Күйші Сәкен Тұрысбеков

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. Күнделігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

2. «Көңіл толқыны» күйінің щығуы ... ... ... ... 7

3. Шығармалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

Қолданған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
Қазақ халқы салт-дәстүрi, тұрмыс-тiршiлiгiмен сабақтасқан, өз өмiрiндегi небiр оқиғаларды бейнелеген домбыра, қобыз, сыбызғыға арналған шығармаларды “күй” деп атады. Олар қағазға түсiретiн нота мәдениетi жоқ болса да, сыры мен сымбаты жоғалмай, қайта ажарлана түсiп, қолдан-қолға, ұрпақтан ұрпаққа көшiп, қазiргi күнге жетiп отыр. Бiзге жетпей қалған күйлер де есепсiз екенi даусыз.
Домбырада ойналатын музыкалық мұрамыз ұзақ тарихи соқпақтарда қалыптасқан, бiр-бiрiнен интонациясы, формасы және т.б. табиғи айырмашылықтарды арқылы ерекшеленген өз алдына жеке-жеке дәстүрге бөлiнедi. Оларды өзiне тән осындай сипатына қарай “шертпе” және “төкпе” деп атап кеттiк.
Шертпе күйлер негiзiнен лирикалық жанрға жатады. Көбiнесе бұл күйлер табиғат сұлулығына, туған жерге, дос-жаранға, жан-жануарларға арналады немесе ғашықтардың асыл сезiмiн жеткiзуге бағытталады және басқа көптеген тақырыптарды қамтиды.
Шертпе күйлер де төкпе күйлер сияқты орындаушылық ерекшелiктерiне байланысты бiрнеше мектептерге бөлiнедi.
1. Тұрысбеков С.Қ.
«Көңіл толқыны». – Алматы: Әуен, 1993 жыл.
        
        Мазмұны:
Кіріспе................................................................
............3
1.
Күнделігі............................................................4
2. «Көңіл толқыны» күйінің щығуы................7
3.
Шығармалары..................................................8
Қолданған
әдебиет........................................................10
Кiрiспе
Қазақ халқы салт-дәстүрi, ... ... ... небiр оқиғаларды бейнелеген домбыра, қобыз, сыбызғыға арналған
шығармаларды “күй” деп атады. Олар қағазға ... нота ... ... да, сыры мен ... ... ... ... түсiп, қолдан-қолға,
ұрпақтан ұрпаққа көшiп, қазiргi күнге жетiп ... ... ... ... де ... екенi даусыз.
Домбырада ойналатын музыкалық мұрамыз ұзақ ... ... ... ... ... және т.б. табиғи
айырмашылықтарды ... ... өз ... жеке-жеке дәстүрге бөлiнедi.
Оларды өзiне тән осындай сипатына қарай “шертпе” және ... деп ... ... ... ... ... ... Көбiнесе бұл күйлер
табиғат сұлулығына, туған жерге, дос-жаранға, жан-жануарларға арналады
немесе ғашықтардың асыл ... ... ... және ... ... ... күйлер де төкпе күйлер сияқты орындаушылық ерекшелiктерiне
байланысты ... ... ... ... ... ... әлемі»
1. Күнделігі
Дәуіріміздің сексенінші жылдарының орта шенінде қазақтың рухани киелі
күй өнерінің өлкесіне жан-жүйеңді егілте тебіренткен қоңыр ... ... ... әуені келіп қосылды. Көркем лирикалық пафостағы Секен
саусағынан ... бұл ... ... ... ... екі ... ... өртеп, жан-жүйесін шымырлатып, тыңдаған үстіне тыңдай түссем
деп ынтықтырды. Ал осы бір әсем күй аяқталғанда адам бойы әлде бір ... ... ... ... ... ... әуен құшағында көпке дейін дел-
сал болып өз-өзіңе келе алмай қала беретінсің.
Еуропалық ... ... ... ... ... катаң да
қасансыған саздан көптен мезі ... ... бір сәт ... ... ... қоңыр әуенін тыңдап іңкәр жүректің ынтығын басқандай болды.
Домбыра шанағынан төгілген, көркем де қою ... ... ... ... мен ... әуездерге тәнті болған талантты ақын Есенқүл
Жақыпбеков бұл күй өрімдерінің ішкі тыныстарын ... ... мен ... ... ... ... келіп, соңында тіпті сөзге- ... ... ... мына өлің ... ... ... домбыраның үні жауған,
Тұншығып үзіледі үздік арман.
Өмірдің жапырағын ... өзің ... ... саған салса қүны жалған!
Түңіліп қабағың мен қарлы қаеың,
К,амығып қасіретпен қан жүтасың.
Тып-тыныш өмір сүріп жүрген кәппен,
Адамды айдалаға қаңғытасың.
Мен сені ... ... ... ... сөзге бірақ, күй өлшемі.
Иә, шынында да Сәкен күйлерінің баламасын тауып, бір қауызға сыйғызу
мүмкін емес. Оның ... ... ... өте ... өрісі жан-жақты, кейде өз арна-кенерінен асып
төгіліп те ... Ал ... ... ... ... ... әр жүректің
айтылмаған, аяқталмаған әні, тартылмаған күйі, таусылмас алыстағы арманы,
орны толмас өмір өксігі, әлеумет тартысы, ... ... мұң ... ... атқан ақ таң, өмірге құштарлық, жалпы сөзбен айтқанда,
адам рухындағы қисапсыз оюлар мен ... ... ... ... мұраты деп білеміз. Күйші-композитордың ... ... адам ... осы ... асыл қасиет, пәк сезімдері
аян беріп ояна бастайды. Беймағлұм ... саз ... ... ... ... сұлулық әлемінде шарқ ұрады.
Секен шығармашылығының тек өзіне ғана тән беларқау алтын діңгекті
кредосы-өмірге ынтықтық. Мұқағалиша айтқанда, оған ... «мұң ... ... ... келу ... өсіп қалыптасу жолдарына көз жүгіртсек,
алдымен байқайтынымыз кішкене күнінен бастап-ақ ... ауыл ... ... ... ... ... ... түйіп өскендігі. Алғашқы
әуендік нәр ... ... ... ... ... мен туып-өскен ауыл
өнерпаздарының ортасы болды. Семей облысы ... ... ... ... ... ... ... ғана тән, тыңдаушыларын
таңдандырып, дәрістік тағыльш беретін бір ерекшілігі бар. ... ... ... ... қолына домбыра ұстаған сәттен-ақ саусақтарының
астынан құлаққа жағымды, көңілге қонымды қысқа да ... ... ... ... ... ... ... өрнектермен кестеленіп
жатады. Он саусағынан өнері ... ... ... Төлеубай, Илал мектептегі
ұстазы Артықбайдың үйге келген сайынғы төрдегі қара ... ... ... ... ... те үзік сырлар» Секен жүрегін
ғажайып бір ырғаққа бөлеп, жүрек түкпіріне әсем ... ... ... Осы сәтте ол ғажайып бір тылсым дүниениң құшағына ... ... ... ... ... шымырлатқан құштарлық сезімдер билейтін-ді.
Осындай балаң кезінде домбыраны қолына алып ... кете ... ... ойшыл, мұңшыл, арманшыл, сезім дүниесіне ... ... ... күй ... ... ... тұңғиығында сыр тартып,
ән толғағында, қиял құшағында пісіп, ... ... ... ... ... ... алған сәтін былайша еске алады: «Бірде қатты ауырып,
жағдайым болмай, жаным ... ... ... ... ... ... ұрып ... ем өзімнің ішкі толғаныс толқуымның да пернесін дәл басқан
бір ырғақты сезіндім. Кеудемді өртеген нала мен ... ... ... ... ... ішкі ... ағыл-тегіл ақтарғандаймын. Осыдан былай
қолыма домбыраны жиі алатын болдым. Ие, бұл ... ... ... домбыра пернесімен алғашқы тілдесуі еді. Ал ғылыми
педагогика-психологиялық түрғыдан алып ... ... ... ... ... ішкі жан ... өзара үндесуі» немесе «сыртқы
дүниені қабылдау алдымен адамның ішкі ... ... тура ... асуы ... бұл екінші класта оқып жүрген кезі болатын. Анасы Рәтай да
осы кезеңді былай деп еске ... «Сол жылы ... бір ... ... бір ... мінез бітті». Түн ортасында «Апа! Апа!» деп апасын жұлқып
оятып «Жол таптым» деп Құрманғазының «Балбыруаын» ... ... ... ... ... аян ... оған күй аруағының, қонып, үлкен өнер жолына
біржолата бет бұрғаны деп ... Осы ... ... ... ... белді мүшесі болды. Халық ... ... Тоқа ... тартып, Сәкен Сейфуллиннің «Тау ішінде»
әнін айтьп, аудан, облыс көлеміндегі ... ... ... ... ие ... ... 1976 жылы мектеп бітірісімен Семей қаласындағы
Мүқан ... ... ... ... ... ... да ... ұстаз
Қадыр Досымжановтан дәріс алды. Ауылдан келген жас ... ... ... салып тәрбиелемеді, керісінше, алдымен оның ... ... ... ... бала ... ... ... мен
мүмкіндіктерін бағамдап алып, содан кейін ғана оны ... ... ... ... бастады. Бұл Секеннің рухани музыкалық ... ... ... ... тарту шеберлігінің шыңдалуына ... ... ... ... күйлерін орындауда өзінің алуан
қырлылығын таныта білді. Бұдан кейінгі Алматыда ... ... ... оқу ... ... өмір ... ... бірі. Ол композитор профессор Мәлгаждар Әубәкіровтың класында
дәріс алды. Ұлағатты ұстаз Сәкенмен өткен алғашқы ... ... ... ... толы ... ... ... қалған
орындаушылық-ты, шығармашылық дарын мен қабілетті аңдады. Әр сабақ ... ... ... ... ... әртүрлі методикалық әдіс-
тәсілдерді кеңінен пайдаланып отырды. ... ... бір ... ... ... нота ... нобайдан алыстап,
орындағанда жан бере, өзіндік образ, ой бере тарту. Күй ... ... ... ... ... ... былай деп еске түсіреді: «Кезекті бір сабақта
Тәттімбеттің «Сары жайлау» күйін айна-қатесіз нотамен, барлық ремарктерін
сақтай ... ... ... өте ... ... сияқты едім. Алайда, күй
тыңдалып болғаннан кейін, ұстазым келелі бір әңгіменің ұшығын ... ... ... нотасын толық жаттап келіпсің. ... ... ... ... ... ойың ... жүгірмей отыр.
Байқайсың ба, күйдің өмір ... ... ... ашылмай қалды. Жалпы, қазақ күйлерін ... ... ... ... ... ... Ол импровизациялық ... ... ... оны ... ... ... ойнауың керек. Бүгін
сен бізді нота-нобаймен ғана таныстырдың. Енді сен ары ... ... ... ... жүрек қозғайтын, көңіл толқытатын сәулет сарайының өзін
салуың керек. Мұндай сән ... ... ... ... ... ... пен ... Хамзиндер салған. Осы майталмандарға еліктейсің
бе, әлде, өз соқпағыңды табасьң ба ерікті өзіңе берем, — деп ... ... осы ... ... ... ... ... оның күй әлемін
кеңейтуіне зор ықпал етті. Бұдан былай қарай ол ... ... ... мен ерекшіліктеріне, орындау тәсілі мен шығу тарихына ... ... ... ... ... тәлімдік дәріс ойдан шыға ма? Ұстазының
тағы бір ... әлі ... ... ... ... ... «Әрбір күйдің сазы
мен әуенін, екпіні мен сарынын, өлшемі мен ... хас ... ... ... ... ... методологиялық тұғырнамаға негізделген әр сабақ академиялық
орындау щеңберінен асып, Секенге кең ... ... ... ... әсемдікке, сырлы сазға, ойлы мұңға жаны құмар шәкіртін
білікті ұстаз осылай әр күйді ... ... әуен ... педагогикалық принцип негізінде сіңірілген тәлім-тәрбие көп
ұзамай өз ... бере ... Сол ... ... ... «Жігер»
және Москвадағы өткен жастар мен студенттердің ... ... ... ... жаны лирикалық әсемдікке, сырлы сазға, мұңға, күй ... жас ... ... ... ... ... тұрғыда орындай
білу шеберлігіне, әуен суреткерлігіне тәрбиеледі. Консерваторияның сәтті
тәмәмдап, ... ... ... ... ... ... ... белгілі майталман композиторы, профессор Еркеғали
Рахмадиевтің сыныбына түсіп, композициядан дәріс ала ... ... ... ... ... мен өзгеге ұқса-майтын
қолтаңбасы неде? Алдымен, айтарымыз, домбыра тартқандағы қақпақ ... қол ... ... Онда буын ... ... ... ... қомдалған қыран секілді. Күй мазмұнын, оның көркемдік құралдарын ашу
процесінде осы оң қолдың буын қоспалары сан ... ... ... ал ... екі ... ... ... ілмелі, құбылмалы сан түрлі ырғақтар
беріледі, тембрлік бояулар қоюланып, сан түрлі өрнектер тоқылады.
Сәкеннің күй ... ... ... ... ... ... ерекше дүние. Ол алдымен, орындалатын күйдің ішкі ... мән ... ... ... ... ... ... түйсініс
негізінде ол күйді хас шеберлерше мүсіндеп, тек өз қолтаңбасына ғана тән
қайталанбас образды ... ... ... ... да, мойындатып, мүлгітіп жіберуінің де
мәні, міне, осындай күйдің мән-мағынасын, көркемдік кестесін келістіруінде,
жан сұлулығымен әрлеп, айшықтауында жатыр.
Сәкен Кәрімұлы күн ... ... ... ... көтеріле түскенімен
де, оның жүрегінің түкпірінде бала күнгі қонған ... ... ... ... ... ... ... оралып маза бермейтін-ді. Домбыраны
қолға алған сәттерде-ақ саусақ астынан төгілген әлқисса бір әуен ... ... ... ... ... ... ... жетелей жөнелетін.
2.Көңіл толқынының шығуы.
Бірде, сол бір сағыныш тәрізді сырлы саз көліне кайтқан аққудай ... ... ... ... ... етіп ... ... Содан бастап күйші
көңілінен маза кетті. Бұл жаңа ... ... ... бойы ... ... оған күй ... сипатын беретін ырғақ желісінің табылмай-ақ
қойғаны. Осы бір дүниеге келген әсем де үзік күй ... ... ... көп айлар бойы өз арнасын таба ... ... ... буырқынып,
бұлқынып жатты. Алайда, өнер туындысының өмірге келуі қызық қой. Осы бір
әуездік нақыштарға ырғақтық өлшемнің ... ... өзі ... баяндайды:
«Осы күйді шығару («Қөңіл толқыны» — Ө. С.) маған оңайға ... Екі ... ... алмай жүрген күнімде, бір оқиғаның әсерінен аз-ақ мезетте жазып
шықтым. Москвада 1985 жылы ... ... XII ... мен ... өтіп ... ... Бірде қатты жаңбыр жауып, бір қалқаның астын
паналадық. Бақыласам, жаңбырдың шалшық суға ... ... ... ... ... екен. Содан бір сәтте жел тұрып, жаңбыр
тамшылары үйдің қабырғаларына келіп ... Неге ... ... осы ... ... қатты әсер етті. Ұмытып қалмау үшін көңіліме ұялаған ... ... ... ... бастадым. Міне, «Көңіл толқыны» осылай туды».
3. Шығармалары.
Сәкеннің шығармашылық шеберлік деңгейінің ... ... ... «Ақ ... ... «Өкініш», «Балауса», «Шығыс ... ... Бұл ... тың ... өрелі өрнектермен, нәзік
те сыршыл әуендермен көмкерілген. ... ... ... ... ... өз ... ... келіп қосылды.
Сонымен қатар, Сәкен ән-толғау жанрында да келеді еңбек ету ... ... ... «Сәкеннің сәлемі», «Қос жүлдызым», тағы басқа да әндері
халқымызға кеңінен танымал. ... ... ... тағы бір ... керініп жүр. Ол кинофильмдерге музыка ... ... ... ... ... «Заманақыр» және Мүқағали Мақатаевқа арналған
төрт бөлімді телефильмге музыка жазды.
Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков кезінде ... ... ... ... ... ... ... жетекшісі
қызметін атқарған. Қазақстан Республикасы Жастар одағы сыйлығьның ... ... ... ... ... адамына қанат бітіретін ортаның ... ғой. 1985 ... ... ... ... ... ... Мархаба
Керімқұлқызы, Сәкен өнеріне өте бір ... ... ... ... ... ... ... шығуына қолдағы мүмкіндігін ... жоқ. ... ... ... өзі түгілі, үй-іші де қимас ниетпен еске алады.
Сәкеннің жанұясы тұнып тұрған өнер ... ... ... ... ... ... тәмамдаған. Бұл аспаппен қатар гитараны да еркін,
меңгерген. ... 5 ... қызы ... өз ... ... ... ... өзі кісіге ой салады. Ұлы Азамат — әнді ... оған жан ... ... иірімдерін байытқысы келетінін
қайтерсің.
Сәкеннің отбасы Жұбайы – Назихан Нәсіреддинқызы, Аят және Азамат
Қолданылған Әдебиет:
1. Тұрысбеков С.Қ.
«Көңіл ...... ... 1993 жыл.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы ынтымақтастық 7 бет
Қазақтың қайсар Үш Арысы54 бет
І. Жансүгіров лирикасы33 бет
І. Жансүгіровтің шығармашылығы23 бет
І.Жансүгіров поэмаларындағы драматизм78 бет
Ілияс Жансүгіровтің өмірі мен шығармашылығы7 бет
Ілияс Жансүгіровтың "Күйші" поэмасы7 бет
Ілияс Жансүгіровтың поэмаларының көркемдік ерекшеліктері65 бет
Ақын және домбыра. Поэзиядағы домбыра бейнесі7 бет
Балұстаұлы Есбай27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь