Қолма-қолсыз есеп айырысу туралы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

I ҚОЛМА.ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

1.1 Қолма.қолсыз есеп айырысуды жүргізу механизмі және оның негізгі
қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Қолма.қолсыз есеп айырысудың формалары және олардың
құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8

II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚОЛМА.ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУ ЖҮЙЕСІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ ШАРАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14

2.1 Қолма.қолсыз есеп айырысудың еліміздегі формалары ... ... ... ... ... ... ... ... 14
2.2 Қолма.қолсыз есеп айырысудың шетелдік тәжірибелері және олардың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25


Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
Әлемде қандай ел болмасын қолма-қол ақшаларға толық түрде бақылау орната алмайды. Өз кезегінде қолма-қол ақшалар көлеңкелі экономиканың және ақшаға байланысты қылмыстың дамуына алып келеді. Сондықтан ірі көлемдегі төлемдерді және тағы басқа қолма-қолсыз төлемдер жүйесін қолма-қолсыз есеп айырысудың бүгінгі таңдағы заман талабына сай жаңа формаларына өткізудің маңызы зор болып табылады.
Әрбір елдің өзінің ерекшеліктеріне, алдына қойған мақсаттарына байланысты төлем механизмі болады, яғни әрбір елдің есеп-айырысу төлем механизмі экономиканың қажеттілігін қамтамасыз етуі қажет. Сондықтан да Қазақстанда есеп-айырысу төлем механизмін қалыптастыру барысында еліміздің ерекшеліктеріне сай келетін шетел тәжірибесін есепке алу керек. Қандай да болмасын елдің қалыптасқан дәстүріне, әдет-ғұрпына, банктің қызмет ету ерекшеліктеріне қарай есеп айырылысу қызметі ұйымдастырылады. Өз кезегінде қолма-қол ақшалар көлеңкелі экономиканың және ақшаға байланысты қылмыстың дамуына алып келеді. Сондықтан ірі көлемдегі төлемдерді және тағы басқа қолма-қолсыз төлемдер жүйесін қолма-қолсыз есеп айырысудың бүгінгі таңдағы заман талабына сай жаңа формаларына өткізудің маңызы зор болып табылады.
Еуропаның орталық және екінші деңгейлі банктерінің клирингтік жүйесінде жаңа төлем құралы – электронды дебетті хабарламалар кең қолданыс табуда. Қазақстан Республикасының Қаржы саласының жоғарғы қарқынмен дамып, Ұлттық банктің 2003 жылдан бастап Еуропалық елдер стандарттарына өте бастауы негізінде еліміздің Ұлттық банкі және екінші деңгейлі банктері біртіндеп есеп айырысуда аталған стандарттарға өте бастады.
Қазіргі уақытта отандық коммерциялық банктерінде банктік қызмет көрсетуде электрондық қызмет көрсетудің нормативтік құқықтық актілері қалыптасып, ол интернет және мобильді телефондар негізінде орын алды.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын еліміздің есеп айырысу жүйесіндегі маңызды және өзекті талаптардың бірі болып отырған мәселеге орай «Қазақстан Республикасының қолма-қолсыз есеп айырысу жүйесі» деп алдым.
Осы жұмысты орындау орындауда келесідей міндеттерді алдыға қою керек:
• Есеп айырысудың қолма-қолсыз формасының ұйымдастырылуын, қағидаларының, жүргізілу формаларының ерекшеліктерін атап өту;
• Қолма-қолсыз есеп айырысудың шетелдік тәжірибелерін талдау;
• Талданған тәжірибелерді ұлттық төлем жүйемізде қолдану мәселелері;
• Қазақстандағы қолма-қолсыз есеп айырысудың дамуы мен атқарылып жатқан шараларын талдау болып табылады.
1. «Деньги, кредит, банки» Учебник Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд.
2-е, - Москва: 1999г.
2. Абрамова М.А., Александрова Л.С. Финансы, денежные обращение и кредит. Учебние пособие – Москва , 1996г.
3. Баян Көшенова, Оқу құралы Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
4. С.Б. Мақыш, Оқу құралы “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, 2004 ж. – 248 бет.
5. Бункина М.К. Деньги, банки, валюта, Учебные пособие – Москва, 1994 – 173 с.
6. «О текущей ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана,
№ 9, 8- 2005 г. 2-3 стр.
7. “Қ.Р-ның вексель айналысы туралы” Қ.Р-ның Заңы // 28.04.1998ж.
8. Вестник КазНУ. Серия экономическая. №3. – 2005 г. 33-35 стр.
9. Баймуратов У.Б. «Электронные деньги: проблемы и перспективы» // Банки Казахстана, №9, - 2005 г. 18-21 стр.
10. Сайденов А. Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и других направлениях деятельности Национального Банка» // Банки Қазахстана, №10, - 2005 г. 2-4 стр.
        
        Жоспар
Кіріспе
............................................................................
.............................................3
I ... ЕСЕП ... ... есеп айырысуды жүргізу механизмі және оның негізгі
қағидалары
............................................................................
................................4
2. Қолма-қолсыз есеп айырысудың формалары және олардың
құрылымы
............................................................................
...............................8
II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... есеп ... еліміздегі формалары
................................14
2.2 Қолма-қолсыз есеп ... ... ... және ... ... ... ел ... ... ... ... түрде бақылау
орната алмайды. Өз кезегінде қолма-қол ақшалар көлеңкелі экономиканың және
ақшаға байланысты қылмыстың дамуына алып ... ... ірі ... және тағы басқа қолма-қолсыз төлемдер жүйесін қолма-қолсыз есеп
айырысудың бүгінгі таңдағы заман талабына сай жаңа ... ... зор ... ... ... ... ерекшеліктеріне, алдына қойған мақсаттарына
байланысты төлем механизмі болады, яғни ... ... ... ... ... ... ... етуі қажет. Сондықтан да
Қазақстанда есеп-айырысу төлем механизмін ... ... ... сай ... ... ... ... алу керек. Қандай да
болмасын елдің қалыптасқан дәстүріне, ... ... ... ... ... есеп айырылысу қызметі ұйымдастырылады. Өз кезегінде
қолма-қол ақшалар көлеңкелі экономиканың және ақшаға байланысты қылмыстың
дамуына алып ... ... ірі ... ... және тағы басқа
қолма-қолсыз төлемдер ... ... есеп ... ... таңдағы
заман талабына сай жаңа формаларына өткізудің маңызы зор болып табылады.
Еуропаның орталық және ... ... ... ... жаңа ... ... – электронды дебетті хабарламалар кең қолданыс
табуда. Қазақстан Республикасының Қаржы саласының жоғарғы қарқынмен дамып,
Ұлттық ... 2003 ... ... ... ... ... өте
бастауы негізінде еліміздің Ұлттық ... және ... ... ... есеп ... ... стандарттарға өте бастады.
Қазіргі уақытта отандық коммерциялық банктерінде банктік қызмет
көрсетуде ... ... ... ... ... ... ол интернет және мобильді телефондар негізінде орын алды.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын еліміздің есеп ... ... және ... талаптардың бірі болып отырған мәселеге
орай «Қазақстан Республикасының қолма-қолсыз есеп айырысу жүйесі» ... ... ... ... ... ... алдыға қою керек:
• Есеп айырысудың ... ... ... ... ... ... атап ... Қолма-қолсыз есеп айырысудың шетелдік тәжірибелерін талдау;
• Талданған тәжірибелерді ұлттық төлем жүйемізде ... ... ... ... есеп айырысудың дамуы мен атқарылып жатқан
шараларын талдау болып табылады.
I ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУ
1. Қолма-қолсыз есеп ... ... ... және оның ... есеп ... ... банк ... арқылы
ұйымдастырылатындықтан да, олардың кең көлемде қолданылуына банктердің
торабының ... ... ... дамуына деген мемлекеттің мүддесінің
ықпалы болады. Өйткені банк – осы ... және ... ... барлық түрі іске асатын орын болып ... ... ... ... ... түрдегі ақшалй қаражаттар қалдығы қолма-қолсыз
ақшаларды бейнелейді.
Қолма-қолсыз ақшалармен есеп ... – бұл ... ... мен ... шоттарына байланысты жазбаша түрде жасалатын
ақшалай есеп айырысуларды білдіреді.
Шаруашылықтағы ... есеп ... ... бір ... ... ... ақшалармен есеп жүйесі – бұл қолма-қолсыз ақшалармен есеп
айырысуларды ұйымдастыру қағидаларын, ... ... ... сол ... ... айналымына байланысты есеп айырысу әдістері
мен формаларының жиынтығын білдіреді.
Қазіргі жағдайда ақша, шаруашылық өмірдің ... ... ... Сондықтан, материалдық бағалылықтар мен жабдықтау қызметтеріне
байланысты болатын барлық мәмілелер ... есеп ... ... ... ... өзі екі формаға: қолма-қол ақшалармен есеп айырысу және
қолма-қолсыз ақшалармен есеп айырысуға ... ... ... ... есеп ... ... ... ақшалармен есеп
айырысуларға қарағанда біршама ... ... ... ... есеп ... ... ... үнемдеуге болады.
Сондықтан да болар, қолма-қолсыз ақшалар айналысы жалпы ақша
айналымының ... ... ... ... ... есеп айырысулар
барысы мынадай шаруашылықтар аумағында жүзеге асырылып отырылады:
• өнімді, қызметтерді және жұмыстарды ... ... ... бөлу және ... бөлу ... банк ... алу және ... бюджетке тиісті төлемдерді аударуда;
• халықтың ақшалай табыстарын төлеу және пайдалануда;
• басқа да ... есеп ... ... есеп ... ұйымдастыру мынадай
талаптарға сәйкес келуі тиіс:
Біріншіден, өнімді сатудың үздіксіздігін ... ету ... ... ... ... жасау;
Екіншіден, белгіленген мерзімде төлемді ... ... ... жауапкершілігі;
Үшіншіден, қолма-қолсыз ақшалармен есеп айырысудың өз уақыттылығы,
яғни уақытында есеп айырысуға тиістілігі.
Біздің елімізде қолма-қолсыз ... есеп ... ... ... КСРО ... 1930-32 ... ... реформа барысында жасалған
болатын. Содан бері, яғни 1993 жылдарға ... ... ... есеп ... шаруашылықтың шығын механизміне бағытталған түрде
және экономиканы басқарудың әкімшіл-әміршіл әдістеріне толық сәйкес келген
болатын. 1993 ... ... ... ... ақшамен есеп
айырысулар шаруашылықтың ... ... ... түрде және
экономиканы басқарудың әкімшіл-әміршіл әдістеріне толық сәйкес ... Ол ... ... ... ... ... есеп айырысулар
жүйесі, бірінші кезекте, өндіріске және өнімді ... ... ... ... ... ... яғни жабдықтаушылардың
мүддесіне қызмет еткен. Сол кездердегі қолма-қолсыз есеп айырысу қағидалары
сатып алушының ... ... және ... қабілетіне қойылатын
талаптарды ескермеді, ... ... есеп ... ... ... төлемдер кезегінің бұзылуы кері әсер етті.
Бүгінгі таңдағы экономикамыздың нарықтық қатынасқа өтуіне байланысты
қолма-қолсыз ақшамен есеп ... ... мен ... ... қағидалары толығымен өзгерді. Қазіргі қолма-қолсыз ақшамен ... ... ... ... ... қағидасы – барлық ... ... ... банк ... ... сақталып, қолма-қолсыз ақшамен
есеп айырысулар сол шоттар негізінде жүзеге асырылуын ... ... ... қаражаттарды сақтау және аударымдар жасау үшін шоттар
ашылады.
Бұл ... ... ... ... ... ... барлық кәсіпорындар және ұйымдардың арасындағы ... есеп ... банк ... ... жүргізілуге міндеттілігін
байқауға болады. Барлық кәсіпорындар мен ... ... ... сақтауға міндеттілігі – бұл экономиканы әкімшіл-әміршіл әдістер
арқылы басқаруға ұқсас ... ... ... жағдайында банк арқылы есеп ... ... ... экономикалық дербестігін және олардың өздерінің
іс-әрекеттері үшін материалдық жауапкершілігін ескеруі тиіс.
Қолма-қолсыз ақшамен есеп ... ... ... ... ... ... өніміне байланысты белгіленген төлемдер кезегі бойынша, яғни
шоттағы қаражат қалдығы шегінде жүзеге асырылуы ... ... мен ... процестер жағдайында
шаруашылықтағы төлем тәртібінің ... ... ... ... есеп айырысу шоттарынан бірінші ... ... ... ... ... ... ... шешім қабылданған. Бұл
әкімшілік шара ҚР ... ... ... даму ... кіріс жағын нығайтуға және шығысы арқылы әлеуметтік саланы
қаржымен уақтылы ... етіп ... ... Бұл жерде банктің
нарық субъектісіне , яғни клиентке қоятын талабы оның ... бар ... ... ... ... ... болып табылады.
Қолма-қолсыз есеп айырысудың үшінші қағидасы – ... ... ... есеп ... ... ... еркін және оларды
банктің араласуынсыз шаруашылық ... ... ... ... ... меншік формаларына байланыссыз кез ... ... ... ... және есеп ... ... бұл қатынастардың нәтижелі болуы үшін, олардың материалдық
жағынан жауапкершілігін ... ... ... сипаттайды.
Бұл жерде банктің рөлі тек қана төлемдерді жүзеге асыруда делдал ретінде
көрініс ... ... ... ... есеп ... мынадай екі
қағидасы қолданылады:
• төлемнің мерзімділігі;
• төлемнің қамтамасыз етілуі.
Төлемнің мерзімділік қағидасы – ... ... ... ... ... және ... Республикасының Қаржы
министрлігінің нұсқауларында көрсетілген мерзімдерге сәйкес есеп ... ... ... ... ... экономикалық мағынасы қаражат алушының ... ... ... ғана ... яғни ... ала келісілген мерзімде
аударуына мүдделі екендігін түсіндіреді.
Төлем мерзімділігінің қағидасын енгізудің тәжірибелік ... бар ... ... ... төмендегідей жағдайда жүзеге асырылуы мүмкін:
1. сауда-саттық операцияларының ... ... яғни ... ... ... ... ... дейін, яғни аванстық төлем
түрінде;
2. сауда-саттық операциясы аяқталғаннан ... яғни ... ... арқылы;
3. сауда-саттық операциясын аяқтағаннан кейін, біршама уақыттан кейін –
қарыздық міндеттемесіз ... ... ... ... ... ... ... мерзімінен бұрын , мерзімі кешіктірілген және мерзімі ... ... ... ... ...... мерзімінен бұрын ақшалай
міндеттеменің орындалысын білдіреді.
Мерзімі ... ...... уақытта қарыздық
міндеттемесін орындай ... ... ... ... ... яғни жаңа мерзімді белгілеуді білдіреді.
Мерзімі өткен төлемдер – бұл ... ... ... болмауына
байланысты туындайды, сөйтіп төлем мерзімі жеткен кезде ... ... ... ... алу ... ... ... қамтамасыз етілу қағидасы – бұл алдындағы ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі төлем
мерзімінің сақталуы үшін ондағы өтімділік қаражаттардың кепілдеме ретінде
болуын білдіреді. ... ... ... ... ... ... ... уақыттарда төлемнің қамтамасыз етілуі бір-бірінен өзара
ажыратылады.
Төлемдердің жедел ... ... ... әр ... формалары
болады. Төлемдердің алдағы ... ... ... ... ... ... тәртібін, сонымен қатар есеп айырысуға
қатысушылардың барлығының ... ... мен ... ... ... ... қолма-қолсыз ақшалармен есеп айырысу қағидалары бір
бірімен тығыз байланысты, сондықтан олардың ... ... ... жол ... қолма-қолсыз есеп айырысу қағидалары – бұл қолма-қолсыз ақшамен
есеп айырысулар ... ... ... ... ... есеп айырысуда ақшалардың төлем құралы ретінде қызмет етуін
білдіреді.
Қолма-қолсыз ... есеп ... ... ... ... ашқан есеп айырысу ағымдық және басқа да ... ... есеп ... ... және ... ақшамен есеп айырысулар тиісті құжат айналымын ... ... бір ... есеп ... ... негізінде жүзеге
асырылады. Есеп айырысу құжаттарының түрлеріне, төлеу тәсіліне ... ... ... ... ... ... ... есеп
айырысулардың мынадай формалары болады:
• төлем тапсырмаларымен есеп ... ... ... есеп ... ... арқылы есеп айырысу;
• чек арқылы есеп айырысу;
... ... есеп ... ... ... мен ... төлеуші мен қаражатты ... ... ... ... ... формасын таңдай мынадай жағдайларда анықталады:
• контрагенттердің арасындағы шаруашылық байланыстар сипатымен;
• жабдықтайтын өнімнің ерекшелігіне және оны ... ... ... ... ... жүкті тасымалдау тәсілімен;
• заңды тұлғалардың қаржылық жағдайымен.
Формаларды таңдауда есеп айырысуды жүргізудің бекітілген ережелеріне
сәйкес банк тарапынан ... ... ... ... есеп ... Бұл қазіргі кезде кеңінен қолданатын
есеп айырысу формасы.
Төлем тапсырмасы – ... өз ... ... бір ... ... ... көрсетуші банкке берген тапсырмасын білдіреді. Төлем
тапсырмасымен есеп айырысу кең ... ... ... ... ... ... ... мен көрсеткен қызметтері үшін , тауарлы емес
операциялар (зейнетақы және сақтандыру қорына төлемдер, салықтық ... ... ... ... жабдықтаушылар мен мердігерлерге
тауары және көрсетілген қызметтері үшін ... ала ... ... бойынша.
Төлем тапсырмасы оны толтырған күннен бастап он күнге жарайды және
төлеушінің шотында қаражат болған жағдайда ғана іске ... ... есеп ... ... келесі 1-ші суретте
көрсетілген.
1
4 2
3
Сурет-1 – Төлем тапсырмасы бойынша ... үшін ... ... ... ... барысының есеп айырысу сызбасы
Мұндағы: 1- тауарды (қызметті) жабдықтау; 2- төлем тапсырмасын банкке
беру және шоттан қаражатты ... 3- ... ... ... және алушының шотына есептеу; 4- жабдықтаушыға оның шотына қаражат
түскендігін хабарлау.
Екі жақтың келісуі ... ... ... ... ... бұрын
және кешіктірілген болуы мүмкін. Мерзімді төлем – бұл тауарды жөңелткенге
дейін (1-суреттен қара);
Тауарды жөңелкеннен кейін, яғни тікелей ... беру ... ... ... ірі ... ... бөліп төлеу бұл жақтың қаржылық
жағдайына зиян келмеуі үшін жасалған келісім негізінде ... ... ...... тапсырмасы бойынша тауарлар үшін төлемді алдын ала
төлеу барысында есеп ... ... 1 – ... ала ... ... ... (қызметті) жабдықтау
туралы келісім шарт жасау; 2 – төлем тапсырмасын ... беру және ... ... 3 – ... ... ... ... және алушының
шотына есептеу; 4 – жабдықтаушыға оның шотына қаржы түскендігін хабарлау; 5-
тауарды (қызметті) жабдықтау.
Төлеуге кепіл болуы ... ... ... шартында төлем
тапсырмасына акцепт беруі мүмкін. Бұл ... банк ... ... үшін ... ... жеке бір ... ... қояды. Төлем тапсырмасы
арқылы есеп айырысудың кемшілігіне қаражат айналымының біршама ... ... және ... шаруашылық айналымынан белгілі бір қаражат
бөлігінің ... ... ... ... Бұл қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысудың жаңа
формасы, біздің ... 1990 жылы ... ... ... төлем талабы
және төлем тапсырмасының элементтері қатар ... ... ...... ... оған ... ... банкке
бағытталған, жөнелтілген өнім, атқарылған жұмыстар және көрсетілген ... ... есеп ... ... негізінде төлеу талабын және төлеушінің
шотынан қаражаттарды шегеру туралы берген төлеушінің тапсырмасын білдіреді.
Төлем-талап ... ... есеп ... ... ... ... беріледі:
1
3 4
6 2
5
Сурет-3 – Төлем талап - тапсырмасы бойынша есеп ... 1 – ... ... ... көрсету); 2 – төлем талап
–тапсырмасын сатып алушының банкіне беру; 3 – есеп ... ... ... беру үшін ... 4 – ... ... ... есеп
айырысу құжаттары банкке қайтарылып, ондағы сома банкке сатып ... ... 5 – ... банкіне қаражат аударылып, онда
жабдықтаушының шотына есепке алынады. 6 – ... ... ... ... ... есеп айырысу формасы. Аккредитивпен есеп айрысу жиі
қолданылмайды, бірақта ол нарық жағдайында біршама ... есеп ... ... табылады.
Аккредитив – сатып алушының тапсырысы ... ... ... ... ... ... ... аккредитивте
көрсетілген құжатарды жабдықтаушы бергеннен соң және аккредитивтің басқа да
шоттарын ... ... ... ... ... ... ақшалай
міндеттемесі.
Аккредитивтің келесідей түрлері бар:
1. Өтелген және өтелмеген;
2. Қайтарылатын және ... ... ... бұл имитент банктің міндеттемесінің іс-
әрекетінің барлық мерзім ішінде төлеушінің меншікті қаражаты немесе несиеге
клиентіне берілген қаражаты есебінен аударылған жабдықтаушының ... ... ... ... – бұл ... ... ... орнатуы негізінде жабдықтаушының банкіне сатып ... ... ... ... ... беру арқылы ашқан аккредитивін
сипаттайды.
Қайтарылатын аккредитив жабдықтаушының келісімінсіз эмитент банктің
әмірімен өзгертілуі немесе күшін жоюы ... Бұл ... ... ... ... ... жабдықтаушының келісімінсіз өзгере немесе
күшін жою ... ... ... ... ... ... ... табылады.
1
5
8
6 4 2
3
7
Сурет-4 – Алдын ала қаражаттарды аудару арқылы аккредитив формасы мен
есеп ... ... ... сызбасы
Мұндағы: 1 – алдын ала қаражаттарды аудару арқылы аккредитив формасын
пайдалану барысында есеп айырысу туралы ... ... ... 2 – ... ... ... және оған қоса ... аудару туралы төлем
тапсырмасын беру, одан соң ол ... ... ... ... ... 3 –
қаражатты жабдықтаушының банкіне аудару және оны аккредитив шотына есептеу;
4 – ... ... ... ... ... 5 – тауарды
жабдықтау немесе қызмет көрстеу; 6 – ... ... ... ... ... есеп айырысу құжаттарын жабдықтаушының банкіне жіберу
және аккредитив шотынан қаражатты шегеріп оны ... ... 7 – есеп ... құжаттары сатып алушының банкіне жіберіліп,
аккредитивті пайдаланғаны туралы хабардар етеді. 8 – ... ... бере ... оған аккредитивті пайдаланғаны туралы хабарды
жеткізеді.
Чекпен есеп айырысу. Чек – бұл шот ... яғни чек ... ... ... ... чек ... төлеуге өзінің банкісіне берген
жазбаша бұйрығын ... ... есеп ... қолайлылығы мынада:
• Егер де төлеуші тауарды алғанға дейін төлегісі ... ал ... ... бергенше тауарын жібергісі келмеген жағадайда;
• Сатушы белгісіз болған жағдайда.
Чек берілген күннен бастап он күн ішінде банкке төлеуге ... ... ... ... есеп ... сызбасы 5-ші суретте көрсетілген.
4
3
2
1
5
Сурет-5 – Чекпен есеп айырысу сызбасы
Мұндағы: 1 – сатып алушы банкке чектік кітапша беру туралы ... оған ... ... ... береді; 2 – банк оған чектік кітапша
береді және төлем тапсырмасындағы соманы жеке бір ... ... 3 ... ... жөңелтеді; 4 – тауарлар мен қызметтер үшін чекпен есеп
айырысады; 5 – жабдықтаушы чекті банкке көрсетеді, ал банк ... ... ... ... оны ... ... ... – қарызды өтеудегі заңды түрде бекітілген төлем міндеттемесі.
Ол – бағалы қағаз. Вексельді борышқор, яғни ... ... ... ... ... ... яғни ... иемденушіге береді. Вексельдің мәні –
несиеге алған белгілі бір соманы төлем уақыты жеткенде ... ... үшін ... ... ... (вексель берушінің) сатушыға (вексель
иемденушіге) берген қарыз міндеттемесі.
Вексель шығарып және оны ... ... ... ... қаржы
қызметін көрсету нарығының басты бағыттарының бірі болып келеді. ... мәні – тек ... ... ... ғана ... сонымен бірге
саудалық қарым-қатынастардың тиімділігін арттыру мақсатында осы ... ... ... ... ресурстардың айналымын жеделдету.
Сондықтан вексель иемденуші төлемнің ... ... ай ... сатып алушына
немесе оны тауар сатып алу үшін, не болмаса қызмет көрсету үшін ... ... ... ... Бұл ... ... банк
сатып алады.
«ҚР-дағы вексель айналысы туралы» (28,04,97 ж.) ҚР-ның Заңына ... және ... ... қарастырайық.
Жай вексель (соло) – вексельді ұстаушыға вексельде көрсетілген соманы
белгілі бір уақытта немесе ... ... ... ... ... ... еш ... негізделмеген міндеттемесін сипаттайтын вексель.
1
2
3
4
Сурет-1 – Жай вексельдің айналысы
1. Вексельді тауар сатып алушы сатушыға ... ... ...... Сатушы тауарды тиеп қояды немесе тапсырыс ... ... ... ... Сатушы белгіленген уақытта вексель ... ... ... ... ... алушы көрсетілген қызметке, алынған тауарға ақы төлейді, яғни
вексельді өтейді;
Қазақстанда банктердің акцептік ... ... ... және ... ... банктері осы операцияны жүзеге
асырады. Бұл операцияның ... ... ... біріншіден осы операцияға
қатысты заңның болмауы, екіншіден банк үшін тәуекелдің жоғары ... ... ... ... ... ... операцияға қарағанда авальдеу банк үшін қолайлы келеді. Аваль
қамтамасыз ету ... ... ... Аудармалы вексель бойынша төлем
болып немесе аваль арқылы вексельдегі соманың ... да бір ... ... мүмкін. Авальде кімнің шотынан берілгендігі көрсетілуі
керек. Ал көрсетілмеген жағдайда ... ... ... ... ... ... вексельді кепілге ала отырып ссуда беру, белсенді
банктік операциялар ... ... Ал ... ... ... ... ... жасалатын операция қатарына Ұлттық банктің вексельді
қайта есепке алуы ... ... ... ... ... Ұлттық банк
вексельді есепке алады.
II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚОЛМА-ҚОЛСЫЗ ЕСЕП АЙЫРЫСУ ЖҮЙЕСІ ЖӘНЕ ... ... ... есеп ... ... ... және оларды дамыту
Екінші деңгейлі банктердің қолма-қолсыз төлемдерді ... ... ... ... ... ... құралы – төлем тапсырмасы
болып табылады, аз мөлшерде: ... ... ... ... және
инкассалық өкім қолданылады, қолма-қолсыз төлем айналымында чек ... ... есеп ... ... ... ... отыр. Ал төлем карточкасын
пайдалану арқылы жасалған операциялар төлемдер ... ең ... ... ... бар есеп ... ... яғни чек, ... және
төлем карточкаларын қарастырайық.
Қазіргі кезеңде қолма-қол ақшаны алу үшін кеңінен қолданылатын есеп
айырысу құралына төлем карточкалары жатады. 1960 ... ... ... ... ... ... Ал Қазақстан Республикасындағы
төлем карточкалары нарығы 1994 ... ... дами ... ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің 02.07.02
жылғы №713 қаулысымен «Микропроцессорлық карточкалар ... ... ... ... жүйесінде дамыту бағдарламасы»
бекітілді.
Бұл жүйесінің негізгі ... ... ... ақша ... ... күшейту және қолма-қол ақшаны
көлеңкелі айналымын азайту;
• жалақы, зейнетақы, жәрдемақы төлеудің тетігін жетілдіру;
... ... ... ... ... қызмет көрсетулеріне
ақы төлеу процестерін оңтайландыру;
• бюджеттік ( салық, ... ) және өзге де ... ... ... формада жүзеге асыра үшін микропроцессорлық карточкалар
технологиясын қолдану;
• қолма-қол ақша эмиссиясына ... ... ... ... міндеттерді іске асыру мақсатында барлық банктер бірыңғай
процессингтік ұйым арқылы жұмыс істеу үшін ... ... ... ... ... ... ал босаған қаржы
ресурстарының пластикалық ... ... ... ... және ... ... ... аясын кеңейту үшін
бағыттауға мүмкіндік береді.
«Ақшалай төлемдер мен аударымдар туралы» ҚР ... ... ... мен ... Қаулысын орындау үшін Ұлттық банктің бастамасы
бойынша және ... 11 ... ... ... ... ... ... басқару үшін арнайы ұйым – «Процессинг орталығы»
ЖАҚ-ы құрылды. Visa халықаралық төлем жүйесінде ... ... ... ... «Процессинг орталығы» ЖАҚ-ы қазіргі уақытта банктерді Төлем
карточкаларының ұлттық банкаралық жүйесіне қосуы мәселелерімен ... ... ... ... ... құру ... талқылауда, сондай-
ақ төлем карточкаларының ұлттық барлық жүйе ... ... үшін ... ұлттық стандарттарды ендіру ... ... ... ... ... мынадай негізгі міндеттер
тұр:
• микропроцессорлық технологиялар базасында төлем карточкаларының
ұлттық жүйесін құру;
• халықаралық және ... ... ... қамтамасыз
ететін жалпы ұлттық эквайринг желісін қалыптастыру.
«Процессинг орталығы» ЖАҚ мынадай қызметтерді орындайды:
1. Төлем карточкаларды трансакцияларды ... және ... ... ... Қатысушы банктер арасында аталған төлем жүйесі бойынша өзара
есеп айырысуды ... ... ... ... ... Отандық және халықаралық төлем карточкаларын пайдалану арқылы
жүзеге асырылатын төлемдердің бағытын ... және ... ... ... ... ... жасалатын
операциялар бойынша үстеме шығынды ... ... ... ... ... және ... ... байланыс жүйелерін ұйымдастыру;
5. Қатысушы коммерциялық банктерге техникалық және ақпараттық
көмек беру;
6. төлем карточкаларды пайдалану торабын ... ... ... ... ... жасауы аталған
банктер үшін мынадай артықшылықтарға ие:
• Бірыңғай төлем кеңістігінде қызмет ету;
• Қатысушы банктердің төлем карточкаларын шығару мүмкіндігін нығайту;
• Off-line ... ... ... банктер арасында байланыста
орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... ... бойынша қызмет көрсету торабын кеңейту;
• Төлем карточкалары бойынша нақты өндірілген кепілденген ақпараттармен
алмасу.
«Процессинг орталықпен» ЖАҚ қатысушы банктер ... ... ... ... тәсілдерін қолданады. Қазақстан Республикасы банктеріне
тән, яғни банктер ... ... ... ... техникалық жағынан
қамтамасыз етпейтін немесе мүмкіндігі жоқ. Бұл ... ... ... есепті өзінде жүргізеді, ал ... ... ... жағдайы туралы ақпаратты, карточканы персонализациялауға (қолма-қол
ақшаны беру немесе төлемді жүргізуге ... ... ... ... жүзеге асырады және карточка мен оның ұстаушысының
идентификаторын тексереді) және ... ... ... ... үшін
арнайы құрал жабдықты (АТМ және РОS-терминал) орнатуға тапсырысты жібереді.
«Процессинг орталық» ЖАҚ ... банк ... ... ... ... және осы банк ... ... қорын өзінде
сақтайды. «Процессинг орталық» ЖАҚ қатысушы банктің атынан халықаралық
төлем жүйесіне ... ... және ... ... жағдайда банк
компанияның техникалық ресурсына байланысты, сондықтанда деректер ... ... ... өз ... ... алмайды.
Ақырғы кездерде дәстүрлі ақшаларды электронды ақшаларға ауыстыру
туралы көп ... жүр. ... ... кең өріс алуы ... ... жүргізу жүйесі электронды ақшалар мәселесінің жалпы
қоғамдық ... ... әсер ... 90-шы ... бастап дамушы
елдерде қолма-қол ақшаның жаңа түрі болып табылатын электронды ақшаларды
енгізу бойынша ... ... ... және ... ақшаға қарағанда
элетронды ақшаларда ақша ретінде пластикалы карталардан немесе персоналды
кампьютерлерден шығатын ЭЕМ ... ... ... ... ... ... ... мәселе оның елдің ақша-несие
жүйесіне әсері болып табылады. ... банк ... ... ... ... болып табылады. Сондықтан электрондық ... ... ... ... ... ... ... банктің осы электронды ақшаларды ендірумен болатын негізгі
мәселелері:
• Электронды ... ... ... беру және ... ортасын
анықтау;
• Электронды ақшаларды реттеу мен оның айналысын ұйымдастыру;
• Электронды ақша жүйесіндегі туындайтын тәуекелдер мәселесін ... банк ... ... ... ... берсе өзінің ақша-
несие реттеу мүмкіншілігін шектейді. Тіпті ақша ... ... ... ... Себебі, оның ақша эмиссиясындағы монополиясы жойылады.
Электронды ақшалар эмиссиясының ақша ... ... ... болмайды.
Егер ақша массасын санағанда электронды ақшаларды ескермесе, онда ... ... ... ауыстырған уақытта М 0 агрегаты азаяды және
сәйкесінше депозиттер өседі. Оның әсерінен ... М 1 ... ... ... ақша ... ... ... Орталық банк электронды ақша
эмиссиясының көлемін белгілеп ... ... ... ... ... заңды қалыптастыру
керек, яғни ол Азаматтық және Қылмыстық Кодексте қарастырылуы керек. ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық Кодексте
жасанды карточкаларды дайындағаны үшін жазалау қарастырылған, бірақ осы
кодекске ... ... ... ... ... Пластикалық
карточкаларды пайдаланумен байланысты ... да жаза ... – бұл ... есеп ... барысында қолданылатын төлем
құралы болып табылады, яғни дебеттік ... ... мен ... ... ... ... құралды айтамыз. Чекпен есеп айырысу барысында
төлем құралы ретінде заңды және жеке тұлғалар пайдалана ... ... ... ... чектік кітапша негізінде іске асады. Чекті алу
үшін, шот иесі банкке чектік кітапша алуға өтініш жасайды.
Чектің мынадай ... бар: ... чек – ... қолма-қол ақша алуға
арналған төлем құралы; Атаулы чек – ... ... ... бір тұлғаның
атына жасалады.; Ордерлі чек – бір ... ... ... ... бойынша басқа бір тұлғаға беруге құқық береді; ... чек ... ... ... ... ... ... Есеп айырысу чегі –
заңды тұлғалар арасында қолма-қолсыз есеп айырысуларда қолданылады; Жол
чегі – сапарларға ... ... ... ... чек – ... көрсетілген соманы төлеуге кепілдендіруін сипаттайтын төлем құралы;
Жирочек – қолма-қолсыз есеп ... үшін ... ... яғни АҚШ, ... ... ... ... есеп айырысу бұрыннан пайдаланып келе жатқан болса, біздің
елімізде чек, вексель мен банкнотаға ... ... ... ... ... шоттарда бос ақшалай қаражаттардың жинақталуына
байланысты несиелік және айналыс құралы ретінде біршама кеш пайда ... ... чек ... төлемдерді жүргізу 90 жылдың ортасынан бастап
қолданған болатын. Осы кезеңде Қазақстан Ұлттық Банкі чек арқылы төлемдерді
жүргізуге ... екі ... ... ... ... яғни ... чек ... есеп айырысу ережесі және «Чектердің клирингін
жүргізу үшін Қазақстан Ұлттық Банкінің клирингтік палатасы ... ... ... ... еңбектің көп қажеттігі, жалған чектің болуы, банкке
бару қажеттігі, чектің дұрыс қолданылмауы, құралдың ... ... және ... ... ... ... ... бұл төлем
құралының айналымы ұзаққа созылмады. Тез ... ... ... ... ... асыру барысында чектің тиімсіз екені байқалды.
Біздің ойымызша Қазақстан Республикасында чек ... есеп ... және ... аталған кемшіліктерді жою үшін мынадай шараларды іске
асыру керек:
• Клирингтік ... ... ... ... белсенділігін
арттыру;
• Төлем құралы ретінде чекке ... ... ... түрлі
жарнамаларды жүргізу;
• Тұрақты құқықтық базамен қамтамасыз ету;
• Шетел тәжірибелерін өзіміздің ұлттық экономикамыздың ... ... мен іске ... ... ... еліміздегі чекті пайдалану барысы 1998 жылы 5
желтоқсандағы ҚР Ұлттық банк Басқармасының №266 ... ... ... ... ... ... ережесіне» сәйкес жүзеге ... ... ... ... ... ... чектердің келесідей түрлері бар:
• Кепілденген чек – чек ... ... ... ... байланыссыз чекте көрсетілген соманы төлеуге қызмет көрсетуші
банктің беретін кепілін көрсететін чек;
• Кепілдендірілмеген чек – чек ... ... ... ... ... ... чек – ... алдын ала салған депозитпен қамтамасыз
етілмеген чек.
Келесі қарастырылатын қолма-қолсыз төлем ...... ... А.А. ... ... «вексель – мерзімі ... ... ... ... ... ... ... құқық беретін нақты қатаң
формада құрастырылған қарыздық міндеттемелерінің бірі». Д.М. Мажитов, ... ... ... ... қолдай отырып «вексель – ... ... ... кейін иесінің вексельде көрсетілген соманы
қарыз алушыдан талап ... ... ... ... түрдегі қарыздық
міндеттеме» деп атады.
Бұл ... ... ... «ҚР-дағы вексель айналысы
туралы» (28,04,97 ж.) ҚР-ның Заңына сәйкес елімізде вексель бағалы ... ... ... ... ... ... бойынша төлемнің мерзімін
ұзарту үшін вексель беріледі деп» осы заңның 80 бабында көрсетілген.
Классикалық вексель айналымының негізін ... ... ... тәжірибесінде негізінен қолданылатын вексельдің түрлеріне – жай
және аудармалы ... ... ... ... және Франция елдерінде
аудармалы вексельді белсенді түрде ... ... ... туралы» (28,04,97 ж.) ҚР-ның Заңына сәйкес
жай және аудармалы вексельді қарастырайық.
Жай вексель (соло) – вексельді ... ... ... ... бір уақытта немесе талап етуге байланысты ... ... ... еш нәрсемен негізделмеген міндеттемесін сипаттайтын вексель.
Аудармалы вексель (тратта) – вексельде көрсетілген соманы белгілі ... ... ... ... ... ... ... үшінші бір
тұлғаға (трассатқа) ... ... ... еш ... ... ... вексель.
Жай және аудармалы вексель – коммерциялық вексельдің түрлері ретінде
қарастырылады. ... ... ... ... ... ... ... берушінің аты-жөні, вексель ұстаушының аты-жөні; вексель
төлеушінің аты-жөні; вексельді ... күн; ... өтеу күні мен ... бойынша төлем сомасы; Вексель бойынша ... ... ... мен мөрі; Вексельді беруші тұлғаның қолы мен мөрі (3-ші ... ... ... ... жазу ... Төлем бұйрығының номері
мен күні және айы; ... ... ... ... және басқа да
мәліметтер; Вексельді ұстаушының аты-жөні және тағы басқа мәліметтер болуы
мүмкін.
90 жылдың ... және ... ... ... ... ... ... бірақ осы жылдың аяғы мен 2000 жылдың басында бұл
операцияның жанданғанын байқаймыз. Сондықтан ... ... ... тұр. ... ... кең ... вексель операцияларына: вексельді
есепке алу, қайта есепке алу және ... ... ... ... ... әсер ... ... фактор қабылдаған Заң актілері.
Вексельмен жасалатын коммерциялық банктердің операциясы мындай түрге
болуға болады: Активтік операциялар: ... ... алу; ... ... ... ... алу ... банктің жүзеге асыруы);
Кепілдік операциялары: аваль, вексельді кепілге ала отырып ссуда ... ... ... ... және ... Активтік-
кепілдік операция: вексельді акцептеу.
Коммерциялық банктердің кеңінен тараған ... ... ... ... алу операциясы жатады. Вексельді есепке алу ... ... ... ... ... ... алу үшін ... ғана қабылдайды. Банк есепке алу үшін ... ... ... тиісті құжаттарды талап етеді және вексельді мәтіні
мен тұлғаның төлемқаблеттілігін тексереді. ... алу үшін ... ... ... ... ... Есепке алу үшін
қабылдаған ... ... ... есеп беру ... ... сақталады.
Қазақстанда банктердің акцептік операциялары дамымаған. Ұлыбритания,
Германия және Францияның коммерциялық ... осы ... ... Бұл ... ... ... ... біріншіден осы операцияға
қатысты заңның болмауы, екіншіден банк үшін ... ... ... ... ... ... жоғары болуы.
Акцептік операцияға қарағанда авальдеу банк үшін ... ... ... ету ... ... ... Аудармалы вексель бойынша төлем
болып немесе аваль ... ... ... ... да бір ... ... ... Авальде кімнің шотынан берілгендігі көрсетілуі
керек. Ал көрсетілмеген жағдайда вексель берушінің есебімен ... ... ... вексельді кепілге ала отырып ссуда беру, белсенді
банктік операциялар қатарына ... Ал ... ... ... ... ... жасалатын операция қатарына Ұлттық банктің вексельді
қайта есепке алуы жатады. Қайта қаржыландыру мүшелері бойынша Ұлттық ... ... ... ... қайта есепке алу саясатын белсенді жүргізуі ... ... ... есеп ... және ... құрал ретінде
жабдықтаушылар мен эмитенттердің вексельге деген қызығушылығының артуына
және ... ... ... ... ... алу ... ... тигізеді. Ұлттық банк үшін банк жүйесінде өтімділігін реттейтін
тиімді ... ... ... ... Қолма-қолсыз есеп айырысудың шетелдік тәжірибелер және олардың
даму ерекшеліктері
Қазақстанда есеп-айырысу төлем механизмін ... ... ... сай ... ... ... ... алу керек.
Қандай да болмасын елдің қалыптасқан дәстүріне, әдет-ғұрпына, банктің
қызмет ету ... ... есеп ... ... ұйымдастырылады.
Әрбір елдің өзінің ерекшеліктеріне, алдына ... ... ... механизмі болады, яғни әрбір елдің ... ... ... ... ... етуі ... Сондықтан да Мысалы, АҚШ,
Канада, Ұлыбритания және ... ... ... аударымдар құралдары
арқылы есеп айырысуды жүзеге асырады. Германия, ... ... ... ... есеп айырысу барысында кредиттік аударымның ... ... да есеп ... операциясын жетілдіру және ... ... ... – есеп айырысу қызметі аясындағы шетел
тәжірибесін талдау, зерттеу ... ... ... ... ... ... табылады.
АҚШ-тың есеп айырысу қызметі. АҚШ-тың есеп айырысу ... ... ... есеп ... ... және ... қолма-қол ақша айналымы шектеулі. Банктік ... және ... ... ... ... есеп ... ... құралдарына
қарағанда жоғары болып келеді.
АҚШ-тағы автоматтандырылғантөлем жүйесі мынадай түрлерге бөлінеді:
1. Электрондық есеп айырысудың ұсақтөлемдер жүйесі:
2. ... ... ... ... банкаралық компьютерлік төлемдер жүйесі.
Банк клиентеріне қызмет көрсетумен байланысты ... ... ұсақ ... ... ... ... ... Автоматтандырылған есеп айырысу палатасы;
2. Банктік автоматтар;
3. Сауда орындарындағы терминалдар;
4. Телефон байланысы арқылы шотты төлеу.
1. ... есеп ... ... – жай ... ... ... ... бірақ та өзара
ерекшеліктері бар. Көп көлемде қайталанатын төлемдерді ... үшін ... ... ... Дебеттік және кредиттік аударымдар бойыншақызмет
көрсетеді, яғни дебеттік ... ... ... ... ... операциялар жатады, мысалы
кредиттік карточка бойынша ... ... ... ... ... жатады, ал кредиттік аударымдарға клиенттің банктік шотына
қаражатты аударумен байланысты ... яғни ... ... ... ... ... және басқа да төлемдер ... ... ... ... ... ... ... бойынша төлемдерде кредиттік аударымдар арқылы жүргізілуі
мүмкін.
Ұлыбританияда автоматандырылған есеп айырысу жүйесі екі ... ... ... ... ... ... Automated Payment Services ).
2. Автоматты төлемдер жүйесінің клирингтік үйлері (CHAPS – Clearing
House Automated Payment Sustem).
Банктік автоматтандырылған клирингтік қызмет көрсету ... ... ... ... және ... ... ... асырады, бұл
ұйымның көмегімен чектер және басқа да бағалы қағаздарды өңдеу жұмыстары
жүргізіледі.
Автоматты ... ... ... үйлері арқылы жедел түрдегі ірі
төлемдер жүзеге асрылады.
Қаражаттарды өзара есепке алу және автоматтандырылған есеп ... ... ... кеңінен тараған.
2.Банктік автоматтар арқылы мынадай операциялар орындалады:
... ... ... Клиент өзінің шотының жағдайы туралы көшірмені кез ... ... ... ... шеңберінде суданы алу;
• Бір шоттан екінші шотқа қөаражатты ... ... ... жергілікті валютаға ауыстыру.
Банк үшін банктік автоиаттың артықшылығы: опциондық шығынды
азайтады, жаңа ... ... ... ... ... ... табысы арта түседі, ал клиенттер үшін күнделікті операцияларды
жүзеге асыру үшін банкке бару қажеттігі төмендейді.
3. ... ... ...... ... арқылы
қолма-қол ақшаны алу және көрсетілген қызмет және сатып алынған тауарлар
үшін қолма – ... ... ... ... ... ... қолданылатын
электрондық құрылғы болып табылады.
4.Телефон байланысы арқылы төлемдерді жүргізу – ... ... ... ... ... төлемдерді жасау үшін банктегі компьютерге
қосылған арнайы ... ... ... ... арнайы нөмірді
тере отырып банк компьютеріне қосылады, одан кейін ... басу ... ... ... ... ... ... Дербес идентификациондық номірді;
• Ақша алушы компанияның кодтық номерін;
• Төлем сомасы;
• Операцияның сақтару сигналын;
Телефон байланысы арқылы төлемдерді жүзеге ... ... ... жүйесіндегі қымбат емес қызмет түрі болып табылады.
Шетел тәжірибесінде кеңінен дамып отырған электрондық есеп ... «Home ... ... ... «Home ... ... ... клиент
банкке бармай ақ өзінің дербес кампьютері ... ... ... ... ... жағдайы туралы ақпарат алуға, шот ... ... ... ... ... ... ... – line» режимінде интернет арқылы ... ... ... ... пайдаланушылар мынадай операцияларды жүзеге асырады:
1. валюталық сату және сатып алу;
2. коммуналдық қызметтер үшін төлемдерді ... ішкі және ... ... ... ... жағдайы туралы көшірмені алу;
5. карт-шотты толықтыру;
АҚШ-тағы банкаралық аударымдар ... ... ... ... ... ... электрондық тәсілмен ақшалай аударымдар
бойынша өзіне мүше ұйымдар мен банктерге қызмет көрсететін есеп ... ... SWIFT штаб ... Брюссельде орналасқан, оның
акционерлері болып оған қатысушы банктер боп ... ... мен ... оның ... ... болып табылады.
SWIFT жүйесі арқылы есеп айырысудың артықшылықтары:
• SWIFT ... ... оны ... ... ... ... толық және өз уақытында жеткізілуі үшін жауап
береді.
• Жүйенің қауіпсіздігі. Бұл жүйе ... ... ... ... шифрлардың қолданылуы олардың қауіпсіздігін сақтауға мүмкіндік
жасайды. Хабарламаларды жіберуші мен алушыдан басқа пайдаланушылар оқи
алмайды.
• Жүйенің жылдамдығы, яғни жүйе ... ... ... ... ... ... ... хабарламалардың жіберушіден
алушыға жету мерзімі қысқарады. Жылдамдығына байланысты хабарлар екі
түрге бөлінеді:
1) ... ... ... яғни ... сұранысы бойынша
қосымша ақы төлеу негізінде жіберілетін «One – line» режиміндегі 20
сек. ... ... ... ... жай жасалатын хабар, яғни пайдаланушылар үшін олардың
пайдалану кезегіне байланысты жүзеге асырылады.
Қазіргі кезде ... 5 ... жуық ... хабарламалар беріледі,
сондай-ақ бұл жүйенің жұмыс істеу уақыты тәулік бойына және ... ... ... жүйесінің мақсаты пайда табу емес, қызмет көрсетуден түскен
табысты сол жүйенің жетілдіру мақсатындағы шығыстарына жұмсау.
4. жүйенің ... ... ... хабарламалар автоматты түрде
өңделеді және хабарламаларды өңдеу ... ... ... ... ... арта түседі.
Франция. Францияда ірі төлемдерді ... ... үшін ... есе ... ... сомаларды есепке алу негізінде
мәліметтерді табыс табыстау ... ... ... ... ... қолданылады. Бұл үйе клирнгттік қағида ... ... және ... ... ... ... отырылады.
SAGIT-TAIRE жүйесінің қатысушылары ... ... ... ... және SWIFT ... мүше банктер мен ұйымдар.
Мынадай мақсаттарды: төлем қызметінің құнын төмендетуді; ... ... ... ... ... ... операцияларды
өңдеуді, азайтуды және төлем жүйесін жетілдіруді негізге ала отырып,
Франция банкісінің ... ... ... ... есеп айырысудың
жүйесі әзірленіп енгізілге нболатын. Өтімділік тәуекелін азайту үшін
төлемдер клирнгтік баға емес таза ... ... ... Сондықтан
да бұл жүйеде клирнгтік жүйеге тән ... ... ... есеп ... және ... қатынастары. Қазіргі кампьютерлік
технологияға негізделген, дамыған төлем жүйесі бар. Халықтар арасында чек
танымалы болғанына қарамастан, ... кең ... ... ... үшін банк ... және кассаны
қолданады. Тікелей дебеттеу және кредиттеу жүйесі кеңінен ... ... ... үшін ... ... ... Коммуналдық қызметтер және тағы басқа қызметтер үшін төлемдер
тікелей дебеттеу жүйесі арқылы орындалады. ... ... ... және ... қызметінің рөлі жоғары. Төлемдерді жасау саласында
пошта қызметі банктік сектормен бәсекелестікке түседі.
Жапонияда есеп айырысуға қатысты ... жүйе ... ... ... ... ... ... –жеке секторға жатады және бір
ауданда орналасқан банктер үшін қағаз түріндегі дебеттік құралбойынша төлем
қаражаттар ... ... ... » Zengin» ... жүйесінің
қатысушылары: ұлттық банктер және Жапония елінде тіркелгеншетел банктері
жатады. Бұл жүйе ... есеп ... ... ... үшін қолданылады.
Клирингтік есеп айырысу жүйесінің (FEYCS) қатысушылары: барлық банктер және
шетел банктері ... Бұл жүйе ... ... ... ... ... ... төлемдер «BOJ-NET»(Жапония банкісінің қаржылық
ақпаратар жүйесі ) арқылы электрондық тәсілде жүргізіледі, бұл жүйе ... ... ... Осы ... ... ... түріндегі төлем
құжаттарын өңдеуге кеткен шығындардың ... ... ... ... аударымдары мен төлем жүйесі. Ресейдің Орталық Банкі
есеп айырысу және төлем қатынастарын реттейтін ... ... ... есеп ... ... ... ережелерін бекітеді және
өзге де жұмыстарды орындайды. Қолма-қолсыз есеп айырысу ... ... ... ... банкінің мәліметтері бойынша қолма-қолсыз есеп
айырысу барысында ... ... есеп ... формасы төлем
тапсырмасы болып табылады. Ол барлық ... ... ... ... ... ... мен ... өкім арқылы жасалатын
төлемдер шамамен – 4% құрайды. Чектік төлемнің үлесі барлық төлемдердің ... ... ... ... төлемдер мына шоттар бойынша жүзеге асырылады:
• Ресейдің Орталық банкінде ашылған ... ... ... Банктердің өзара ашқан тікелей корреспонденттік шоттары арқылы;
• Банктік емес несиелік мекемелерде ашылған шоттар арқылы;
• Филиал аралық айналым шоттары бойынша ішкі ... есеп ... ... жылы ... банктік ақпараттық жүйе (РАБИС-2)
енгізілген. Осы енгізілге ... ... банк ... түскен
қаражаттарды жедел түрде есепке алу; ... ... ... ... ... ... ... айналымдылығы артты,
сондай-ақ Ресей Орталық Банк бөлімшелері мен банктер арасында жүргізілетін
есеп ... ... ... ... ... ... ... карточка нарығына келетін болсақ, қолма-қолсыз
есеп айырысудың бір формасы ретінде қарастырамыз. Ресейде ... ... ... ... ... 1988 жылы ... болатын.
Төлем құралы ретінде банктік карточкалар барлық әлем ... ... Ол ең ... 40 жылы АҚШ –та ... ... ... Банктік
карточкалар арқылы арнайы құрылғылардың көмегімен қолма-қолсыз ... ... ... ... мен ... ... үшін төлемдерді
жүргізуге болады.
Қашықтан есеп айырысу, яғни ... ... атты жүйе ... нарығында
1980 жылдардың аяғында пайда болған. «Банк клиенті» қосалқы жүйесі арқылы
есеп айырысу қызметін ... үшін банк ... ... ... етуі ... Электрондық қолтаңбаны мойындау туралы акт негізінде
дискета мен пароль ... ... Бұл жүйе ... ... ... асырылады, сондықтан да клиенттің дербес кампьютері болуы керек.
«Банк клиенті» қосалқы жүйе арқылы ... ... ... ... ... шот ... көшірмені алуы;
• Сандық қолтаңбасы бар төлем тапсырманы банкке жіберу;
• Түрлі ақпараттармен алмасуы.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, ... ... есеп ... жүйесіндегі
қолма-қолсыз есеп айырысу күннен күнге даму үстінде. Оған дәлел ретінде
елміздің соңғы жылдардағы қаржы салаларын және банк ... ... ... мен ... қолма-қолсыз ақшаларға деген оң
әсерінен көруге ... ... және ... ... ... клирингтік
жүйесінде жаңа төлем құралы – электронды дебетті хабарламалар кең ... ... ... ... ... ... қарқынмен дамып,
Ұлттық банктің 2003 жылдан бастап Еуропалық ... ... ... негізінде еліміздің Ұлттық банкі және екінші ... ... есеп ... ... ... өте бастады.
Бүгінде елдегі қолданыстағы жүрген негізгі қолма-қолсыз ақшаларға
келесілерді жатқызуға болады: чек, вексель, төлем тапсырмалары, ... және ... ... кезеңде қолма-қол ақшаны алу үшін кеңінен қолданылатын есеп
айырысу құралына төлем карточкалары жатады. 1960 ... ... ... ... ... ... Ал ... Республикасындағы
төлем карточкалары нарығы 1994 жылдан бастап дами ... ... ... ... ... ... ... 02.07.02
жылғы №713 қаулысымен «Микропроцессорлық карточкалар негізінде ... ... ... ... ... ... кездерде дәстүрлі ақшаларды электронды ақшаларға ... көп ... жүр. ... ... кең өріс алуы ... ... жүргізу жүйесі электронды ақшалар мәселесінің жалпы
қоғамдық мәселеге айналуына әсер ... 90-шы ... ... ... ... ... жаңа түрі ... табылатын электронды ақшаларды
енгізу бойынша жобалар жүргізілді. Ұлттық банк елдің ақша-несие саясатының
негізгі ... ... ... ... электрондық ақшаларды
ендірудегі негізгі мәселе оларды ... ... ... ... ... ... ... банктік қызмет
көрсетуде электрондық қызмет көрсетудің нормативтік құқықтық актілері
қалыптасып, ол ... және ... ... ... орын алды.
Қазақстан Республикасындағы қазіргі нарықтық қатынастардың қалыптасуы
кезінде, төлем құралдарының жетіспеушілігі, өндірістің өңдеу салаларының
құлдырауы, шаруашылық байланыстарының ... ... және ... ... ... ... жағдайында қолма-қол ақшасыз есеп ретінде
вексельге деген сұраныс арта түсуде.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. ... ... ... Учебник Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд.
2-е, - Москва: 1999г.
2. Абрамова М.А., ... Л.С. ... ... ... ... Учебние пособие – Москва , 1996г.
3. Баян Көшенова, Оқу ... ... ... ... ... - Алматы: “Экономика” 2000ж.
4. С.Б. Мақыш, Оқу құралы “Ақша айналысы және несие” – ... ... 2004 ж. – 248 ... ... М.К. ... ... валюта, Учебные пособие – ... – 173 ... «О ... ... на ... ... // ... Казахстана,
№ 9, 8- 2005 г. 2-3 стр.
7. ... ... ... ... ... Заңы // 28.04.1998ж.
8. Вестник КазНУ. Серия экономическая. №3. – 2005 г. 33-35 ... ... У.Б. ... ... ... и ... // ... №9, - 2005 г. 18-21 стр.
10. Сайденов А. Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и
других ... ... ... ... // ... №10, - 2005 г. 2-4 ... банкі
Сатып алушы
Жабдықтаушы
Сатып алушының банкі
Сатып алушы
Жабдықтаушы
Жабдықтаушының банкі
Сатып алушының банкі
Сатып алушы
Жабдықтаушы
Жабдықтаушының банкі
Сатып алушының банкі
Сатып алушы
Жабдықтаушы
ның ... ... ... ... ... ... алушының банкі
Вексель иемденуші (сатушы, төлем алушы - ... ... ... (сатып алушы төлеуші)

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет
Қазақстан Республикасында қолданылатын қолма-қолсыз есеп айырысу нысандарына сипаттама8 бет
Қазақстан Республикасында қолма – қолсыз есеп айырысулардың жағдайын зерттеп, даму перспективаларын анықтау. әлеуметтік – экономикалық процестердегі маңызы мен орнын біліп алудағы теориялық және практикалық жағынан әзірлігін қамтамасыз ету64 бет
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктеріндегі қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру88 бет
Қазақстан Республикасының қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру тәжірибесін талдау63 бет
Қазақстандағы қолма - қолсыз есеп айырысудың қазіргі даму жағдайы мен даму перспективалары34 бет
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу28 бет
Қолма-қолсыз есеп айырысу34 бет
Қолма-қолсыз есеп айырысу жайлы76 бет
Қолма-қолсыз есеп айырысу шарттары және қолдану формалары14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь