзі ... ... ұйымдастыруды
қолға алды. 2007 жылы 28 сәуірде «Жыр айтылды тыңдайтын құлақ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... бір ол тек қазақ
халқының маңдайына біткендей көрінетін ежелгі өнер додасының шымылдығын
қайта ашу еді. ... ... да ... да өзекті. Жатық тілде баяндау
сарынмен жазылған. Сөз мәнері, ойды ашу ... дәл. Елді ... ... ... олардың көпшілігі демократия мен пікір бостандығына
еркінсіп жүрген болар. Әйткенмен, халқына ... ... бар ... ... өлең мен әнді ... ... ... оның көпшілікке, әсіресе,
жастарға тигізер пайдасы мен ... жете ... ... ... ... дер ... төрелік жасап отырса өнердегі ұлттық талғамның өрбуіне
үлес болып шығар еді.
Ұлттық психологияның ... ... ... ірі- ... ... табылады. Ұлттық сана-сезім дегеніміз ... ... ... ... ... деген сүйіспеншілік, халық мұраларын,
мақтанышын бағалай білу, ұлттық мүдде мен оның қажет ... ... үшін ... ... ... сана-сезім ұлттық психология ұғымынан гөрі шағын ұғымды
білдіреді. Ол ұлттарды бір-бірінен ажыратып тұратын айрықша ... ... ... ... ... ... тыс өмір сүрмейді.
Ұлттық сана-сезім өз ұлтының әлеуметтік-этникалық ... ... ... ... ... ие екендігін, жалпы адамзат дамуында
қандай үлгісі барын ұғыну, әрі өзге ... ... ... ... т.б. ... жете ... ... табылады.
Халықтардың сана-сезіміндегі терең айырмашылықтар олардың өмір
сүру жағдайларының түрліше деңгейінде, әр қилы ... ... ... ... ... ... ... дәуірінің
партиялық-таптық әкімшілік жүйесі қазақ ... ... ... ... ... ... ... Қиындығы мол, қарама-қайшылығы
ширыққан саяси дәуір тынысын тоқтатты.
Тағдырдың әлеуметтік тізгіні ... өз ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастар құбылысы үшін тағы бір жаңа кезең
ашты.
Ол- егемендік алып, ... туын ... ... нарықтық экономикалық қатынастардың дүбірлі көшіне ілесуі
еді. Жаңа ... ... ... ... мен ... ... ... мен
жариялылық талаптарына дөп келді. Пікір бостандығы ... ... ... де ... саяси пікірлердің дамуына ... ... бұл ұлы ... біз ... ала ... кірістік, соның
салдарынан саяси мәдениетіміз осындай рух бостандығына тиісті дағдыларды,
элементтерді сіңіріп үлгерген жоқ. ... ... ... ... болып
отырған кешегі социализмнің көрсеткіштерін, рухани бірлігін түбірімен жоққа
шығару да кездесіп жүр. Өткен ... ... ... ... ... тағдырымызда жинақталған әжірибе, өнеге-игіліктер
бүгінгі таңдағы жаңа жағдайда ескерілуі тиіс. Тарихи мұраны ... ... ... Республикасы көп ұлтты мемлекет. Соған орай ұлттар мен
ұлыстар ортақ мақсат, ортақ мүдде үшін ... ... ... ... және ... қадамдарында өзара ынтымақ пен
түсіністік үйлесуі қажет. Әлеуметтік-саяси тәрбиеде жалпы-қазақстандық
патриотизм ... ... ... керек. Бұл заңдылықтардың жүзеге асуы
ұлтаралық ... жол ... ... ... ... деп ... ... Олар қашан өз Отаным, жерім,
мемлекетім деп еміренетін кезкелді емес пе? Неге олар ... ... тек ... ғана ... пе? Көп ... деп мақтанамыз.
Еліміздің өтпелі дәуірдегі саяси-әлеуметтік негізі мен болашағы
«Қазақстан-2030» ... ... ... Ол ... өзіндік сұраныстарын зерттеуге, олардың дамуына қатысты Қазақстан
Республикасы Конституциясының қағидаларын жүзеге асыру жолдарын айқындаған
құжат. Бұл ... ... ... ... әуел ... ... ... байланыстарды дамытуға, олардың рухани бірігуіне және
татулығына бағытталғаны маңызды.
Ортақ отанымыздың мүддесі үшін барлық ұлт ... ... ... ... ... ... керек. Оның басты күші,
қамқоршысы әрі тірегі- қазақ ұлты. Қазақ ... ... ... ортақ мүддесі- жаңа әлеуметтің қадамына деген жауапкершілік
пен парызды көтерулері ... ... ... белсене атқаратын
міндеті осы тұста нақтылы байқалмақшы.
Экономикасы аяғына жем түскен ... ... әне бір ... да бала сатуды «біссіміллә» деп бастап кеп жіберген. «Бала
сатсақ, ... ... ... ... ма, кім ... ... сөз ... «Атырау» облыстық газетінің тілшісі Елена Таңбаева-
«Жетімнің құны- 20 000 доллар!»-деген ... 2006 ... 5 ... ... ... ... Соған қысқаша тоқталсам:
Өз қотырымызды өзіміз қаси беріп қайтейік, қолымызға қалам алғандағы
басты мақсатымыз- ... ... ... үйі мен ... ... қай елдерден, қалай, қаншаға сатып алатындығынан хабардар ету ғана.
Сонымен сіз де біле жүріңіз... Әуелі шетелдегі ... ... ... ... ... ... үйі деген атымен жоқ.
Әсіресе Америка мен Еуропада бала, отбасы мәселесі мемлекеттік ... ... ... бе, ... ... қалай мән
беретінін? Дегенмен оларды сүттен ақ, судан таза дей алмайсыз: баладан
бас тарту оқиғалары анда-санда болса да ... ... ... ... ... органдар ата-ананың «ойланып-толғануына» мұрсат
береді. Ойынан ... ... ... дәме ғой. Оның ... Еуропада «өгей
отбасы» деген жүйе тағы бар. Оның мәні мынада: тиісті орындар ... ... ... ... зәру ... ... Егер әлгі отбасы балаға
ұнамаса, ол өз ойын ашық ... ... ... осы іспен айналысатын
әлеуметтік орындар баланың көңіліне жағатын отбасын тапқаннан кейін ғана
құжаттарды рәсімдеуге кіріседі. Осы ... де шет ... үйін ... ... бала ... алмаққа ниеттенген алпауыт елдің
азаматтары сіз бен біз ойлағандай ... үйін ... ... әлекке түспейді. Отандарында отырып-ақ арнайы агенттіктердің
көмегін пайдаланып, баланың суретімен және ... ... ... ... қалтасын қамдай бастайды. Шетелдіктер бала асырап алу
үшін 30-40 000 АҚШ ... ... су ... ... ... ... ... келген шетелдіктің қолына арнайы ... ... құны ... бір ... ... ... Ал ... жаңқалтаңның
қалыңдығына байланысты өз шешімін табады.
Бұл жөніндегі Әділет вице-министрі Серік Нұғмановтың ... де ... ... ... заң жүйесінде реттеу қажет. Әрбір жетім қалған баланың
отбасында тәрбиеленуге құқығы бар. ... ... ... ... бала ... аламын деушілер табылса, баланы
отбасында тәрбиелеу ... ... ... ... бала науқас болып,
ондай балаға өз елімізде дәрігерлік көмек көрсету мүмкіндіктері болмаса,
шетелден келіп: «Мен ауру баланы алып ... ... ... неге біз ... ... ... ... Сол сияқты балаларымызды
асырауға алған шетелдік отбасын бақылайтын құзыретіміз болуы ... бұл ... ... олардан үлгі алар тұсымыз өте көп. Себебі
жетімдер ... ... жоқ ... олар үшін үлкен мәртебе. Ендеше біз ... ... өз ... ... ... ... ... тәрбиенің де маңызы жоғары. Осы бағытта
жалпы азаматтық және ұлттық қасиеттердің айқындалуы, оның ... да ... ... ... ... ... Ғалымдар
тарапынан тәрбиенің мұсылмандық моделі деген қағида шығып жүр. Жалпы мұның
да анық-қанығын, негізгі принципті мәселелерін тәлімдік процеске ... ... ... бойғы шаруашылығы, әдет-ғұрпы, тілі,
дүниетанымы, мәдени рухтық өрісі ерекше. Соған орай ... ... ... ... арақатынасы, ортақ мазмұны мен табиғаты, құрылымы мен
пішіндері жеке зерттеліп, ұлттық тәрбие құралының элементіне айналғаны жөн.
Ұлттық ... ең ... ... тіл болса, келесі бір үлкен
белгісі- мәдениет. Әрбір халықтың жеке мәдени әлемі- тұнып тұрған ... ... ... ... жан азығы. Тіл мен ... ... ... ... ... ... біткеннің сыртқы бейнесі мен ішкі ... ... ... ... келсе, адамдар біріне-бірі оншама тартымды болмас
еді. Сол сияқты әрқилы ұлттар, ... ... ... пен ... ... ... де мүлдем қызықсыз әрі жұтаң болғандай еді. ... ... ... мен ұлттардың болуы әрбір ұлтқа тән жеке ... жеке ... ... ... ... ... даналық иесі,
даналық істердің қайнар бұлағы. Халықтың дана ... оның ... ... ... мәдени өрнектерімен, оқу-білімімен, рухани
толғаныстарымен, сан қабат дәстүрлерімен толығып тұрады. ... ... ... ісі, ... ... пен ... жақсылық пен
қайырымдылық тәрізді рухани үлгілермен заман өткен сайын ... ... ... ... ... өмір мен қазіргінің
арасы жер мен көктей. Ол кезде қазақ елін құртып жіберуге ... ... ... ... ... ... біз ... егемендік алған
ел атанып отырмыз.
Ұлтшылдық- большевизмнің ата жауы. Сондықтан алаштың Әлихан
Бөкейханов, ... ... ... Жұмабаев, Міржақып Дулатов сынды озық
азаматтарының «Оян, қазақ!» деп көтерген ұраны ... ... ... болды. Осы «Оян, қазақ!» Ұранының өзі төніп тұрған патриотизм емес пе?
1986 жылы «Оян, қазақ!» деген ұран ... ... ... ... жапа ... атылған алаш азаматтарының рухы халық
махаббатына бөленіп, ұлттық сана бой ... ... ... ... негізі- ұлтшылдық болатын.
Кеңес заманында ұлтшылдар дегеніміз- «халық жаулары» ... ... ... ... ... ... деп ... әрі
алаш азаматтары болып шықты, отызыншы жылдары бандиттер туралы мол айтылды,
жазылды, енді жаңаша ойлау ... ... олар ... ... көтерілген халық жасақтары екен. Сонда ұлтшыл деген кім?
Ұлтшылдық деген не?
Қазақ халқы өз жеріне ие болу үшін орыс ... ... ... ... Бақытжан Қаратаев па ұлтшыл? Жоқ, бұл- ... ие ... ... ... ... ... ... өз алдына дербес
мемлекет болсын деу ұлтшылдық па? Олай ... ... қуып ... бәрі ... ... тәуелсіздігін алған бүкіл Африка елдері
азаматтарының бәрі- ұлтшылдар.
Ұлтшылдары болмаған жұрт ешқашан елге, ... ие ... ... ... тек ... ғана құра ... Дәл осындай жағдай Үндістанда
болған, дәл осындай хал Қазақстанда ХХ ғасыр басында ... ... ... ... ... ... ұлт ... сәйкес болмағандықтан
саяси қуғынға ұшырады. Алдағы алапат қырғын туралы Ахмет Байтұрсынов сезді
ме, жоқ па; оны бір ... ... ... ойын ... білдіріп отырды. Біз
кейінгі ұрпақ білеміз, еркін ... ... ... ... басты себебі НЭП
саясаты еді) жиырмасыншы жылдардан кейін қаһарлы отызыншы жылдар (кулакты
тап ... жою, ... ... ... ... сахнада әлі Сталин және
сталиншілдер жоқ, уақытша ойлау еркіндігі бар-ды. Сол ... ... ... ... деп дұрыс аударған. Осы
интернационал-бибауырмал саясатын қазақ ... ... ... ... келсек, оған А.Байтұрсынов мынандай тұжырымды пікір айтқан:
- ... ... ... ... ... деп ... ... қазақтың
бауырмал қалам қайраткерлері октябрь өзгерісі болғанда бірден
интернационал (бибауырмал) ... ... ... ... бибауырмалдық
жолға қызмет қылып, басшылық қыла алмады. Бауырмалдық жолында қаламмен
қайрат етуін бибауырмалдық жолындағы ... қош ... ... ... ... 1922 жылдың өзінде бой көрсете бастады».
Ұлтшылдық туралы лениндік түсініктен ... ... ... ... ... сөзде еш кінә жоқ. Оған үрейлі айдар таққан Ленин ... ... Енді өз ... ... ... ... қолдансақ
деймін. Егер Мағжан Жұмабаев пен Тұрар Рысқұлов ұлтшылдар болса, ... ... ... дем ... ... туралы терең пікір айтқан адамның бірі Джавахарлал
Неру. Ол ... ... ашу» ... ... ... ... ... қатысты, әр түрлі жағдайларға қатысты ойларым қызу ... ... ... ... ... ... қатынасым ұлтшылдық формасында болатын.
Мұндай жайлар көптеген адамдарда кездеспеуі ықтимал, ал қазіргі Үндістанға
ұлтшылдық қажет және де ол ... ... ... ... сау ... ... ... қарасақ, ұлтшылдық интернационализм мен
пролетарлық қозғалыстар нәтижесінде ... ... Бұл ... ... ... қозғаушы күші, онымен бірге сезімі, дәстүрі,
мақсатты өмір сүрудегі бағыт-бағдары ортақтығын айқын білдіреді».
Неру ... ... ... идея ... түсіндірген.
Демек, ұлтшылдық- тәуелсіздікке бастайтын рухани күш. Бұл ұғым жоқ ... ... сөз ... ... әрбір халыққа тән. Қазақ
ұлтшылдығы 1986 жылы Желтоқсан оқиғасы ... ... ... ... ... іргелі ел болып ... ... өз ... ... алып ... ... ... Қазақ халқы- жеке тәуелсіз егеменді мемлекеттің ... Жер ... ... ... ... ... бірінен саналады.
Қазақтың ұлттық менталитеті қуатты әрі ... ... ... ... халқының білімдік деңгейі жоғары , осы заманғы ғылым ... ... ... ... мүмкіндігі жеткілікті.
Соның өзінде қазақтың ұлттық бірлігіне, тұтастығына нұқсан келтіріп тұрған
кейбір жайттар да ... ... ... тіл ... ... туысы бір
қазақ баласы екі түрлі тілдік ортаға бөлініп отыр, жартысы ... ... ... ... орысша сөйлеп, ой толғайды.
Бүгінгі заманда дәл қазақтай өз туған тіліне өзі ие бола алмай
отырған ... ... Тіл- ... ... негізі. Туған тілінен
айрылған халық билігінен де айырылады, ондай халықтың ұлттық ... ... өріс ... дами ... ... патриоттық санамыздың
тереңдей түсуіне осындай ... ... ... ... ... ... ... таңда қазақ баспасөздерінде соның ішінде «Атырау» облыстық
газетінде кең қамтылып жүрген тақырыптардың бірі - ... ... ... ... ... де осы болмақ.
«Қазақстандық ұлт»... бұл қаным қазақ дейтін адамның естігісі
келмейтін сөзі. ... ... Енді ести ... қашан Қазақстанда
тобырдан, келімсектерден құралған «ұлт» пайда болғанша, ... ... жаңа ... ... ... Онсыз да ұлттық мінез-құлқымызды жоғалтып
бара жатыр едік. Жаңа «бастама» тіпті жақсы ... Жер ... ... енді біз ... ... ... бүгінгі тынысы күрделі. Ұлтқа төніп тұрған қауіп-
ұлтсыздық. Бұл асқынып кеткен дерт, оның микробтары ұлттық ... ... ... алса ... ... ... да мүмкін, ал бұл мәселедегі немқұрайлылық, самарқаулық ұлттың
түгелдей ассимиляцияға ұшырауына ... ХХ ... аяғы мен ... ... қазақ ұлты- тарихи жол торабында тұрған ұлт»./15, /.
Шыныменде, әр адамның саусағының өзіндік, қайталанбас ... ... ... ... мінез-құлықтың ерекшеліктері ... ... ... түседі. Бір кездегі өркениетті өрге сүйреген садақ
пен ... ... ... ... ... жетістіктерін, компьютерді, факсті
пайдаланып, бірақ неміс, араб, жапон болып қалуға болатынын ... ... ... тыс. Жапондықтар жапондық, арабтар араб ... ... ал ... ... ұлттармен шектен тыс жақындасып, ұлттық
болмыстан алыстап кетті. Орыстармен араласқан ... ... ... ... ... ... сіңіп бара жатырғанымыздың себебі неде?
Бұл ретте XV ғасырдың аяғы мен ХVІ ғасырдың басында өмір сүрген
итальяндық ойшыл ... ... ... ... ... ... ... деген құштарлықтан,
патриотизм мен имандылықтан айырылып, көнгіш, жалтақ, тіл алғыш,
жағымпаз болады»,- ... ... ... ол ... жұрт ... ... ... де пайдасына алмайды»,- депті.
Кейде осы итальяндық философ біз туралы айтып отырған жоқ па
деген ойға да ... ... ... ... ... өз ... де ... жүрміз. Бір қарағанда бүкіл дүние жүзі халықтары алдында ... ... ... ... тарихтың субъектісі, сол себепті де оның
жүгі ауыр, ол көп ұлттың бірі ... ... ... себебі де бар. Оған мәдениет және ... ... мына бір ... көз жеткізуге болады.
- «Алматыда ... ... ... ... ... ... ... керіп, үйге сыймадым. Әрі бірнеше сағат тапжылмай, жыр
тыңдап отырған соң бой ... ... еді. ... ... ... ... ... Әр жерде топ-топ қазақ жастары отырды. Мына ... олар ... ... тіл ... отыр. Орысша деген- аты.
Пушкиннің, Лермонтовтың, Толстойдың тілі емес. Тіпті берідегі ... тілі ... ... ... балалары орысша «сленг», қазақша
«дәлдүріш» деңгейде сөйлесіп отыр. Манадан кеудеде ... ... ... ... су ... кеткендей мазасыздандым»...,-деп ішкі
толғанысын білдірген министр әрі ... өз ойын ... ... «Иә, біз ... ... барлық айшықтарын бүкіл ел тұрғындарына
жеткізуіміз керектігін»,- баса айтып ... «Ол үшін ... ... ... ... он ... отыз есеге дейін өсіру
керектігін де тілге тиек етті. Қазақстан басқа ... бір ... ... ... ... қарыштап алға түсіп кетті. Енді
кітап шығару ісінде сол межеден асып түсуге ... ... ... ... жер ... мәшһүр етсе, мемлекет
басқару ісінде Назарбаев қазақты танымал жасады. Біздің Президентті ... үшін ... ... елімізде тұратын, тіпті көршілес
мемлекеттердегі барлық адамдар жақсы көреді. Тек ... ... ... ол кісі ... ... бөлене қояр ма еді? Демек, қос тілділіктің
арқасында өзі бүгінгі жетістікке жеткен Президент болашақта ... ... ... ... ... шақырып отыр. Бұл- көреген адамның сөзі, данышпан
тұлғаның ... ... ... оны ... ... ... ойымша, егер барлық қазақ ана тілінде сөйлеп кетсе, кешікпей-
ақ бізге көршілес қырғыз бен өзбек, ... ... мен ... жатқан түрік пен басқа да түркі тілдес бауырластарымыз қазақ тілін
қабылдап кетуге бейім. ... ... ... ... ... береді. Соны уыстан шығарып алмайық деймін»,-деп Е.Ертісбаев ... ... /16, ... газетіндегі бұл мақаладан тіліміздің қандай жағдайда
екенін елестетуге болады. ... да ... ... ... ұлт ... ... күш ... қажет. Бұл ретте не істеу керектігін
қазақтың ғалым, ұлт ... «Өз ... ... ... ... ... ақ сүт ... омырауын тістеумен бірдей жабайылық. Оның басты себептерінің
бірі- ұлттық экономикадан ұлттық ... ... ... ... ... ... тілге бейімдемей ұлт болып ұю қиын.
Ұлтсыздану дертінен арылудың ең ... емін тек ... ... болар еді. Ең басты ... ... ... ... ... ал ... оның ... бағыттарын
былай деп келтіріп жүр:
«1) Тарихи сананы тереңдету; 2) ... ... ... ... 3) ... ... ... өркениеттерге ықпалын, алыс-берісін айқын көрсету; 4) Үзіліп қалған
рухани ... ... және ... үшін ... ... ... әртүрлі тобына арналған ұлттық мәдени бағдарлама негізінде ұлттық
тәрбие жұмысын ұйымдастыру, ақпарат құралдары жүйесінің жұмысын ... ... ... ... ... де, тәуелсіздік алғаннан бері де 10 жылдан астам уақыт
өтсе де, салт-дәстүріміз ... алға ... ... ... келеді. Сол
себепті де осы аталған бағыттар бойынша адымдап емес, кең құлаштап ... бір ... ... ... Бұл ... ... ... «Атырау»
газеті ғана емес бүкіл қазақ баспасөзі жарыса жазып ... ... ... қазақтың миссиясына келсек, ұлт ... ... ... ... ... оған былайша түсінік берген екен:
Яғни, біз мысалға алғалы отырған мақаладан нағыз шындықты ... ... ... өз ... ... рух пен ұлттық шығармашылық, мәдениет пен
ғылым арқылы еңсесін тіктеуге тырмысты. ... ... ... ... қайраткерлерінің азаттық сүйгіш қазақ халқының ... ... ... ... ... ... ... іргетасы болып
қаланды. Ал қазақ рухының асқақтаған тұсы- қылышынан қан тамған қызыл
империяға қарсы ... ... ... ... ... 1986 жылғы
желтоқсандағы көтеріліс кезі. Жастардың қаһарман бейнесі арқылы қазақ
халқы өзінің тарихи тағдырын өзі ... ... паш ... ... ... туын ... /18,/.
Сондай-ақ, баспасөздегі енді бір мәселе ол аралас некенің пайда
болуы. Ұлтсыздандыруды мақсат еткен кеңестік идеология бар ... ... ... да ... ... ... Қазір ондай
«интернациональный» ... ... ... кез ... Өз жерінде жан
саны 16 млн-нан аспай отырған қазақ ... ... ... ... ... аралас некеден туған балалардың болашағын ойлағанда, оның
залалына көзің ... Мына бір ... ... ... негіз бола алады:
- «Кәрістің қызына үйленген бір ағамыздың үйінде қонақта болғаным
бар. ... ... қызы ... ... ... қандай?»- деп
сұрағанмын. Кішкентай Элла: «Я на ... ... на ... деді ... ... Ал ... жеңгеміз: «Да, мы ее ... ... ... из нас не было обидно» деді жымиып, ағамыз
үнсіз, төмен қараған күйі шайын ... ... ... Элла не ... ... ... ... Сонда кімге «обидно» болуы мүмкін. Қыздың
әкесі қазақ болған соң, оның ұлты да ... емес ... ... ... ой ... /19,/.
Иә, расында аралас некеден туған бір баланың «қазағым», ... ... деп ... ... бе, айтыңызшы?... Бар шығар-ау, бірақ,
некен-саяқ. Аралас неке түгілі «таза» қазақ отбасынан шыққандардың ... ете ... ... ... ... ... ... генафоны әлсіз, ұлттық «иммунитеттен» жұрдай болғаны ма?
Журналист Болысбек ... ... ... ... қаупі осындай. Біз одан не ұқтық? Ұлтсыздық ел ... ... ... көз ... ... ... 16 жылдан асса да, сол ... ... ... ... ... реті келгенде айтып алға
адымдап келеміз. Ендеше, осы ұлт өміріне төніп ... ... ... үшін ... ... ... ... арнаның баспасөздегі сипаты
Қазақ баспасөзінің арқау етіп көтеріп отырған тағы бір тақырыбы-
ұлттық ... ... ... мен кинолардың маңыздық сипаты.
Әсіресе, соңғы жылдары экранның ... ... ... мен ... оған қоса ұрпақты аздырар түрлі жарнамалар пайда болды.
Тіпті, бұл ретте біздің отандық кино саласындағы «майталмандар»
патриоттық ... ... ұят ... ... ... әдеби
шығармаларда Ұлы Отан соғысы кезінде ерлігімен ... ... ... ... ... ... құнды дүние бар. Алайда, олардың ... ... ең ... ... ... ... іні-сіңлілеріміз
де үлкендердің кебін киіп, шет елдің сериалдарына ынтызар болып, тіпті соны
қайта-қайта қарауға ... ... Оның ... ... төмендегі бір ғана
мысалдан көруге болады:
- «Қазақстан телеарналарында көрсетілген ... ... «Я ... его, ... ... дух» ... оқушыларды
бірден баурап алды. Алғашқысы кішкентай телекөрермендердің ... ... ... 3-4 рет ... ... ... маған өмірдің
мәні жоқ, оны ешкімге, ешқашан бермеймін»,-деп сайраған 13-16 жастағы
оқушы қыздар тамаққа берген ата-ана ... ... ... сатып алып жатады. Телехикаялар көрсету ... ... да ... ... бар ... ... күнтізбелерді
сатып алып біраз шығындалыпты». /20,/.
Қарап тұрсақ, Айсұлу, Жамал, Ақерке, Гүлшат есімді бойжеткендерді
тек ... ... ... ... болатын тәрізді. Қазіргі Клара, Неля,
Лейла, Миланаға айналған қазақ қыздары болашақта өз ... ... ... деп «әдемілеп» атауы әбден мүмкін.
Жастардың нағыз қазақы есімдерді менсінбеуінде теледидарды жаулап
алған сериалдардың ықпалы ерекше. ... ... да ... ... ... үшін оның ... ... жүргенін
назардан тыс қалдырмағаныңыз абзал.
Осыдан кейін батырларымызды ... ... ... ... ... ... ... ұрпақ әдеби шығармаларды оқымайды,
ағылшын тілі болмаса, Қазақстан тарихына да ... ... ... ... ұрпақ бойына патриоттық сезімдерді қалай сіңірмекпіз?
Абай атамыз айтқандай, «надан» қазақты сүю мүмкін бе, өзі...
Жо, жо, жоқ. «Әр ... ... ... деп ... ... ... ... шешені болмай-ақ қойыңыз. Жүз жерден тырыссаңыз да, мұндай қазақты
сіз шын жүрегіңізден сүйе ... ... ... ... ... сіз де сол ... бет ... азғыр тобырдың арасынан табыласыз.
Қазақтың көп жағдайда қайырымсыз, қатыгез келетін себебі- өз халқына ... ... ... пікірді айтудың өзі мен үшін оңай емес, бірақ
қоғамда күнделікті ... оқып ... ... мәжбүрлеуде.
Осындай тобырдың арасынан біздің қазақстандық телеарналарды да
көруге болады. Ұятын айтыңыз, Қазақстанда өмір ... ... таза ... ... ... өзекті өртейтін ащы шындық. Оны ... ... ... ... ... арналарымыз сағат құрып қалғандай, ... ... ... ... ... ... мен ... жіберіп жатады.
Осыдан кейін қалайша тыныш ... Тек ... ... ... үшін, бір-екі әзіл-сықақ тамашаларын көрсетеді. Бұл дегеніңіз
енді-енді ұлт болып ұйимыз дегендерді керітартушылық.
Қу шөппен ауыз ... ... ... ... күйінгеннен
теледидарын басқа елдің арнасына қостырып алған 2-3 кейіпкер жөнінде
былайша сыр ... ... ... ... ... теледидарын арнайы ақша төлеп
(айына 1200 ... ... ... ... ... ... телеарнаға қостырып алыпты. Себебін сұрадым.
- Күнде кешке жұмыстан шаршап ... ... ... ... ... Қазақша ән, қазақша күй, не болмаса қазақша дені
дұрыс ... ... ... ... ... келеді ғой баяғы.
Теледидарды әрі бұраймын, бері ... Жер ... ... қазақша
дым жоқ. Жұмыста шаршағаным өз алдына, енді ... ... ... ... де ... ... Қазақстанда тұрып жатып қазақша
хабар есіте алмау деген не сұмдық?!» деп ... ... ... бітем... Содан, не керек, теледидарымды Үрімжінің
телеарнасына қостырып алдым. Бұл телеарна 24 сағат бойы тек қазақша ән
айтады, қазақша күй ... ... ... ... ... осы
телеарнаға мүлде бауыр басып алдым...»-деп өз шерін білдірсе, екінші
бір кейіпкер де соның ... киіп ... және ... ... ... ... ... білдіреді:
- «Негізі, «Айкон» маған бірнеше телеарнаны қосып берді. Айына 1000
теңге ... ... ... ... ... ғасыр» деген
телеарнасы. Бұл телеарна ертеден қара кешке дейін тек татарша көрсетеді.
Татарша мен қазақша ұқсас қой. ... ... ... алдым. Әсіресе, мені
қызықтыратыны- қазіргі татар зиялыларының ой-пікірлері»./21,/.
Шыныменде, біздің телеарналардан ... ... ... ма?! ... өздерінің дүрілдегі бар, гуілдегі бар, малынып боянып алған төрт-
бес бойжеткен мен ... жас ... ... да ... Бұған да шыдап,
«не деп жатыр?» екен деп әрі ... ... ... айтатындары- көшенің
әңгімесі. Көшенің әзіл-қалжыңы... Не деңгейі жоқ, не өре жоқ. Не ... ... ... жоқ. Не ... тарихын білмейді, не халықтың тағдырын
білмейді... ... ... ... іші- ... ... ... ... Жүйкең темірден жаралса да тыңдай алмайсың ғой...
Қазір баяғы қазақстан телеарналарынан марқұм Сағат Әшімбаевтың баяғы «Қарыз
бен ... ... ... ... жаныңды баурайтын салмақты әңгіме ести
алмағаннан кейін ғана жоғарыдағы кейпкерлердің басқа арнаны тыңдаулары.
Тіпті, Ұлы Абай ... ... ... татарларды қазаққа үлгі қыла
сөйлемеуші ме еді, жалпы біздің татарлардан үйренетініміз әлі де өте ... ғана ... ... ... ... ... үкіметі төрағасының орынбасарының,
біздіңше айтқанда, вице-премьерінен сұхбат алды. Әлгі азаматтың ұлты
татар ... Егер ... ... ... Фазылов қой деймін.
Татаршаға ағып тұр. Осы ... яғни ... ... ... ... татар тележурналисі:
- Егер Татарстан, қала берді Татарстанның ... ... ... кадр деп тауып, Татарстанға шақырса, келер ме едіңіз?- деп
сұрады.
- Маған қызмет ... ... ұлт ... ... ұлты қымбат. Удмуртияда
дәл қазір 250 мыңға жуық татарлар тұрады. Бұлардың ішінде ірі ... ... ... да аз емес. Солардың бәрі де татар халқының
мүддесі үшін өз қызметтерін тастап, Татарстанға сұлтан ... ... ... ... ... Татар ұлты шашырағаннан, шашылғаннан
пайда тапса, осы күнге дейін табар еді ғой. Енді бізге ... ... ... ... ... қажет!- деп жауап берді. /22/.
Бұл жағдайды бізбен салыстыра көрмеңіз. Татарлар бізге ... ... ... ... ... ... ... біздің қолымыз қашан жетер
екен? Әй, ... ... ... кететін шығармыз... «Патриотизм»
дегеніміз, біздіңше, осы болу ... ... өз ... телеарналарына көңілі толмағаны өз
алдына, сонымен қатар безініп те отыр. Неге? ... ... Ал ... неге ... Қанағаттанбағандықтан. Демек, Қазақстан
телеарналары ... ... ... алмай отыр.
Қанағаттандырмайды...
Міне, осылайша табан ... өз ... ... мұңын шағып отыр. Ендеше қазақ телекөрермені қанағат етуі үшін
не ... ... кем ... енді екі телеарна ашуымыз керек. Бұл екі ... 24 ... бойы ... ... ... Және бұл екі ... да
бастан-аяқ, түгел, толық тек қазақ тілінде көрсетілуі керек. Қазақ тілінде
хабар таратуы керек. 100 пайыз!
Бұл екі ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Екіншісі ұлттық өнер мен ... ... ... болуы тиіс. «Тиіс» деген сөзге біз неге тістей
қатып жабысып, ... ... ... ... өзге ... ... мен халқын, өзінің тарихы мен мәдениетін ... ... ... ... де ... дәл ... ең сорлы дегенінің өзінде 100 ... ... ... ... бір ... екі ... бар!
Тіпті біздің «Қазақстан», «Хабар», «КТК», «31-телеарна»,
«Еларна»... ... бәрі өз ... мен ... ... ... ... бұрынғыдай көрсете
берсін. Оларды жылы орнынан қозғаудың, не болмаса осы ... ... ... ... ... ... айналдыру керек!» деп жанығудың еш
жөні де, ... да ... ... біз ... ... ... ұрпағымыздың
орыстанып кетпеуін қадағалап, ұлттық арналарды дер кезінде қолға алсақ,
қорқынышымыз азаяр еді! Бұл ретте ... ... ... мәселеміз рухани
құндылықтарды тәрбие құралына айналдыру.
3.2. Кітап- мыңғасырлық ... - және ... ... орны
Бүгінде тәуелсіздік туының астында қанатымызды кеңге жайып, өз
елімізде, өз туған ... ... ... ... ... ... те,
рухани жағынан әлі де жұпынымыз. Олай дейтін себебіміз, ... ... ... ... ... ... аға-әпкелеріміздің жастанып
оқитын «асылын», бүгінде үйіңізден емес, қоқыс ... көре ... ... оның ... ... ... мен ... киногерлер
жаулап алған...
Негізінен кітаптың сырына ... ... ... ... тәрбиелік мәні бұдан да былай арта, ... ... ... ... ... ... ... айнасы ғана емес,
белгілі бір ұлттың рухани ... ... ... де деп ... ... ... Бір ғана мысал:
- «Кезіндегі ... ... ... көрермен көзайымына айналып
үлгерген «Операция Ы и другие ... ... ... ... елдің бәрі жаппай кітап оқып, емтиханға дайындалады, ең
керегі ... ... ... ... алып ... ... ... оқығанды көріп таңғаласыз».
Бұл сонда сіздіңше ақымақтық па, әлде өз ... ... ... ... ... ... мүдде атаулыдан жоғары тұруға тиіс, оны
өркендетуге, ... ... игі ... ... ... ... қаралуы керектігін өмірдің өзі дәлелдеп отыр.
Рухани мәдениет ... ... ... ... ... де
жарқын жұлдыздардың бірі әдебиет болғандықтан оның басты міндет-борышының
негізгісі өзі өмір ... ... ... ... ... ... ... ету керек екендігі белгілі жәйт.
Сондықтан да әрбір қаламгер бүгінгі уақыт ... ... ... ... ... ... де қатысты өмірдің өзекті ... ... ... ... кезде «әдебиет енді оқылмайды. Руханият ... ... кино ... ... ... ... ... шығармалардың қарасы үзілер ... ... ... ... ... ... шығару кімдер үшін, не үшін керек?!
- «Әрине, кино- заман талабынан туған, мәдени кеңістікте өзінің орны
бар өнер. Кино ... ... ... ... ... ... ... жатыр. Соның бірі- жалқаулығымыз бен
тоғышарлығымыз. Көп адам ... ... көз ... ... гөрі ... көре ... оңай көреді. Бұл- ұзақ әңгіме... Ал әдебиет
толықтай жойылмаса да, кейіннен әлдебір өмір ... ... ... заман мәдениетінен өз орнын алады деп ... ... ... ... ұғымымыздағы әдебиеттен мүлдем бөлек болатындығы
ақиқат»./23,/.
Нақтырақ айтқанда, уақыт рухын тап баса ... ... ... ... ... ... береді екен. Шындығында, уақыт рухы деген сөздің
екінші мағынасы замана талабы, ... ... ... ... ... сабақтасып жатыр.
Мәселен, М.Әуезовтың «Абай жолы» ... дер ... де ... яғни ... ... сай ... ... жауап
ретінде дүниеге келгендігімен айрықша. Айталық, осы романдар циклі қазіргі
кезеңде жарық көрген жағдайда онда тағдыры, талайы басқаша ... ма ... ... қырқыншы, елуінші жылдар аралығында, халықтың бүгінгісінен
гөрі алдымен кешегі өмір ... ... ... ... ... ... дәстүр-салты бар тарихи іргелі ел болғандығын айту қажет
кезде жаза білгендігі де ұлылықтың бір қыры ... ... ... ... қай ... қалай жазу қажеттілігін жүрегімен сезінген
жазушы.
Сондай-ақ, «Өскен өркен» ... ... да дер ... ... ойлантпай қоймайды. Бұл да кез ... ... ... бермейтін бақыттың бірі. Сөз ... ... айта ... мне ... ... не в том, чтобы знать, что нужно ... а что ... ... Л.Н.Толстой ойын Мұхтар Әуезов жақсы білген
сияқты.
Бүгінгі ... да ... ... ... ... өнерпаз
жандардың өмірі, тарихи тұлғалардың тағдыры әр ... ... көп ... Сөз жоқ, бұл ... ... өміршең әрекет. Тек өкініштісі,
тарихи тақырыптағы роман, повестердің көпшілігінде бүгінгі уақыт рухына ... ... ... ... ... ... философиялық жаңа
концепция жағы жетісе бермейді.
Тіпті бүгінгі, бұрынғы кітаптардың қазіргі нұсқалары ... ... ... ... ... тоқтала кетсек:
Абай атасына деген кінәрат мұнда да сыңсып тұр. Кітап атаулының
ішінде «Аз и ... ... сөз жете ме? ... ... ... ... ... ғылымдардың тоғысқан даңғыл арнасы Олжас
туындысына сыйып кетсе, осындай ... ... ... ... не ... ... «Ас ... аяқ босатарлығы» ғана бар екен-ау!
- «Ал бастадық: «1972 жылы ... ... ... 21-б.) «Светослав
жас шағында..» және «мүкіндік туа қалды» ... «жас ... ... ... де ... ... ... рухани дүниені қалың бұқараға ұсыну- ... ... ... ... ... үшін ... ... еді. Әттең, ол
кісінің қазақша білмейтінін жымысқылар бас пайдасына жаратып қалған. Жан
қинамай, ақша тапқан. Жең ... ... ... ... бәрібір осы
кітапты шығарған «Еңбек» сауда-саттық үйіне бұйыра қояр ма екен. ... ... ... кім ... ... ... ... шақ таянды деп білем. Орысша ... ... ... өз ... ... ... шығарып берген. Намыссыздық!
«Сенген қойым сен болсаң, күйгенің құрысын!» демегенде, не дейді ... ... ... ... ... жазушылардың қиялында ғана бар «Аз и
Я»-ға берілген «Жүз мыңдық» таралымды қайта шығартуы мүмкін-ау!
Тағы бір «қызықты» ... тағы да, иә, ... ... ... «жаманатты болып неғылам» деп отырғанда, «Алтын Орда» «Абай жолы қып-
қызыл қате» дейтін мақала басты.
Бұл да- ... ... ... ... классигіміз Мұхтар
Әуезовтің қайталап басылған кітабы. Классиктің баяғы ... ... 12 ... «тіс ... қате ... ал ... жеткен замандағы кітабының сиқы- осы.
Мұндай қателер Кеңес заманында ... ... ... ... баспа директорының бас терісін сыпырар еді. Бұл күндері
ешкім ешкімнің брқылдатып шаңын қақпайды. ... ... ... жаңа ... ... ... кітаптар дағы деп, кінәні соларға
аудара салайын десең, олай ... ... ... ... жолын» шығарған
баспа- кәдімгі «Жазушы» баспасы.
Және де нағыз жазушы жүз қайтара жазылған бір тақырыптың өзінен
өзгеше ... ... ... ойлар айта білсе ... ... ... ... ... иесі ... туралы қалам тартпаған ақын-
жазушы сирек шығар. Сөйтсе де осы тақырыпты арқау еткен американ ... ... ... пен ... атты сегіз жүз бетке таяу ... ... оның ... ... туралы жаңа концепциясымен қайран
қалдырды. Немесе француз Ромен Ролланның неміс композиторы ... өзек етіп ... он ... «Жан ... атты эпопеясын алыңыз.
Мұнда да жалпы өнерпаз атаулыға тән өзгеше психология ашылып қана қоймайды,
сонымен қатар ... ... ... пен ... өмір мен өлім, мұрат пен
мақсат, күрес пен бақыт туралы интеллектуальдық-философиялық ... ... ... ... бас ... оқытады.
Рас, біздің әдебиетімізде де ... және ... ... ... ... рухына дөп ... ... ... жоқ ... Бұл ... «Қан мен терді», «Қаһарды»,
«Махамбеттің жебесін», «Аңыздың ақырын», «Соңғы көшті» ... атап ... ... ... ... ... ... заманның шындығын жазу,
күрескерлік рухтағы замандас ... ... ... ... ... азамат жазушы үшін абыройлы жауапкершіліктің ең үлкені.
Тарихи мәдениет, оның өрістері ... ... көзі ... ... ... ... ... әлеуметтік топтың жас ерекшеліктеріне
қарай жүргізілгені дұрыс. Сондықтан бала бақшалардағы, ... ... ... ... ... ... ... қажет. Мұндағы
ескерілетін жағдай- еліміздің көп ... ... ... ... орыс сыныптарына арналған міндетті оқу құралдарының ұлттық тәрбиеге
байланысы мен мазмұны негізгі ... ... ... ... ... еді. Осы мәселенің ара жігін дәл анықтап тәрбиенің құралына
айналдыра білу де ... ... ... ... ... барлық ұлт балаларының ... ... ... ... ... ... Тек оқу процесі емес,
мәдени-көпшілік шаралары да ... ... ... беруде түрлі
тәсілдердің шебер әрі ұтымды пайдаланылуын іздестіруді ... ... ... осы ... ... мәселелерін талдауға ден қоюды жалғастыра
бермекпіз. Оған мемлекет тарапынан жасалған тиісті ресми ... ... ... алға ... болады. Олай болса, мемлекеттің тәуелсіз даму
жолының мүддесіне тарихи маңыздылық пен ... ... ... ... ... ... ... ету, мәдени қайырымдылықтың іске
асырылуын қолдау үшін ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу жүйесін құру» міндеті тұрғаны айқын.
Халқымыздың рухани тірегі болып ... ... ... ... ... азаматтардың бойында
өз еліне деген шынайы құрмет пен мақтаныш сезімін тәрбиелейтін бірден-бір
құралы ретіндегі маңыздылығы ерекше. Осы ... ... ... ... көзі болып саналады. Осыған байланысты мемлекеттік
нышандарды ... ... ... акциялар шеңберінде
насихаттау, түрлі әлеуметтік топтардың арасында социологиялық зерттеулер
жүргізу- аталған бағдарламаны ... ... ... ... ... жастарының арасында жүргізілген «Патриотизм» ұғымы сіз үшін ... ... ... ... ... ... ... туралы ұғымдарды жете түсінгендігі,
олардың бойында отаншылдық сезімдердің берік ... ... ... ... ... болуы үшін мысалдар келтіруді жөн көріп
отырмыз:
- «Аталған ... ... 49,5 ... «Отанға деген
сүйіспеншілік», 28,3 пайызы –«Өз Отанына берілгендік», 22,2 ... ... деп ... ... «Сіз ... ... орындағанда қандай сезімді бастан кешіресіз?» деген сауалға
сұрау салынғандардың 90,7 пайызы «Өз елім үшін ... ... ... берген. Ал, 66,7 пайызы «Сіз үшін Қазақстан Республикасының
мемлекеттік нышандары не ... ... ... сұраққа
«Тәуелсіздіктің нышаны» деп жауап берген. Сонымен ... ... ... ... ... ... құралдарын барынша
тарту аталған іс-шаралардың тиімді орындалуына оң ... ... атап ... қажет.
«Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп» өсиет еткен ұлы ... ... ... онда мемлекетіміздің егемен ел болып қалыптасып,
өркендеп, гүлденуі ұлттық ... ... ... ... ... қатынастардың да негізі. ... ... ... ... ... өзара іс-қимыл жасау аталған
бағдарламаны іске асырудың маңызды құралдарының бірі. Алматы облысында ... ... ... ... ... ... тұрғыда тәрбиелеуде
үлкен жұмыс атқарып келеді. Олардың қызметінің басты бағыты- Қазақстан
халықтарының мәдениетін, дәстүрлерін, ... ... ... табылады.
Жоғарыда айтылғандардың бәрі патриоттық тәрбиеге үлес қосқандық
болса, ол бір жағынан қуантарлық жағдай ... ... ... ... де ... өз ... деген адал махаббаты болып отыр.
Енді осы ... ... үшін біз ... құралдарын да күшейтіп, әдебиет
жағынан да мықты болуымыз керек.
Қысқасы, әлемнің прогресшіл ... ... ... ... ... да ... мойындап отыр.
Бұдан айтарым, сан ғасырлық ... бар, ... ... орны бар ... ... ... өресін көрсетіп сөз ету ... ... ... оқы, оқы, және оқы деп ... та, айналып келгенде
таяқтың ұшы өз басыңа тиері анық. Өйткені, сауатсыз баспалардың кесірінен
құнды дүниелеріміздің ... күйе ... ... Сөз ... ... дөп ... айту еді.
III ТАРАУ ҰЛТТЫҚ ӘСЕР МӘСЕЛЕСІ ЖӘНЕ ҚАЗІРГІ ЗАМАН
Республикалық референдумда қабылданған Ата ... ... ... ... ... татулық пен саяси тұрақтылық;
бүкіл халықтың игілігін көздейтін ... ... ... деп атап ... Бұл – ... жері мен елін ... ... салт-дәстүрін құрмет тұту. Осы сияқты сан қырлы, ... ... ... ... ... ... отанжанды азамат болу.
Отаншылдық қазақ халқы үшін жаңа үрдіс емес, тамыры әріде жатыр.
Жүздеген жылға созылған басқыншылықтың қаталқанды жорықтарына ... ... ... беріп, елдігін, таза ұлттық сипатын сақтап қалуы отаншылдық
рухының асқақтығын көрсетсе керек. Ел ... үшін ұлы ... ... ... отбасынан басталатын Отанын шексіз сүюді ұрпақтан-
ұрпаққа аманат ... ... пір ... ... Ұлы бабаларымыз Әбілхайыр, Абылай, ... отан ... ... ... адал ... ақ сүтін ақтауға шақырған кемеңгер
билер мен даңқты батырлар, жыраулар, ... ... ... ... ... Ұлы Отан ... өзінің аты айтып тұрғандай,
жүздеген астам ұлттар, ұлыстарды фашизмнің құлдығына түсуден ... мен ... ... қалу ... ... ... ... та мұның маңызы әлдеқайда тереңде жатыр.Бұған қазақтар да жаппай
қатынасып, ұлы жеңіске лайықты ... ... ... жуық ... ... Кеңестер Одағының Батыры атағы берілді. ... ... ... ... қос ... ... мен Әлия Молдағұлова бар. Екеуі
де жау оғынан қаза тапқан. Бірақ ерлігі ұмтылмай ұрпақтармен ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу ісіне қызмет етуде.
Қазақстанның шынайы егемендігі мен ... ... ... жылғы желтоқсан оқиғасы өмірге жаңа серпін беріп, халықтың ... ... ... ... Тарих сахнасына отаншыл, ... ... ... ... ... ... ... байлығы
болашақ өмір иелерінің сапалы ... ... ... ... айтпаған болар едік. Осыған орай «Атырау» газеті де біршама игі
істерді жүзеге ... ... ... ... ... ... ... тәрбиенің маңызды буыны – бұқаралық қорғаныс
жұмысы мен жастардың ағалар ... ... ... ... материал
берілгендігін аңғардық.
Бүгінгі заманның ел қорғаны – дуалды құрылыс, ... ... ... ... ... ... ... «қарсы тұрудан
гөрі татулық ахуалын ... ... ... ... ... ... «Сақтансаң - сақтаймын» деген халық даналығын ... ... ... ... екенін әлемнің ұғынғанына зор сенім артсақ
та, парасатты мемлекет басқа үкіметтердің уәдесіне ... қана ... ... қуатына да сүйенетінін ұмытпағанымыз жөн»- деп отыр. Бұл еліміздің
әскери қорғаныс қабілетінің жоғары, ... ... ... ... ... етуге жасалған бағдар.
Мемлекеттің жемісі мен жеңісін қорғау үшін әскер қажет. ... ... - ... де тән. Олай болса халықтың да араласуын қалайтын әскер
тақырыбына бүгінгі таңда соны ... ... ... ... ... ... дәл көрсетіп, бағыт-бағдар берілмейтін болса,
онда елдің қорғаныс қабілетінің ілгерілемесі де анық. «Атырау» ұжымының осы
тың ... ... ... ой ... дүниелер жариялауы қуанарлық.
Қазақстан жауынгерлерінің әскери округтер мен әскери бөлімдердегі атқарып
жатқан қызметтері туралы, олардың ... ... ... ... материалдар беріп келеді. Басылымда отанымызды қорғап ... ... ... және ... «Қаһарман» әскери-патриоттық
айдары бар. Мұнда әскер өмірі ... ... ... ... ... ... жөнінде материалдар орын тапқан.
«Атырау» облыстық қоғамдық-саяси газетінің «Жастар және ... 2008 ... 14 ... ... Бауыржан Сисеновтың «Ауылдың
жігіттері әскерге баруға ынталы емес» атты мақаласы жарық көрді.
Автор Бауыржан Сисенов ... ... ... ... ынталы емес бұл осы саланы насихаттаудағы кемшіліктен болып отыр.»
деген тақырып атауын күрделі проблемалық деңгейдегі мәселе ... ... ... жақын келеді. Мақаладағы ... ... Отан ... ... ... құлықсыздығының
әлеуметтік, құқықтық, психологиялық мәселелеріне зерттеу жүргізілген. Автор
стилі-қарапайым, жинақы, нақтылығымен ерекшеленеді.
Бұл мақаланың өзектілігі қоғамда шешілуі қиын ... ... ... ... ... әліде болса жеткілікті деңгейде
еместігін дәлелдеп отыр.
Әрине, кейбір жігіттер Отан алдындағы борышын өтуден қашып жатса,
оны ... ... ... деп түсінбеуіміз қажет. Оған «Отанынан
жырақта, тау-тастың арасында ... ... ... да ... ... ... ... біздің жастар»-деген сөзі дәлел.
Армияның жағымсыз жақтарын ... оқып ... ... ... ... ... талап етесің? Дей тұрсақ та әскер болған
соң, әрине әр түрлі ... ... ... тұра ма. Егер ... ... азаматтарымыз ондай қиындықтардан қорқып қашып-пысып жүрсе,
ертең елді кім қорғайды? Сол үшін ... ... ... ... ... батыр бабалар рухымен тәрбиелесек нұр үстіне нұр ... ... ... ... ... ... ... дамытудың маңызы зор.
Мектептегі алғашқы әскери дайындық пәні жастар үшін Отан ... ... ... ... ... оны ... бөлшектеп қайта жинауды үйрену
бозбалалардың әскерге деген қызуғышылығын тудырары айқын.
Жасыратыны жоқ мектептерде ... ... ... ... әскери тәрбие сабақтары мардымсыз жүргізіледі. Сонда Отанға
деген жанкештілік қайдан туады? Мәселен, бұрындары әскерге ... ... ... ... ... ... ... арнайы қадағалайтын.
Ал қазір жерлестері азаматтық парызын өтеуге бара ... ма, онда ... жоқ. Отан ... ... өтеуге бара жатқан жасқа, оны құрметпен
шығарып сап тұрғанын сезіну өте қажет.
Осыны ... ... ... ... ... ... ... жауынгерге дейін сөзге тартып, пікірлесіп отырған. Әскердің қыр-
соңын солар арқылы түсіндіруге ... ... ... деген қызуғышылық,
отаншылдық сезім осындай тұрақты насихат нәтижесінде қалыптаспақ қой. Ондай
әркет жоқ емес, бар. Оған ... ... 2006 ... 23 ... ... ... Шапатовтың «Әскерде солдат емес сарбаздар
қызмет ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
«Әскери міндеттілік және әскери қызмет» туралы Заңы ... ... ... ... ... ... ... мұнда әскерге кімдер алынбайды,
әскерге қандай мамандықтар қажет және ... ... шарт ... сөз
болады. Автор Ғапур Шапатов мақаланы ақпараттық жанрда ... ... ... ... және тағы да ... әскерге қатысты
халық арасындағы түсініспеушіліктің ... ашып ... ... «қай ... ... ... ... сардарларды сөгіп,
сарбаздарды қашқын, босбелбеу етіп көрсетуге бейім екендігін айтады. «сен
жамансың!-деп шұқи берсең, ... өзі ... ... ... ... деп автор жар салады». Бұл жерде автордың ұстанған ... тек ... ... Оны ... ... ... бірақ шындықтан
аспай. Сонда ғана халықтың әскерге беті бұрылады.
Әрине, автор сөзінің жаны бар. Жаманды жаман дей ... ... ... ... ... ... ... мен оқиғалар баспасөзде
қалай жазылса халық оны дәл ... ... ... ... беделіне
нұқсан келтіретін шала-үстіріт материалдардан сақ болу әрбір ... ... ... ... көкейде жүрген мәселесін қысқа әрі нұсқа ... Отан атты ... ... ... құлатпай, іргетасын мықты ету
үшін жастар бойындағы отансүйгіштік, патриоттық ... ... қана ... да ... өзіне қайтару керектігін айқын түсіндік.
Тәуелсіздік алған уақыттың ішінде елдің іргетасын бекітетін
біршама игілікті істер ... ... бірі ... ... ... ... ... болашақта-құрамы жөнінен саны аз, бірақ шұғыл
қимылдайтын, жақсы жабдықталған және технологиясы ... ... ... бар,
қысқа мерзім ішінде ұлан –байтақ еліміздің аумағында алдына қойған кез
келген ... ... ... әскер болуға тиіс. Ол отанының шынайы
патриоттары ... ... ... ... ... атына лайық
әскерге айналуы керек»-деп атап көрсетті Елбасы ... ... ... ... жасаған баяндамасында.
Сонымен қатар 1997 жылдың ... ... ... ... ... басқа да ... мен ... ... ... ... ... ... Жарлыққа да қол қойды. Әскери елжандылық тәрбиеміз де
осыдан ... алса ... – ел ... ... қиын ... ... ... ызғарлы
жағына жөнін төсеп, халқын ығына алған әскер мәртебесі әр уақытта ... ... сай ... тілдің әскери өмірде қолданысы және әскери
терминдерді ана тілінде атау ... ... ... айтылып та,
жазылып жүр. 1997 жылдың 11 шілдесінде ... ... Тіл ... ... Оның 12 ... «Қазақстан республикасының Қарулы Күштерінде,
сондай ақ ... және ... ... ... түрінде
мемлекеттік бақылау мен қадағалау, азаматтарды құқықтық қорғау ұйымдары мен
органдарында ... және орыс ... ... қамтамасыз етіледі»-
делінген. Бұл қазақ тілін әскерде қолдануға жол ашқан ... ... орай ... 2007 ... 22 ... «Заң ... айдарында Батыс аймағы әскери прокурорының орынбасары, әділет
капитаны Т.С.Бекбергеновтың «Әскер де ... ... ... атты ... ... ... міндетті түрде өз елінің ... ... ... ... ... ... ... арту қиын. Ал
патриотизм-қашан елді жасап отырған халықтың өткенінен хабар беретін ... ... ... ... мен ... ... ... біздің
халық тарихымен қабысып тумаған. Қай елдің болсын әскері –сол елді ... ... Ал ... ... ... сол ... өткен тарихи
жолдан туындауы керек,- деген тамаша ... ... ... ... ... ... мен ... атауларын халық тарихымен байланыстыра
енгізейік»-деп ұсыныс білдіреді. Мысалы, отделение-ондық, сержант-оңбасы,
взвод-жарты жүздік, ... ... ... ... ... қазақша сөйлеп, қазақша іс-
қағаздарын жүргізсе, қазақша ән айтып, дәріс ... ауыз ... ... ... құрышын қандырса, қазақша кітаптар мен газет
журналдар оқыса, осының бәрі жауынгерлерді отансүйгіштік ... ... ... сөзсіз.
Расында, билер мен батырлар дәстүрін ... ... кез ... Онда ... пен ... ... мол ақ. Өз
елін, өз жерін қорғай білген қазақтың батырлары аз ... Сол ... қолы ... ... ... сол ... өзінде ақ аттың
тұяғы, көк ... ... қос ... күшімен қорғап қалған. Ел иесіз,
ер киесіз болмаған. «Ата дәстүрін аялаған ел ... дана ... ... ... ... ... бола ... елінің егемендікке қолы жетіп, еңсесін енді-енді көтере
бастаған ... ... 16 ... 1992 жылғы арнайы Жарлығымен
Республикалық Ұлан құрылды. Бұл президентке тікелей ... ... ... ... ... ... ... ретінде тіркелді. Олар-
негізінде дәстүрлі рәміздердің орындалуына, мемлекет басшысы және басқа да
күзетілетін адамдардың ... ... ету, ... ақ аса маңызды
объектілерді күзетумен айналысады.
Ұланның он бес жылдығына орай тілші ... ... Бұл 2007 ... 16 наурызында «Ұлан сарбаздары сап түзеді»
тақырыбымен берілді.
Автор «Ұлан сарбаздарына ... өзге ұл ... ... армиясына баға береді. Бұл жағдай бізге көптеген ауыр міндет
жүктеп отыр. Сол себепті де Ұлан сарбаздарына ... ... ... ... ... келген жастардан жанкешті жауынгер, адал азамат, өз ... ... ... ... бұл ... жазуы оқырман қауымды қызықтырып жүрген көп
сауалдардың ... ... ... ... ... Ұланның қоғамдағы алар
орны мен атқарып жатқан игі істерінен кез келген ... ... ... ... ... ... ... мәні зор материалдардың ... ... ... ... ... ... Сондай ақ жастардың
әскерге деген құлшынысын арттырары анық. Себебі, ... ... ... ... шындалып қайту жігітке тән қасиет.
Зымыраған уақыт сұрапыл соғыстан ... ... ... ... қиын ... сол ... қана қоймай, жаңа бір қырынан
таныла бермек. Бұлай ... ... ... ... ... бұл
тақырыпқа кеңінен орын берілуі орнықты. ... ... ... да ... ... ұлы ерлігін дәріптей келе, сол дәстүрге
жастардың адалдығын қалыптастыру, ... ... ... ... Бұл ... тәрбиенің қайнар көзі.
Рухани байлықсыз дүниенің бәрі бос. Рухы жоқ, ойы пәс ... ... ... ... хақ. ... ... ... тарихы-бірігу
тарихы, тұтастану тарихы» деп аталатын баяндамасында: ... ... ... ... ... ... оқиғалардың қарсаңына келіп тұр. Оның
ең негізгілері: Түркістанның мың жарым жылдық мерекесі, М.Х.Дулатидің ... ... 175 ... Аңырақай шайқасының 270 жылдығы тағы
басқалар.
Сонымен бірге «Менің Отаным-Қазақстаным» сериясымен балаларға
арналған арнайы ... ... үш ... ... мәдениеті»
энциклопедиясын дайындауды, мектепке байланысты өте ұғынықты жазылған,
шыншыл, баланың отаншылдығын оятатын ... жазу ... ... ... ... бойына сіңірудің бір тетігі осыдан бастау алса
керек.
Отан және ... ... үшін баға ... қасиетті егіз
ұғым. Еліміз келешекте өркениетті, іргесі мықты мемлекет болу ... ... ... ... ... ... де ... жерінің бірі осы - әскер. Әскер-елдікке,
батырлыққа баулитын босаға. Өткенге үңілсек ... ... ... орасон зор тәжірибесін оқып-үйренетін уақыт жетті. Осыған орай
А.Тасболатов мен Қ.Аманжолвтың «Қазақстанның әскери ... атты ... ... ... ... ... тарихы жазылған бұл оқулық әскери
кафедралардың ... ... ... мен ... арналған. Сондай ақ Бауыржан ... ... ... болмысқа сай жазылған еңбегін де оқу құралы етіп пайдаланса нұр
үстіне нұр ... ... ... ... ... Елбасы мен үкіметіміздің
саясатын жүргізіп отырған «Атырау» газетінің алар орны ... ... ... ... ... ... ... көріп
жатқан материалдар, мейлі ол тарихи тақырыпта болсын, ... ... ... ... болсын, отаншылдық ұлтжандылықтың ... ... ... ... ... ... ... зерттеп
барып, нақты фактілермен сөйлеп, оқырманына ... та ... ... тән ... пен байыптылық, бірізділік, ... ... ... ... өзге ... деп ... ... газет беделін көтерер бірнеше
материалдарға тоқталдық. Десек те әскер, заң қызмтекерлеріме ... ... ... ған ... ... ... ... осы тақырыпта басқа жанрларға да көңіл бөлініп,
дөңгелек үстел ... ... ... ... отырса газет
сапасының артары айқын.
Қорытынды
Алып отырған тақырыбымыз «Атырау газетіндегі патриоттық тәрбие
мәселесі». Бұл тақырып мен ... ... ... оятып, жігерлендіретін
ерекше мәселе. Бүгінгі газеттердің осы мәселеге қатысты оқырмандар ... ... ... сыры ... ... ... тақырыбынан-ақ
айқындалып тұрғанындай, ел намысы, ұлттың қадір-қасиеті, ең алдымен, оның
Атамекеніне деген көзқарасымен өлшенбек.
«Болашақ бүгіннен басталады»-деген ... бар. ... ... ... туын биік ... жас мемлекетіміздің дамыған,
өркениетті елдермен иық теңестіру ... ... ... ... ... биік ... ... рух болуға тиіс. Біз жасыратыны жоқ оңдаған,
жүздеген жылдар бойы бодандықтың ... ... ... тәуелді болудың
салдарынан рухани дүниемізді, ұлттық-қадір қасиетімізді әлсіретіп ... ... ... ... қудаланды. Ұлтжандылықтың
мағынасынайыраалмайтыедар пайда болды.
«Ауру батпандап кіріп, мысқылдап ... ... ... болып жатқан оң өзгерістер рухани жағдайымызға да қатысты. Бұған
Елбасының 2030 ... ... даму ... ... ... басты
негіз болмақ. Жастарымзғы патриоттық тәрбие беру, олардың бойында әрдайым
аға ... ... ... ... ... қалыптастыру күн
тәртібіндегі мәселе.
Осы орайда ... ... ... да ... ... ... қомақты. Ел деңгейіндегі атқарылып жатқан оң істерді
көрсетумен бірге бұл ... ... ... үлгі-насихат жұмыстарын
жүргізіп отыру қажетті шара деп білеміз. Бұл тұрғыда өзге ... ... ... облыстық қоғамдық саяси газетінің де атқарып жатқан жұмысы
айтарлықтай.
Газеттің 2006-2009 ... ... ... ... жазылған материалдармен танысып, талдау ... осы ... ... ... ... ... ... сай жан-жақты
жазылып отырғандығы қуантты. Аталмыш газет көтеріліп отырған мәселелердің
мағынасына терең ой жүгіртіп, істің жайын егжей-тегжейлі ... ... ... ... ... ... ... қиыншылық жағдайда рухын төмендетпеуге
жұмылдырып, ұлтаралық қатынастар мен ... ... баса ... ... ... елге ... ... ұран» тарауында сөз болған
алдымен ... ... ... ол тек ... ғана өз
Отанына сүйіспеншілігі емес, онда мекендейтін ... ұлт пен ... ... ... дүние. Былайша айтқанда, патриоттық ... туа ... ... ... ол ... бір ... ... ортада ұзақ жылдар бойына қалыптасатын құбылыс. Және ол сөз
бен істің ажырамас ... ... ... болуға тиіс. Үлкен
мінберлерден сөз алып, ... ... ... сол ... тайқып
шығатындардан патриоттық қасиет күту бос әурешілік. Олардың іс-әрекеті
халық патриотизміне кері ... етуі ... ... ... дамуы
жолында әркім өз мүмкіндігіне қарай үлес қосып, іс-әрекет ... онда ... ... деп түсіну керек.
Диплом жұмысының «Отаншылдық-отбасынан басталады» атты екінші
тарауда: қазіргі жастарымыздың бойында ... ... бар ма? ... ... бастау алады, немесе осы елге, ... ... ... ... ... ... нәр алатындығы жөнінде хал-қадірімізше ... ... осы ... ... патриоттық тәрбие берудегі жарық
көрген материалдарына тоқталып, талдау жасадық.
«Ұлттық ... ... және ... ... аталатын үшінші
тарауда, ұлт рухы, бүгінгі әскер ... ... ... Күштерінде
болып жатқан өзгерістер жайында ... ... ... айттық.
Газеттің әскери-патриоттық тәрбие мәселесін жазудағы жетістіктерінің бірі-
авторлардың кең тартылуы. Әр ... ... мен ... ... ... тұруы.
Диплом жұмысында аталмыш газеттің әскери-патриоттық тәрбие
мәселелерін жазудағы тәжірибесін толық қамтыдық дей ... Оны ... шығу ... ... ... ... ... бұл өзекті мәселелер
толық әрі жан-жақты көрініс тауып отыр деуден ... ... ... ... ... материалдар да жарияланады. Алайда мұндай азын-аулық
кемшіліктер газеттегі өзіміз ... ... ... ... ... ... жетістіктеріне көлеңке түсіре алмайды.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев өзінің Қазақстан
2030 ұзақ мерзімді бағдарламасында:
«Мен өзіме 33 жыл ... ... ... қалай
елестетемін? Біздің жас мемлекетіміз өсіп-жетіліп кемелденеді, ... бен ... ... ... ер ... Олар өз ұрпағының
жауапты да жігерлі, білім өресі биік, денсаулығы ... ... ... ... игі ... ... отырып, қазіргі заманғы нарықтық
экономика жағдайында жұмыс істеуге даяр болады. Олар ... абат ... ... ... ... әйгілі, әрі сыйлы өз елінің патриоттары
болады»-дап көрсетті.
Бұл жүйелі айтылған сөз аталмыш газет ... да зор ... бұл ... шығармашылықеңбекетеберулеріне сеніс артары сөзсіз.
Қорыта келгенде «Атырау» ... ... ... ... ... айтылған өзекті мәселелерді жазуда алдағы уақытта да
тың ізденістер таныта ... ... ... ... Ж. ... ... ұлықтаған ұрпақпыз» Алматы: Санат, 1998ж.
2. «Ақиқат» журналы-№5, №6, №7, №27, 2007ж.
3. «Егемен Қазақстан»- газеті №17, №18, №20, №22, №31, ... «Ана ... ... №5, №12, №13, №18, ... «Жас ... №4, №9, №12, №24, №58, 2008ж
6. «Жалын» журналы- №5, 2006 ж.
7. «Түркістан» газеті №24, 2007ж.
8. «Нұр ... ... №9, ... ... ... ... «Алтын Орда» газеті- №42, 2006ж.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Назарбаев Н.Ә.- «Ғасырлар тоғысында»- ... ... ... ... Б.- ... шығармашылық негіздері»- Алматы: Қазақ
университеті, 2007ж.
3. Елеукенов Ш- «Кітаптану ... ... ... ... Н.- ... Алматы: Санат 2005ж.
5. Қабдолов З.- «Сөз өнері»- Алматы: Санат 2002ж.
6. Қозыбаев С.- «Отандық журналистика тарихы»-Алматы: ... ... ... Ж.- «Ұлт ... ұлықтаған ұрпақпыз» Алматы: Санат, 1998ж.
8. Амандосов Т.- ... ... үні» ... ... ... Амандосов Т.- «Журналист және өмір» Алматы: Қазақстан, 1967ж.
10. Аманжолов С.- «Қазақтың ... ... ... ... 1919ж.
11. Аманжолов С.- «Тіл мәдениеті және баспасөз» Алматы: Санат, ... ... С.- ... ... ... ... ... Алматы: Атамұра,
1983ж.
13. Кенжебаев Б, Қожакеев Т.- «Сөз туралы сөз» ... ... ... Р.- «Сөз ... Алматы: 1997ж.
15. Тұрарбеков З.- «Мерзімді баспасөздегі аударма» Алматы: 1967ж.
16. Серғалиев М.- «Көркем ... ... ... ... ... ... Алматы: Санат, 2002ж.
18. Момышұлы Б.- «Қанмен жазылған кітап» Алматы: Қазақстан, 1973 ж.
19. Қайсенов Қ.-«Ағалар туралы аңыз» Алматы: Балауса, 1992 ... ... ... ... Алматы: Қазақстан, 1989 ж.
21. Ғабдуллин М.- «Майдан очерктері» Алматы: Жазушы, 1963 ... ... ... ... ... ... ... 1972 ж.
23. «Егемен Қазақстан» газеті (№18, №21) 2007 ж
24.«Алтын ... ... -№42, 2006 ... ... аралығындағы «Атырау» облыстық қоғамдық-саяси газетінің
нөмірлері.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халел Досмұхамбетов7 бет
Ахмет Байтұрсынов: өмірі мен қоғамдық-саяси қызметі18 бет
Халел Досмұхамедов 13 бет
Қарақұйрықтылар отрядының морфофизиялық мінездемесі5 бет
Адамгершілік – рухани тәрбиенің маңыздылығы10 бет
Атақұлдық ой-пікірлерінің патриоттық тәрбиеге ықпалы61 бет
Бала бойында азаматтылық пен патриотизмге қалыптастыруда мектеп пен отбасы қарым-қатынасы5 бет
Балалар әдебиетіндегі патриоттық тәрбие мәселесі6 бет
Балалардың мемлекеттік символдарға когнитивтік қатынасын тәрбиелеу48 бет
Бастауыш мектеп оқушыларына патриоттық тәрбие берудегі халықтық тәрбиенің ролі32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь