Ұзақ мерзімді активтер туралы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
I. тарау. Ұзақ мерзімді активтер
1.1. Негізгі құралдардың жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Негізгі құралдардың тозуы және оларға амартизациялық аударым
мөлшерін есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3. Негізгі құралдарды істен (есептен) шығарудың есебі ... ... ... ... ...
II. тарау. Міндеттемелер есебі
2.1. Дивиденттер бойынша есеп айрысу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2. Бюджетпен есеп айрысу операцияларының есебі ... ... ... ... ... ...
2.3. Жабдықтаушы және қызмет көрсетушілермен есеп айрысу есебі.
III. тарау. Еңбекақы және еңбекақы есебі
3.1. Қызметкерлердің құрамы мен жұмыс уақытын пайдалану есебі.
3.2. Істелген жұмыс уақытының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.3. Еңбекақы жүйелері және тариф жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Біз алдыңғы тақырыптарда активтерге түсінік берген болатынбыз. Сондай-ақ ағымдағы активтер қатарына жататын ақшалар, дебиторлық борыштар және материалдық қорлармен танысып өттік. Бұл аталған активтер кәсіпорындар мен ұйымдардың міндеттемелерін өтеу барысында қабілеттілігі жоғары, яғни тез арада өзінің құнын басқа заттарға айырбастай (өзгерте) алатын мүліктер болып табылады. Кәсіпорындармен ұйымдар жұмыс жүргізуі барысында бұл жо.арыда аталған ағымдағы активтерден басқа ұзақ уақыт бойы пайдаланатын (бір жылдан артық уақыт), өндірістік және әкімшілік қызметті орындауға арналған (сатудан басқа) активтерді қажет етеді. Ал мұндай материалдық емес активтерді, ұзақ мерзімдік дебиторлық борыштарды және ұзақ мерзімдік инвестицияларды жатқызуға болады.

1.1. Негізгі құралдардың жіктелуі

Бухгалтерлік есепте негізгі құралдар деп өндіріс үдерісінде ұзақ уақыт бойы, яғни бір жылдан артық уақыт пайдаланатын, өзінің бастапқы түрін, көлемін сақтай отырып, құнын шығарылған өнімге, орындалған жұмысқа, көрсетілген қызметке есептелген амортизациялық аударым мөлшері шегінде біртіндеп ауыстырып отыратын еңбек құралдарын, яғни материалдық активтерді айтады. «Негізгі құралдарға» - қозғалмайтын мүлік, жер учаскелері, үйлермен ғимараттар, өткізгіш тетіктер, машиналармен жабдықтар, өлшеуіш және реттеуіш аспаптары мен құралдары, есептеуіш машиналар мен техникалары және олардың бағдарламалық құралдары, көлік тасымалдау құралдары, аспаптар, өндірістік және шаруашылық құрал-саймандары, өнім және жұмыс малдары, көп жылдық көшеттер, шаруашылықтың ішкі жолы, тағыда басқалар жатады.
1. «Халықаралық бухгалтерлік есеп және аудит стандарттары». (құрастырушы Рапопорт М.М.), М-1992ж.

2. Әбдіманапов Ә.Ә. «Бухгалтерлік есеп теориясы және принциптері». – Алматы: АЙАН, 2001ж.

3. Безруких П.С. «Бухгалтерский учет» – М., 1996ж.

4. Ержанов М.С., Ержанова А.М. «Основа бухгалтерского учета и новая коррепонденция счетов» – Алматы: Ержанова и К, 2003ж.

5. Кеулимжаев К.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А., Жантаева А.А. «Қаржылық есеп» - Алматы: Экономика, 2001ж.

6. Кутер М.И. «Теория и принципы бухгалтерского учета». – М: Финансы и статистика, Экспертное бюро, 2000

7. Тасмағамбетов Т.А., Омаров А.Ш., Әлібекова Б.А., Рабатов О., Байболтаев Н.Э., Радотовец В.К. «Қаржы есебі» - Алматы: Дәуір, 1998ж.
        
        Ж  о  с  п  а  р  ... Ұзақ ... ...  Негізгі құралдардың жіктелуі…………………………………………
1.2. Негізгі құралдардың тозуы және оларға амартизациялық аударым
мөлшерін есептеу………………………………………………………
1.3. ... ... ... ... ... есебі……………….
тарау. Міндеттемелер есебі
2.1. Дивиденттер бойынша есеп айрысу…………………………………..
2.2. Бюджетпен есеп айрысу операцияларының есебі……………………
2.3. ... және ... ... есеп айрысу есебі.
III. тарау. Еңбекақы және еңбекақы есебі
3.1. Қызметкерлердің құрамы мен жұмыс уақытын ... ... ... ... ... ... Еңбекақы жүйелері және тариф жүйесі………………………………
Қорытынды…………………………………………………………………………….
Қолданылған әдебиеттер ……………………………………………………………..
Ұзақ мерзімді активтер
Біз ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы активтер қатарына жататын ақшалар, дебиторлық борыштар және
материалдық қорлармен танысып өттік. Бұл аталған активтер кәсіпорындар мен
ұйымдардың ... өтеу ... ... ... яғни ... ... құнын басқа заттарға айырбастай (өзгерте) алатын мүліктер
болып табылады. Кәсіпорындармен ұйымдар жұмыс жүргізуі барысында ... ... ... активтерден басқа ұзақ уақыт бойы пайдаланатын
(бір жылдан ... ... ... және ... ... ... (сатудан басқа) активтерді қажет етеді. Ал мұндай материалдық ... ұзақ ... ... борыштарды және ұзақ мерзімдік
инвестицияларды жатқызуға болады.
1. Негізгі құралдардың жіктелуі
Бухгалтерлік есепте негізгі құралдар деп өндіріс ... ұзақ ... яғни бір ... ... ... ... ... бастапқы түрін,
көлемін сақтай отырып, құнын шығарылған өнімге, орындалған жұмысқа,
көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... отыратын еңбек құралдарын, яғни материалдық активтерді
айтады. «Негізгі ... - ... ... жер ... ... өткізгіш тетіктер, машиналармен жабдықтар, өлшеуіш және
реттеуіш аспаптары мен құралдары, ... ... мен ... ... ... ... ... тасымалдау құралдары, аспаптар,
өндірістік және шаруашылық құрал-саймандары, өнім және ... ... ... ... ... ішкі жолы, тағыда басқалар жатады.
Көлеміне немесе бағасына (арзанды-қымбаттылығына) қарамастан пайдалану
мерзімі бір жылдан аспайтын ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдардың құрамына кәсіпорынның
қоймаларындағы дайын бұйымдар (тауарлар) болып саналатын жабдықтармен
машиналар, күрделі құрылыс құрамында есептелетін монтаждауды ... ... ... ... ... ... ... бірақ әлі
пайдалануға берілмей тұрған машиналар мен жабдықтар, ... ... ... өзіндік құнының құрамында қаралған үстеме шығындардың
есебінен салынған титулдық тізімге кірмеген ғимараттар мен ... ... жас ... яғни мал ... де ... «негізгі құралдар» өздерінің өндіріске қатысуына қарай
өндірістік және өндірістік емес болып екі ... ... ... ... деп ... қызмет ететін, яғни өнім өндіру орындарына
пайдаланатын негізгі құралдарды айтады. Оларға; өндіріске арналган үйлер,
ғимараттар, өткізгіш тетіктер, ... ... ... ... әр ... ... ... құрал-саймандар, өлшеуіш
аспапьар және тағы басқалары жатады. Өндірістік емес негізгі құралдардың
қатарына ... ... ... ... ... ... ... Халық шаруашылық салаларына және істейтін қызметтерінің
түрлеріне қарай барлық негізгі құралдар: өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, орман
(тоғай) шаруашылығы, тасымалдау, байланыс, құрылыс, материалдық-техникалық
жабдықтау жіне ... ... ... ... ... ... ... ғылым және білім беру, ғылыми көмек
көрсету және тағы да басқа салалар ... ... ... халық шаруашылығының салаларына қарай
топтастырған кезде олардың қатысуымен шығарылған өнімдердің, болмаса
орындалған жұмыстармен қызметтердің шаруашылықтың қай түріне жататындығы
негізге алынады.
Егер ... ... ... ... бәрі тек қана
ұйымның негізгі шаруашылығының түріне ғана қызмет істейтін (жасайтын)
болса, онда бұл ... ... ... барлығы түгелімен сол
кәсіпорынның атқаратын қызметі саласындағы топқа жатады.
Мысалы: ... ... ... өнімдерін өндіру үдерісіне
тікелей байланысты негізгі құралдардың барлығы халық шаруашылығының
өнеркәсіп саласына жатады.
Егер кәсіпорынның балансында осы ұйымның негізгі қызметінен басқа
салаларында қызмет ... ... мен ... ... онда осы
бөлімшелер мен өндірістің атқаратын қызметтерінің сипатына ... ... ... ... ... ... топқа жатады.
Кәсіпорынның балансындағы тұрғын үй шаруашылығының тұрғын үй
шаруашылығы және халыққа тұрмыстық қызмет ... ... ... ... алдына қойған мақсатына және атқаратын қызметіне
қарай мынадай топтарға бөлінеді:
а) үйлер ... үй, ... үйі, ... тағы ... ... (көпірлер, аспалы жолдар, жасанды су қоймалары,
эстокадалар, скважиналар, тағы басқалары);
б) өткізгіш тетіктер (жұмыс машиналары, энергия бөлетін тетіктер,
құбырлар, тағы басқалары);
в) ... ... ... ... ... ... ... электроаппараттық трансформаторлар, экскаваторлар,
грейдерлер, бульдозерлер, бетон араластырғыш машина, көтергіш ... ... ... су ... ... ... ... кассалық
аппараттар мен тағы да басқалары);
г) тасымалдау құралдары (жолаушылар және жүк таситын көліктер, жеңіл
көліктер, ... ... ... ... және тағы ... құрал-саймандар мен жабдықтар (шкафтар, бактар, контейнерлер тағы
да басқа негізгі құралдар);
д) шаруашылық ... ... ... ... ... тағы да ... ... және өнім малдары;
ж) көп жылдық өсімдіктермен көшеттер;
з) жер ... ... ... жер ... ... ... жақсартуға (өңдеуге) жұмсалған күрделі шығын;
к) басқа да негізгі құралдар (кітапхана қорлары тағы басқалары);
Негізгі құралдар кімнің меншігінде, иелігінде екендігінде ... яғни ... ... ... және ... ... алынған болып
екіге бөлінеді. Кәсіпорын уақытша жалға алған негізгі құралдарды баланс
сыртындағы «Жалға алынған ... ... деп ... ... есептейді.
Сонымен қатар пайдалану барысына қарай негізгі құралдар ... ... ... және ... ... деп үш ... ... істейтіндерге өндіріс үдерісіндегі, яғни қолданыстағы негізгі
құралдар жатады.
Сақтауда тұрған негізгі құралдардың қатарына келешекте, яғни ... ... ... басұа да жағдайларға байланысты істен шығатын негізгі
құралдардың орнына пайдалануға арналған құрал-жабдықтар жатады.
Материалдық активтер сатып ... ... ... ... ... негізгі құралдар;
ә) тауарлық-материалдық қорлар немесе
б) ... ... ... ... ... ... ... қажет болып
табылатын өзінің пайдалануы мақсатында сатып алынған көлік құралы негізгі
құралдар құрамында есептелінсе, ал сату үшін сатылып алынған көлік
құралдары тауарлық-материалдық қорлар ... ... ... ... ... үшін ... ұзақ мерзімдік қаржы салымы мақсатында
алған жер учаскелері мен үйлері ... ... ... ... ... ... және оларға амортизациялық
аударым мөлшерін есептеу
Негізгі құралдар өндіріс үдерісінде бірте-бірте тоза бастайды, яғни
өзінің ... ... ... Олар белгілі бір уақыт өткеннен кейін
пайдалануға жарамай қалады да, бұл құралдардың орнына жаңа негізгі құралдар
сатып алуға тура келеді.
Негізгі құралдардың ... ... және ... тозу деп ... ... құралдардың табиғи тозуы олардың материалдық жағынан тозу
болып табылады, яғни жұмыс ... ... ... құралдардың жеке
бөлшектерінің қажалып мүжілуі, үйлермен ғимараттардың тозығы жетіп
құлайтындай дәрежеге жетуі. Негізгі құралдардың табиғи ... ... ... бойы ... ғана байланысты емес, оған сонымен қатар басқа
да табиғи жағдайлар әсер еткендігіне байланысты. Яғни ... ... ... ... ... ... ұзақ ... пайдаланылуы және оларға
басқа да факторлардың ісер етуі нәтижесінен болып табылады.
Негізгі құралдардың сапалық тозуы олардың ... ... ... ... өндірістің даму үдерісінен кейін қалуы, яғни активтердің ғылым
мен техниканың дамуын бүгінгі күнгі талаптарына сәйкес ... ... ... ... ... жоғарыда айтылғандарды қорыта келе, негізгі құралдың тозуы
дегеніміз, олардың табиғи және сапалық сипаттарын жоғалтуы деп те ... ... ... тозуының бірінші себебі - өндіріс
салаларында ғылыми техникалық прогреске байланысты ... ... ... ... ... ... өскен сайын белгілі бір дайын бұйымды,
құрал-жабдықты, тағы да басқаларды өндіруге кететін қажетті уақыт азаяды
да, оның құны соғұрлым төмендейді ... ... ... ... ... ... жаңа құрал-жабдықтардың машиналардың, яғни
негізгі құралдардың бағасы бұрын сатып алынған осындай ... ... жаңа әрі ... ... негізгі құралдарды сатып алуды тиімді етеді.
Негізгі құралдардың сапалық тозуының екінші себебі ғылыми-техниканың
өркендеуіне байланысты жаңадан толық жетілген, өнімділігі ... әрі ... ... ... ... байланысты. Кәсіпорындарда өнімділігі
төмен негізгі құралдардың орнына, техникалық жағынан жетілдірілген
тиімділігі жоғары негізгі құралдарды ... әр ... ... ... ... да ... жоғары машиналар мен құралдардың пайда
болуы және олардың бағасының арзандауы бұрынғы ... ... ... ... ... ... әкеліп соқтырады. Барлық ұйымдар
қандай меншікті болса да ... жеке ... ... тағы
басқалары) өздерінің негізгі құралдарының тозу дәрежесін анықтап және оны
есептеп отырады. Ескертетін жағдай негізгі құралдардың ішінде мына ... ... тозу ... анықталмайды және де оларға амортизация
есептелмейді:
- жерге;
- кітапхана өорларына;
- фильм қорларына;
- архитектуралық және өнер ерекшеліктеріне;
- өнімді малдарға;
- мұражайлық құндылықтарға ... ... ... ... ... жағдайларда
есептелмейді:
- Қайта құру, жаңарту (реконструкция) және техникалық қайта
қорландыру (перевооружения) жұмыстары жүргізіліп жатқан ... ... ... ... қойған мерзімде.
Негізгі құралдар (үйлермен ғимараттар, машиналар, көліктер, тағы
басқалары) өндіріс ... ... ... ... ... байланысты құндарын өздерінің көмегімен өндіріліп шығарылатын,
жаңадан жасалған өнімдерге біртіндеп ауыстырып отырады. Бұл үдеріс
«амортизация» деп аталады. Амортизация сөзі латын ... ... ... мағынаны білдіреді. Амортизация белгіленген бір мөлшерде
өнімнің өзіндік құнына қосылып ... Ал мұны ... ... ... ... ... әрбір өнімнің өзіндік құнына кіріп, ал өнім
сатылған кезде ... ... яғни ... ... тозуына
байланысты құнының кемуі амортизациялық аударым жасау арқылы ... ... ... ... ... құралдардың бастапқы
құнынан белгіленген пайызбен (процентпен) есептеліп шығарылған бір жылдық
амортизациялық аударым сомасы.
Ұйымдарға негізгі құралдағы ай бойы есептелген амортизациялық аударым
сомасы ай сайын ... ... ... ... ... ... ... қосылып отырады.
Кәсіпорындарға жаңадан келіп түскен, кіріске алынған негізгі
құралдарға амортизациялық аударым келесі айдың басынан (бірінен) бастап
есептеледі. Ал ұйымның балансынан есептен шығарылған ... ... ... басынан (бірінен) бастап амортизациялық аударым есептеу
тоқтатылады.
Негізгі құралдарға амортизациялық аударым есептеу мына әдістер бойынша
жүргізіледі:
1. Құнды ... ... ... есептен шығару әдісі.
2. Құнды орындалған жұмыстың, өндірілген өнімнің көлеміне тепе-тең
мөлшерде есептен шығару әдісі (өндірістік әдіс).
а) қалдық ... кему ... ... ... ... жиынтығы бойынша құнын есептен шығару (коммулятивтік
әдіс) әдісі.
Амортизациялық аударым есептеудің таңдап алынған әдісі ... ... ... бір есеп беру ... ... ... түрде
қолданады. Егер негізгі құралдарға амортизациялық аударым есептеудің әдісі
өзгертілген жағдайда осы өзгерістің ... ... ... ... ... ... ... жолды) есептен шығару әдісі
Құнды бірқалыпты (тура жолды) есептен шығару ... ... ... құны ... құралдардың жұмыс істейтін мерзімінің
ішінде шаруашылық субъектісінің шығындарына бір қалыпты ... ... әдіс ... ... ... ... тек қана объектінің жұмыс
істеу мерзімінің ұзақтығына байланысты деген болжамға негізделген. Бұл әдіс
бойынша әр есепті ... ... ... ... ... ... яғни бастапқы құн мен қалдық құнының айырмасын объектінің
пайдалану кезеңіндегі есеп беретін жылдардың санына болу арқылы есептеліп
шығарылады. Бұл әдіс бойынша, яғни ... ... ... ... әдісі
қолданылғанда негізгі құралдарға есептелетін амортизациялық аударым
сомалары жыл сайын тұрақты мөлшерде жүргізіледі.
Мысалы: станоктың бастапқы құны бір ... ... ... ал ... жүз мың (100000) ... ... Бұл ... пайдалану мерзімін
бес (5) жыл деп алып, осы жоғарыда айтылған әдіс бойынша бір жылдық
амортизациялық аударымды ... ... ол жүз ... мың ... ... ... – 100000 = ... станоктың барлық амортизайияланатын сомасы 900000 теңге ((1000000
- 100000), яғни бастапқы құны мен қалдық құнының ... ал ... ... бөлу ... бір ... ... ... сомасы
табылады. Бұл станоктың пайдалану мерзімі 5 жыл болғандықтан барлық
амортизациялануға тиісті соманы 100% ... деп ... ал бір ... ... мөлшерін (100/5 = 20%) сол соманың 20% (пайыз) деп
те ... ... Бұл ... ... ... тең сома ... х 20% = 180000
Станокқа амортизациялық аударым сомасының бес жыл
бойы есептелуін төмендегі кестеден көруге болады
| ... |Бір ... ... |Станоктың |
| ... ... ... ... құны |
| ... |лық аударым |(теңге) ... |
| ... ... | | |
| | ... | | ... алынған кездегі |1000000 |------- |------ |1000000 ... ... |1000000 |180000 |180000 |820000 ... соңында |1000000 |180000 |360000 |640000 ... ... |1000000 |180000 |540000 |460000 ... ... |1000000 |180000 |720000 |280000 ... соңында |1000000 |180000 |900000 |100000 ... ... үш ... ... ... ... ... пайдалану мерзімі ішінде, яғни 5 (бес) жыл бойы
оған есептелетін амортизациялық аударым сомасы өзгермейді
(тұрақты);
- жинақталған тозу сомасы бірқалыпты өсіп ... ... ... ... ... құны бірқалыпты азайып отырады.
Құнды орындалған жұмыстың көлеміне тепе-тең мөлшерде есептен
шығару әдісі (өндірістік әдіс)
Бұл әдіс ... ... ... ... оны ... негізделген. Егер жоғарыда, яғни алдыңғы әдісте қарастырылған
станок өзінің 5 (бес) жыл ... ... ... аралығында 10 (он)
миллион дана өнімді жасауға негізделген болса, онда ол станокқа жыл сайын
есептелетін амортизациялық ... ... бұл әдіс ... ... ... бір дана ... тиісті амортизациялық аударымды әр жылда осы
станок арқылы өндірілген өнім санына көбейту арқылы табылады.
Бастапқы құны – қалдық құны әр ... ... ... өнім саны ... өнім ... – 100000 әр ... ... ... 0,09 ... х әр жылдағы өндәрәлген өнәм саны
Станоктың бір дана өнім өндіруге есептелетін амортизациялық аударым
мөлшері бұл әдіс бойынша ... ... 0,09 ... ... ... (9) ... станок бірінші жылы 3 миллион
екінші жылы 3 миллион
үшінші жылы 2 ... жылы 1 ... жылы 1 ... ... онда оған әр жылда есептелетін амортизациялық аударым мөлшері
бірінші жылы 270000 тг = 3 миллион х 0,09 = ... жылы 270000 тг = 3 ... х 0,09 = ... жылы 180000 тг = 2 ... х 0,09 = ... жылы 90000 тг = 1 ... х 0,09 = 90000
бесінші жылы 90000 тг = 1 миллион х 0,09 = ... тең ... ... ... ... ... мөлшерде есептен шығару (өндірістік әдіс)
әдісі бойынша амортизациялық аударым есептеу кестесі
| ... ... |
| ... |ен өнім ... тозу ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... |аударым |(теңге) |(теңге) |
| | | ... | | |
| | | ... | | ... ... ... |1000000 |------- |------ |----- |1000000 ... ... |1000000 |3000000 |270000 |270000 |730000 ... ... |1000000 |3000000 |270000 |540000 |460000 ... ... |1000000 |2000000 |180000 |720000 |280000 ... ... |1000000 |1000000 |90000 |810000 |190000 ... соңында |1000000 |1000000 |90000 |900000 |100000 ... ... ... әдісті) қолдануда әр жылғы амортизациялық
аударым сомасымен орындалған жұмыс көлемінің, яғни станок арқылы өндірілген
өнім санының арасында тікелей ... бар. Бұл ... ... ... тозу ... жыл ... ... жұмыстың көлеміне, өндірілген
өнімнің санына қарай өсіп, көбейіп отырады. Ал объектінің қалдық құны
амортизацияланатын құнның соңына жеткенше орындалған жұмыстың ... ... ... ... үйлесімді түрде азайып отырады. Жалпы бұл
әдісті объектінің пайдалану кезіндегі оның істейтін жұмысының көлемін, ол
арқылы өндірілетін өнімнің санын айтарлықтай дәлдікпен ... ... ғана ... ... Негізгі құралдарды істен (есептен) шығарудың есебі
Кәсіпорындардың өздерінің пайдалануындағы, яғни меншігіндегі негізгі
құралдарын ... ... ... немесе жеке тұлғаларға тегін бергенде,
сатқанда, ұрланғанда, жоғалғанда, табиғи апат, зілзала жағдайында бүлініп
жоғалғанда ... ... ... ... ... ... басқаларға айырбастағанда немесе ұзақ мерзімге жалға берген
кезде де ... ... ... ... ... есептен
шығара алады. Кәсіпорындарда негізгі құралдардың іске жарамсыздығын, оларда
бастапқы қалпына келтіру үшін жүргізілетін күрделі жөндеудің тиімсіздігін
немесе мүмкін еместігін анықтау үшін, сондай-ақ ... ... ... қажетті құжаттарды толтыру үшін ұйым басшысының бұйрығымен тұрақты
комиссия құрылады. Бұл комиссияның құрамында мынадай қызметкерлер болуы
тиіс:
- кәсіпорынның басшысы немесе оның орынбасары ... ... бас ... ... ... басқа қызметкері;
- негізгі құралдың сақталуына жауапты адам;
- негізгі құрал қызмет ететін бөлім ... цех ... ... ... ... ... ... көлік құралын есептен
шығаратын жағдайда);
- тағы да басқа жұмысшы-қызметкерлер болуы мүмкін.
Бұл жоғарыда аталған адамдардың құрамында ... ... ... ... мен ... ... ... шығарылатын негізгі құралдарды толық тексеріп, сонымен
қатар оның техникалық құжаттары мен ... ... ... директерімен танысу арқылы объектіні қалпына келтіруге
болатындығын немесе болмайтындығын, яғни ол негізгі құралдардың алдағы
уақытта пайдалануға жарайтындығын немесе жарамайтындығын анықтайды.
- ... ... ... нақтылы себебін анықтайды (сапалық
тозғандығы, табиғи тозғандығы, апат болғандығына байланысты, дұрыс
пайдаланбағандықтан, қайта құруға байланысты, табиғи апаттар жағдайынан,
тағыда басқа жағдайлардан).
- Негізгі ... ... ... ... яғни ... мерзімінен бұрын істен (есептен) шығарылатын жағдайда оның
себебін анықтайды. Олардың істен шығарылуына кінәлі тұлғаны (адамдарды)
заңдарға сәйкес ... ... ... ... жөнінде ұсыныс жасайды.
- Есептен шығарылатын негізгі құралдардың іске ... ... ... ... ... ішінде қымбат және
түсті металдардың дер кезінде жинап алынуын, олардың саны мен ... ... ... ... ... ... ... отырады.
Кәсіпорындарда негізгі құралдарды есептен шығару үшін үлгілі түрі
НҚ-3 «Негізгі құралдарды есептен шығару актісі» немесе үлгілі түрі ... ... ... шығару актісінің» тиістілері толтырылады.
Бұл жоғарыда айтылған актілерде негізгі құралдарды сипаттайтын
мынадай деректер көрсетіледі.
- объектінің ... ... ... ... уақыты (күні,
айы, жылы);
- ұйымға келіп түскен, кіріске алынған уақыты (күні, айы, жылы);
- пайдалануға берілген уақыты (күні, айы, ... ... ... құны ... келтіру құны);
- бухгалтерлік есептің деректері бойынша есептелген тозу сомасы;
- ... ... ... ... айы, жылы);
- көлік құралын есептен шығарарда, сонымен ... ... ... ... ... ... ... істен шығарылу себебі және оның
материалдарының, бөлшектерінің сипаттамасы көрсетіледі;
- аварияға байланысты есептен шығарылған негізгі құралдарға жасалған
актіге, ... ... ... актінің көшірмесі тіркеледі;
- сондай-ақ осы негізгі құралдардың істен шығуына жауапты адамдарға
қолданылатын шараларды актіге жазады.
Комиссия жұмысының нәтижесінде жасалған негізгі құралдарды ... ... ... басшысы бекітеді. Акт екі (2) дана етіліп
толтырылады. Актінің бірінші данасы негізгі ... ... ... ... ... ... етіледі, ал актінің екінші данасы негізгі
құралдарға жауапты ... ... ... ... ... ... жарайтын бөлшектерді, детальдарды, металл сынықтарын тағы да
басқаларды қоймаға тапсыру үшін негіздеме ... ... ... ... актісі бекітілгенге дейін негізгі құралдарды бұзуға,
бөлшектеуге рұқсат етілмейді. Негізгі құралдарды бұзғаннан, есептен
шығарудан алынған іске ... ... ... бағалаған бағасы
бойынша бухгалтерлік есепке алынады.
Кәсіпорынның негізгі құралдарды сатқаннан немесе бұзғаннан алған
материалдары мен алынған сомаларынан негізгі құралдарды сату және бұзуға
байланысты ... алып ... ... ... ... ... ... есептен шығарылған негізгі құралдардың құны «Негізгі
құралдарды сату бойынша шығындар» шоттың дебитінде, «Негізгі құралдар» деп
аталатын шоттың тиістілерінің кредитіне жазылады. Ал ... ... ... күнге дейінгі жинақталған (есептелген) тозу сомасына
«Негізгі құралдардың тозуы» деп аталатын шоттың тиістілері дебиттелініп,
«Негізгі құралдар» деп аталатын шоттың ... ... ... негізгі құралдардан алынған іске жарайтын
материалдар мен басқа бөлшектердің құны: «Материалдар» деп аталатын шоттың
тиістілерінің дебитіне, «Негізгі ... ... ... ... ... жазылады.
Кәсіпорындарда негізгі құралдарды сатқаннан алынатын табыс
«Дебиторлық борыштар мен басқа да активтер» және ... деп ... ... ... ... ... құралдарды сатудан
алынатын табыс» деп аталатын шотының кредитіне жазылады. Негізгі құралдарды
есептен шығару операциясының соңында одан алынған кірістермен шыққан
шығыстар «Жиынтық ... ... ... ... заңды немесе жеке тұлғаларға тегін берілетін негізгі құралдарға
үлгілі түрі НҚ-1 «Қабылдау табыс ету ... ... екі дана ... Оның ... ... ... берушіде қалдырылып, ал екінші
данасы негізгі құралдарды алушыға табыс етіліеді. Осы актінің ... жеке ... ... ... ... негізгі құралдардың түгендеу
карточкасына тиісті мәліметтер толтырылып, ол карточка актімен ... ... ... ... ... ... және оның ... басқа жеке немесе заңды тұлғаға берілуі жайлы негізгі
құралдардың ... ... ... жері ... жасалған инвентарлық
карточкаларының тізіміне тиісті ... ... ... ... ұйым оны ... ... ... негізгі
құралдардың бастапқы құны мен тозу сомасын көрсетіп, хат ... ... Бұл хат яғни ... 4 ... дана етіліп толтырылады. Негізгі
құралдарды алған жеке немесе заңды тұлғаның ... ... ... ... ... екі данасына қол қойып және оларға ... ... ... ... қайтарып береді.
Сонымен басқа заңды немесе жеке тұлғаларға тегін берілген негізгі
құралдар баланстан «Қабылдау-табыс ету» ... оны ... ... ... ... ... негізгі құралдарды басқаларға тегін беріге жазылатын
бухгалтерлік жазу негізгі құралдарды басқадай ... ... ... ... бірдей жазылады.
Негізгі құралдар есептен шығарылғанда бухгалтерлік есепшоттары бойынша
жүргізілетін операциялар
|№ |Операциялар мазмұны ... | |н шот |ін шот |
|1 |2 |3 |4 |
| ... ... ... ... | | |
|1 ... ... ... құнына); |842 |121-125 |
| ... ... тозу ... |131-134 |121-125 |
| ... ... құралдың келісілген бағасына; |301-303 |722 |
| ... ... ... ... ... |321-323 | |
| |ҚҚС ... |301-303 | |
| ... ... ... ... ... ... |633 |
| ... | | |
| | |541 |561 |
| ... , ... ... шыққан негізгі | |722 |
|2 ... ... ... іске ... |206 | |
| ... ... ... алу. | | |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
|3 ... | | |
| ... ... ... |651 |121-126 |
| ... тозу сомасына. |131-134 |121-126 |
| ... ... ... ... ... |421, 431, |722 |
|4 | |441, 451, | |
| | |301, 331 | |
| ... құралдарды есептен шығарғанда қайта | | |
|5 ... ... сома ... табысқа |541 |561 |
| ... | | ... ... мен ... ... шаруашылық қызметі барысында меншікті
капиталымен қатар басқа ... ... да ... ... ... ... ... міндеттемелер деп аталады. Кез
келген ... ... ұйым сол ... ... үшін ... материалдар алғаны үшін жабдықтаушы-мердігерлерінің алдында
міндетті болса, саудамен айналысатын ұйымдар өзінің ... ... ... , яғни ... ... ... ... қарыз болуы мүмкін.
Тіпті өндіріспен де немесе саудамен де айналыспайтын кәсіпорындардың өзі
қарамағында жұмыс істейтін ... ... ... істеген
еңбегі үшін, сондай-ақ бюджетке түрлі салықтар үшін ... ... ... міндеттемесі болуы мүмкін. Қазіргі таңда қаржының жетіспеуінен
банктер, банктен тыс ... шет ... ... ... алып ... ... жатқан, сондай-ақ міндеттемелерін шектен тыс көбейтіп
алып, оны қайтаруға мүмкіншілігі болмай ... ... ... ... ұйымдар көптеп кездеседі. Осы ... ... ... ... ең негізгі, яғни қай ... ... ... мәселелері екендігі сөзсіз. Кәсіпорындардағы
міндеттемелердің есебі типтік шоттар кестесінің алтыншы міндеттемелер деп
алынатын бөлім ... ... ... ... ... есеп ... дегеніміз – акционерлерге олардың акцияларының санымен
түрлеріне қарай (сәйкес) тиесілі ... ... ... бір бөлігі
болып табылады.
Ал оның мөлшері осы қоғамның акционерлерінің ... ... ... ... ... бар акциялар бойынша есептелетін
дивиденд сомасының мөлшері ол акцияны ... ... ... ... де жай ... есептелетін дивиденд сомасы мөлшерінен кем болмауы
тиіс. Сондай-ақ акцияның артықшылығы бар деп аталатын түрі үшін ... ... ... жылы ... ... немесе алмағанына қарамастан
есептеп төлеуі тиіс. Акционерлермен оларға төленуге ... ... есеп ... ... ... бойынша есеп айрысу» деп аталатын
бөлім шоттарында есептеліп жүргізіледі. Дивидендтер ... ... ... ... ... ... (жабылмаған зиян)» шоты
(немесе есепті жылда алынған бөлінбеген табыс сомасы жетіспеген
жағдайда «Өткен ... ... ... (жабылған зиян)»
деп аталатын шоты,
К-т: «Қарапайым ... ... есеп ... немесе
«Артықшылығы бар акциялар бойынша есеп айрысу» деп аталатын
шоттардың тиістілері түрінде бухгалтерлік жазу жазылады.
Акцияларға, девиденд ... ... заң ... ... ... ... ... міндеттемелер негізінде, бөлінбеген
табыстың болмауынан немесе жетіспеушілігінен, резервтік капиталдың ... бар ... ... ... ... ... капитал» деп аталатын шот,
К-т: ... бар ... ... есеп ... деп
аталатын шоттар түрінде бухгалтерлік жазу жазылады.
Акционерлерге есептелген дивиденд сомасынан ұсталатын табыс салығы
сомасына:
Д-т: ... ... ... есеп айрысу» немесе
«Артықшылығы бар акциялар бойынша есеп ... ... ... тиістілері,
К-т: ... ... ... ... есеп ... ... шоты негізінде бухгалтерлік жазу жазылады.
Ал бұл есептелген табыс салығының ... ... ... ... ... ... өзгеде операциялар бойынша есеп айрысу» шоты,
К-т: ... шоты ... екі ... жазу жазылуы тиіс.
Жай және артықшылығы бар акциялар бойынша акционерлерге дивидендтер
төленген ... ... ... ... есеп ... ... бар ... бойынша есеп айрысу» деп
аталатын шоттардың тиістілері,
К-т: «Ақшалар» шоты ... екі ... жазу ... ... – ақ, жай және ... бар акциялар бойынша акционерлерге
дивидендтерді төлеген ... есеп ... ... ... ... ... ... есеп айрысу шоттары ... ... ... бойынша есеп айрысу шоты арқылы
жүргізілетін операциялар
|№ |Орепациялардың мазмұны ... | |н шот |ін шот |
| ... ... ... алдыңғы жылғы бөлінбеген | | |
|1 ... ... ... және ... |561,562 |621,622 |
| |бар ... ... есептелген дивидендтерге | | |
|2 ... ... ... ... заң |551,552 |621,622 |
| ... немесе үлес қосушылардың | | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
|3 ... ... ... |621,622 |441,451 |
|4 ... ... ... ұсталуға тиісті салық|621,622 |639 |
| ... | | |
|5 ... ... ... ... |701 |
| ... тауарлардың, орындалған жұмыстың | | |
| ... ... ... ... | | |
2. ... есеп ... операцияларының есебі
Бюджет – жалпы мемлекеттік тұрғыдан бөлініп (бекітіліп) пайдалану,
жұмсау үшін құрылатын ... қоры ... ... ... ... дамытуға, халықтың материалдық әл-ауқатын, мәдени деңгейін
көтеруге және басқа да мақсаттарға ... ... ... ... ... жеке және заңды
тұлғалардан алынатын салықтар, Мемлекеттік бюджетті толықтырудың негізгі
көзі ... ... ... ... – заңды тұлғалардың бюджетке төлейтін салықтарының
бірі. Оның ... ... ... ... бұл ... мөлшері
кәсіпорынның жұмысшыларымен қызметкерлеріне олардың атқарған ... ... ... үшін ... ... төлеу қорына тікелей байланысты
болып табылады. Яғни бұл салық ұйымның еңбекақы төлеу қорының белгілі бір
пайызы ... ... ... ... ... ... Бірақ та
жұмысшылармен қызметкерлерге есептелген еңбекақыдан ұсталмайды.Әлеуметтік
салықты төлеушілердің қатарына ... ... ... ... ... жеке ... жатады.
Әлеуметтік салық салу объектісіне, яғни еңбекақы төлеу қорына табыстың
барлық түрлері кіреді; оның ішінде: әр түрлі ... ... ... жеңілдіктер, тағы да басқадай төлемдер.
Шаруашылық жүргізуші ұйымдарда әлеуметтік ... ... ... төлеу қорының заңда қаралған пайызы ... ... ... ... 15-ші жұлдызынан кешіктірілмей төленуі тиіс. ... ... ... ... оның бухгалтериясынада мынадай жазу
жазылады:
Д-т: ... және ... ш ... деп ... ... «Әлеуметтік салық» деп аталатын шот.
Ал ол сома ... есеп ... ... ... ... ... деп аталатын шоты,
К-т: «Ақшалар» деп аталатын шоты ... ... ... ... ... ... ... жылда салық салынатын табыстары бар заңды тұлғалар табыс
салығын төлеушілер болып ... ... ... ... ... заңды
тұлғалар, олардың филиалдары және оқшауланған (дербестелген) бөлімшелер
кіреді.
Әрбір ... ... ... салынатын табысты анықтау үшін, жылдық
табыстың жинақталған сомасынан табыс табу ... ... ... ... ... ... шегереді.
Кәсіпорынның жылдық табысына, яғни жыл бойы кіріс еткен сомаларының
жиынтығына сатылған немесе ... ... ... ... ... және ... операциялар үшін салық төлеушінің алуға
(алған) тиісті ақшалай немесе басқада қаражаттары, сондай-ақ сатып ... ... ... ... ... есеп ... ... үшінші
тұлғаларға жіберілген немесе тікелей не болмаса жанама ш ығындарды өтеуге
жіберілген қаржылар жатады.
Салық салынатын ... және одан ... ... мен
жеңілдіктердің құрамы, сондай-ақ салынатын табыс салығының мөлшері салық
кодексінде қаралады.
Салық төлеуші кәсіпорын тиісті салық ... ... ... ... ... ... ұсынуға тиіс.
Ұйым өзінің есепті жылдағы алған табысы ... ... ... сомасын
есептеу барысында бухгалтерлік есепте мына түрдегі екі жақты жазу жазылады:
Д-т: ... ... ... бойынша шығындар» шоты,
К-т: ... ... ... ... - ... бұл сома ... аударылғанда:
Д-т: «Төленетін корпоративтік табыс салығы» деп алынатын шот,
К-т: ... деп ... шоты ... ... ... ... корпоративтік табыс салығының есебі
Бухгалтерлік есепте табыстың ... ... ... ... ... ... табыс пен шығындардың айырмасынан құралады.
Салық салынатын табыстың (зиянның) сомасы салық заңына сәйкес анықталады.
Салық заңы ... ... есеп ... ... ... негізінде бухгалтерлік есепте анықталған табыспен салық салынатын
табыстың арасында айырмашылық ... ... Бұл ... ... ... байланысты тұрақты немесе уақытша болып бөлінеді.
Тұрақты айырмашылықтың пайда болу себебі, ... ... ... есепке алынатын табыс пен шығындардың кейбір бөлігі салық
салынатын ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
- алюталық шоттармен шетел валютасы бойынша туындаған ... ... ... айыппұл ықпалшаралары (санкциясы);
- кәсіпкерлікпен байланысты емес шығындар;
- Қазақстан Республикасы Үкіметі белгілеген шектен артық ... ... ... ... және тағы да ... ... пайда болу себебі есеп беретін кезеңде
есепьелген бухгалтерлік табыстармен шығындардың ... ... ... осы ... салық салынатын табыстарды анықтарда есепке алынбай
келген кезеңднрдегі салық салынатын ... ... ... есеп ... ... пайда болған уақытша айырмашылық келешектегі
есеп беретін мезгілде күшін жояды.
Уақытша айырмашылық мыналардың нәтижесінде ... ... ... ... ... табыстармен шығындарды мойындау
уақытын белгілеу ... ... ... ... ... ал ... есебінде – кассалық әдіс бойынша);
- бухгалтерлік ... ... ... ... ... әртүрлі әдістерді қолданудан;
- негізгі құралдарды бухгалтерлік есептен шығару мен ... ... ... ... ... ... тағыда басқалардан.
Бухгалтерлік және салық есептерінің ... ... ... ... ... ... ... корпоративтік
табыс салығы» деп аталатын шотта жүргізіледі. Бұл пассивти шот болғандықтан
кейінге қалдырылған салық сомасы ... бұл шот ... ... ... ... қалдырылған қалдық сомалары бұл шотта
өздерінің түрлері ... ... ... ... ... салық
Қосылған құнға салынатын салық тауарларды өндіру, жұмысты орындау
немесе қызмет көрсету және олардың айналасы барысында ... құн ... ... ... сондай-ақ осы елге тауарлар ... ... ... Бұл ретте салық салынатын айналыммен салық салынатын ... ... ... табылады. Қосылған құнға салынатын салық «Қосылған
құнға салынатын салық» шотында есептеледі. Бұл пассивтік шот ... ... ... ... ал дебитіне бюджетке аударылған және
субъетінің жабдықтаушыларға тиісті түрде ... ... шоты ... сомалары жазылады. Бюджетке төленуге ... ... ... ... ... өнім, орындалған жұмыс немесе көрсетілген қызмет
үшін есептелген қосылған ... ... ... ... мен сатып алынған
тауарлар, материалдармен жабдықтаушылардың көрсеткен ... ... үшін ... (есептелген) қосылған құнға салынатын ... ... ... ... ... Қосылған құнға салынатын
салық мөлшері Қазақстан Республикасының салық заңында ... ... ... ... ... жыл бойы ... табысқа ие болған деке тұлғалар ... ... ... Жеке ... ... жеке ... еңбекақы
түрінде алынатын табыстар, кәсіпкерлік қызметтен алынатын табыстары,жеке
тұлғалардың мүліктік ... ... ... ... ... тұлғалардың мүліктік табысына тек қана активтің келесі түрлерінің
құндарына инфляцияға ... ... ... ала ... ... ... ... жатады: салық төлеушінің тұрақты тұратын жері болып
табылмайтын, жылжымайтын ... ... ... ... ... және
басқа материалдық емес активтерге қатысу үлесінен; шетелдік валютадан; ... және асыл ... ... ... ... ... асыл ... және асыл металдар бар басқа да ... ... ... Жеке ... ... ... құрамы салық кодексінде қаралады.
Табыс салығының мөлшерін ай сайын бір қалыпты ұстау үшін ... ... ... сомасы мен олардан ұсталатын табыс салығының
сомасы есептелетін айлардың санын білдіретін сан мәні бар ... ... ... көрсететін қайта ... ... ... шарт ... ... ... тұлғаларға төленетін төлем, сондай-
ақ бір жолғы төлем түрінде берілетін басқа да төлемдерден ... ... бұл ... ... ... Жеке ... табыс салығы
ұсталған уақытта:
Д-т: ... ... ... есеп ... ... ... төленетін басқадай салықтар, алымдар ... шоты ... ... ... ... салықтар»
Акциздік (жанама) салық дегеніміз – ... ... ... ... алушы төлейтін салық болып табылады. Акциздік салық
салынатын тауарларға Қазақстан ... ... ... ... Республикасының аумағында импортталған тауарлар, яғни спирттың
барлық түрлері, темекі өнімдері, ... ... бар ... да ... ... қолданылмайтын басқа да бұйымдар жатады.
Қазақстан Республикасы аумағында акцизделуге жататын тауарларды
өндіретін немесе ... ... ... ... немесе Қазақстан
Республикасы аумағында (акцизделуге) ойын бизнесін жүзеге асыратын барлық
заңды тұлғалар акциз ... ... ... ... ... салығы есептегенде:
Д-т: ... ... ... деп ... ... ... ... деп аталатын шоты түріндегі бухгалтерлік
жазуы жазылады.
3. ... және ... ... ... ... ... ... үзіліссіз және ырғақты жұмыс істеп тұруы үшін оны
уақытылы керекті материалдармен жабдықтап ... ... зор ... ... материалддық қорлармен жабдықтау экономикалық ... ... ... сәйкес жүргізіледі. Кәсіпорын өнім өндіруші
ұйымдармен, сондай-ақ ... ... ... ... материалдық
қорлармен және техникалармен қамтамасыз ету жөнінде ... ... ... ... ... ... биржадан сатып алады.
Осы жоғарыда аталған ұйымды керекті материалдармен және басқа да
құндылықтармен ... ... есеп ... есебі
«Жабдықтаушы және мердігерлермен есеп ... деп ... ... Бұл шотта есеп айрысу сомасының ... және ... ... алынған материалдар мен қосалқы ... ... ... ... ... үшін есептелінген қарыз
сомалардың есебі жүргізіледі. ... және ... мен ... деп ... ... кредитінде тиісті материалдық қорлар, шығындар
бойынша жабдықтаушылардың акцептелген шот-фактурасына сәйкес есептелген
сомалар, бұл шоттың ... ... ... деп ... шотының және
басқа да ... ... ... ... ... ... ... жазылады. «Жабдықтаушы және мердігерлермен есеп айрысу»
шоты бойынша есеп ... 6 ... ... ... ... бойынша бөлек жүргізіледі. Бұл журнал-ордерде жабдықтаушы-
мердігерлердің шот-фактураларының акцептелуі, материалдық-құндылықтардың,
жұмыстармен ... ... ... ... төленуі жайлы
мәліметтер жазылады.
Келіп түскен шот-фактураларды алдымен үлгілі түрі М-1 ... ... ... ... ... Бұл ... бойынша ұйымда материалдық-
құндылықтардың уақытылы келіп түсуіне бақылау жасалады.. Журналға жазылу
тиісті мәліметтерді ... ... ... ... жүк ... кіріс ордерлері, материалдарды қабылдау туралы актілер
негізінде кәсіпорын ... ... ... түсуіне
қарай жазып отырады. Журналға тек акцептелген шот-фактурасы ғана жазылады.
Фактураланбаған жабдықтар есебі
Кейбір жағдайларда келіп түскен ... ... ... ... ... Мұндай құндылықтарды фактураланбаған
жеткізілім деп атайды. Фактураланбаған ... ... яғни ... ... ... жеткізілімдер тәрізді әрбір жабдықтаушылар
бойынша жеке көрсетіледі. Фактураланбаған жабдықтарды жазу үшін үлгілі түрі
М-7 «Материалдарды ... ... ... ... ... материалдар, сондай-ақ, қабылдау кезінде артық шыққан
тауарлық-материалдық құндылықтарға да ... ... ... ... ... ... ... жазылған
деректер сторно етіліп нөмірі 6 журнал-ордерге шот-фактурадағы мәліметтер
жазылады. Төлем жасалған, бірақ айдың аяғына ... ... ... ... материалдық құндылықтардың шот-фактуралары немесе төлем
талап ... ... 6 ... ... ... бойынша жазу
жазылады. Айдың аяғында жолдағы материалдық құндылықтардың сомасын ... ... ... ... ... жүк ... деп аталатын
арнайы бағанасында көрсетеді. ... ... ... ш ы
ғарғаннан кейін жолдағы тауарлық-материалдық қорлардың құнын материалдық
қорлар шоттарына ... ... ... ... ... ... жедел ескеріліп отырады. Сөйтіп, жолдағы ... ... ... ... ... ... ... есептелініп, олардың құндары
жабдықтаушылармен есеп айрысулар ... ... ... ... ... айдың басында жолдағы материалдардың ... ... ... жазумен жазылады).
Жабдықтаушылар және қызмет көрсетушілер мен есеп айрысулар есебі
жөніндегі журналда ай аяғында «Жабдықтаушы және ... есеп ... ... шот бойынша талданған қалдықтар көрсетіледі. Талдамалық
(аналитикалық) есептің құрылымы ... және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін және
айырысуды жедел бақылау үшін мына ... ... құны ... ... іс ... ... (қабылданбаған) материалдық
қорлар, көрсетілген қызметтер, орындалған жұмыс бойынша есеп
айрысудан;
- фактураланбай ... ... ... есеп ... ... ... есеп айрысулардан.
Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айрысулар есебі бойынша
мынадай шоттар корреспонденциясы беріледі.
Кәсіпорынның басқа заңды ... жеке ... ... ... ... үшін ... құнға салынған салық есебінсіз)
акцептелген шот-фактурасына:
Д-т: «Материалдар» ... ... деп ... ... ... ... есеп ... деп аталатын шот.
Ал бұл тауарлар үшін есепьелген қосалқы құн салығы сомасына:
Д-т: «Қосылған құнға ... ... деп ... ... ... ... мен есеп айрысу» деп аталатын
шоты түріндегі екі ... жазу ... шот ... қай ... ... қарай:
Д-т: ... ... есеп ... деп ... ... деп ... шоты ... бухгалтерлік жазу
жазылады.
Шот-фактура бойынша кәсіпорынның жабдықтаушыларға тауарларды сатып алу
барысында төленген қосылған құнға салығын ... ... ... ... сату барысында есептелінген бюджетке ... ... ... салықтың сомасынан шегерілгенде:
Д-т: ... ... ... ... деп ... шот,
К-т: «Орны толтырылатын қосылған құнға салық» деп аталатын шот
түріндегі жазу ... және ... есеп ... шоты ... ... ... мазмұны ... | |шот |ін шот |
|1 |2 |3 |4 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | |
|1 ... алу құнына; ... |671 |
| ... ... ... ... (жұмыс, | | |
| ... ... құн ... ... |331 |671 |
| ... ... шоттары | | |
| ... | | |
|2 ... ... және ... ... |671 |
| ... ... | |671 |
| ... құн ... ... | | |
| ... ... ... ... үшін | | |
|3 ... ... ... шоттарына: | | |
| | | | |
| ... ... |126 |671 |
| ... құн салығы сомасына. |331 |671 |
| ... ... өнім сату ... | | |
| ... ... үшін ... еткен шоты (егер| | |
| ... ... ... ... | | |
|4 ... өнім ... ... ... | | |
| ... | | |
| | | | |
| ... ... ... |811 |671 |
| ... құн салығы сомасына. |311 |671 |
| ... ... ... | | |
| ... көрсетілен қызметке, оның ішінде | | |
| ... және ... ... ... | | |
| ... және жалпы шаруашылық қажеттері | | |
|5 ... ... ... ... | | |
| ... ... және байланыс қызметтері | | |
| ... ... ... ... ... |671 |
| ... және ... ... ... | |
| | |821 т/б 331 |671 |
| ... құн ... сомасына. | | |
| ... ... ... | | |
| ... кезде кем шыққан (бүлінген) және | | |
|6 ... ... ... ... | | |
| ... ... және т.б. (қосылған құн |334 |671 |
| ... ... үшін ... ... ... | | |
| ... | | |
| ... есепте шот-фактурасыз келіп | | |
|7 ... ... ... (шартта |201-208 |671 |
| ... баға ... | | |
| ... ... ... ... | |
|8 ... шот-фактурасыз кіріске алынған |201-208 |671 |
| ... құны ... ... ... | | |
| ... | | |
| ... төленген бірақ айдың аяғында жолда | | |
| ... ... ... қоюшылардың | | |
| ... ... ... ... | | |
| |(бұл ... ... ... ... | |
|9 ... айдың басында бұл сомалар қызыл |201-208 |671 |
| ... ... ... тасталады (сторно | | |
| ... | | |
| | |201-208 |671 |
| ... ... ... ... | | ... |негізгі құралдардың; |934 |671 |
| ... ... |331 |671 |
| ... құн ... ... | | ... ... ... ... төленгенде|671 |441 |
|12 ... ... ... ала берілген |671 |351,352 |
| ... ... ... | | ... және еңбекақы есебі
Шаруашылық үдерістері (процестері) жабдықтау, өндіру және сату ... ... ... ... ... осы өнім ... үшін ... заттары, еңбек құралдары, сондай-ақ жұмысшы күші екендігі белгілі.
Тауарлық-материалдық қорлардың есебін ... ... ... ... есебін қарастырғанда еңбек құралдарының есебі қалай
жүргізілетіндігіне тоқталып өткен болатынбыз. Ал кез ... ... ... ... орындап, қызметтерді атқарып жүрген адамдардың
еңбегін дұрыс бағалап, олардың сіңірген еңбегіне қарай әділ еңбекақы ... ... ... ... ... ... Міне, сондықтан да
ұйымның міндеттемелерінің бірі болып ... ... ... есеп ... ... өз ... ... тарау болып қарастырылатындығы
осыдан.
1. Қызметкерлердің құрамы мен жұмыс уақытын
пайдалану есебі
Еңбек жайлы есеп беруде көп салалы қызмет атқаратын ... мен ... ... ... ... және негізгі
қызмет емес атқаратындар деп екі топқа бөледі.
Ал өнеркәсіп орындарында қызмет істеушілер мынадай екі ... ... ... ... ... мен қызметкерлері.
2. Өнеркәсіптік ұйымның балансындағы өндіріске ... ... ... ... ... ... мен ... жұмысшылар мен қызметкерлер болып екіге
бөлінеді.
Қызметкерлер тобы басшылар, мамандар және табы басқа да ... ...... ... директор, меңгеруші, тағы
басқалар жатады.
Мамандар қатарына – ... ... ... ... ... ... ... да қызметкерлер қатарына – құжаттарды дайындайтын, есеп және
бақылау ... ... ... ... ... ... ... механиктер, тағы басқалары жатады.
Бухгалтерлік есепте жұмысшылар мен қызметкерлердің саны мен ... ... ... ... ... тура келеді. Кәсіпорындардағы қызмет
атқаратын адамдардың жалпы саны олардың «тізімдегі саны» деп аталады.
Жұмысшылармен ... ... саны – ... ... жаңа ... ... немесе кейбір қызметкерлерді
жұмыстан босатуға байланысты өзгеріп отырады.
Кәсіпорындарда жұмысшылармен қызметкерлердің құрамы және олардың жұмыс
уақыты да ... ... ... есебі – кәсіпорындар мен
ұйымдардың мамандар бөлімінде (кадрлар ... ... ... ... ... құжаттары пайдаланады:
- жұмысқа алу жайлы бұйрық (өкім) үлгілі түрі Т-1;
- басқа жұмысқа ауысу жайлы бұйрық үлгілі түрі ... ... ... ... бұйрық (өкім) үлгілі түрі Т-8.
Бірінші рет жұмысқа орналасқан жұмысшылар мен қызметкерлерге ... ... ... кітапшасын толтырады.
Еңбек кітапшасы мамандар бөлімінде ... оған ... ... ... ... ... ... мақтаулары мен сыйлықтары,
сондай-ақ ескертулері, сөгістер тағыда басқа деректер жазылады.
Жұмысқа алу жайлы хат негізінде жұмысшылар мен ... ... төл ... ... ... ... және оған үлгілі түрі
Т-2 жеке карточкасы ашылады. Ол карточкада ... мен ... ... орны, аты жөні, ұлты, еңбек стажы, дүниеге келген күні, айы
және жылы, мекен-жайы, тағы да ... ... ... ... әрбір қызметке алынған адамға, яғни жұмысшылар мен
қызметкерлерге табельдік нөмір беріледі. Бұл нөмір –еңбекақы ... ... ... ... ... бір кезеңдегі яғни, уақыттағы
ұйымның жұмысшылар мен қызметкерлерінің тізімдегі орташа ... ... ... ... ... сандық есебін жүргізу қажет. Ол
үшін жұмысшылар мен қызметкерлердің тізімдегі саны әрбір жұмыс күні ... мен ... ... алу, ... ... ауысу
бұйрықтары негізінде анықталып отырады. Жұмысшылар мен қызметкерлердің
күнделікті тізімдегі саны ... ... ... ... ... ... сәйкес келуі тиіс. Есеп беретін айдағы ұйымның
жұмысшылар мен қызметкерлердің ... саны сол ... ... ... күніндегі жұмысшылар мен қызметкерлердің тізімдегі
санын қосып, яғни 1-нен 30-на ... ... 1-нен 31-не ... ... айында
1-нен 28-не дейін немесе 1-нен 29- на ... ... және ... ... ... қоса ... ... санды сандық күнтізбенің күніне
бөлу арқылы болып табады. Демалыс ... ... ... ... ... ... істемейтін күндері екі немесе одан да көп қатар болса, жұмыскерлердің
тізімдегі саны ол күндердің, әрқайсысына демалыс ... ... ... ... ... күндерінің алдыңғы жұмыс күніндегі тізімдегі
санына келіп алынады.
Толық ай істемеген ұйымдарда ... ... ... ... ... ... маусыммен жұмыс істейтін ... мен ... ай бойы ... саны есеп ... айдағы
кәсіпорынның жұмыс істеген күндеріндегі (демалыс және мейрам күндерін қоса
есептегенде) жұмысшылармен қызметкерлердің ... ... сол ... күн санына бөлу арқылы алынады.
Мысалы: кәсіпорын пайдалануға беріліп 2002 жылы 23 ... ... ... ... Жұмысшылар мен қызметкерлердің тізімдегі саны бұл
ұйымда мына төмендегідей:
23 ... күні 403 ... ... күні ... (403 ... ... күні жексенбі (403 адам)
26 қаңтар күні 404 адам
27 қаңтар күні 403 адам
28 қаңтар күні 406 адам
29 ... күні 401 ... ... күні 402 адам
31 қаңтар күні сенбі (402 адам)
Соынмен қатар айында жұмыс істеген қызметкерлердің жалпы саны ... ... 3627 ... Осы ... ... күн саны 31 күн.
Осыдан кәсіпорындағы жұмысшылар мен ... ... осы ... саны
3627/31 = 117 адам.
Тоқсан бойынша ұйымдағы жұмысшылар мен ... ... ... ... 117 ... ... айында 408 адам, наурыз айында 420 адам болды
дерлік. Осыдан бұл кәсіпорындағы жұмысшылар мен қызметкерлердің бір ... ... саны ... тең ... ... 117 + 408 + 420 ) : 3 = ... егер ұйым ... айынан бастап жұмыс істеген болса, онда
ұйымдағы жұмысшылар мен қызметкерлердің бір ... ... ... ... ... тең ... ... : 3 = 140
Жұмысшылар мен қызметкерлердің кәсіпорын бойынша бір жылдық ... осы ... ... ... олардың тізімінің орташа санының
қосындысын 12-ге бөлумен анықталады. Егер толық жыл бойы ... ... онда ... ... ... саны ... ... айлардағы
олардың сандарының қосындысын 12-ге бөлу арқылы табылады.
Ескерту: Жұмысшылармен ... ... ... орташа
еңбекақысын, еңбек өнімділігін және басқа да орташа шамаларын анықтау үшін
«орташа еңбекақы» және ... да ... ... ... ... ... мен ... саны деген көрсеткіш қолданылады.
Бұл көрсеткішті табу үшін жұмысшылармен қызметкерлердің құрамдық
тізімдік санынан ... мен ... ... ... ... санын алып тастау керек. Ондай жұмысшылар мен қызметкерлердің
қатарына жататындар:
- жүкті (екі қабат) және босануға байланысты демалыстағы ... ... бала ... ... ... ... қаралған жасқа дейін баланы қарауға демалыс ... ... ... оқу ... ... түгел, жартылай сақталған, немесе
сақталмаған ... мен ... ... ... және ... ... ... емтихан тапсыру үшін еңбекақысы сақталмай
жіберілген жұмысшылар мен қызметкерлер;
- әкімшіліктің ұйғарымы бойынша ... ... ... ... мен ... және ... орташа еңбекақыны табу үшін есепке алынатын жұмысшылар
мен қызметкерлер санын анықтау барысында ... ... ... қарай
үйлесімді түрде күніне немесе аптасына толық жұмыс істемейтін жұмысшылар
мен қызметкерлер кіргізіледі. Алдымен жұмыс істеген адам/күні ... ... ... мен ... ... жұмыс істеген сағатына,
белгіленген жұмыс күнінің ұзақтығына бөлінеді. Содан ... ... ... сағатын, күнін, айлық күнтізбелік күнге бөлу арқылы жұмыс істейтін
жұмысшылар мен ... саны ... ... ... үшін ... алынатынжұмысшылар мен
қызметкерлердің құрамына үйде отырып жұмыс істейтін жұмысшы қызметкерлер ... ... саны ... ... мен ... ... ... қорының сомасын сол ұйымда ... ... ... мен ... есепті айдағы орташа ... ... ... ... ... ... есебі
Жұмыс істелген уақыт көрсеткіші, жұмысшылар мен қызметкерлердің
еңбекақысын жұмыс істеген уақытына қарай ... ... ... ... ... және ... мен ... мөлшерін орындау барысын анықтауға, сонымен қатар жұмыс
істегені жайлы ... ... ... ... күші ... ... ... істелген уақыт ... ... ... жұмысқа келуі, олардың жұмыс ... ... ... және ... келмеген жұмысшылар мен қызметкерлердің санаттары
бойынша табельде алфавит бойынша реттік нөмірі санына ... ... ... ... ... ... бойынша жұмысшылармен қызметкерлердің
еңбекақысын есептеуге арналған.
Табельдерде кәсіпорынның әр құрылымының өкілдері бойынша жұмысшылар
мен қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ... белгілерді қою арқылы толтырылады. Жұмысшылар мен
қызметкерлердің ... ... ... ... туралы құжаттары осы
табельге тіркеледі.
Жұмысшылар мен қызметкерлердің демалысқа шығуы іссапарда ... ... ... тағы ... да ... ... тиісті
белгіленген белгімен көрсетіледі.
Ол үшін әріптік, мысалы:
- іс сапарындағы жұмысшы қызметкерлер үшін – і
- ... ... ... үшін - д
- ... ... ... жұмысшылар үшін – с
тағы да басқа белгілер қолданылады.
Табельде жұмысшылар мен қызметкерлердің тек қана жұмысқы келген немесе
жұмысқа келмеген күнін ... қана ... ... жұмысқа кешіккенін,
мерзімінен тыс жұмыс істеген уақытын, жұмыс істеудің белгіленген уақытын,
тағы басқа да себептерді есептеу үшін ... ... мен ... ... ... ... ... еңбекақы есептеуге
және жұмысшы қызметкерлердің жұмыс істеген ... ... ... ... ... цехтар мен бөлімшелер бойынша жинақталған
деректер жұмыс уақытының балансын жасауға нақтылы ... ... ... статистикалық есеп беруге пайдаланады. Бұл көрсеткіштер еңбектің
өнімділігін анықтау үшін ғана емес, сонымен қатар жұмыс ... ... ... үшін де қажет болып табылады.
3. Еңбекақы жүйелері және тариф жүйесі
Еңбек есебінің маңызды ... ... ... ... мен қызметкерлердің мамандық дәрежесіне қарай жұмыстың әр ... ... ... ... ... болып саналады. Жұмыстың
күрделілігіне қарай еңбекақының мөлшері тарифтік ... ... ... негізгі элементтері болып мыналар табылады:
- тарифтік кесте;
- тарифтік еңбекақы мөлшері;
- тарифтік мамандық анықтамалары.
Осыларға ... ... мен ... еңбекақы мөлшерінің
үлгілі кестесі жасалады. Тариф жүйесінің көмегімен жұмыстың барлық түрі
күрделілігіне және көп ... ... ... ететіндігіне қарай
топтастырылады және жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... ... тариф бойынша әр түрлі еңбекақы мөлшері ... ... ... қай ... ... негізгі жұмыстың
әрбір түріне, жұмыстың күрделілігімен қаншалықты еңбек етуіне керекті
ұқыптылықпен жауапкершілікке ... ... ... ... Сонымен
қатар тарифте әрбір атқаратын жұмыстың нақты түрлеріне мінездеме беріледі
және жұмысшылармен қызметкерлердің өзіне ... ... ие ... ... ... мен ... де ... береді.
Тарифтік кестеде – жұмысшылармен қызметкерлердің әрбір ... ... ... еңбек мөлшерінің арақатынасы айқындалады. Тарифтік
кестеде: тарифтік еңбекақы (сағаттық, күндік, айлық) осы өндіріс ... ... және ... ... ... ... саналатын жұмысқы төленетін
мөлшерде бекітіледі. Жоғары дәрежелі еңбекке ... ... ... ... ... ... ... осы қарастырып отырған
дәрежелі еңбектің арақатынасының тарифтік коэфицентін, бірінші дәрежелі
еңбекке төленетін еңбекақы мөлшеріне ... ... ... ... ... ... жұмыстың түріне қарап кесімді және
мерзімді еңбекақы болып екіге бөлінеді.
Тарифтік мерзімді еңбекақы мөлшері бір сағатқа ... ... ... ... ... баға ... бір ... белгіленген немесе
бір сағатқа тиісті еңбекақы мөлшерін сол сағатта өндірілген өнім көлеміне,
орындалған жұмыстың мөлшеріне бөлу арқылы ... ... бір ... ... көбейту арқылы табылады. Уақыт ... менг ... ... ... ... ... саласында техникалық мөлшерлеу үдірісін
жүргізу ... ... о р ы т ы н д ... ... ... ... ... болсақ, алда қарастырылған
сұрақтарды толықтай ашып, тоқталған балатынбыз.
Сонымен ұйымдар мен кәсіпорындардың ... ... ... ... бойы ... ... және әкімшілік қызметті орындауға
арналған активтерді «ұзақ мерзімді активтер» деп атаймыз.
Еңбек есебінің маңызды ... ... ... күрделілігіне,
жұмысшылар мен қызметкерлердің мамандық дәрежесіне қарай жұмыстың әр түріне
кететін ... ... ... анықтау болып саналады. Жұмыстың
күрделілігіне қарай еңбекақының мөлшері тарифтік жүйеде ... ... ... көрсеткіші, жұмысшылар мен қызметкерлердің
еңбекақысын жұмыс істеген уақытына ... ... ... ... ... есептеуге және жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
істегені жайлы статистикалық ... ... ... күші ... ...... ... тұрғыдан бөлініп (бекітіліп) пайдалану,
жұмсау үшін ... ... қоры ... ... ... ... дамытуға, халықтың материалдық әл-ауқатын, мәдени деңгейін
көтеруге және басқа да мақсаттарға ... ... ... ... ... ... мен ... активтерді, ұзақ мерзімдік дебиторлық борыштарды және ұзақ мерзімдік
инвестицияларды жатқызуға болады.
Қ о л д а н ы л ғ а н ә д е б и е т т е ... ... ... есеп және ... ... ... М.М.), ... Әбдіманапов Ә.Ә. ... есеп ... ... – Алматы: АЙАН, 2001ж.
3. Безруких П.С. «Бухгалтерский учет» – М., 1996ж.
4. Ержанов М.С., Ержанова А.М. «Основа ... ... ... ... ...... ... и К, 2003ж.
5. Кеулимжаев К.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов ... А.А. ... ... - ... Экономика, 2001ж.
6. Кутер М.И. «Теория и принципы бухгалтерского учета». – ... и ... ... ... ... ... Т.А., Омаров А.Ш., Әлібекова Б.А., Рабатов ... Н.Э., ... В.К. ... ... - ... 1998ж.
-----------------------
х
=
=
х
=

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның ұзақ мерзімді активтерін талдау5 бет
Кәсіпорынға сипаттама және онда ұзақ мерзімді активтер есебінің жағдайы71 бет
Мұнай-газ саласындағы кәсіпорындарда ұзақ мерзімді активтер есебі және аудиті89 бет
Қысқа және ұзақ мерзімді активтердің есебі мен талдауы85 бет
Ұзақ және қысқа мерзімді активтердің есебі және талдауы103 бет
Ұзақ мерзімді активтер8 бет
Ұзақ мерзімді активтер есебі27 бет
Ұзақ мерзімді активтер есебі және аудиті61 бет
Ұзақ мерзімді активтер есебі туралы12 бет
Ұзақ мерзімді активтер жайлы29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь