Дін және бақ: кеше және бүгін

КІРІСПЕ
Дін және БАҚ: кеше және бүгін
1.1. БАҚ.та діни тақырыптардың жариялануы
1.2. БАҚ және дін насихаты.
1.3 Тәуелсіз Қазақстанда Ислам дінінің дамуы туралы
II.Жаңа Қазақстандағы БАҚ және дін тақырыбы
ДІНИ ҚЫЗМЕТ ЖӘНЕ ДІНИ БІРЛЕСТІКТЕР ТУРАЛЫ» ЖАҢА ЗАҢ ЖОБАСЫ
2.3. Ислам журналистикасы
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Тақырыптың өзектілігі
Діннің адамды рухани тәрбиелеуде маңызы артып отырған бүгінгі заманда діни ақпарат БАҚ өнімдеріне немқұрайлы қарауға болмайды. Қоғамымызда діни БАҚ өнімдеріне деген сұраныс күннен-күнге артып келеді. Атеизмнің билігінен құтыла салысымен елімізде түрлі діни басылымдар тарала бастады.«Дін-апиын» деп жар салған кеңес заманындағы атеистік қысымнан өткен қазақ зиялылары тәуелсіздік заманында түрлі ағымдарға еліктеп, елді елең ететіндей неше түрлі материалдар жариялай бастады. Бұл мақалалардың халықтың руханиятына, дүниетанымына орасан зор әсер етері анық. Яғни бүгінгі замандағы қоғамдық түрлі діни пікірлердің қалыптасуына осындай мақалалар өздерінің ықпалын тигізеді. Осы мақалаларды сараптау арқылы қазіргі қоғамдағы діни наным-сенім ерекшеліктерінің орын алу себептерін анықтай аламыз. Қазіргі заманда дін БАҚ-та аса өткір мәселе саналады. Қоғамдағы көп дау-дамай осы дін мәселесіне байланысты туындап отыр.Тәуелсіздік жылдарындағы БАҚ-та жарияланған діни мақалалардың саны мен сапасы, мазмұны жайлы жалпылама мәлімет жинауды жоспарлап отырмын және ол мақалаларды жариялаушылардың қандай дін ағымына жататынын анықтауды басты мәселесе санаймын. Мұндай мәліметтер қазақстанда жоқтың қасы болғандықтан бұл зерттеу аса құнды әрі маңызды деп есептеймін.
Зерттеу жұмысыныңмақсаты
БАҚ-та Ислам тақырыбының кешегісі мен бүгінгісін саралау, қоғамдық, әлеуметтік, тарихи тұрғысынан шолу жасау.БАҚ-та ислам тақырыбының өзектілігін айқындау. Қазақстандағы БАҚ-дағы діни материалдардың тәуелсіздікке дейінгі және кейінгі ислам тақырыбын насихаттау ерекшеліктерін салыстыру. Осы арқылы қоғамдағы діни даулардың алдын алу, елді рухани біріктіру, еліміздегі діни конфессияларды ортақ келісімге шақыру жолдарын қарастыру.
Зерттеу жұмысының міндеттері
Жұмыстың негізгі міндеті етіп ислам дінінің қазақ даласына келу туралы айту. Қоғамдық өзгеріс кезіндегі діни құбылыстарға саралау. Тәуелсіздіктен кейінгі жылдары БАҚ-тағы ислам дінінің қазақ қоғамына тигізген ықпалына шолу. «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» жаңа заң жобасы және БАҚ.
Зерттеу нысаны
Діни басылымдар, тұрақты діни айдары бар газет-журналдар, діни сайттар, діни баспалар және жалпы кітаптарға шолу, діни және тұрақты діни бағдарламасы бар теле-радио арналар, олардың құрылтайшылары.
Зерттеу пәні
Журналистика, социология және дінтану салаларын қамту.
1.Дінтану негіздері: Оқулық/Ауд.:Н.Ж.Бәйтенова, Қ.А.Затов, А.Т.Құлсариева, А.Д.Құрманалиева; Құраст. Н.Ж.Бәйтенова. Алматы: Қазақ университеті, 2006.-14б.
2. Саяси түсіндірме сөздік. Алматы : Дайк-Пресс, 2007
3. Дюргхейм Э. Элементарные формы религиозной жизни. М., 1912. C.65
4. Межконфессиональные отношения как диалог культур/ Медведко С.В. М.,1997. С.80
5. Государственно-церковные отношения в России (опыт прошлого и современное состояние) / Отв. ред. Овсиенко Ф. Г., Одинцов М. И., Трофимчук Н. А. / РАГС при Президенте РФ. М., 1996. - 252 с.
6.Ж.Түсіпбекұлы. Бүгінгі жанжалдар саяси-идеологиялық емес, діни негізде жүреді // саяси ғылымдар докторы Г.Насимовамен сұхбат //Алаш айнасы. -2012. -12 қаңтар
7. Назарбаев. Н.Ә. О глобальном диалоге религиозных и светских ценностей // ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Әлемдік және дәстүрлі діндер жетекшілернің ІІ съезінде сөйлеген сөзі
8. http://kz.fgulen.com/kz-life/dialog/525-dialog.html
9. Самыгин С. И. и др. Религиоведение: социология и психология религии. / Самыгин С. И., Нечипуренко В. Н., Полонская И. Н. Рос-тов-на-Дону: Феникс, 1996. - 672 с.
10.Религиозный диалог. Лицом к лицу (Материалы конференции) / Под ред. Р. Файнберга. М., 1995.
11.Жақып, Б.Ө.
Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму жолдары (генезис, эволюция, поэтика) [Мәтін] : Филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты / Жақып Б.Ө. - Алматы : Б.ж., 2004. - 54 б. - Б. ж.

12.Жақып, Б.Ө.
Публицистикалық шығармашылық негіздері [Мәтін] : оқулық / Б. Жақып ; ред. А. Шурилова ; Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті. - Алматы : Қазақ университеті, 2007.
13.Мұртаза БҰЛҰТАЙ, Қазақстандағы дін және мемлекет қатынастары, «Дала мен Қала» газеті, №5, 04.02.2005 ж.
14.Қайрат Лама Шариф. Интерфакс Қазақстан. «Қабылданатын заңның 7 - бабы». А. – 2011. – 1-2 б.
15.Нұресләм Ғабдуллин. Президент және халық. «Дін қоғамымыздың ажырағысыз бөлігі». А. – 2011. – 3-4 б.
16. Амангелді Айталы. Жалын. «Қоғамның талабы – жаңа заңды қажет етеді». А. – 2011. 3-4 б.
17. П.В. Мешков. Религиоведения. «Энциклопедический словарь». 2008. 390 с.
18.Т. Ағдарбеков. Мемлекет және дін арақатынасының негізгі мәселелері. «Жалын». 2010. – 10-11 б.
19. Закон о религиозный деятельности РК. «Казахстанская правда». А. – 1995. 12-15 с.
20. Закон о религиозный объединение и религиозный доверия совести РК. «Казахстанская правда». А. – 1995. 7-8 с.
21. Қазақстан Республикасының «Діни сенім бостандықтары және діни бірлестіктер туралы» Заңнамасы., «Егемен Қазақстан». А. – 1995. – 3-4 б.
22. Ғ.Есім., А.Әбуов., Қ.Жолдыбай. «Дінтану негіздері». А. – 2010. – 270 б.
23. Д.Кенжетаев, Н.Асқаров, Ә.Сайлыбаев, Ө.Тұяқбаев. «Дінтану негіздері». Астана. - 2010. 209- 210-б.
24. А. Әшімұлы. Егемен Қазақстан. «Елбұзар дінге тосқауыл». А. – 2011. – 8-9 б.
25. Т.Сыздықов. Егемен Қазақстан. «Дін қоғамдағы өткір де нәзік мәселе». А. – 2011. – 5 б.
26. Рамазан Сәрпабеков. Айқын. «Ағайынның арасына жік салатын діни бірлестіктер тіркелмейді». А. – 2011. – 9-10 б
27. А. Айталы. Ұлттану (Оқу құралы).- А.: «Арыс». 2000. – 145 б.
28.«Мемлекет және дін» журналы, №3-4(18-19), Астана 2011ж.
        
        КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі
Діннің адамды рухани тәрбиелеуде маңызы артып отырған бүгінгі заманда діни ... БАҚ ... ... ... ... ... діни БАҚ ... деген сұраныс күннен-күнге артып келеді. Атеизмнің билігінен құтыла салысымен елімізде түрлі діни ... ... ... деп жар ... ... ... ... қысымнан өткен қазақ зиялылары тәуелсіздік заманында түрлі ағымдарға еліктеп, елді елең ететіндей неше ... ... ... бастады. Бұл мақалалардың халықтың руханиятына, дүниетанымына орасан зор әсер етері анық. Яғни ... ... ... ... діни пікірлердің қалыптасуына осындай мақалалар өздерінің ықпалын тигізеді. Осы ... ... ... ... ... діни наным-сенім ерекшеліктерінің орын алу себептерін анықтай аламыз. Қазіргі заманда дін ... аса ... ... ... ... көп ... осы дін мәселесіне байланысты туындап отыр.Тәуелсіздік жылдарындағы БАҚ-та жарияланған діни мақалалардың саны мен сапасы, ... ... ... ... ... жоспарлап отырмын және ол мақалаларды жариялаушылардың қандай дін ағымына ... ... ... ... ... ... мәліметтер қазақстанда жоқтың қасы болғандықтан бұл зерттеу аса ... әрі ... деп ... ... Ислам тақырыбының кешегісі мен бүгінгісін саралау, қоғамдық, әлеуметтік, тарихи тұрғысынан шолу ... ... ... ... ... Қазақстандағы БАҚ-дағы діни материалдардың тәуелсіздікке дейінгі және ... ... ... ... ... салыстыру. Осы арқылы қоғамдағы діни даулардың алдын алу, елді рухани біріктіру, еліміздегі діни конфессияларды ортақ ... ... ... ... ... ... міндеттері
Жұмыстың негізгі міндеті етіп ислам дінінің қазақ даласына келу туралы айту. Қоғамдық өзгеріс ... діни ... ... ... ... ... БАҚ-тағы ислам дінінің қазақ қоғамына тигізген ықпалына шолу. ... ... және діни ... туралы» жаңа заң жобасы және БАҚ.
Зерттеу нысаны
Діни басылымдар, тұрақты діни айдары бар газет-журналдар, діни сайттар, діни ... және ... ... ... діни және ... діни ... бар теле-радио арналар, олардың құрылтайшылары.
Зерттеу пәні
Журналистика, социология және дінтану салаларын қамту.
Курстық жұмыстың құрылымы ... екі ... ... ... ... тізімінен тұрады
Дін және БАҚ: кеше және бүгін
1.1. БАҚ-та діни тақырыптардың жариялануы
Қазіргі қоғамда ... ... ... - ... ... ... ұғым қалыптасқан. Ақпарат пен қоғамдық ... бұл- ... ... ... ... ... Мемлекеттік істермен қоса жекебастық мәселелер алдымен ... мен ... ... ... ... халық тез арада талқыға салуы ... ... ... одан да арта ... ... ақпарат құралдары бостандық пен әділдіктің, шыншылдықтың жақтаушысы ретінде қабылданады. Бұқаралық ақпарат құралдарының ... орны мен ... ... ... ... ... данагөй бабамыз мұра етпесе,басқаның айтуы ... ... ... ... ... адам өмір сүре ... Өмірдің мәні болмайды. Қоғам үшін де онсыз тіршілік жоқ, бәрі ... ... ... Сонымен қатар адам өміріне пайдалы тағы бір қажеттілік –дін. Өз дініңді айыра білу, оған ... қия бұл да бір ... ... ... ақпарат құралы адамзаттың тәрбиешісі, рухани азығы. Бұл өмір шындығы. Күннен-күнге ұлттық басылымдардың ... ... саны да ... ... ... ... ... болатын басылымдардың халық арасына кеңінен таралуы. Бұл дегеніміз-қоғам өмірінде жаңа жақсылықтардың ... ... адам ... ... ұяттың ұмытылмауының кепілі.
БАҚ-та діни тақырыптардың жариялануы тек қана аға буын ... ғана емес ... да ... ... ... деген қарқынды мойын бұрыс жаңа ... мәні зор ... мен ... ... әкелді. Әрине, дін жайында бағдарлама немесе ... ... үшін ... ... діни ... ... ... дін нәзік те күрделі ілім және бүгінде адамды адастыратын ағымдар да көп. ... ... ... ... ... ... діни тақырыпқа қалам тарту мол ізденісті, үлкен жауапкершілікті қажет етеді.
Халқының жетпіс ... ... ... ... ... Қазақстанда бүгінгі таңда жергілікті мешіттер саны жылдан-жылға өсіп келеді, дін қызметкерлерін ... орта және ... оқу ... ... ... ... ... шәкірт Түркияның, Мысыр мен өзге араб ... ... ... ... ... ... тақырыпқа қалам тербейтін журналистер легі, арнайы басылымдар пайда болды.
Еліміз өз тәуелсіздігін алғаннан ... ... ... ... ... ... ... таңда дін тақырыбына арналған газеттер, телеарна және радио, сайттардың саны артуда. Олардың ... ... өз ... мен көрермендерін тапқаны белгілі. Діннің қадірін біліп, оның салған тура жолымен жүру- адалдықтың бір нышаны. ... адам ... ... ... ... ... ... келтіріп, сауатты жазылған бір мақала мыңдаған адамдарды ... ... ... айқын.
Бүгінгі күнде әлемнің барлық елдерінде дерлік діни ... ... ... ... Профессор Е.Пророрхов «Бұл журналистика діни және клерикалдық ұйымдар құрған дербес басылымдар және ... мен ... ... ... ... ... ... беттеріндегі, теле және радиожелілер құрылымдарындағы арнайы айдарлар мен айдарлық бағдарламалар түрінде көрініс табуда. ... ... ... діни ... және ... ... өмірге келіп, олар жүргізген хабарлар аса ауқымды аудиторияны қамтып отыр»,-деп ... ... ... ... пен ... саны ... көбейгені рас. Телеарналардың ... дін ... ... орны бар ... ... ... ... болады. «Асыл арна» студиясы (ЖШС) 2007 жылы 27 қыркүйекте Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде ... ... ... ... ... ... «Асыл арна» студиясы. ЖШС (Алматы қаласы). Негізгі тақырыптық бағыты: қазақ халқының тарихын, ... ... ... ... сауаттандыру, ислаи дінінің ағартушылық ... ... ... ... ... ... 2009 жылы ... айынан кабельдік жүйе арқылы республика аумағына ... ... ... ... ... жеке ... ... бөлек шаңырақ көтеруі де де осы ... ... Бір ... ... көрерменге қырықтан астам жоба ұсынылды. Олар өзінің ... ... ... ... ... ... рухани-өмірбаяндық, оқу- аартушылық және әлеуметтік- экономикалық деп бөлінеді. Телеарна ҚР Дін істері ... ... және ... ... Діни ... бірлесе жұмыс істейді.Сонымен қатар «Қазақстан» ұлттық телеарнасы ұсынып жүрген «Иман ... ... ... «5 арнасы» үзбей беріп отырған «Ислам нұры» және тағы ... сол ... ... мәні зор бағдарламалар қатары толып келе жатыр. ... ... ... түрінде өтіп тұрады.
Баспасөз беттерінде діннің дұрыс жариялануы бүгінде жіті көңіл бөлінуі тиіс ... ... Діни ... ... және өзге ... ... ... хабары шамалы журналистер ойына не келсе, соны айтатын болып жүр. Мемлекеттен бөлінген дінді әркім бір ... ... ... ... оңай олжа деп ... ... ... айтылған әрбір сөздің ертеңгі күні салмағы ауыр болуы мүмкін. Сондықтан, журналистер қауымы бұл тұрғыда мәселенің мәнісін, ақ-қарасын жете біліп қана ... ... ... жөн. Қазақстан тәуелсіз ел болған соң, дін ... жаңа ... ... ... Республикасы өзін зайырлы мемлекет деп жариялады. Конституциямызда: «Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең ... ... – адам және ... ... ... мен бостандықтары» деп көрсетілген. Сондай-ақ Қазақстан Республикасы зайырлы мемлекет ретінде өз азаматтарының заң жүзінде діни сеніміне, таңдауына және ұстану ... ... ... ... ... ... бірі – 1992 жылы 15 ... қабылданған «Діни сенім бостандығы және діни бірлестіктер туралы» арнайы заң. Аталмыш заңның негізін жасауға еліміздің аумағындағы барлық конфессиялардың өкілдері ... ... ... ... Республикасындағы барлық діни бірлестіктердің діни сенім бостандығы мен өзара сыйластық қарым-қатынастарының берік негізі қаланды. Аталмыш заң қазіргі кезге дейін біршама ... мен ... ... еліміздегі діни жағдай мен үйлесімділікті реттеп келеді. Сонымен қатар мемлекеттің басты заңына сәйкес, діннің және діни бірлестіктердің әлеуметтік қызметтерін реттеудің ... ... ... өзге де ... нормативтік-құқықтық негіздер бар.
2005 жылы Астанада өткен Қазақстан Ассамблеясының ІІ cессиясында Елбасы ... айт пен ... ... алғашқы күндерін мерекелік демалыс күндері етіп жариялауды ұсынды. ... қызу ... осы бір ... ... ... ... басында Мәжілістің бір топ депутаттары қолдап, жалпы отырысқа ұсынған еді. Онда «Мерекелер туралы» ... ... ... мен ... ... ... ... көтеріліп, кейін Парламентте қаралып, мерекелік демалыс күндері ... ... ... бұл діни мерекелер халқымыздың дәстүрлі мерекесіне айналып, жылда республикалық деңгейде аталып өтілуде.
Сондай-ақ Президент бастамасымен 2003, 2006, 2009 жылдары Әлемдік және ... дін ... ... ... ... еліміздің дін және мәдениеттер арасындағы сұхбатты қамтамасыз етудегі бірегей тәжірибесі әлемдік қауымдастық үшін ерекше қызығушылық тудырып отыр. Біздің этносаралық және ... ... ...... ... әлемдік даму үрдісіне қосқан үлесі, өзара түсіністік пен сыйластық орнатудан және де ғаламдық қауіпсіздікті қолдаудан көрініп отыр.Келеңсіз жайттардың бой ... ... ... бар. ... ... біз кешегі жетпіс жылдық дінсіздендіру саясаты кезінде біршама уақыт ... ... ... ажырап қалдық. Ол кездері ислам діні тек тұрмыстық ... ғана ... ... ... діни ... пен ... діни тіршіліктің арасында сабақтастық пен сұхбат үзіліп қалды. Оның ... ... ... беру ... күні ... дейін діни білім беру мәселесі ескерілмеуі тағы бар. Елімізде дін саласының мамандары жеткіліксіз, тіпті саусақпен санарлықтай деп айтсақ та ... Біз ... ... дін ... ... ... ... қамтамасыз ете алмай отырмыз. Жалпы, елдегі діни ... ... бір ... жуық ... ... қалған дүние екендігі белгілі. Оның үстіне, дін мамандарын атүсті 4-5 жылда дайындай салу да мүмкін емес. Білімді діни маман ... үшін кем ... 5-10 жыл ... ... тәуелсіздік алған алғашқы жылдары жастарымыз топ-тобымен шетелге оқуға жіберілді. Ол кезде азаматтарды қай елге ... ... ... ... ... ... күн тәртібіне қойылмады. Оқуға кеткен жастардың ертеңгі күнгі ... ... ... ... мәселеге ең алдымен мемлекет көңіл бөліп, алдын ала жоспар жасалуы керек еді. Өкінішке қарай, біз бұл дертті дер кезінде ... мән ... ... ... ... ... ұстамағандықтан, олардың біршамасы радикалды топтардың ықпалында кетіп, елге келген соң, шетелдік діни ... ... ... Айтып отырғанымыздай, орын алып жатқан шиеленісті жағдайдың елді ертеңгі күні қанды қырғынға ұшыратып, қазақ халқын өзінің рухани ... ... ... ... ... ... ... нәрсе. Сырттан белгілі бір мүддемен келген діни ағымдар халқымыздың руханияты мен мәдениетін күні ертең қажет ... хақ. ... ... – кейбір мұсылман елдерінде діни білім алып келген өзіміздің азаматтарымыздан көруге болады.
Сонымен бірге діни кітаптар, аудио, бейне материалдарға және ... діни ... ... ... ... ... сайттары отандық дін мамандары тарапынан сараптама жасалып, ... ... ... ... ... ... жатқан жоқ. Кітап дүкендеріндегі, көше бойындағы базарларда радикалды діни ағымдардың ықпалында арнайы іріткі тудыру ... ... ... ... ... сатылып келді. Нәтижесінде, бұл жағдай түрлі радикалды діни топтардың пайда болуына әкеп ... ... беру ... елімізде бүгінде Астанада Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Алматыда әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық ... ... ... ... университеті, Е.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті, Түркістандағы Қ.А. Яссауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік ... ... және ... ... ... ... ... бір қынжыларлық мәселе – дінтану мамандығына көбіне басқа мамандықтарға оқуға түсе алмағандар барады. Дінтану мамандығын жүрек ... ... ... оқып ... ... келешекте үміт күтудің өзі екіталай. Жан күйзелтерлік ащы шындықтың бірі – ... діни ... мен ... ... ... ... ...
ЖОО-дағы дінтану мамандығына түсудің жүйесін түбегейлі өзгертуді – бүгінгі таңдағы түйткілді мәселелер қатарына қою керек. Дінтану немесе ... ... ... ... ... ... шығармашылық емтихан арқылы қабылдануы тиіс. Шығармашылық емтиханға арнайы комиссия құрылып, олар ... ... мен ... ... бұған дейінгі діни білімін тексеруден өткізгені дұрыс. Жоғарыда айтылған мәселелерді орта оқу орындары, ... оқу ... және ... оқу ... ... діни ... беру саласын қадағалайтын арнайы Білім және ғылым министрлігі мен Дін ... ... ... ... ... ... ... жанынан департамент немесе арнайы бөлім құруы қажет. Бұл ... орны ... діни ... ... ... ... қадағалап, жүйелеп отыруы тиіс. Діни оқулықтар мен әдебиеттердің беталысын байқап, арнайы сараптаудан ... ... ... ... шаруалар тек мемлекеттік орындардың қатысуымен шешіліп, арнайы ... ... тыс ... ... ... ... ... дінінің рөлі, ислам діні біздің ұлттық идеологиямызға арқау. Ислам – бейбіт дін. Ол осы ... ... ... ... кең ... ... тамырын тереңге жайғаны соншалық, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып, бүгінгі күнге дейін иісі қазақтың бөлінбес еншісіндей болып кетті. Ол да бабаларымыздың қанына ... ... бір ... ... ... ... болған зұлмат жылдар ұлтымыздың діни сеніміне елеулі нұсқан келтірді. Тарихымызды бұрмалап, әдебімізді әдепсіздік етіп ... ... ... ... рухымызды басып-жаншып тұншықтыруға, бұрынғы рухани сабақтастықтарымыздан ажыратуға жасаған әрекеттерімен халқымыздың ... ... ... ... ... Әлі ... сол ... орнын толықтыра алмай келеміз.
Атақты тарихшы Л.Гумилев: «Бір халықты идеологиялық тұрғыдан жаулап алу, қару қолданып, күш жұмсаудан арзан әрі ... ... ... ... ... көз жүгіртер болсақ, ұлтты ұжымдастыруда діннің орны ерекше екендігін көреміз. Дін – қоғамды реттеуші құралдардың ... ... пен өмір сүру ... ... ... бірі ... ... Сондықтан кез келген халықтың рухани, мәдени болмысы дінмен тығыз байланысты. ... кез ... ... тарихи тағдырында дін шешуші рөл атқарады, оның рухани, мәдени өркендеуінің көкжиектерін ... ... ... ... ... ... бойы ... келген мұсылман дінінің тарихын, әдеп-ғұрпын, рәсімдерін, шариғат жолдарын оқып-үйрену ... ... адал ... ... қалу ... ... ... аталарымыз сан рет бастарын қатерге тіккенін естен шығаруға болмас. Жер шары – ... ... Оны ... адамзат алдында тұрған аса күрделі мәселе. Осы мақсатты алға қойған ... ... ... оның ... таба алмай бас қатыруда. Елбасы Н.Ә.Назарбаев Астанада 2003 ... ... ... Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшылары құрылтайының ашылуында сөйлеген сөзінде: ... ... мен ... ... ... өмір сүруі мен сындарлы өзара іс-қимылы туралы мәселе қазіргі кезде ерекше өзекті маңызға ие. Ол таза ... ... аса ... ... ... ... шықты. Сондықтан да көптеген аса көрнекті саяси және діни қайраткерлердің күш-жігерімен, шынтуайтында, байырғы ... ... ... ... тоқталмаған діндердің, мәдениеттердің, өркениеттердің үнқатысуын жалғастыру ерекше қажет», деген еді.
Бүгінгі қым-қуыт дүниеде бейбітшілік пен ынтымақ күшейіп, дамуы үшін ... ... ... мен ... ... жоғары. Әлемдік тарихта бұрын-соңды бір үстелдің басында көптеген дін басшыларының бас ... үн ... ... ... ... ... салуы, бір-бірін сабырлылықпен тыңдап, түсінісуіне біздегідей мүмкіндік аз ... ... ... әлем алдындағы биік беделінің тағы бір көрінісі бұл. Еліміздегі дәстүрлі дін өкілдері арасындағы ортақ ... мен ... ... ... құнды. Өркениетаралық үндесулердің дамуы мен конфессияаралық диалог мәдениетін қалыптастырудағы бұл оң бастама алдағы уақытта да еліміздің діни жолындағы басымды ... ... қала ... сөзсіз.
Ислам діні сан ғасырлардан бері мемлекеттің тірегі ретінде ақыл мен парасаттың, озық ғылым мен ұлы өркениеттің, мәдениет пен ... діні ... ... ... ... таңдаған ұлы жол қай кезде де елді бірлік пен ынтымаққа шақырып, тәрбие мен өнегеге бастады. ... ... ... ... Қыз ұзату, шілдехана, тұсаукесер, сүндет той, келін түсіру, баланы қырқынан шығару ... ... ... да ... ... ... ... «Үлкенге құрмет, кішіге ізет», «Ата тұрып ұл сөйлегеннен без, ана ... қыз ... ... ... ... әйелдің бір ісі артық, ерте тұрған еркектің ырысы артық» сынды тәрбиелік мақалдардың көпшілігі мұсылмандық этикамен тығыз астасып жатыр. Сондықтан ұлт ... ... ... ... ... ... да осы ... жаңылмақ емес.
Баршамыз мақтаныш тұтатын кешегі өткен Қауам ад-дин әл-Итқани әл-Фараби әт-Туркістани (1286-1357), Һибатулла әт-Тарази, Хусам ад-дин әс-Сығнақи және ... да ... пен ... ... ... бен ... ... берісі Абай, Шәкәрім, Мәшһүр Жүсіп т.б. – бәрі де ... ... ... ақидада (сенімде) Матуриди мектебін ұстанған. Сондықтан о бастан сунниттік екеніміз, іс-амалда Ханафи мәзһабы мен сенімде Матуриди жолын таңдауымыз ұлт ... ... ... ретінде дамуымызға тың серпін берген. Ендеше бүгінгі күні дінде де ата-бабамыз салып кеткен сара ... ... аса ... БАҚ және дін ... насихатпен дамиды демекші, Қазақстан халқына асыл дініміздің құндылықтарын насихаттап жеткізуде аталған бірегей басылымдардың атқарып отырған еңбегі зор. Қазір мектеп ... ... ... ... ... «Ислам және өркениет» газеті мен «Иман» журналын сүйіп оқитын болды. ... ... ... бой көтере бастаған дінімізбен бірге халық санасы да исламға бұрылып, жас та, кәрі де діни басылымдарды оқу ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарындағы дін насихаты бұл күрделі тақырып. Бұған бір жақты баға беру де, ... ... де ... Себебі, қай мерзімді басылымды, телеарналар мен радио бағдарламаларын алсаңыз да әрқайсысы дін тақырыбын ең алдымен оның ... ... ... ... орай ... ... мен телерадио хабарларын жүргізушілерінің діни-танымдық деңгейінде жүйелі емес ішінара болса да ... ... ... де ... елімізде бұғанға дейін атеизм үстемдік етті. Соның салдарынан барша халықтың саяси белсенділігі мен заманауи білімі де жоғары болуы бек мүмкін, ал ... діни ... ... әлі ... тым ... ... ... кешегі кеңес заманының алғашқы кезеңінде жаппай сауатсыздықты жою іс-шарасы мемлекеттік деңгейде ... Ал, ... ... ірі ... діни ... ... қысқа мерзімді курстар жұмыс істейді. Дін тақырыбына терең бойлайтын жас ғалымдарымыз енді ғана төбе көрсетіп, алдының бірнеше ... ... ... тиіп те ... Ал, дін ... ... ... жүргізетін журналист әріптестерімнің дені діни білімсіздіктен мәселеге терең бойлай алмай, көбіне-көп бір жақты үстірт сырғып өте шығады. Әрине, оларға өкпе арта ... ... де ... ... ... ... «Білетін мен білмейтін тең бе?» Кейбір телеарна мен ... ... дін ... ... ... да оны аша түсу үшін ... айналдырып, оған міндетті түрде дәстүрлі дінімізге қарсылас ретінде ниет-пиғылы мен ... ... ... ағым мен топ ... ...
Оны бейнебір сайлау алдындағы екі саяси партияның өкілін айтыстырып қоятын ойын ... ... де ... дініміздің емес керісінше, әлгі жат ағым мен топтың атын шығарып, ұпай жинауына қызмет етеді. Телеарнада ... аз ... ... ... басын ашу мүмкін бе? Көпшілікке белгілі бұл мәселені нақты мысалмен талдап жатудың қажеті бола қояр ма ... ... ... ... ... ағым мен топ өкілінің өз бағыт-бағдары мен ұстанымын сан миллиондаған аудиторияға ашықтан-ашық насихаттауына да мүмкіндік беріліп жатады.
Әлбетте, бұл ... ... ... діни ... ... оны сол күйінде қабылдап, шатаспай ма? Шатасуы әбден мүмкін. Біз Елбасы өз сөздерінде әлденеше рет атап ... ... ... ... ... халқымыздың 75 пайызына жуығы мұсылмандар. ХІІ ғасырдан астам уақыттан бері ... ... діні ... ... ... ... дін ... шықты. Атап айтсақ, бүгін белгілі болып отырғандай сансыз әл-Фарабилер, Сығанакилер, Түркістанилер, Таразилер дінімізді дамытуға зор үлес ... ... ... ... сахих хадистерді жинап, көптің игілігіне ұсынған ұлық ғұлама Бұхари Орта Азияның перзенті. Шариғат ... ... ... ... ... пен ... ... еткен Мұхаммед Хайдар Дулати да өз қандастарымыз ... ... күні ... ... ... біртуар бабалардың туып-өскен топырағында өркен жайған дініміздің кешегі атеизмнен кейінгі ... ... даму ... ... ... ... ... болады. Алланың қалауымен былтырғы күзден бері іске ... ... ... ... ... өз ... тұрып келеді. Алматы, Астанамен қатар, бірқатар облыс орталықтарының тұрғындары да ... ... оның ... көру мүмкіндігіне ие болды. Мұнымен қатар діни-танымдық «Ислам және өркениет» газеті мен «Иман» журналы ... саны да өсу ... ... ... діни басқарманың сараптауынан өткен кітаптар жарық көруде. Осыған орай атап өтетін бір жайт, біз баспадан ... ... ... ... соң ... діни ... шығып жатыр. Бірақ бірқатарынан шыққан кітаптардың мазмұны мен бағыт-бағдары, ұстанымы Орта Азия мен Қазақстан мұсылмандары ХІІ ғасырдан бері ұстанып, ... ... мен ... ... кеткен Ханафи мәзһабымен сәйкесе бермейді.
    Халқымыздың көпшілігінің діни сауатының таяздығынан сол кітаптарды қолына түссе таңдап-талғамай оқып, ... ... ... басшыларына құлаққағысымыз: ислами діни кітаптарды басар алдында діни басқарманың сараптауынан өткіздіріп алса. Сонымен қатар, ... ... де діни ... ... ... дін мамандарына көрсетсе.
Рас, елімізде сенім мен сөз бостандығы ... ... де, дін ... ... оған ... жан-жақты, әрі байыппен қарасақ. Себебі дін өте нәзік. Оған ... ... ... ... ... түзу ... да оқырманыңыз бен көрермен, тыңдаушыларыңызды шатастыруыңыз да, күнә алуыңыз да оп-оңай. Бұл ... ... ... санайтын басылымдар мен сайттарға тікелей қатысты. Демократия жақсы, бірақ оның байыбына барып, талаптарын орындай алсақ. Шын мәнінде демократия ... күні ... ... ... ол ... ... аузына түскенді айтып, жаза беру емес. Демократия ең алдымен тәртіп, азшылықтың көпшілік пікіріне құлақ асуы. Дін мәселесіне ең ... ел ... мен ... ұлтымыз бен жеріміздің тұтастығы мүддесі тұрғысынан келген абзал дер едім. Біз үшін ата-бабамыз ХІІ ғасыр бойы ... ... ... ... ... жоқ, ... да мүмкін емес. Оған балама жоқ.  
Әр басылымда не ... ... бір ... оған бейімделген журналистер жүргізеді. Сондай бейімделу дін саласына жауапты ... де тән ... ... Діни білімін көтерсін, ізденсін, қажет болса мешіттер жанындағы сауат ашу курсынан өтсін, ... ... ... ... мен ... ... ... мәдениеті университетінің ұстаздарынан да дәріс алу керек.
Сонда ғана бұқаралық ... ... діни ... мен хабарлардың деңгейі көтерілмек. Баспалардан шығатын діни кітаптардың да атына заты сай келмек. Ал, онсыз бұл ... сөз ... ... бір сөзбен түйіндесек, ешқандай да сын көтермейді. Елінің, халқының және асыл дінінің тұтастығын ойлап, қамын жейтін әріптестер үшін бұл ... ... әрі ... деп қабылдауын өтінемін.
1.3 Тәуелсіз Қазақстанда Ислам дінінің дамуы туралы
Қазақстан Республикасы – көп ... және көп ... ... онда қырықтан аса конфессияны ұсынатын үш мыңнан астам діни бірлестіктер еркін жұмыс істейді. Қазақстан Республикасының егеменді дамуы ... 1990 жылы дін ... ... Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы (ҚМДБ) ұйымдастырылды.Егеменді Қазақстандағы Исламның жаңғыруы, дінді мемлекеттік ... ... ... ... ... ... (ИКҰ) төрағалығына кірісуі және Тәуелсіздіктің 20 жылдығын мерекелеу қарсаңындағы ... ... діни ... ... ... ... өз сұхбатында ҚМДБ және Орталық Азия мүфтилері Кеңесінің Төрағасы, Бас мүфти Шейх ... қажы ... ... Ел ... ... дінімен қайта қауыштырды.
Бұл үшін Алла тағалаға сансыз шүкірлігіміз болсын.Кеңес Одағының құрамында болғанда жаназамызды ... ... ... ... ... Тәуелсіздікке қол жеткізгенде халқымыз ең бірінші ата дінімен сағына қауышты. Мұның бәрі, әрине, егеменділіктің арқасында мүмкін болды.Тәуелсіздігімізді алғанда елімізде ... 68 ғана ... бар ... Оның бірінің күмбезі, екіншісінің мұнарасы жоқ еді. Ал ... Алла ... саны 2200 ... Олар ... ... ... кәсіпкер азаматтардың, араб және түрік демеушілерінің қаражаттары есебінен салынды. Он сегіз мың ... ... Алла ... деген сүйіспеншілігімізді арттыруға, шариғат қағидаларын жан-тәнімізбен терең түсінуімізге жол ашатын, халықтың рухын Ислам дінімен қуаттандыратын мешіттердің көбірек бой көтергені ... ... ... Алла үйі ... ... ұлтаралық, дінаралық татулықтың тірегі, имандылықтың алтын ұясы.Сөйтіп, соңғы он шақты жыл ішінде республикамызда бірқатар сәулетті ... бой ... Атап ... ... ... Алла ... ... бөленудің үлгісін Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы көрсетті. Ол туған жері – Алматы облысы Қарасай ... ... ... 1,5 мың ... ... батыр» атындағы мешіт салдырып, халықты қуантты.Тәуелсіздіктің арқасында ата дінімізбен қауышсақ та, оны орнықтырып дамыту біздің алдымызға бірқатар күрделі мәселелерді қойғаны ... Бұл ... оның ... өз ... мемлекет тарапынан жасалған және жасалып отырған қамқорлық арқасында оң ... ... ... ... қамқорлығының нәтижесінде Ислам діні қанатын кеңге жайып келеді. Ал дінімізді дұрыс насихаттау үшін білім керек. Сондықтан, ең ... діни ... таза орта ... мақсатында мешіттер жанынан діни сауат ашу курстарын ашып, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мен Түркияның дін ... ... ... ... ... ... сәйкес, жыл сайын 28 түркиялық ұстаз ірі қалалардағы мешіттерде дәріс беріп келеді.
2001 жылы Діни ... ... аты бар да, заты жоқ ... екі ... ислам институтының орнына, Египет Араб Республикасындағы әл-Әзһар университетімен бірлесіп, имам-хатиб мамандығын тереңдетіп оқытатын заманауи 4 ... ... ... ... ... ... іске қосылды. Ол бүгінгі стандартқа сай еліміздің Білім және ғылым министрлігінің лицензиясын алды. Онда әл-Әзһар университетінен арнайы келген доктор, профессор ... ... ... ... ... оны 206 ... бітіріп, бұл күндері еліміздің үлкенді-кішілі мешіттерінде қызмет атқаруда. Мұнан әрі де ... ... ... осы оқу орнында магистрлікті жалғастыра алады.
Мұның барлығы мемлекетіміздің дінге деген жанашырлығы емес пе? ... ... саны ... өсіп ... ... Ендеше, сол мешіттерде пәрменді уағыз жүргізетін білікті де білімді мамандарға деген сұраныс арта түседі. Сондықтан, 2005-2010 жылдар ... 9 ... ... ... ... ... Орал, Шымкент қалалары мен Үш қоңыр, Сарыағаш, Тараз, ... елді ... ... ... тіркеуден өтіп, Білім және ғылым министрлігінен лицензия ... ... ... Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің талаптарына сәйкес жоғары оқу орнын ... ... ... ... ... Сонымен қатар, әл-Әзһар университеті мен ҚМДБ-ның келісім-шарты бойынша Мысыр елінен келген 14 ... ... ... атқаруда.2002 жылдың тамызында Алматыда бұрын болмаған, имамдардың білімін жетілдіретін республикалық Ислам институты ашылып, онда күні бүгінге ... 763 ... өз ... жетілдірді.Егемендік арқасында ел жастары әлемнің алдыңғы қатарлы Ислам университеті болып есептелетін Мысырдағы ... ... ... ... және тағы ... да діни жоғары оқу орындарында білімдерін жетілдіруге мүмкіндік алды.
Исламды ... ... алар орны ... ҚМДБ ... ... ... және өркениет» газеті мен «Иман» журналынан өзге де ислами басылымдар жарық көруде. Көптеген мұсылман баспа үйлері де ... ... ... ... ... ұлық мерекесі болып есептелетін Құрбан айттың алғашқы күнінің ... ... ... бекітілуі де осы тәуелсіздігіміздің жемісі екені сөзсіз. Тәуелсіздікке дейін елімізден санаулы адам ғана қажылық парыздарын ... ... ... ... ... небәрі он тоғыз жылдың ішінде 15 мыңнан астам отандасымыз Алла алдындағы ... өтеп ... ... ... ... жасау жөнінде шешімге келуімізге еліміздегі қазіргі діни ахуал тікелей себеп болып отыр. Өздеріңізге белгілі, Қазақстан тұрғындарының 70 пайызын мұсылмандар құрайды. ... ... ... ... ... ... бөлуіміз заңды да. Қазір елімізде 2752 мұсылман діни ... бар, 2414 ... ... ... ... негізгі бөлігі - ханафи мазхабын ұстанатын сүнниттер. Біз тәуелсіздік алғалы бері ғана ... ... ... Қазақ - мың жылдан бері мұсылман халық. Ислам діні бүгінгі Қазақстан территориясына VІІІ ... ... ... ... бәріңіз білесіздер. Түркі-ислам өркениеттерінің тоғысы нәтижесінде туған топырағымыздан Әбу Насыр әл-Фараби, Жүсіп Баласағұн, ... ... ... ... ... елеулі үлес қосқан даңқты тұлғалар шықты. Қазақ ұлты мен ... ... діні ... ... ... ... ... Халқымыздың рухани-моральдық құндылықтарына мұсылмандық қағидалар тірек болды. Йассауи, Абай, Шәкәрім, Мәшһүр Жүсіп тәрізді ... ... ... діни көзқарастарын ислами ағартушылық тұрғысынан жүйелеп берді. Қазақтың ... ... ... ... біте ... кетті. Бір сөзбен айтқанда, мұсылмандық біздің өмір салтымызға айналды. ... біз үшін ... діні ... ... ... ... діні ретінде, екіншіден, республикамыздағы көптеген өзге ұлт өкілдерінің ата діні ретінде ... ... ие. ... таңда Қазақстан ислам әлемінің ажырамас бөлшегіне айналып отыр.
Қазақстанда байсалды ... ... ... ... тарихи негіздері бар. Бірақ бұл Тұжырымдаманың жасалуы елімізде тек ислам дінінің мүддесін жоғары ұсталады дегенді білдірмейді. Белгілі бір тараптың мүддесін ... ... ... мүддесін аяқ асты ету деген сөз емес. Республикамыздағы өзге ұлт, өзге дін ... де ... ... ... ... өмірімізде өзіндік орны бар. Зайырлы, демократиялық даму жолындағы мемлекетіміздің заңнамасы олардың құқықтарын да өз орнымен заң жүзінде қорғап келеді.
діни ... ... ... ... ... ... ... пен діни бірлестіктердің ынтымақтасуына жол ашады.
Мұндай маңызды қадам жасаудан мемлекетіміз ұтпаса, ұтылмайды.
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев 2011 жылғы 28 маусымда Астана ... ... ИЫҰ ... ... ... ... дін саласына қатысты бірқатар бағыттарды айқындады. «Қазақстан - мұсылман халқы басым болып отырған зайырлы мемлекет. Біз барлық мұсылмандарды ... ... ... дін ... ... ... толеранттылық көзқарас таныту негізінде бірігуге шақырамыз. Әртүрлі халықтардың мәдени-діни дәстүрлерінің ерекшеліктерін сақтай отырып, біз әлеуметтік-экономикалық модернизация мен ... ... әрі ... ... ... ... қоямыз» деді Президент өз сөзінде.
Бүгінгі күні ... ... ... өз мақсаттары үшін пайдаланып отырған радикал күштер аз емес.
Билік үшін күресте түрлі саясат өкілдері Құранның түсіндірмелерін қажетінше бұрмалап та ... ... ... ... ... «Біз барлығымыз бірігіп, исламның бейбітшілік, адамгершілік, төзімділік пен ... діні ... ... ... ... ... ... сөздерінің астарында осындай үдерістерге деген алаңдаушылық жатыр.
Қазір Қазақстан тұрғындарының діншілдік деңгейі қарқынды түрде артып келеді. Лайықты ... ... ... ... рухани қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін фанатизм, экстремизм, төзімсіздік пен ... ... ... ... бой ... Конфессиялық кеңістіктегі соңғы онжылдықта орын алған құрылымдық өзгерістер де жағымсыз салдарлар мен тенденцияларды тудырып отыр. Рухани және ... ... ... ... жайттар жоқ емес: тұрғындардың этноконфессиялық бірегейлігі жойылуда, діни бірлестіктердің атын жамылған шетелдік күштердің ... ... ... ... және ... ... елімізде кеңінен таралып, діни прозелитизм белсенді түрде жүргізілуде.
Осы үдерістердің барлығы ислами ортада айқын көрініс тауып отыр. Бұл жағдай ... ... ... ... ... орын алып ... ... Қазақстанды әлемдік державалардың саяси, экономикалық және идеологиялық мүдделері жолындағы күрес алаңына айналдыру қаупі бар. ... ... ... ... ішкі тұрақтылығымызға нұқсан келтіріп, еліміздің 20 жылдық тәуелсіздік тарихында қол жеткізген игі нәтижелерін жоққа шығаруы ... ... ... ... ... қатысты мәселелерді жолға қою бастамасын қолға алуы қажет. Айта кету керек, мемлекет пен діни бірлестіктердің ... ... ... ... мемлекеттерде кеңінен пайдаланылады.
Әлеуметтік мәселелерді шешуде мұндай ынтымақтастық екі жаққа да тиімді. Біз де мемлекет пен діни ... ... ... қажет. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мен мемлекетіміз арасында тиімді келісімдер жасалып, күш біріктіре жұмыс жүргізілсе, дін ... ... ... ... ... іске асуына үлкен септігі тиері сөзсіз.
«Қазақстанда байсалды исламды дамыту тұжырымдамасы»,«Байсалды ислам» ұстанымы - қазақ қауымы үшін жаңалық емес. «Қазақ мың ... бері ... ел», ... халқының мың жылдық толеранттылық тәжірибесі бар» деген сөздерді біз ... ... ... ... Осы мың ... ... ... қазақ дүниетанымын, қазақ болмысын нағыз шектен шықпайтын, орта жолды ... ... ... ... ... қалыптастырды.
Ислам ілімін жетік меңгеріп, қазақы дүниетаныммен астастыра білген ұлтымыздың ... ... ... ... діни ... ... ... мен ұстанымдарын танытатын шығармашылық мұралары осы айтылғандарға дәлел бола алады.
Кез келген халықтың болашаққа бағытталған бағдарламасы оның ... бойы ... ... ... тірек етуге тиіс.
Сырттан таңылған ешбір идея қаншалықты ... ... ... да ... ... ... қалыптасқан құндылықтарымен үйлеспесе, ұлт болмысына сіңбей, жат идея күйінде қала бермек. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен қазақ және өзге мұсылман ұлттар менталитетіндегі діни-рухани құндылықтарды екшеп алу қажет деп білеміз.
Қазақта дін мәселесінде ешқашан шектен ... ... ... орын ... ... ... Пайғамбардың сүннетін тәрк етіп, күпірлікке салыну фактілері де болмаған. Қазақы ислам ғасырлар бойы өзінің ... ... ... Әрине, «Бес саусақ бірдей емес», адасушылықтар мен сауатсыздықтар жекелеген адамдар мысалында орын алған болуы мүмкін, бірақ мұндай келеңсіздік ешқашан топтық ... ... ... ... ... ... ... исламды дамыту» тұжырымдамасын біз бабалар салған жолдың жалғасы, ұлтымыздың рухани тәжірибесінің жемісі ретінде ... жөн. ... ұлт - бір дін» ... ... ... ... тек ... түрінде берілді, оның астарында не жатқанын толық түсінбегендіктен әртүрлі пікірлер туындап жатқан болуы мүмкін. Сондықтан ең алдымен осы тезистің ... не ... ... ... ...
Баршаңызға белгілі, Қазақстан - көп этникалы мемлекет. ... ұлт» ... ... біз ... қабылдай қойған жоқпыз, біз үшін «ұлт» деген ұғым «этникалық топ» деген мағынаны білдіреді. «Бір ұлт - бір дін» ... ... ... ... бір ... ... керек дегенді білдірмейді, керісінше әрбір ұлт өзінің тарихи ... ... ата ... ... ... ... ... Кез келген ұлттың ата діні - сол ұлт өкілдерінің тарихи ... ... ... Ал бір ұлт ... ... ... ... жат идеологиялық ағымдарды ұстанып, жік-жікке бөлінуі қандай ауыр зардаптарға ұшырататынын біз тарихтың ащы сабақтарынан білеміз. Дін ... ... ... ... оның өз болмысын, ділін, рухани құндылықтарын қорғауға септігін тигізеді.
Ұлттың дүниетанымы оның дәстүрінен танылады.
«Дәстүрлі дін» ... ... өзі ең ... ... ... ... тұтасып кеткен, ұлттың рухани-мәдени құндылықтарына негіз болған дін» дегенді білдіреді. Қазақстан үшін дәстүрлі дін - елдегі әрбір халықтың өз дәстүрімен ... ... ата діні ... сөз. ... өмір ... отырған қазақ, өзбек, ұйғыр, татар, түрік, әзірбайжан, күрт, тәжік, шешен, қырғыздардың ... ата діні - ... ... ... ... өздерінің ежелден келе жатқан салт-дәстүрлерімен бөліп-жармай бірге қабылдайды. Сол ... ... ... ... ... ата діні - христиан дінінің православие тармағы болып табылады. Бүгінгі буыны мен болашақ ұрпағы елдің санасын сан тарапқа тартқылаған жат ... ... ... үшін ... ... дін ... ... ата дінінің дамуына мүдделі болуға тиіс. Сондықтан «Бір ұлт - бір дін» ... ... ... ... түсініліп, қолдау табатынына біз сенімдіміз.
Өздеріңіз де аңғарып отырған боларсыздар, бұл ұстаным мемлекеттің бір дінге ерекше басымдық ... ... ... ... Әр ұлт ... ата ... ... ғана ғасырлар бойы қалыптасқан рухани тұтастығын, ішкі бірлігін сақтап қала ... Ал ... ... ішкі ... сақталса, мемлекеттің тұтастығы сақталады. Демек, «Бір ұлт - бір дін» қағидасы ең алдымен мемлекеттің тұтастығын, ... ... ... ... ... жаңғырту үдерісі басқа конфессиялардың қызметі мен еркін дамуына ешқандай кедергі жасамайды. Біздің көпұлтты мемлекетіміздің шамамен төрттен бір бөлігін құрайтын ... ... ... саны жағынан елімізде екінші орынды алады. Сонымен қатар католиктік, протестанттық, иудаизм, буддизм және басқа да діни ... ... ... ... игілікті рөлін ешкім жоққа шығара алмайды. Барлық діни бірлестіктер Қазақстанда өз қызметтерін еркін ... ... ... ие ... ... ... және ... мемлекет ретінде Қазақстан әлемдік және дәстүрлі діндердің гуманитарлық-адамгершілік ... ... ... ... мен ... ... ... әрі қарай жандандыра бермек. Ислам руханиятын дамыту мәселесі де Қазақстан мәдениетін дамыту шеңберінде жүзеге ... ... ... 1-бабының 1-тармағында «Қазақстан Республикасы өзін зайырлы, құқықтық мемлекет ретінде орнықтырады» делінген. Бірақ алдымен осы «зайырлы» ұғымының астарын ашып алайық. Конституциялық ... ... ... ... барлық салаларда, соның ішінде дін саласында да ашық, айқын саясат ұстанатынын, азаматтардың ар-ождан бостандығын қамтамасыз ... дін мен ... ... ... ... ... біз бір ... анық түсініп алуымыз керек: «Зайырлы» ұғымы мемлекет пен дін бір-бірінен толық ажыраған, мүлде байланыспайды деген ұғымды білдірмейді. Мемлекеттің ... ... ... тұрмыс-тіршілігі діннен бөліне алмайды. Өйткені дін тек сенім мәселесіне емес, мораль ... де ... ... Дін - адамзат тарихында жасалған барша рухани құндылықтарды жинақтайтын ұғым. Дін дегеніміз - мәдениет, тарих, тіл мен діл. ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлі діни ұйымға конституциялық тұрғыдан ерекше мәртебе беру тәжірибесі қолданылады. ... ... ... Ұлыбритания және т.б. бірқатар мемлекеттердің заңнамаларында белгілі бір дінге мемлекеттік мәртебе бекітілген. Мысалы, Норвегия мемлекеті Конституциясының 2-бабына сәйкес евангельдік ... діні ... ... ... діні ... ... Сондықтан мемлекеттегі Норвегия шіркеуін басқаруға қатысты барлық шығындарды мемлекеттік ... ... ... және ... ... көтереді. Тұрғылықты халықтың 83%-ы Норвегия шіркеуіне тұрақты түрде ... ... ... ... қауым болып табылады. Норвегияның мемлекеттік балабақшалары мен мектептері заң бойынша «Мораль және христиандық тәрбиені» оқытуға ... ... ... ... бұл ... ... «тоталитарлы» немесе «клерикалды» мемлекет деп атамайды.
Израиль мемлекетінің заңнамасында қандай да бір ... ... ... ... бап жоқ. ... мемлекеттің Қайтару туралы заңының 4а бабына сәйкес Израильге репатриант ретінде қайта оралу құқығына басқа дінді ұстанбаған кез ... ... ие. Ал ... ... ... иудейлер Израильге қайта оралудың барлық құқықтарынан айырылады. Израиль Жоғарғы соты ... ... ... ... ... ... Конституциясына келсек, ГФР Негізгі заңына сәйкес мемлекеттік мектептерде діни білім беру міндетті деп мойындалады. Бұл ретте неміс халқының негізгі сенімі ... ... ... ... ... ... ... біршама уақыттан бері көтеріліп жүрген дін туралы заңнама мәселесіне назар аударуымыз керек. ҚР ... ... ... және діни ... ... Заңы» 1992 жылы 15 қаңтарда - тәуелсіздігіміздің алғашқы айында қабылданғаны баршаға белгілі.
Ал қазіргі діни ахуалдың қай ... ... ... ... өздеріңіз де аңғарып отырсыздар. Ең күрделі мәселе - еліміздегі дәстүрлі діндерді дамытуға мемлекет тарапынан басымдық берілмегендіктен, олардың мәртебесі жат ... бір ... ... ... ... ... нормалардың қарастырылмағандығы салдарынан жат діни ағымдардың ықпалы күн ... ... ... ... ... дін ... ... өзінің мүмкіндіктерін сарыққан, жаңа жағдайға орай жетілдіруді қажет ететін заңнама болып табылады. Бұл жөнінде Дін істері ... ... ... ... ... ... жолдайтын болады.
Заңнама жүйесін жетілдіру - зайырлылық қағидаларын жетілдіру деген сөз. Мемлекеттің зайырлылығы еліміздің ішкі тұрақтылығы мен өркендеуінің ... ... ... ... ... таңда біздер зайырлылықты ортақ күш қосып, бірлесе қолдап, орнықтыра түсуіміз қажет.
Біз елімізде руханилықтан ... ... діни ... ... ... ... ... белең алмауы үшін күш біріктіруіміз керек.Тәуелсіздігіміздің 20 жылдық тарихында қол жеткізген көптеген ... ... дін ... ... үлгерген мәселелер де жеткілікті.
Діни сенім бостандығын пайдаланған жат ағымдар насихатының кең тарала бастауы, діни ... ... ... ... ... ... дәстүрлі исламды теріске шығаруға бағытталған іс-әрекеттердің жиі көрініс бере бастауы еліміздегі діни ... ... ... ... ... Республикасының Дін істері агенттігі осындай күрделі мәселелерді шешу үшін құрылып отыр.
Агенттіктің алдында қыруар мақсат-міндеттер тұр. Соңғы екі ... ... ... ... келбеті елеулі өзгеріске ұшырады. Мұны бүгінгі таңда діни бірлестіктер санының 4479-ға жеткендігінен-ақ байқауға болады. Қазақстандағы ... діни ... ... ... сан ... діни ... белсенді насихатталып отырғанын байқаймыз. Қоғамда қазіргі таңда азаматтар ... ... ... ... ... орын ... Мемлекет алдында көптеген өзекті сауалдар тұр.
Діни қозғалыстар мен ағымдардың шынайы мақсаттары не? Радикалды діни ... ... ішкі ... ... ... қай деңгейде? Олардың белсенділігіне қандай факторлар әсер етеді? Қоғамның модернизациялануы жағдайында діни дәстүрлерді ... ... ... Бұл ... ... қауіпсіздік мәселесімен тікелей байланысты болғандықтан, олардың өзектілігі жыл өткен сайын арта ... ... ... біз ең ... ... діни ... шын мәнінде қандай ұйым екендігін, еліміздің қай аймақтарында қандай қызмет атқарып отырғанын, олардың шетелдердегі миссионерлік тарихын зерттеп-зерделеуге тиіспіз. Агенттікте осы ... ... ... ... екі ... орталығы бар. Олардың бірі - Мәдениеттер мен діндердің халықаралық орталығы әлемдік тәжірибені зерттейді, ал Дін ... ... ... және ... ... ... ішкі діни ... қарастырады.
Радикалды ұйымдармен жұмыс жүргізу әдістеріне келетін болсақ, әрине, бірінші кезекте Қазақстанда әрекет ететін діни бірлестіктер қызметінің біздің заңнамамызға ... ... ... ... ... ... ... әдіс ретінде аталмыш ұйымдардың іс-әрекеті жөніндегі бұқаралық ақпараттандыру шараларын айтуға болады. Яғни әр алуан ... ... ... діни ... ... ... ақ-қарасы ашып көрсетілген, толыққанды, шынайы ақпарат беріліп отыруға тиіс. Бұған ... де ... ... ... бұл ... Агенттіктің құрылуына байланысты жандана түспек.
Шындығында да, қазіргі жастар тарапынан да, ересек тұрғындардың әлеуметтік белсенді ... ... да діни ... ... ... қарқынды артуы байқалады. Таяу тарихымыздан белгілі, Кеңестерден кейінгі кеңістіктегі өтпелі кезеңнің нәтижесінде әлеуметтік тұрғыдан қорғалмаған ... ... тобы ... ... ... ... емес діни топтар өз мүдделері үшін сол жастарды көбірек пайдалануда. Өз ... ... ... ... ... ... ең ... орта екендігін олар жақсы біледі.
Кейбір діни топтар тарапынан болатын жағымсыз ... ... қою үшін ... діни білім алуы мен олардың рухани-танымдық қауіпсіздігіне байланысты мәселелерге ерекше көңіл аудару керек.
Бізге ... ... жас ... ... ... тәрбие және тоталитарлы, деструктивті псевдодіни ұйымдармен күресу жұмыстарына мұсылмандық, православиелік дін қызметкерлерін тарту қажет. Сонымен қатар мемлекет өз тарапынан ... ... ... ... ету, жас ... қолдау көрсету, жастардың халықаралық ынтымақтастығын күшейтуге ықпал ету ... ... ... ... сапалы түрде жүзеге асыруы қажет.
Барлық оқу орындарында тәрбие жұмыстарын ... оқу ... мен ... ... діни бірлестіктер өкілдерінің келуіне тыйым салу, жастар арасында радикалды идеяларды ... ... ... ... мен ... департаменттері тарапынан қатаң бақылау жасау қажет.
Жастардың діни сауатын арттыру мақсатында Білім және ғылым ... ... ... ... тек ... ғана ... колледждер мен жоғары оқу орындарына да енгізу жөнінде ... ... ... ... ... сыни ой мен ... қатынасқа бейімдеу керек деп санаймын. Жастардың білімге, мәдениетке, спорттық және ... ... ... ... ... ... ... діни-ағартушылық бағыттағы сұхбат алаңын қалыптастыратын, салауатты өмір салтын, білім мен ... ... ... ... арнасын құру қажет.
Мемлекеттің Конституциясы - оның ішкі-сыртқы қорғанының кепілі. Өйткені, онда мемлекеттің күллі қозғалысының, мысалы, ел бағытының, саясатының, Президенттің ... ... оның ... ... ... құқының тағысын-тағыларының тұтас формуласы анық көрсетілген болады. ... ... тән ... ... ... сол ... белгіленген тәртіп пен жүйеде көрсетілген баптар бойынша әрекет етеді. Дұрыс. Дұрыс болатыны - мемлекет онсыз өмір сүре алмайды. Ал, ... сол - ... Ата ... өзі ... кейбір маңызды, өте маңызды істеріне, өзінің мемлекет болып баянды тұруына ауыр нұқсан келтіретін нәзік мәселелерге, әрекеттерге кеңінен жол берсе, оны өзі ... ... оған ... ... сақтану мен қарсы тұру болмақ? Мәселен, еліміздің Ата Заңында: «Республика азаматына ар-ұждан бостандығына - өзінің дінге көзқарасын ... ... ... кез ... ... не ... уағыздамау, дінге көзқарасына байланысты сенімін тарату және соларға сәйкес іс-әрекет жасау құқығына кепілдік беріледі» - деп ... ... ойып ... орын ... бұл бап ... ... көлемінде кім қай «дінге» сенсе де, не істеп, нені дәріптесе де, өз еркі. Мейлі ғой, өйткені: ... ... ... ... Құранда Аллаһ Тағала. Бірақ одан әрі: «Расында туралық азғындықтан ... Енді кім ... ... келіп, Аллаһқа иман келтірса(сенсе), сонда ол рас үзілмейтін (берік) тұтқаны ұстады.
Аллаһ әр нәрсені ... ... ... ... ... деп те ... осы тұрғыдан келгенде, күллі ғаламда мемлекет құрып отырған жалғыз біз ғана ... ... ... - ... ... болғанда да шығысымыз мыңдаған жылдық тарихқа ие - қарт Қытай, солтүстігіміз ... кеше ғана ... әрең ... - алып ... ... ... де, «демократиясымен» де бізді, бізді ғана емес-ау, күллі әлемді бас шұлғытып отырған - кәрі тарлан Еуропа ... ... ... ... ... арғы ... ... ықпалын жер бетіне өткізіп отырған - азулы арыстан Америка.
Бұлардан тыс көргеннің көзін аларттырмай қоймайтын жеріміздің кеңдігі мен байлығымыз анау ... ... киіз ... ... ұлттық құрамымыз мынау, әлемдегі сенімі ең көп елміз. ... ... ... ... ... ... - ... Алтауымыз ала болмағанымызбен, төртеуіміз әсте түгел емес. Әрі әлемдік саясатта тәжірибесі тым аз, ең жас, бала ... ... Дәл ... ... ... ... Ата Заңымыздан жоғарыдағыдай бап ашып, беру дұрыс па? Оның ... ... - ... ... асыл ... тосылған, алыстатылған, тіпті «Құдай жоққа» дейін барып әрең қайтқан сенімі селкеулі ... ... ... ... 70 ... ... рухынан аштыққа ұшырап, әбден сансыраған бейкүнә жұртымызға жоғарыдағы заң бабына сүйенген сыртқы - кришнаидтер,иеговашылар, буддашылар сияқты толып жатқан жат дін ... ... ... ... ... исламның өзінен бөлініп алған құраниттер, хизб-ут-тахриршілер, ахмадишілер, уахабистер сияқты толып жатқан ағымдар қойға тиген ... лап ... Бөрі ... ... ... ... ... деген үлкен «қорадағы» қой болды да, әлгі миссионерлер сол қораға қоймен бірге қамалған қасқырлар ... Олар ... ... ... ... ... соң, өз үйіміздің ішінде, өз заңымызға сүйене отырып елді еркін талаумен, бұзумен, ... ... ... Бірі - ата дініміздегі ең таза жол әхлі сүннетті мойындамаса, бірі - мәзһабты мойындамайды. Бірі - ... ... енді бірі - ... ... ... - ... тартса, бірі - Ауғанстанға, тағы бірі - Англияға бастайды. Бүйірдегі будда да тек ... жоқ. Бірі - «ет ... ... бірі - ... ... ... Бірі - ағашымызды өртесе, бірі - күлімізді шашты. Ал, ... жоқ дін ... ... ... ... Олар ... деп ... өтіп бітпейтін кезеңде халықтың осал тұсын пайдаланып, аз ғана АҚШ долларымен ел сенімін ... ... ... секталарына құл етті. Әуелі тұрмыстың итермелеуімен кірген олар, біртіндей келе әлгі секталардың ағымындағы сенімді мүридтеріне айналып үлгерді.
Тіпті, ақ ... ... «үш ... құдайын» дәріптейтін үн қағаздар мен үлкенді-кішілі кітаптарды көшеде, автобустардың ішінде, ... ... ... ... тарататын халге жетті. Ал, енді бір бүйірден «ақ ана», «сары әулие», «аққу-сұңқар» деген тектес жын ... ... ... ... мың ... ... кесірінен кімге сенерін білмей, дал ұрып қалған халқымызды «кел бері, жолыңды, жүрегіңді ашып береміз», «біз деген ... «ана атаң әй ... мына атаң бүй ... деп, ... да ... сену мен оларға арнап Құран бағыштаудың аражігін толық ажырата бермейтін момын ... ... ... ... ... ... Осының бәріне Қазақстан Мұсылмандары Діни басқармасы кінәлі дейін десең, олардың мемлекет саясатынан тыс, билік көлемі ... ... ... ... ... ... соқыр тиын алмайтын (дұрысы берілмейтін), насихат көлемі шекті, соған қарамастан «Аллаһ ризашылығы ... ... ... ... жоққа, тұрмыстық ырықсыздыққа көніп, халық берген садақамен құрсақтарын қампайтып, мешіттерін сырлап-сыптап, жылытып ұстап, келген жамағатын ізгілікке шақыруда бойларындағы бар ... ... сарп етіп ... ... ... ұстаздарының жағдайы түсінікті.
Олар соған қарамастан ұлт дінін ... ... Хақ ... жарақтап, елдің ішкі бірлігінің берік ұйтқысына айналып келеді, шүкір! Расын айту ... ... ... ... ... бір ғана діни ... оқу орыны «Нұр-Мүбәрак» университеті - атағы дардай  болғанымен әлі жатақханасы салынып бітпеген мекеме. Оның өзі біздің ... ... ... ... кете ... ... «көп ... ғана емес, «көп дінді», «көп секталы» да мемлекетіміздің бір олқысын көрсетіп тұрғандай. «Білімсіз дін - ... - ... ... ... ... ... ... балалары өзінің діні жайлы, жалпы «діндер» жайлы, секталар туралы тез әрі толық ... ... ... ... мен дін ағымдары мыңдап саналатын әрі олардың құқығы Ата Заңмен қорғалған елде - ненің ақ, ненің қара, ненің оң, ... ... жол ... ... ... ... Әсіресе, жастар мен балаларға обал. Олар - ешнәрсе жазылмаған ақ парақ. Олардың жүрегіне кім ... нені ... етіп ... сол ... діні ... ... ... ол сенімді өзгерту жоқ.
Дейтұрғанмен де Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың ата дініміз жайлы көзқарасы өте дұрыс. Ол: «Біз - тегіміз түрік, дініміз - ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... Кәрімді насихаттауды естен шығармауымыз керек» және «Ислам - тек дін ғана емес, ол ... ... - деді бір ... ... да тыс дініміз жайлы бағдарлы сөздері көп. Біз Елбасының дініміз жайлы осы танымы терең сөзінен берік ұстап, еліміздің дінін көркейтуіміз, ... ... ... ... шарт. Жалпы діндер, секталар халқымызды әсте біріктірмейді. Керісінше, топ-топқа бөліп, алтыбақан алауызға айналдырады. Қазірдің өзінде олар салған ... ... ... жоқ. Бұ ... ... ... халдеміз десек те болады.
Ал өзіміздің хақ дін - Ислам сөзсіз біріктіреді. Қазақ «қазан төңкерісіне» дейін дінде еш бөлшектенген халық емес ... ... ... ... көктеген, өзіндік діні мен салты үндескен иманды ел болған. Болып та келеді. Өйткені, ... ... ... ... ... ... жолым осы (Ислам)! Енді соған еріңдер! Басқа жолдарға(ағымдарға) түспеңдер! Онда (ол жолдар) сендерді Аллаһтың жолынан (Исламнан) айырады. Сендерге осыларды Аллаһ нұсқады! Сақтанарсыңдар!» - деп ерекше ескерткен.Дін біреу ... Ол ... діні - ... ... ... өте дұрыс жолда - Хақтың өз жолында. Біз халқымызды, оның дінін, салт-дәстүрін, тілін көзіміздің ... ... ... ... БАҚ және дін ... ҚЫЗМЕТ ЖӘНЕ ДІНИ БІРЛЕСТІКТЕР ТУРАЛЫ» ЖАҢА ЗАҢ ЖОБАСЫ
Әр діни бірлестіктің нақты ұстанған жарғылары жазылуы тиіс. Діни бірлестіктер туралы Ата Заң ел ... ... ... 1992 жылы ... Ол ... дін ... саны ... 671 болса, қазіргі кезде ресми тіркелген діни бірлестік 5 мыңға тақайды, олар ... ... ... ... ... қызу ... түскен дін туралы жаңа заң қолданысқа енген күнде тіркелген ағым қайта тексерістен өтеді. «Мемлекет діни бірлестіктерден ... - деп ... жаңа Заң ... ... діни ... мен ... мемлекеттік органдардың, қарулы күштер, құқық қорғау мен білім беру ұйымдарының ... мен ... ... шектеу қойылады.
Бұл заңның біздің қоғам үшін маңызы орасан зор. Ол азаматтық қоғамды қалыптастыруды ... ... ... ықпал ете алады деп ойлаймын. Дін дегеніміздің өзі адамның тал бесіктен жер бесікке жеткенше өзімен бірге жүретін, жан-дүниесіне әсер ... ... мол ... ғой. Оған деген соңғы жылдардағы құрмет оның қай салаға да ықпалының күшті екенін көрсетеді. Сондықтан ... да бір ... ... ... ... ... ұлттық заңнамасын түпкілікті айқындап алуға міндетті деп есептеймін. 1992 жылы тәуелсіздік алғаннан кейінгі аз уақыттың ішінде осындай заңның қабылдану себебі де сол. ... ол өз ... ... ... ... ... әсер етуі тиіс еді. Солай болды да. Соның арқасында талай-талай кесапаттарды заң талабымен ауыздықтап, халыққа оның ... аз ... ... ол дер ... қабылданған құжат болып шықты. Бірақ уақыт өзгермей, алдыға жаңа талаптар қоймай тұра алмайды. Бұл – өмір заңы. Сондықтан ... 19 жыл ... ... ... ... қарап, толықтыру бұл табиғи нәрсе. Сөз ретіне ... айта ... ... ... ... базамыз 350-дің үстіндегі ұлттық заңдардан тұрады. Соның көбін біз жетілдіріп, қандай да болсын өркениетті мемлекеттің заңнамалық нормаларына жақындатып келе ... ... ... Дін туралы заңды да жетілдіретін кез жеткен. Бірақ ол түрлі себептермен кешеуілдеп қалды. Соны пайдаланған түрлі, дәстүрлі емес діндердің ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздігімізге, адамдардың денсаулығына кері әсер ететін секталар елімізде көбейіп, ... ... ... ... деп ... ... 1992 жылы мәселен, бізде барлығы 300-ге жуық діни бірлестіктер болса, бүгінгі күні олардың саны 4551 болған. Солардың кейбірі қолданыстағы ... ... ... ... ... ... іріткі салуға әрекет ете бастады. Әсіресе, тіркелу мәселесінің барынша солқылдақтығы, сырттан келетін миссионерлерге шектеулердің болмауы, олардың әкеліп, таратып жатқан діни ... ... ... ... ... ... осының бәрі діни бағыттағы ахуалдың барынша күрделенуіне жол берді. Тіпті, дін істерімен айналысатын ... ... да ... ... ... ... бұл ... реттеуде тұрақты мүмкіншілік тудырмады.
Осылардың бәрі, сайып келгенде, жоғарыда айтқан кемшіліктерді туғызды. Тіпті түрлі ағымдарға ерудің ... бір ... екі ... бір ... ері мен ... ата-анасы мен баласының арасы ашылып, кикілжіңге баруына жол берілді. Міне, осының бәрі қажетті заңның кешеуілдеп қалғандығының ... еді. ... осы ... ... ... біздің заңымыздың маңызы өзінен-өзі көрініп тұр емес пе?
2006 жылы Президентіміздің Жарлығымен Азаматтық қоғамды дамытудың ... ... ... ... ... ... дін ... жөнінде заң әзірленуі қажеттігі тиісті мемлекеттік органдарға жүктелген еді. 2008 жылы бір топ депутаттың ынтасымен қолданыстағы дін туралы заңнамаға өзгертулер мен ... ... ... заң ... әзірленді. Ол қалыптасқан тәртіп бойынша Мәжілісте қаралып, мақұлданды. ... да бұл ... ... ... ... ... Бірақ оған Елбасы қол қоймастан бұрын халық арасындағы кейбір пікірлерге байланысты оның Ата ... ... ... ... ... ... ... кеңеске жолданған болатын. Конституциялық кеңес 2-3 нормадан Конституцияға қайшылық тауып, 2009 жылғы қаулысымен заңның қабылдануына қарсылық білдірді.
Осы жағдай болмаса, ол сол ... ... ... құжат сияқты еді. Өйткені, 2006-2008 жылдары оны дайындау өте қарқынды, ... ... ... ... ... заң жобасын оншақты күннің ішінде, өте жылдам уақытта қарап шыққанымыздың өзі де, біріншіден, сол заң жобасын терең ... ... ... ... деп айта аламын. Екіншіден, Конституциялық кеңес те өзінің сондағы қаулысында жаңа заң қабылданатын болса мына мәселелерге ... ... ... ... жасаған еді. Заң жобасын әзірлеген топ сол ескертпелерді ескерген екен. Соның арқасында біз заң ... тез ... ... ... жібердік. Әрине, мен бұл құжат төрт құбыласы ... сай ... деп айта ... Оның да ... ... қажет ететін тұстары болуы мүмкін. Өйткені, әр нәрсенің төрешісі уақыт екені даусыз.
– Мұндай мақсат заң ... ... де, ... ... ... – біздің де ішкі мақсатымыз болғаны анық. Сондықтан да құжатқа зиянды ағымдардың жұмысына өркениетті жолмен тосқауыл қоя ... ... ... алдық деп айта аламын. Ол – діни бірлестіктер мен миссионерлердің қайта тіркелуін талап етіп, реттейтін норманың енгізілуі. Демек, аталған ... мен ... ... ... ... ... ... іс-қимылдарының заңға сәйкестігін анықтау жолымен біз зиянды әрекеттері бар ағымдарды екшей аламыз.
Ал мемлекеттік тіркеуден өтпеген қандай да бір діни ұйым ... ... ... ... ... Нақтылап айтатын болсақ, біз діни бірлестіктерді 3 санатқа ... ... Олар – ... ... және ... ... және ... діни бірлестіктер облыстардағы әділет департаменті басқармасында, ал республикалық деңгейдегі бірлестіктер Әділет министрлігінде тіркеуден өтеді. Заң жобасында ... өту үшін діни ... ... мүше ... ... ... және ... бәрі кәмелет жасына толған Қазақстан азаматы болуы керек деген шарт енгізілген. Екіншіден, тіркелу үшін діни ... ... ... күн тәртібіне қойып өткізген жиналыстарының хаттамасы, діни бірлестікке енуге ынта білдірген адамның сол ... ... ... ... (осы ... заң жобасын талқылау кезінде жұмыс тобы мүшелерінің ұсынысымен енгізілді), үшіншіден ынталы болған адамдардың толық тізімі тапсырылады. Жарғының өзіне қандай талаптар ... ... заң ... ... бап бар. ... ... түрде Қазақстан азаматтарының барлық құқықтарын, соның ішінде демалу құқығын ... ... ... діни уағыз айтып мазаламауын талап еткен және тағы басқа ... ... ... ... ... ... жүргізетін жұмыстарына қандай әдеби және басқа құралдарды пайдаланатыны жөнінде мәлімет беріледі, ал бұлар тіркелу барысында мамандардың қатысуымен діни ... ... ... ... ... емес сипаттары анықталады.
Осы жұмыстар үшін Дін істері жөніндегі агенттік өзіне бюджеттен бөлінген қаржы көлемінде дін ... ... ... ... ... ретінде қаражат төлеп шақырады. Сарап жұмысы бір айдың ішінде ... Одан ... соң да ... ... ... ... ... болса, үш ай мерзімге түзеп келуге қайтарылады. Егер осы мезгілде түзеп келмей, өздерінің әрекеттерін жалғастыра беретін болса, ондай ... ... сот ... ... Міне, осындай жұмыстар арқылы біз қоғамымыздағы зиянды діни ағымдарды ауыздықтап, оларды арамыздан аластармыз деген ... ... Біз ... ... Қазақстан азаматтары, шетелдік азаматтар және азаматтығы жоқ адамдар ... ... деп ... Бұл – Ата ... нормасына сәйкес келеді. Мұнда біз көпконфессиялы мемлекет болғандықтан ... діни ... шек ... ... ... ... алдық. Бірақ олардың тіркелуіне қойылатын талаптар да діни бірлестіктерге қойылатын талаптарға ұқсас. Өзгешелігі: шетелдік миссионерлер келгенде заң ... ... ... ... қандай діни бірлестік сізді шақырды, қолыңызда мөрмен бекітілген шақыру қағаз бар ма деген бірінші талап қойылады.
Ал егер шақыруы болмай, тек ... озық ... ... үшін ... ... діни ... ... жолмен жүргенде қоғам үшін пайдалы болды деген секілді мәселелер ... оған да ... жоқ. Тек, заң ... бойынша, қолында сол елде тіркелген діни бірлестіктің мүшесі және ... ... ... ... болуы керек. Егер осындай құжаты немесе шақыруы бар адам болса, миссионер мұндағы әрекетінде өзін ... ... діни ... бір бірлестікке мүше болып тіркеледі.
Бүгінге дейін миссионерлер келіп жататын және оның немен ... ... ... ... Ал жаңа заң ... ... миссионердің әрекет ететін аймағы, сондай-ақ қандай уағыз айтып жүргені жөнінде оның өзіне ғана емес, тіркелген діни ... де ... ... Заң ... жаңадан енгізілген талаптардың тағы бірі – миссионер жыл сайын өзінің әрекеті туралы Дін істері жөніндегі агенттіктің аймақтағы мамандарына есеп беріп ... ... ... ... маманның көзі жетіп, оның зиянсыздығы анықталса, миссионердің қайта тіркеуден өтіп, ... ... ... ... ... ... Ал ... пиғылы анықталып, тек қаржылық пайдасын көздейтіні, біреулердің наным-сенімдеріне қиянат жасайтындығы белгілі болса, оның әрекеті соттың шешімімен тоқтатылып, өзін Қазақстан аумағынан ... ... ... ... Заң ... 3-ші бабы ... ... болды. Онда мемлекет және діни рәсімдерді атқару мәселелері қарастырылған. Соның ... ... ... ... түрде тіркелген діни ұйымдар өздерінің мінәжат орындарын, ғибадатханаларын салуға, өздеріне қажетті әдеби құралдарын пайдалануға мүмкіндіктері бар деп, ал оған ... ... ... ... да ... тұлғалар немесе адамдар тарапынан кедергі келтіруге жол берілмейтіндігі айтылған. Ал екінші тармақшасында діни ... мен ... ... ... ... азаматтығы бар және азаматтығы жоқ адамдар дінге көзқарасына қарамастан заң алдында бірдей жауапты деп жазылған. Бұл біздің ... ... ... ... ... Осы ... сұрақтар тудырып, кейбір депутаттар мемлекет діни мінәжат орындарын салуға араласуы керек ... ... ... ... ... Ата Заң ... қайшы келетіндіктен ондай пікірлер қабылданбады.
Сонымен бірге 7-баптың нормаларына байланысты депутаттардың көптеген сұрақтары туындады. Онда қандай жерлерде құлшылық етуге тыйым ... ... Діни ... мен ... ... үйлерінде және оған бөлінген аумақта, құлшылық ету орындарында, діни бірлестіктер мекемелерінде, ... ... ... адамдардың құқықтарына кедергі жасамайтын болса тұрғын үйлерде, асханалар мен мейрамханаларда, қонақүйлерде ... ... ... ... мүгедектер үйі мен қарттар үйінде, түрмелерде және түрмеге дейінгі оқшаулағыштарда отырған адамдар қажет десе ресми ... діни ... ... ... құқы бар. ... ... ... құқық және сот орындарында, әскери құрылымдарда, адамның денсаулығын қорғау мен қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етумен айналысатын органдарда, зайырлы оқу орындарында ... ... ету, ... ... ... діни ... жасауға тыйым салынады делінген еді. Соған кейбір әріптестеріміз қарсы шығып, неге біз ... ... ... өз ... намаз оқи алмаймыз деген ыңғайда сұрақтар қойды. ... оқу ... ... ... да ... ... ... Намаз оқуға қарсы болмасақ та, ислам жораларын жасаған жерде басқа да діндерге рұқсат берілуі қажеттігін, оның бәрі аталмыш орындардағы ... ... ... кері ... ... деген ниетпен салынған тыйым еді бұл.
Бірақ біз жұмыс тобында заң ... ... ... ... ... қолданылуы қажет деп тапқан жауапкершілігін алдырып тастадық. Олар негізгі заң жобасымен бірге қаралатын «Қазақстан ... ... ... ... діни ... және діни бірлестіктер мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу» атты ілеспе заң жобасында Әкімшілік-құқықтық кодекске рұқсатсыз намаз оқыған ... үшін ... рет 50 АЕК, ... рет қайталанса 100 АЕК көлемінде айыппұл салынады деген толықтыруды ұсынған еді. Біз барлық заңнамаларымызды ... ниет етіп ... ... намаз оқығаны үшін жаза қолдану дұрыс болмас деген ұсыныс енгізіп, оны алдырып ... ... ... ... сыйлаған жан мешітке барып немесе үйге барып құлшылығын орындай берер. Діннен бас тартсын деген түсінік қалыптастырмайық ... ... ... ... ал заң ... ... діни ортада қалыптасқан әртекті ахуал дін саласындағы саясатты белсенді түрде сақтап қалатын мемлекеттің назарынан тыс қала алмайды. Осы ... діни ... ... ... жасауға және халық арасында түсіндіру жұмыстарын жүзеге асыруға уәкілетті Дін ... ... ... ... ... және діни бірлестіктер туралы» жаңа заң жобасының қабылдануы қазіргі уақытта өте маңызды әрі ең ... Айта кету ... жаңа заң ... Дін ... ... ... маңызды міндет, ол – конфессияаралық толеранттылық пен ... ... ... ... ... ... құндылықтары мен шығыс дәстүрлерін ұштастыра білді, діни ... ... ... Оған ... ... ... айт және Рождество мерекелерін айтуға болады.
Біз еліміздегі қазіргі діни ... ... ... ... ... өзін исламға немесе басқа да дәстүрлі конфессияларға жатқыза отырып, тек өз дүниетанымдық көзқарасын емес, сонымен бірге ұлттық сана-сезімін білдіретінін айта ... ... ... ... жылдарда Қазақстан үшін дәстүрлі болып саналатын конфессияларды ұстанушылар саны ... ... ... ... ... адам ... қатты берілмесе де өзін тарихи-мәдени дәстүрлердің ықпалымен белгілі бір конфессияны ұстануы әбден мүмкін. Бізге діни ... ... ... ... этностық өзін-өзі теңестіруінің элементі болғанын түсіну қажет. Мәселен: «Сіз қандай дінді ұстанасыз?» деген сұраққа көп ... ... ... «Мен орыс ... ... ... ... ұстанамын», «Мен қазақ ұлтымын, демек мұсылманмын», дейді. Дін көбінесе тек дүниетаным ұғымында емес, сонымен бірге, мәдени мұраның және ... ... ... бір бөлігі ретінде түсіндіріледі. Бұған қоса, мәдени құрастырушы діндер зайырлы қоғамда туып-өскен адамдарға жақынырақ келеді.
Қазақстанда қазіргі уақытта 4551 діни ... ... ... оның 2815-і исламдық, 306-сы православтық, 1283-і протестанттық, 118-і католиктік, 25-і иудейлік және 4-еуі буддистік. Дербес талдамалы орталық болып табылатын ... ... ... ... ... деректері бойынша қазақстандықтардың 93 пайыздан астамы қандай да бір дінді ұстанады екен. Бұл ретте исламды қазақстандықтардың 64 пайызы ұстанса, ... ... ... 29 ... ... ал қала тұрғындарының 6 пайызы өздерін атеист санайды. Өзін мұсылманмын деп танитындардың басым бөлігі қазақтар (94%).
Орыс ... ... ... ... Діншілдік ұғымына қатысты сауалнамаға жауап бергендердің басым ... ... ... ... ... ол ... және моральдық-этикалық қалыптардың сақталуы» деп ойларын білдірген. Бұл жайт мұсылмандар мен христиандар үшін маңызды болып шықты.Осылайша, өзін қандай да бір ... ... ... мен ... үйлеріне баратын және діни нұсқамаларды орындайтын дінге сенушілердің саны ... ... бар ... ... Бұл ... тек ... үшін емес, сондай-ақ әлемнің басқа да елдері үшін ... ... және ... ... ... ... ... сенім бостандығы және діни бірлестіктер туралы» Заң біздің еліміздің тәуелсіздік алғаннан кейін бір айдан соң, яғни 1992 ... 15 ... ... ... 20 жыл ... ... ұлтаралық толеранттылықты насихаттап келді. Қазақстан өзін ұлт пен діни нанымға қарамастан, барлығы үшін тең мүмкіндіктері бар ел ... ... Діни ... ... ... ... деп ... айтылады. Бірақ, діни бірлестіктермен және әртүрлі конфессия өкілдерімен өзара іс-қимыл жасаудың тәжірибесі біздің елде миссионерлік қызметті, діни ... ... ... діни оқу орындардың қызметін лицензиялауда құқықтық регламенттеу жеткіліксіз қолданылатынын және діни тәжірибемен айналысуға құқығы бар ... ... үшін бір ... өлшемдердің жоқ болуын дәлелдеді. Осы жылдары мемлекеттің конфессияаралық келісім, діни ортамен өзара ... ... ... жинаған тәжірибесі 1992 жылғы заңға өзгерістер енгізу қажеттігін көрсетті. Бұл заңға қолданылу ... ... жеті рет ... ... олар қағидашыл сипатта болмай, жеке мәселелерге қатысты болды. Осыған байланысты елдегі діни ахуалды ескеріп, заңнаманы кешенді жетілдіру міндеті қойылды.
Жаңа заңның ... ... ... ... сияқты зайырлы мемлекет саналатын Ресей, Беларусь, Армения, Грузия, Тәжікстан, Литва, Испания және басқа да Еуропа елдерінің тәжірибесі назарға алынды. Басқа ... діни ... ... заңдарына талдау жүргізу арқылы Қазақстанның діни бірлестіктерін жіктеу кезінде сандық көрсеткіштер басты ... ... ... шет мемлекеттерде діни бірлестіктердің мәртебесі аталған ел үшін тарихи маңызы бар өлшеммен белгіленетіні мәлім болды. Мысалы, Италияда барлық діндер католиктік және ... емес ... ... ... ... діндер дәстүрлі емес діни ұйымдар және діни конфессиялар болып екіге бөлінеді. Литвада ... және ... емес діни ... ... анық ... ... ... танылған және танылмаған діндер деп жіктеледі.Австрияда діни ұйымдар мемлекеттермен өзара іс-қимыл ... ... ие діни ... және ... ... Ал ... конституциясына сәйкес әрбір кантон діни ұйымдармен қатынастарды өзі айқындайды. Негізінен танылғандар қатарына католиктер жатады. Қалған діни ... ... ... ... бір ... ... кейін алады. Португалияда діндер төрт санатта орнатылған: осы ... ... ... ... шіркеулер мен діни қауымдар, діни корпорациялар, жеке корпорациялар, тіркелмеген қауымдастықтар. Словакияда діни бірлестіктер тіркелген діни топтар және азаматтық қауымдастықтар ... ... ... ... діни ... ... мен міндеттері нақты реттеледі және пролонгация болжамдамайды. Біздің заң жобасына сәйкес діни бірлестіктерге, егер қолданыстағы заңнамаға ... ... ... ... ... құқығы беріледі. Мысалы, жергілікті діни бірлестіктер өзінің даму барысында өңірлік немесе республикалық болып қайта құрылуы мүмкін. Бұл тағы да сөз ... ... жаңа заң ... ... ... көңіл аудартады.Заң жобасының Қазақстан Республикасының діни бірлестіктер туралы заңнамасын жетілдіруге бағытталғанын атап өту қажет. Одан ... ... діни ... ... ... ... ... сондай-ақ әртүрлі нормативтік актілердің құқық нормалары арасындағы кемшіліктерді жою үшін ... ... ... ... тағы бір жаңалығы – ханафи бағытындағы ислам мен православ діндерінің тарихи рөлін белгілеу. Өткенге тарихи шолу көрсеткендей, бұл екі діни ... ... ... сүю және құрмет көрсету қалпында этностық дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарды толықтырып, біздің ата-бабаларымыз мұра етіп ... ... ... ... ... ... айта кету керек, жаңа заң жобасында ешбір дін мемлекеттік ... ... дін ... ... тиіс деп көрсетілген. Біздің мемлекетіміздің зайырлы тұрақтылығына кепілдік Қазақстан Республикасының Конституциясымен беріледі.Заң ... тағы бір жаңа ... – діни ... мен ... ... ... ... мен мекемелердің, қарулы күштер құрылымдары мен әскери жасақтардың, құқық қорғау органдарының, қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етумен, азаматтардың өмірі мен денсаулығын қорғаумен ... ... да ... ... ... ... ... салуды регламенттейді.
Заң жобасында діни бірлестікті құрушы бастамашылардың санын реттеуші нормаларға біршама өзгерістер енгізілді. Әсіресе, діни ... ... ... ... ... ... ... кемінде елу азаматының бастамасы бойынша құрылған, бір облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, ... ... ... ... ... ететін діни бірлестік жергілікті діни бірлестік болып танылады.
Кемінде екі облыстан, республикалық маңызы бар қалалардан, Қазақстан ... ... ... ... әрқайсысында кемінде екі жүз елу адам саны бар екі және одан да көп жергілікті діни ... ... ... ... ... ... ... бес жүз азаматының бастамасы бойынша құрылған діни бірлестік өңірлік діни бірлестік болып танылады. Барлық облыстардан, республикалық маңызы бар ... ... ... астанасынан өкілдік ететін Қазақстан Республикасының кемінде бес мың азаматының бастамасы бойынша құрылған, әрқайсысында кемінде үш жүз адам саны бар, ... ... ... ... ... өз ... бөлімшелері, филиалдары мен өкілдіктері бар діни бірлестік республикалық діни бірлестік ... ... және ... ... уәкілетті органға, яғни Дін істері агенттігіне жіберген өтініші, Қазақстан Республикасының мекемелері мен ұйымдарының кітапханалық қорларына діни әдебиеттің, діни ... өзге де ... ... ... ... ... мен діни ... тіркеу дінтану сараптамасын жүргізуге негіз болады.
Бұған қоса, сырттан әкелінетін діни мазмұндағы ақпараттық материалдарға да дінтану сараптамасы ... ... жеке өзі ... ... ... ... ... әкелінген діни мазмұндағы ақпараттық материалдарға дінтану сараптамасы жүргізіледі. Бұған қоса, дінтану сараптамасының объектісі ретінде құрылтай және діни мазмұндағы басқа да ... діни ... ... ... мен діни мақсаттағы заттар саналады. Айта кету ... ... ... жүргізудің тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді. Дінтану сараптамасын ... ... және ... ... ... ... ... бір салалы мамандары жүргізуі тиіс.Егер діни бірлестіктердің қызметі Қазақстан Республикасының заңдарына қайшы келмесе, мемлекет ... ... ... ... ... ... ... азаматтар мен шетелдіктердің дінге деген көзқарастарын айқындауға, егер мұндай тәрбиелеу баланың өмірі мен денсаулығына ... ... не оның ... ... ... өз балаларын тәрбиелеу процесіне де араласпайды.Діни бірлестіктер мен Қазақстан азаматтары ... ... ... ... заң алдында бірдей екенін атап өту қажет. Ешкімнің де өз діни нанымдарын себеп етіп, Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдарында ... ... ... бас ... ... ... дін мемлекеттік немесе міндетті дін ретінде орнатылмайтынын түсіну өте ... ... ... жеке өзi, сол ... ... бірлесіп, діни нанымдарды ұстануға және таратуға, діни бірлестіктердің қызметіне қатысуға құқылы. Бұған қоса, діни бірлестіктің жетекшісі кәмелетке ... ... ... ... біреуінің қарсылық білдірген жағдайында діни бірлестіктердің қызметіне тартылу немесе қатысуына жол бермеу ... ... ... ... ... заң ... дiни ... партиялардың қызметіне, мақсаттары мен қызметі мемлекетте бір дiннің үстемдігін орнықтыруға, оның iшiнде зорлық-зомбылықпен немесе зорлық-зомбылыққа шақырумен және өзге де құқыққа ... ... ... діни өшпендiлiктi немесе алауыздықты қоздыруға бағытталған діни бiрлестіктер құруға тыйым салынатыны туралы анық жазылған. Ал діни қызметшілер, діни бірлестіктердің ... ... ... ... ... Қазақстан азаматтары саяси өмірге республикамыздың барлық азаматтарымен бірдей тек өз ... ғана ... ... Заң ... діни ... тіркеу мәселелері жөнінде нақты айтылған, тіркеудің мерзімі, тәртібі мен ... бас ... ... ... Сонымен қатар, ғибадат үйлерін, ғимараттарын салудың тәртібі белгіленген. Міне, бұл осындай ғимараттардың бақылаусыз салынуына тосқауыл қойылып, қараусыз қалған ғибадат ... ... ... ... ... ... қызметін реттеудің тағы бір аса маңызды шарасы – тіркеуден өтпеген діни ұйымдардың қызметіне жол бермеуге, сондай-ақ діни бірлестіктердің ... ... ... тұлғалардың миссионерлік қызметті жүзеге асыруына тыйым салуға бағытталатын болады. Бұған қоса, құжатта жаңа заң жобасында дiни ... ... ... ... ... және ... үйлерiн (баспаналар, интернаттар, ауруханалар және басқалар) ашуға құқылы екені анық көрсетілген.
Алайда, қайырымдылықты ... ... ... діни қызметке тарту мақсатында азаматтардың материалдық зәрулігін пайдалануға жол берілмейді.Аталған заңды әзірлеу қазақстандық қоғамда конфессияаралық және этносаралық келісімді ... ... ... және ... қадам болғандығы күмәнсіз. Шетелдік тәжірибе көрсеткендей, діни бірлестіктермен қатынастар саласындағы мемлекеттік саясаттың басым сипаттағы бағыттарының бірі – ... ел үшін ... ... ... діни ... ... ... бекіту болып табылады. Бұған қоса, мемлекет халықты мәдени тәрбиелеу, ұлттық дәстүрлерді дамыту, өнегелі құқықтық мәдениетті жоғарылату салаларында дәстүрлі діни ... ... ... ... діни ... ... базаның жетілдірілуін қажет ететін басқа да мемлекеттер алға тартады. Мәселен, Еуропада жаңа діни ... ... ... ... мен ... жағдайлардың салдарынан мемлекеттер деңгейімен қатар, еуропалық халықаралық ұйымдар деңгейінде де маңызды шаралар (арнайы министрліктераралық комиссиялар) ... ... ... ... 1996 ... 12 ... ... секталар туралы қаулы қабылдады, онда мүше мемлекеттерді өз елдерінде қолданылып жатқан салықтық, қылмыстық және сот-процестік заңдарының осындай топтардың ... ... ... жасауын тоқтату тиімділігін тексеруге шақырады. Дәл осы ұжымдық құжат мүше мемлекеттердің үкіметтерін секталарға діни бірлестіктердің ... ... ... ... және олардың қызметі қылмыстық істерге қатысты болса ... ... ... ... ... ... ... оқиғалардан кейін құқықтық базаға маңызды өзгерістер енгізіліп, заңнама күшейтіліп, қазір діни ... жыл ... ... ... ... ... ... Одан басқа, кез келген адам егер оған моральдық ... зиян ... ... қауіп төніп тұр деп ойласа, дін істері жөніндегі уәкілетті органға қандай да бір діни бірлестіктің қызметін ... ... ... Ең ... ... денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекске өзгеріс енгізу жоспарлануда. Оның ... ... және ... ... ... уақытында кәсіби міндеткерліктерін орындау барысында діни жораларды жасауына тыйым салыну көзделуде. Себебі, бұл ... ... мен ... зиян ... ... ... Республикасындағы баланың құқықтары туралы» Заңға діни рәсімдер мен жораларды, сондай-ақ діни ілімді таратуға ... ... ... ... ... ... ұйымдарында, демалыс орындары мен шипажайларда жүзеге асыруға рұқсат бермеу ... ... ... ... ... ... ... және діни бірлестіктер туралы» заң жобасының нормаларын бұзғандығы үшін әкімшілік жауапкершілікке тарту шаралары Әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу туралы», «Коммерциялық емес ... ... ... ... ... құқықтары туралы», «Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы», «Әскери міндеттілік және әскери қызмет туралы» және «Лицензиялау ... ... да ... мен ... ... көзделіп отыр.
Қазір қоғамымызда көкейкесті мәселенің бірі болғандықтан, оған деген қызығушылық ә ... ... ... Қайрат Лама Шарифтің баяндамасында жаңа заң жобасының негізгі тұжырымдамалары мен ерекшеліктері, мақсаты мен қағидаттары туралы айтылды. Соның ... ... ... діни ахуалға шолу жасалып, заң жобасының қажеттілігіне назар аударылды. «Дәл қазір мемлекеттің діни ... ... ... ... мен ... ... арқылы біздің елдегі дінсіздік, сондай-ақ діни көзқарастың шектен шығуы сияқты келеңсіз құбылыстардың таралуына жол бермеуге ықпал ететін уақыт ... Дін – ... ... ажырамас бөлігі. Сондықтан да мемлекет Қазақстандағы діндердің дамуына әрқашанда назар аударатын болады. ... ... заң ... ... және діни ... ... ... бағытталған».
Діни сенім-наным бостандығы заң жобасында үш негізгі ... ... ... Олар ... ... және теңдік, деді шешен. Заң жобасы бойынша діни бірлестіктер 18 жасқа толған ... ... ... Бұдан 18-ге толмаған жастың діни бірлестікке мүше болуға құқы жоқ деген ұғым туатын секілді. Заң жобасы діни бірлестіктердің қай ... ... ... жалпылама атаумен тіркелуіне де жол бермейтіні белгілі болды. Бұл «Ата жолы» деген секілді жалпылама аттарды жамылатын секталардың ... ... ... ... ... ... ... отбасын бұзуға, дүние-мүлкінен айыруға шақыратын немесе мәжбүрлейтін бірлестіктер де тіркелмейтін болып шықты.Баяндамада ... ... мен ... үйлері және түрмелерде әкімшілік адамдардың діни сенім бостандығын сақтау жөніндегі тілегін қанағаттандырып, діни қызметшілерді шақыруға көмек көрсетеді ... ... ... сырттан әкелінетін діни әдебиеттерге сараптама жасалынатындығы айтылды.Миссионерлік қызметтерді ауызға алғанда Қ.Лама Шариф көптеген ... ... ... ... шетелдік миссионерлерге тыйым салынғанын немесе қызметтеріне шектеу қойылғанын атап өтті. Солардың қатарында Қытай, Грекия, Австрия, Малайзия аталды. Ал ... ... күні 27 ... шамамен 300-ден астам миссионер келіп, тіркеуден өтіпті. Олар көбінесе Польша, Корея, АҚШ, Германия Ресей, ... ... ... және ... ... екен.Заң жобасында шетелдіктер миссионерлік әрекетті Дін істері жөніндегі агенттікте тіркеуден өткеннен кейін ғана жүргізе алатындығы және жыл ... ... ... өтетіндігі міндеттеліпті.Шешен сөзін аяқтаған бойда сұрақтар жауып кетті.
Соның ішінде депутат Қ.Уәли Қазақстанның ... ... ... ... сондай-ақ «Асыл Арна» телеарнасын, әйелдер мен жас қыздардың хиджап киюін сынап, осыларға қандай тосқауыл болатындығын сұрады.Әрине, кәсіпкер ... ... төте ... ... ... жауап беруге тырысты. Соның ішінде хиджаптың араб бәдәуилерінің ұлттық киімдері екендігін деректерге сүйеніп айтып берді. ... ... діни ... ... атын ... ... ... арнайы бап неге енгізбеске деген ұсыныс жасады. Сондай-ақ ол жобада ғибадатханалардың өндіріспен айналысуына рұқсат ... ... ... Ғибадатханалар коммерциялық құрылым емес қой, сондықтан олардың өндіріспен айналысуына жол берілмегені дұрыс, деді депутат.Депутат Б.Тілеухан діни мақсатпен заң бұзушылық ... 50 АЕК ... ... ... аз ... ... қылмыстық іс қозғалуы қажеттігін көрсетуді сұрады. А.Смайыл заң ... ... дін ... өзі не екеніне түсінік берілуі қажеттігін еске салды. Депутат Г.Сейітмағанбетова жатақханада тұрып, намаз оқитын студенттерден қауіптенетінін жеткізді.
Маған бір ... ... ... ... ... ... қызының жанында тұратын қыздардың дін жолында екендігінен ... оны ... ... ... ... ... ... деді ол.Осы сұрақ туралы пікірін айтқан Сәдуақас Ғылмани мешітінің имамы Бақтыбай Қыдырбайұлы адамдардың намаз оқитын жастардан қауіптенетініне ... ... ... ... ... ... иманды адамдармен бірге жүргеніне қуануы керек. Әрине, ... ... ... бары рас, бірақ жас қыздардың сондайлардың қатарында екеніне көзі жетпей ... ... салу ... ... ... ... ... және діни бірлес-тіктер туралы» Заңы 1992 жылы 15-қаңтарда қабылданғаны баршаға мәлім. Одан бері де діни ... ... ... ... ... түйткілі терең мәселердің қордаланғаны түсінікті.
Жаңа заң ... осы ... ... ... Ең ... онда діни ... мәртебесін анықтап, бір жүйеге салу енгізіліп отыр. Олардың 3 түрі қарастырылған: орталық, жергілікті және діни топтар. ... діни ... құру үшін діни ... кемінде 5 облыс көлемінде атқарылуы шарт. Діни топтар заңды тұлға құқығын ала алмайды, тек тіркеуден ғана өтеді. Олар діни ... ... ... ... ғана ... ... Заң жобасы «миссионерлік қызмет» ұғымын нақтылап отыр. Енді өздерінің діни бірлестіктері аумағынан тыс жерлерде діни ілімдерін тарататын ... ... ... деп ... ... және ... ретінде әкімдіктерде есептік тіркеуден өтуі қажет. Діни мазмұндағы әдебиеттерді таратуға шектеулер қойылмақ. Мінәжат ету орындарын салу істері ... ... ... ықпал ететін және бұған мәжбүрлейтін, адамгер-шілікке нұқсан келтіретін, міндетті орта ... ... ... ... ... тигізетін діни бірлестіктердің қызметіне тыйым салу көзделген. Қазақстан Республикасында бұрын мәлім емес әлдебір діни ілімді ұстаушы діни ... ... ... мен ... ... үшін ... тіркеуден өткізуді 6 айға соза тұру көзделуде. Діни сараптаманың маңызы арта түсуіне байланысты діни әдебиеттер енгізілгенде, сондай-ақ кітапханалар қорына түскенде ... ... ... ісі ... ... Заң ... діни ... тіркеу рәсімін реттейтін ережелер жиынтығы ұсынылып отыр.
Атап айтқанда, олар – діни ... және ... ... ... ... ... туралы мәліметтерді, оның ішінде конфессия мен осы діни ... ... болу ... оның қызметінің нысандары мен әдістері, неке мен отбасында, білім ... ... діни ... ... ... ... ерекшеліктері, мүшелері мен қызмет етушілер үшін азаматтық құқықтар мен міндет-терге қатысты қойылған шектеу-лер туралы деректерді тапсырады. Аталған мәліметтерді тапсыру – адам ... ... және ... іріткі туғызатын діни бірлестіктердің пайда болуы мен қызметіне тыйым салуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, діни бірлестікті тіркеуден бас тартудың рәсімін реттеу де бар, әрі діни ... ... ... мемлекеттік органға жыл сайын өз қызметінің жалғасуы туралы ... ... ... ... ... қорғау мақсатында кәмелеттік жасқа толмаған тұлғалар қатысатын ... ... ... немесе баланың өзге заңды өкілдерінің келісуімен ғана өткізуге рұхсат ету көзделген. Рухани оқу орындарын ... діни ... ... ... нысаннан басқа нысандағы заңды тұлғаларды құруға және олардың қызметіне тыйым салынады. Азаматтар құқықтарын қорғау мақсатында ритуалды қажеттілік жағдайында ... ... ... діни ... ... тұратын азаматтардың, тұрғындардың және көрші пәтер-үйлердің меншіктерінің (иелерінің) құқықтары мен мүдделері сақталып, азаматтардың тұрғын үй-жай-ларында өткізу көзделген. Сондай-ақ, заң жобасында діни ... ... ... ... ... да ... яғни діни ... таратуға жергілікті атқарушы органдар арнайы ор-натқан стационарлы үй-жайларды қоспағанда, барлық қоғамдық жер-лерде тыйым салынады.
Жалпы, заң жобасында діни бірлестіктердің мәртебесін ... көп ... бар. ... ... ... талап-тарға сәйкес заң күшіне енген күннен бастап 18 ай ішінде діни бірлестіктердің қайта тіркелуін жүр-гізу көзделіп отыр. Осындай ... ... ... ... ... ... ... олқылықтар бар. Атап айтар болсақ: Қолданыстағы яғни, 1992 жылғы заңда көрсетілгендей, барлық діни бірлестіктердің тең құқылы екендігі жаңа заң жобасында ... күйі ... ... ... таңда көптеген еуропалық елдерде мемлекет пен діни бірлестіктердің қарым-қатынасы қалай құрылғанына зер сала ... бұл ... ... емес ... өмір ... оларға іс жүзінде емін-еркін қызмет жасауларына еркіндік берілмеген. Айталық, Италия, Испанияда жаңа діни қозғалыстар, діни бірлестіктер мәртебесі құқығын еншілей алмайды. ... 1995 жылы ... ... ... бірлестіктер мен қоғамдар туралы» заңға сәйкес секталар заңды тұлғалар құқығына ие бола ... ...... халқының рухани қазынасы, салт-санасы, әдет-ғұрпы, дәстүрі, білімі, мәдениеті және тілі мен біте қайнасқан дәстүрлі дін.
Ал секталар кім? Олар – ... ... ... ... ... ... т.б. ... көздеген арманы не? Мақсат-мүд-десі – қазақ халқының санасын улау, елдің бірлігін ыдыратып, жеріне ие болу, сөйтіп ... жою. ... асыл ... ислам мен шақыртусыз сырттан келген жат пиғылды ... ... ғана тең ... бола ... «Барлық діндер мен діни бірлестіктер заң алдында бірдей. Ешбір дін немесе діни ... ... ... ешқандай артықшылықтарды пай-даланбайды»,– дейді Заңның 4-бабында. Заңның осы нормасы қазақ ұлтының азаматы ретінде менің намысыма ... ... ... ... екенбіз деп осылай қазақ халқын, оның дәстүрі мен салт-санасын жалтақтыққа ... жат ... ... ... салып беріп, құрбан етуге бола ма?! Сонда ұлттың келешегі мен ... ... ... үшін ат ... ... ... демі қалғанша айқасқан ата-баба аманаты қайда қалды?! Кейінгі жас ұрпақ алдындағы жауапкершілік қайда?
Оларға ... ... осы ма? ... ... жылы ел ... ойлап қабылданған осы заңдық норманың 17 жылдан кейін Қазақстан аяғынан тік тұрған кезінде, бүкіл әлем мойындап құрметтеген ... ... ... және жат діннің ұлтымыздың рухани тұтастығына аса қауіпті екенін бел-гілі бола тұра ... ... ... Соларға берген теңдіктің салдарынан қазақ ұлтының бірлігіне бітпестей сызат ... ... ... отбасы ойрандалды, қаншама шаңырақ ортасына түсті, оның есебін алған ... жоқ, ... ... ... ...... баласы – благодать болғандар көбейді, жақсылықтары тұрмақ өліміне бармайды, қазаққа осы ... пе еді? Дәл ... ... қауіп – діни қауіп, яғни жат діндегі, бетін қанша бүркемелесек те бұл – ащы шындық. «Аруын жасырған өледі»- ... осы. Осы ... кете ... ... ... қиял болып қалуы әбден мүмкін, себебі қылмыспен күресіп бетін қайтаруға болады, ал діни сеніммен күресіп жеңе алмайсыз, өйткені оны ... ... ... ... ... ... әрі жүрек – жалғыз ғой.
Басыбайлы соқыр сенімге кіріп кеткен қандастарымызды оң жолға қайтарудан гөрі, енді ... жол ... ... алу тиімді бүгінгі таңда. Қазіргі уақытта жат пиғылды діни ... мен ... ... ... адам ... ... ... деп жаңа заң жобасының қабылдануына қарсылық білдіруде. ОБСЕ тарапынан да сын ... ... ... ... ... ... да өздерінің түпкі ой-ларына жетуге барынша мүдделі. Мен тәжірибелі заңгер ретінде бұлай байбалам салуға ешқандай да ... жоқ деп ... және де ... ... кепілі – қазақ халқы болып отырғанын естеріне саламын. Себебі, өзге елдердің, оның ... ... ... дін ... ... ... ең демократиялық, өте ымырашыл заң болып табылады.
Өйткені, Қазақстаннан басқа бірде-бір мемлекетте дәстүрлі емес, сырттан келген дін ... ... ... ... ... құқығы берілмеген және де оларда дәстүрлі діндер мемлекет тарапынан ресми дін ретінде танылған, басқа діннен артықшылық құқы бар, ... ... ... ие, әрі ... ... алады, жоғарғы оқу орындарында пән ретінде оқытылады (Бұл жерде мұсылман ... ... ... жоқ). ... ... ... ... жоғары мәртебеге ие, католиктер мен протестантардың оған құқы жоқ, ал мұсылмандардың мәртебе тұрмақ бұқаралық ақпарат құралдарына шығуына қақысы жоқ. ... мен ... ... ... ... Ал, Әзірбайжан Республикасы ешкімге де жалтақтамай-ақ 1992 жылы қабылдаған ... ... ... мен ... ... діни насихатпен айналысуға тыйым салған. Айта берсе, мысал жеткілікті. Жаңа заң жобасындағы олқы-лықтардың тағы бірі ол – 50 ... бас ... діни ... ... ... ... ... заңда олардың саны 10 еді. Көріп отырғанымыздай, бізде діни ... ... ... жоқ. Жергілікті діни бірлестіктерді кәмелетке толған кемінде 50 азамат құратыны көрсетілуі – еліміздің бөлшектене түсуіне ... әсер ... ... норма.
Ал Еуропа елдерінде жағдай мүлдем басқаша. Мысалы, Бельгияда діни бірлестік мәртебесін алу үшін діни ... ... саны ... мың ... ... тиіс, Австрияда – 16 мың, Чехия – 10 мың, Румынияда – 20 мың, Франция, Германия, Швейцария т.б. мемлекеттерде де осы ... ... ... ... діни ... мен басқа да ағымдардың байбалам салып, дабыл ... еш ... жоқ! Бұл ... ... ... қою аса ... ... Қазақ-стан мұсылмандары діни басқар-масы жергілікті діни бірлестік-тердің құрылтайшыларының санын ең кемінде кәмелетке толған «10 000 азамат» деп ... ... еді. ... ол ұсыныс қолдау таппады. Сондай-ақ, кемінде 5 облыстың аумағында жұмыс ... ... ... діни бірлестіктер «Орталық діни бірлестік» болып танылады делінген заң жобасына ... ... ... да ... ... ... заңның жаңа жобасында республикамыздың демографиялық, тарихи, мәдени, әлеуметтік ... ... әрі ... діни ұйым ... ... үшін діни ... тіркелген облыстар мен қалалардың саны негізгі көрсеткіштер емес, ең басты көрсеткіш – ... ... 72 ... құрайтын мұсылмандар мен 22 пайызын құрайтын право-славтар болғандықтан, ... ... ... діни ...... ... діни басқармасы (ҚМДБ) және Қазақстандағы Орыс православье ... ... ... ... деп ... атап ... бұл ... түбегейлі нүкте қою қажеттігі көрсетілген еді. Өйткені, заң ... ... осы ... ... ... ... Орталық діни ұйымдардың қатарына ҚМДБ және ҚОПШ-пен қатар, протестанттар мен католиктердің, саентология мен «Иегова куәгерлері» ... өзге де ... діни ... ... мен ... бүгін болмаса да, болашақта аталмыш талаптарға сай келіп, бірнеше жылдың көлемінде Қазақстан Республикасының Орталық діни ұйымдарының бірі ретінде ... ... ... ... ... келіп Қазақстанның жат діндердің полигонына айналып, оның аяғы ... ... ... соқтыруы әбден мүмкін. Жоғарыда айтылғандай, ел халқының 72 ... ... ... ... ... ... дінінің өкілдері болғандықтан, олардың басын қосып біріктіруші Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының қоғамдағы орны ерекше. Сол ... ... жаңа заң ... ... қолдау көрсету ұсынылған еді. Өйткені, дәстүрлі дін ғана мемелекетке тірек бола алады, ал басқа дінсымақтар ... ... бола ... анық ... ... ... дінінің мәртебесін жоғары қойып, мән беріп, басқа теріс пиғылды діндерге тосқауыл қойылса, ол ешқандай демократиядан ... ... ... ... ... діни басқармасының да, мұсылман дінінің мәртебесінің әлі анықталынбағаны өкінішті-ақ. Діни ағымдар мен секталар арқылы ... неше ... ... ... ... еніп ... дәлелдеуді қажет етпейді. Бұл – жасырын түрде ықпал етудің ең арзан, ең ... ең ұзақ ... ... Бұл үшін ... діни ... мәртебесін айқындап, дәстүрлі емес діни ағымдарды ауыздықтау қажеттігі – уақыт тала-бы. Ел ... 72 ... ... ... ... ... ата-баба дінінің өкілдері болғандықтан, олардың басын қосып біріктіруші Қазақстан мұсылмандары діни басқармасына ерекше мәртебе ... ... еді. ... ... ... ... ... төлемдерін төлеуге шамасы жоқ. Имамдар жалақы алмай еңбек етуде.
Бұл жағынан ... ... өте ... ... дін ... ... ... сылтаумен ондай қолдауға мемлекет бармай отыр. Айтар болсақ, бұл – дәстүрлі дінімізді ... ... ... ... ... ... дәстүрлі дінімізге деген қолдау болса, бұл басқа дәстүрлі емес діндердің, ... ... да ... еді. ... діни ... ... ... көрмейді. Молшылықта өмір сүріп жүргенін бәріміз көріп жүрміз. Үлкен қалалардың ортасынан ғимарат сатып алу, жер учаскесін алу олар үшін түк ... ... ... ... ... ... ... жаппай шоқындырып, санасын улауға өздерінің осындағы компаниялары арқылы қаржы төгетіні анық.. Мұның діни диверсия екендігі даусыз. Заң ... ... ... ... ... және православье діндерінің құндылықтары танылады»,– деп жазып көрсету туралы ҚМДБ-ның бұл ұсынысы да қабылданбады. Бұдан ... ... ... ... ... ғибадат үйлерін салу кезінде Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының келісімі болу сұралған еді, алайда ол да ... ... ... – ел ... мен тыныштығын сақтау және мемлекеттің қауіпсіздігін нығайту. ... ... ... беріл-ген еркіндікті теріс пайдаланып, ел ішіне ірткі салған Ислам дінінде әртүрлі бағытты ұстанған ұйымдар, топтар пайда болды. Діни басқармадан келісім алу – ... ... ... ... ... ... ... бірден-бір жолы болмақ.
Ислами бағыттағы ғибадатханалардың бір орталыққа бағынып ... ... ... ... мен ... болдырмаудың кепілі болар еді. Жауапкершілік және жаза заң бұзушылықтарға тоқтау салатын ең мықты қаймықтырушы күш ... ... ... ... ... ... ... кодекстің 375-бабындағы әкімшілік жаза бұл талапқа сай келмейді, яғни жаңа ... ... өте ... ... Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының құқық бұзушылықтарға салынатын айыппұлдың ең төменгі мөлшері 100 айлық есептік көрсеткіштен кем ... тиіс ... ... да ... ... қорыта айтқанда, жаңа заң жобасы қолданыстағы заңға ... ... ... мен ... ... мен ... ... сақтауды аз да болса қамтамасыз ететін имандылық заңы болып табылады.
Ал, аталмыш заңды қалай қабылдауды теріс ... діни ... мен ... ... ОБСЕ емес, өзінің ақыл-парасатына сүйенген Қазақстан халқы шешеді. Заңның қайнар көзі де ... ... ... табылады. Сондықтан, Жовтис, Фокина сияқты басқалардың Қазақстанның ішкі ісіне ... жөн. ... ... жау ... ... ... айтпаған дана халқымыз. Мен «Қазақстан халқы» деп отырмын, ал шын ... ... ... ... заң ... да, ең бірінші кезекте, онда әлемдік үрдіске сай қазақ халқының мүддесі ... ... ... ел де, жер де сол ... ... да сол ... ... аталады. Қазақ ұлты – мемлекет құраушы халық. Қазақ халқының мүддесіне ... ... заң, ... ... да ... етері анық. Ал қазақ халқының, қазақ ұлтының мүддесіне қызмет етпеген заң ... ... да ... қызмет етпейтіні тағы анық. Өйткені, қазақ халқының бірлігі, ынтымағы кеткен жағдайда, әрине, Алла ... оның ... ... ... ... ... пен ынтымақтан ештеңе де қалмайтыны өз-өзінен түсінікті.
Сондықтан, Жаратушы Жаппар Иеміздің «Сақсансаңдар-сақтаймын!» дегенін әрқашан жадыдан шығармауымыз керек. ... ...... ... ... тарапынан өзімізге соққы болып тиіп жатқанын әлдеқашан түсінетін уақыт жетті. Қазақ ұлтының ... үшін ... ... ... тиіс қағидалар заң жобасына енгізілмей қалған күннің өзінде алған атақ-абыройымыз қайсы? «Адам құқығы» ... ... етіп ... қой ... ... ... өре ... жоқ па. Мұның өзі қабылданар заң азшылықтың емес, көпшіліктің мүддесіне қызмет етеді деген сөз. ... бұл заң ... ... да ... ... жоқ. ... ретінде де осылай деймін. Бүгінгі таңдағы біздің ең үлкен байлығымыз – елдің ... мен ... Осы ... заң да ... халқының бірлігі мен ынтымағына қызмет етер деген сенімдеміз. Ал, оны қатайту, ... ... сай ету – ... ... ... ... наным-сенім бостандығы мен діни бірлестіктерге қатысты Заң» 1992 жылы 15 қыркүйекте асығыс ... ... ... ... ... Сол ... ... әлсіз, солқылдақ тұстарының салдарынан қазақ даласына жаңбырдан кейінгі саңырауқұлақтай қаптаған түрлі келімсек секталар жайылды, Ислам атын ... ... ... ... пайда болды. Сондықтан бұл Заңды қайта қарап, оның жаңа жобасын жасау қажеттілігі көптен бері ... ... ... Міне, сол мүмкіндік қазір туып отыр.Елбасының өзі тиісті органдарға «Діни наным-сенім бостандығына байланысты» жаңа заң қабылдау туралы ... ... ... ... ... «енді тайраңдаған секталар тізгінделетін болды», «радикалды топтар қолға алынатын болды» деп қуанды. Өз басым осы жаңа заң жобасын талқылауға ... ... ... ... ... ... ... Әрине, заң жобасында құптарлық игі қадамдар бар.
Мысалы, діни топтар мен ұйымдардың түп тарихын зерттей отырып қайта тіркеуден өткізу, ... ... ... ... діни ... ... таратуға шектеулер қою, мінәжат ету орындарын салу істерін реттеу, отбасын бұзуға ықпал ететін, ... ... ... ... ... жол ... ... денсаулығына зиян тигізетін діни бірлестіктердің қызметіне тыйым салу жағы ... ... деп ... ... заң ... діни ... таралу үрдісін реттеу жағы да қаралған.
Бірақ осы жетістіктерімен қатар Заң жобасында: ... ... мен ... ғибадат үйлерінде (ғимараттарында) және оларға бөлінген аумақта, құлшылық ету ... діни ... ... ... мен ... ... қажеттілік туындаған жағдайда жақын тұратын адамдардың құқықтары мен мүдделерін сақтау шартымен үйлерде бөгетсіз жүргізіледі» ... жері ... ... «салттық қажеттілік» өлім-жітім деген  сөз.
Демек бұдан үйлерде құлшылық пен діни жораларды тек өлім-жітім болғанда ғана жасауға рұқсат деген нәтиже ... ... біз ... осы ... ... ... Заң жобасындағы «салттық қажеттілік туындаған жағдайда»  деген  жері ... ... ... ... ... ... ... қосылды. Себебі ол жерлерде ауызашар, ас беріледі, намаз, құран оқылады, уағыз айтылады. Бұлай өзгертілмеген жағдайда үйге келген қонақтармен жамағат ... ... оқу үшін де, ас ... ... бағыштату үшін де тиісті мекемелерден арнайы рұқсат алуға тура келер еді.
Сондай-ақ,  Заң жобасында елдегі бүкіл мұсылмандардың қарсылығына себеп болып ... ... де бар. Ол – осы Заң ... 7-бабы. Бұл бапта «мемлекеттік органдардың, ұйымдар мен мекемелердің, қарулы күштердің, басқа да әскерлер мен әскери құрылымдардың, құқық қорғау органдарының,  азаматтардың ... мен ... ... ... ... ... етумен байланысты басқа да қызметтердің, діни оқу орындарын ... ... беру ... ... және оларға бөлінген аумақта діни жоралар мен рәсімдерді өткізуге (жасауға) жол бермеу» мәселесі қойылған. ... бұл бап ... ... ... туғызып отыр. Тіпті осы бапты құлағы шалған кейбір кісілер «кеңес кезеңінен құтылдық дегенде, көрмегіміз осы ма?» ... де ... ... ... бұл ... ... біріншіден, Ата Заңымыздың әрбір азаматтың наным-сенім бостандығы құрметтеледі деген ережесіне сай келмейді.
Екіншіден, құзырлы орган қызметкерлері мемлекеттік мекемелерде намазхана ашуға ... ... ... бұл ... өзге конфессияның барлығы да өздеріне ғибадат үйлерін ашуды сұрайтын болады деген уәждерін алға тартуда. Алайда бұл уәж ... ... өзге ... намаз сияқты күніне бес уақыт оқуды талап ететін міндетті құлшылық түрі жоқ.
Өзге діндегілер кез келген жерде аузымен шоқынып ... ... ... ... ... ... орындардан өзге дін өкілдерінің құлшылық жасауға орын сұрауы  көп кездесе ... Олар ... ... ... ... ... ... жатыр деп айта алмаймын. Ал мұсылмандардың тілегі Бұқар жырау айтқандай бес уақыт бес намаздың бір де бірін қаза етпеу.  ... бұл бап ... ... ... залалын тигізбей намазын да оқып жүрген азаматтардың ренішін тудырады. Ал қазір мемлекеттің мекемелерде, ... ... ... ... оқу ... ... азаматтар намаз оқиды. Намаз оқығаны үшін жұмыстан шығып қалса, олар билікке, мемлекетке наразы ... ... ... ... ... ... ... ертең сәләфит, тәкфир секілді сан түрлі ағымдардың ... ... кім ... бұл бап ... ұстанып отырған саясатына да толық жауап бере алмайды. Себебі Президентіміз мемлекетті діни экстремизмнен қорғау керектігін соңғы жиындарында жиі ... Ал мына бап ... ... діни ... ... ... ... Сондықтан жаппай мемлекеттік орындарда құлшылықты тыйғаннан гөрі діни экстремизмнің шығу төркінін анықтап, оның туу себептерімен күрескен дұрыс. ... қоса ... ... бір де бір діни ... шығып отырмағандығын ескергеніміз жөн. 
  Қазіргі таңда мешіттерде бүкіл имамдар мемлекетке құрметпен қарауды уағыздап келеді. Мемлекеттің намаз оқуға, емін-еркін ... ... ... ... отырғанын бағалай білуді насихаттап отыр. Ал енді мына бап осы күйінде қабылданып кетсе, қалай болады? Намаз оқығаны үшін ... ... ... ... ... күпті, жүрегі ренішке толы Ханафи бағытындағы дәстүрлі Исламды ұстанып ... ... өзі ... ... ... ... топтардың ықпалында кетіп қалуы ғажап емес қой. Міне, осы жақтарын  әбден ойластыру қажет.
Ал енді дәрігерлер операция үстіндегі ауру адамды ... ... ... оқып ... ... ... ... өзіне тиісті алаңды тастап, құлшылық жасауға кетіп қалады деп қорқудың қажеті жоқ. Себебі мұсылман ... бір ... ... ... ... ... өмірін құтқарғанмен тең. Ал бір адамның өліміне себепкер болу бүкіл адамзаты ... тең. ... ... ... ... қаза етіп оқуға да рұқсат. Тіпті шариғатымыз оқып тұрған намазын тастап, қатерге душар болған адамды құтқаруды парыз еткен. Сондай-ақ ... ... ... арасынан өзіне ыңғайлы үш-төрт минутты ғана бөлуді қажет ететін құлшылық. ... ... ... ... орын және ... ... белгілі. Ендеше темекі тартуға кеткен уақыттың орнына өзінің рухани қажеттілігі құлшылығын орындағысы келетін азаматтарымызға тыйым ... жөн ... ... ... әскерге дейін намаздарын қаза етпей оқып жүрген кейбір жастар түрлі ... ... етіп ... баруға салғырт қарауы мүмкін. Өйткені намаз әрбір мұсылманның парызы. Сондықтан заң ... ... ... күш ... ... жаңа заң ... ұсынған кісілер бесін мен екінді намаздарын қосып оқуға ханафи мәзһабында болады деп жаңсақ фәтуа берді. Біріншіден ханафи мәзһабында екі ... ... ... тек ... пен ... ғана ... етіледі. Екіншіден басқа мәзһабтардың жеңілдігіне жүгініп, жұмыс біткеннен кейін үйге не мешітке барып қосып оқуды қарастырғанның ... бұл ... оңай ... ... ... ... күні екінді намазының өзі сағат 17:00 шығып ... ... ... ... бойы ... ... ... өтейтіндер де бар емес пе? Ал әскери қызметтегілер ше? Сондай-ақ жаңа заң ... оқу орны мен қоса ... ... ... да ... жасауға тыйым салынып отыр. Оқу орнына бөлінетін аумаққа жатахана да кіреді. Қала мешіттерінің сиректігін әрі қашықтығын ескерсек, бұл ... ... ... еш ... оқи ... ... ата заңымыздың әрбір азаматтың наным-сенім бостандығы құрметтеледі деген қағидасы ... ... оқу ... мен ... мемлекеттік орындарда құлшылық жасауға тыйым салынғанымен, жастар намаздарын тастап кетпейтіні тағы белгілі. Себебі намаз мұсылманның ұлы ... ... олар ... ... ... ... Ол өз кезегінде мемлекеттік қызметкерлер мен студенттер арасында бірін-бірі аңду, шағымдану сияқты жағымсыз әрекеттерге ұласады. Шаш ал ... бас ... даяр ... да табыла кетеді. Нәтижесінде ел ынтымағы мен бірлігіне нұқсан келтіреді. Зайырлы мемлекет саналатын Англия сияқты батыс ... ... ... мен ... оқу ... т.б. ... құлшылық жасауға арнайы орын бөлінген. Мысалы әлемге аты әйгілі ... ... ... Лидс т.б., ... ... ... бар. Ал біз Ислам ынтымақтастығы ұйымына төрағалық ете отырып ... ... ... заң ... мұндай қадамға баруымыз қаншалық дұрыс? Мұндай заңның Қазақстанның халықаралық беделіне де нұқсан келтіретіні сөзсіз.
Сөз соңы, дін – ағып ... өзен ... Біз ... ... ... ... ... онда су бөгетке жиналып, арнасынан тасиды.  Ол тасыса, айналасындағыларды шайып кетуі ... ... ... ... ... ағып жатқан суды бөгеудің орнына керісінше, еліміздің ынтымағы мен берекесіне, жақсылығына ... ... ... ... ұсыныстарымызды біз тиісті орындарға жеткіздік. Мысалы әлгі аты шулы 7- бабқа «оқу жүйесі мен өз ... ... ... ... ... ... құлшылық жасауға рұқсат» деген сөйлем қосылса, бар мәселе шешілер еді.
Дін туралы жаңа заңда отбасын бұзуға бейім, соған мәжбүрлейтін, ... ... ... бөгет жасайтын діни бірлестіктердің қызметіне тыйым салу қарастырылған. Сондай-ақ қоғамда хиджап делініп ... қыз, әйел ... ... ... де ... қайшы болмақ, өйткені, қазақ қыздары салт-дәстүрге сай бетін бүркемеу тиіс, - дейді палата мүшелері. Дегенмен, бұл әзірге тек ... Дін ... жаңа ... ... ... ... әлі де қоғамның қызу талқысына түсері анық.Қазақстан қоғамының қазіргі жағдайы рухани келісім мен өзара түсіністіктің орын алуымен ... Ол ... ... де мойындалып отыр. Қазіргі кезде елімізде Әлемдік және ... ... ... IV ... ... ... ... жүріп жатыр. Қазақстан халқы Ассамблеясының XVII сессиясында сөйлеген сөзінде Н.Ә.Назарбаев: «Мен еліміздегі діни істер ... ... ... келеді» деді. Елбасы дінаралық қатынастардың өте нәзіктігіне аса назар ... Оның ... ... бар. ... ... ... күрделілігімен және қайшылықтарымен, пікірталастар туғызатын әртүрлі теориялық және тәжірибелік мәселелермен ... ... ... бірі - ... ... ... мемлекет атеистік мемлекет емес, зайырлы қоғамдағы діннің алатын орны қандай? Діни бірлестіктер қандай қызмет атқарып ... және олар ... ... ... ... ... ете ала ма? Діндердің өмірге араласуының өлшемі, шегі қандай дәрежеде болуы керек? Сондай-ақ мемлекеттің де діндер ісіне араласуының ... ... Неге ... нені ... деп ... ... - деген сияқты сауалдар бүгін Қазақстан азаматтарын, сондай-ақ постсоциалистік ... ... да ... ... Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің делегация құрамында 2003 жылы Ресей Мемлекеттік Думасына барған сапарымызда бір топ депутаттарды Мәскеудің ... ... ... ректоры, академик В.А.Садовничий қабылдап, студенттердің рухани тәрбиесіне байланысты мәселелермен таныстырды. Университеттің жанында «Православие мәдениеті ... ... ... ... Ислам мәдени институты ашылатынын, жастарды осы арқылы жат діндерден дәстүрлі дінге қарай бет ... ... ... ... сөз ... ... Ресейде «Православие мәдениеті негіздері» пәні мектептерде, басқа да жоғары оқу орындарында енгізіле бастағанда, бір топ ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарында ашу-ызамен бұл қадамның Конституцияға қарсы екендігін алға тартты. Діннің әу бастан мемлекеттен бөлінгендігіне баса назар ... ... ... ... ... ... ... қолдау, оқу орындарындағы факультативтік болса да курс ашу қоғамда діннің үстемдігіне әкеледі деп ... ... ... де ... мемлекеттер діннің үстемдігіне де, дінді мансұқтауға да заң ... жол ... ... зайырлы мемлекет пен атеистік мемлекеттің арасын ажырата алмайтын жағдай ТМД елдерінде, Қазақстан қоғамында да жиі кездеседі. Төркініміз Кеңес үкіметі ұлт десе ... деп ... ... тұратын еді. Енді бүгін дін десе, әсіресе, Ислам діні туралы сөз бола қалса, ол дінді ұстанушыларға «экстремист», «террорист», ... ... ... Бұл, ... ... славян елдерінің бұқаралық ақпарат құралдарының барлық пәлені мұсылмандардан көріп, оларды құбыжық етіп көрсетіп, өздерін ақтауға тырысушылығынан туып отыр. Бұл, ... ... ... ... жиі көрініс берді.
Екіншіден, діншілдікті - «фанатизм», радикалдық іс-әрекеттермен байланыстыратын психология өз ішімізде әлі де көрініс алып отыр. Дін ата-бабаларымыздың ... ... ... әлі оның ... бара алмай жүрміз. Орыс ақыны А.Вознесенский айтқандай, «мы некрещенные дети советской империи» деп, бүгінгі қазақтардың да кіндігін негізінен атеистер кескен, ... ... ... енді көп ... ой елегінен өткізудеміз. Сондықтан да зайырлы мемлекеттің не екенін біреу біліп, біреу білмей, ... ... ... ... ... ... «дін ... бөлінген» делінбеген. «Діни сенім бостандығы және діни бірлестіктер туралы» Қазақстан Республикасы заңының 4-ші бабында «Діни бірлестіктер мемлекеттен бөлінген» делінген. Ал ... ... ... ... ... ... мемлекет» деп жарияланған.
Демократиялық қоғамда дін міндетті мемлекеттік мәртебеге ие емес, бірақ оның өз орны бар. ... ... ... Республикасында идеологиялық және саяси әр алуандылық танылады» ... Дін тек ... ғана ... дегенмен Конституцияның бұл тұжырымы дүниеге деген әртүрлі көзқарастың (идеологияның) заң алдында теңдігін, бірақ ешқайсысының анық міндетті еместігін ... ... бұл ... ... ... емес, идеологиядан басқалар, діни де, атеистік те көзқарастар мәдени ... ... ... ... ... ... ... меншік түріне қарамастан оқу орындарында уағыздалуы мүмкін.
Әрине, бүгін Конституция берген бұл мүмкіндікті толық пайдалана алмай отырмыз. Қазақстанда ... пәні ... ... ... ... емес пән ... ... бастады, ал жоғары оқу орындарында тек Ақтөбе мемлекеттік педагогика институтында ... ... ... пән ... ... ... атеизмнің әлі тұғыры берік. Сырттан таңылып жатқан пікірді қолдай ... ... тым ... кетті, қалаларда діни рәміздер басым, бұл зайырлы мемлекетке сәйкес емес деушілер кездеседі. Осылай мемлекетіміз ... ... ... ... бара ... деп те ... бар. ... рухани дәстүрін сыйлайтын зайырлы мемлекеттерде мұндай сөздерді ашық айтуға бармайды, оны әдепсіздікке ... ал ол ... діни ... ай мен ... де ... ... ... ар-ождан бостандығына құқығы бар», 14-бабы «дінге көзқарасына» байланысты «ешкімді кемсітуге болмайды» деген қағидаларына сәйкес мемлекет:
- ... ... ... дін ... балаларының да дін таңдауына араласпайды;
- мемлекеттік органдардың жұмысын діни бірлестіктерге жүктемейді;
- діни бірлестіктерді қаржыландырмайды;
- діни бірлестіктердің ... егер ол ... ... ... ... әртүрлі діндегі немесе дінге сенбейтін адамдардың, діни бірлестіктердің өзара сыйластықта, төзімділікте болуына ықпал етеді.
Ал діни бірлестіктер:
- мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... араласпайды;
- саяси партиялардың жұмысына қатыспайды, оларға қаржылай ... ... ... ... ... мен құқық тәртібін сақтауға міндетті.
Діни ұйымдар мен мемлекеттің қоғамға ықпалы бірдей емес. Ел тұрғындары, ... ... ... ал ... жағынан олар әртүрлі дінге жатады, болмаса атеист, дінге бейжай, себебі адамның наным-сенімі тек дінмен ... ... ... ... барлық азаматтардың міндеті десек, ал діни қауымдастықтардың, адамдардың, бағыт-бағдарларының орындалуы азаматтардың калауына қарай ... пен ... ... ... ... арақатынасын ажырату, заң алдында олардың теңдігі, олардың ортақ мүдделері ... ... ... Сол ... дін мен ... ... шекара жоқ.
Дін мен ғылым арасындағы қарым-қатынастарға да жеңіл-желпі қарауға немесе қайшылықтарды ымыраға келмейтін кереғар жақтар деп ... тағы ... ... 12 ... Еуропа Ғылыми қауымдастығы Чарльз Дарвиннің туғанына 200 жылдығын атап өтті. Дарвинизм теориясы ... әлі де ... ... ... бар. ... ... ымыраға келмей, жоққа шығарса, басқалар жартылай мойындайды, үшіншілер оны толықтыруда. Пікірталас әлі жалғасуда. Католиктер арасында дін мен ... ... ... ... ... туралы айтыс бірте-бірте мәмілеге келетін сияқты. Бүгін бірқатар шіркеулер Ч.Дарвиннің ... ... ... ... ... - биологиялық, физиологиялық жағынан жануарлармен ортақ ұқсастықтары барлығы айтыс тудырмайды, ал оның ... ... ... ... ... ... тәні мен жаны ... ел халқының болмысына етене жақын, сіңіскен дінді мемлекеттен түгел ажыратуға болмайды.
Осылай ... екі ... бас ... ... және ... мемлекетке деген қағида қалыптасып келеді. Атеистердің жөні бөлек. Мемлекет адамдардың тәнін билесе, ішіп-жеуін, ... ... ... ... жаратушы ол дүниеде де, бұл дүниеде де адамның жанын билейді. Қазақ ойшылдары «жан дүниеге қонақ екен, дүние деген шолақ екен» деп ... ... Дін ... Алла алдында бірдей десе, мемлекет адамдар заң алдында бірдей ... ... өз ... ... ... ретінде қараса, дін адамдарға Алланың сүйіктісі ретінде қарайды.
Осы тұста зайырлы қоғамда дін мен ... ... пен діни ... ... ... дін мен ... билік пен діни салт-сана үйлесіп жатыр.
Дін мен ғылым, жан мен тән мәселелері төңірегінде әлі де пікір алмасу толастар ... біз ... ... ғана ... ... ... ... жұбатуды, жан жарасына емді діннен де іздейтіні анық. Бұқаралық ақпарат құралдарында Қызылағаштағы қайғылы оқиға тұсында, сондай-ақ жергілікті жердегі ұлтаралық қақтығыстар ... ... өз ... ... елді ... ... ... татуластыра алмағанына сын айтады. Ол адамдар тек елдің азаматтары ғана емес, мұсылмандар емес пе деген уәж айтылды. Сын ... ... Ал ... сырттан келген діни топтар жинаған.
Бірқатар зайырлы елдерде діни бірлестіктер елде болып ... ... адам ... ... ... өз бағасын беріп, не себепті христиандар, мұсылмандар, басқалар қаза тапты деп дін тұрғысынан билікпен пікір алмасып жатады. Мемлекет те діни ... ... өз ... ашық ... ... ... ... ал кейде тіпті мемлекет пен дін арақатынасын шешуде сотқа жүгінуде жиі көрініс алады.
Сонымен, зайырлы ... ... ... Мемлекет азаматтарды мейірімділік, патриотизм, сабырлылықты уағыздайтын діннің қолдауына мұқтаж. Ал тарихи құндылықтарымыз, дініміз мемлекеттің ... ... ... қазақ хандығының мұсылман мемлекеті, оның ресми діні әрі идеологиясы Ислам діні болғандығы бүгін талас тудырмайды. Мемлекеттік рәмізі - ... ту, ... ... ... ... - ... жарғы» мемлекеттің құқықтық, мәдени негізі болды. Қазақ хандары Құранды сүйіп ант ... ... ... ... бір қыры - ... білімді болу еді. Сондықтан білімді қазақтар арабша, парсыша оқи ... араб ... ... алған. Қазақ ұлт болып мұсылмандықтың негізінде ұйыған, қазақ болмысы, дәстүрі мен Ислам діні біте қайнасып сіңіскен, Ислам ұлтымыздың салтына бейімделген. Тіл ... ... ... адам ... ... пайызы - күні бүгінде араб, парсы тілдерінен. Ислам дінін қабылдағаннан кейін кісі аттарында Мұхаммед, Қожа, Саид (Сейіт), Ибраһим сияқты аттар жиі ... ... ... үшін дін мен ... дін мен патриотизм - ажырамас идеялар. Патша үкіметіне қарсы күресте діни ұрандар халыққа қуат ... ... ... ... «Аллалап» атқа қоныңдар!» деп би, жыраулар бата берген. Діни әдет, уағыздар халықтың мақал-мәтелдері мен ... ... де ... «Халықтан ұял, Құдайдан қорық», «Киімі жаманды ит ... ... ... ... ... тағы ... Бірақ осындай мол мұрамыздан соңғы ғасырларда қазақ ұлты айырыла бастады.
Кеңес заманында Қазақстанды басқа республикалар ... ... ... құрған» елдер десе, ХХ ғасырдың аяғы мен ХХI ... ... біз, ... ... ... ... Ислам Конференциясы Ұйымына мүшеміз. Биыл, 2011 жылы, сол Ұйымға төрағалық етеміз.
Елімізде он екі миллиондай мұсылман бар. Ислам - күнделікті ... өмір ... ғана ... ол ... ... позиция, дүниетаным, бір сөзбен айтқанда, тұтас өркениет ретінде енді қайта дами бастады.
Еліміздегі діни ... ... діни ... ... өскендігі, культтік орындардың көбейгені назар аудартады. 2010 жылдың басында ... 3776 діни ... мен 561 діни ... ... Сан ... ең көбі ... діни ... мен топтары - 2697. Ислам дінін ұстаушылар да, Ислам ғибадатханалары да сан ... ... - 2343. Ал 1990 жылы ... 46 Ислам бірлестіктері мен 46 мешіт болған.
1999 жылғы жалпыұлттық санақта дін ... ... ... жоқ. Ал 2009 ... ... осы ... орнын толтырып, дін мәселесіне назар аударды. Ел халқының 70,2 ... - ... 26,2 ... - ... 0,1 пайызы буддизм дінін ұстанатыны анықталды.
Бүгін бірқатар ТМД елдерінде «Мемлекеттің рухани тұрағы не?» деген сауалға жауап іздеуде.
Басты тіректің бірі дін мен ... ... ... Осы ... ... аға ... гөрі мәселе жас ұрпақтың діндарлығына, оның діни идеяларды, догматтарды қабылдауы туралы болып отыр. Ғылыми әдебиетте жастарды діни сеніміне қарай бес ... ... ... ... хабардар, бірақ әлі діни бағыт, бағдарламалары толық анықталмаған.
2. Өздерін «қазақпыз», сондықтан «мұсылманбыз» деушілер, бірақ дінге әлі ... ... Бұл - сан ... ең басым топ.
3. Кейбір мұсылман салт-дәстүрін орындаушылар, мұсылман салтымен неке қию, ... да ... ... саны ... ... ... ... ұстайды, намаз оқиды, мұсылман парыздарын орындауға тырысушылар.
5. Басқа дінді ұстанатындар, олар көп емес: аралас ... ... ... үйінде тәрбиеленгендер, сондай-ақ тұрмыс жағдайына байланысты басқа дінге ауғандар, әлі де ізденіс ... ... ... ... таяз ... де рас, ол ... біз әлі атеистік мемлекеттің ызғарынан арылған жоқпыз.
Заң бойынша азаматтардың атеист дүниетанымын таңдауға да құқы бар. Дінді мойындайтын жастардың арасында діни ... ... ... ... ... жүретіні де белгілі. Діндар жастар ұрлыққа, темекі тартуға, тіпті жемқорлыққа, құмар ойындарға қарсы емес. Бұл өмір қайшылықтарынан туып ... ... ... тұрмыстық жемқорлық, ұсақ-түйек пара беріп, мәселені шешуге етіміз үйренгендіктен де болар. Қазақтар «орамалын беріп, шаруаны бітірдік» деп жатады.
Дінге сену ... ... ... ... бал ашу, ... ... сәуегейлік жасаушыларға сеніммен де қатар жүруде. Тіпті теледидардан «барлық аурудан емдеймін», «барлық отбасылық мәселелерді ... ... ... ... ... ... күнде жарнама жасалып жатады. Бұл бұқаралық ақпарат құралдарының да тым коммерцияланғандығын көрсетеді.
Әрине, Ванга сияқты көріпкелдер, халық мойындаған ... ... жолы ... ... ... ... ... жемқорлықты, ұрлықты, басқа да адамгершілік жолынан тайғандарды сынайды. Ал енді «Қандай жағдайда Сіз дінге ... ... ... ... ... қолдау кажеттілігінен» десе, басқалары «басыма қиындық түскенде», «діни мерекелерде», «неке қидырғанда» деп жауап береді. Ал енді ... ... ... ... ... ... болса деймін», «Құранмен терең танысқым келеді», «Намаз оқи бастадым», «Араб тілін меңгергім келеді» дегендер де баршылық.
Еліміздегі Ислам діні туралы ... ... ... ... бас киімі хиджаб мәселесі жиі сөз болады. Бұл - шындығында, әлемдік мәселе. Хиджаб - араб ... ... ... ... ... ... басын, мойнын жауып тұратын орамал. Никаб - әйелдердің тек көздерінен ... ... ... Сауд ... шиит ... арасында тараған бас киім. Паранжа - Ауғанстанда тараған, бетті толық жабады, тек көздерінің тұсында ойылған жерлері бар. Бұлар қазақ әйелдерінің ... бас ... ... Мұсылман елдерінің әйелдері де бұл киімдерді кие бермейді. Мұны дін ұстаудағы маңызды фактор етіп көрсетудің қажеті жоқ.
Әлеуметтанушы-ғалымдар ... ... ... ... ... ... топқа бөледі. Мұсылман әйелдерінің бір тобының санасында бұл киім - жаңа діни рәміз. Олар Ислам ... ... мен ... араб ... меңгеруге зор мән бергенмен, қазақ тілін тіпті білмеуі де ... ... олар үшін ... құндылықтан гөрі дін басым.
Екінші топтың ұстанымы өзгеше. Бағзы заманнан бес уақыт намаз, діни мерекелер, жерлеу рәсімдері, ... ... ... ... да әйелдер орамал киді. Хиджаб - дегенмен қазақтың бөрік, сәукеле, тақия, кимешек-жаулығы емес, оны ... ... ... ... киім кию ... қарсылық бар.
Мұсылман әйелдер арасына өзінше діни орта қалыптасып келеді. Бұл ортада хиджаб киген әйел психологиялық жағынан колдау табады, діни ... ... да ... бар. Зерттеушілер діни қауымдастық арасында хиджаб киген қыз өзіне көзқарасы жақын ... да ... ... ... айтады, кейде тіпті хиджаб киген әйелге ашық-шашық жүргендерге қарағанда жұмыс табу қиын емес ... ... ... ... сүт ... ... болар ма еді арманың» деп Шортанбай ақын айтқандай, хиджаб кию ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Хиджаб төңірегінде пікірталас 1989 жылы Францияда әйгілі «орамалдар ісіне» байланысты ... 1989 жылы Крея ... ... ... үш мұсылман оқушы қыз бала мектептен қуылды. Мәселе саяси мән алып, діни сенім бостандығының кепілдігі туралы айтыс туды. Сонымен бірге ... ... ... ... діни, мәдени ерекшеліктеріне арнайы мән-маңыз беретіндігі белгілі болды. Осы саяси-мәдени ... ... ... ғалым, Гарвард университетінің профессоры Шейла Бенхабиб хиджаб тарту мұсылман әйелдерінің жоқшылық, сауатсыздық, зиялылығының төмендігінен ... ... ... ... ... өмір шындығының бейнелі көрінісі. Бүгінгі БАҚ типологиясын зерттеген ... ... ... осы ... ... қалыптасу және даму даму заңдылықтарын зерделей келіп, журналистиканың тарихи типтеріне діни-клерикалдық, ... ... және ... ... ... Осы ... діни журналистика зерттеу нысаны ғана емес, сондай-ақ кәсіп түріне де айналып үлгіргенін атап өтуіміз керек. Ғалымның пікірінше, ... ... ... ... ... ... да өзіндік орынға ие. «ХХ-ғасырдың соңында дәстүрлі идеологиялардың дағдарысқа ұшырауына қарай және адамзат өркениетінің жаңа сатысына өту барысында түрлі ... кез ... ... ... те ... ортақ құндылықтар талап етілген жағдайда дін мен шіркеудің өзіндік бір «қайта өрлеуі» өмірге келіп, мұнымен бір мезетте діни-клерикалдық журналистика ... ... дін ... қоғамдық өмірдегі рөлі артты, шіркеу ұйымдарының ақпараттық қызметі күрт жанданды» - деп түйеді Е.Прохоров.
Зерттеуші тілге тиек еткен ақиқат біздің ... де ... ... жоқ. ... 70 ... ... ... дінін ұстанатын Қазақстанда бүгінгі таңда жергілікті жерлерде мешіттер саны жылдан-жылға өсіп ... дін ... ... орта және ... оқу ... ... үстінде. Сондай-ақ жүздеген шәкірт Түркияның, Египеттің, Малайзияның білім ордаларында тәлім-тәрбие алды. Рухани тақырыпқа ... ... ... ... ... ... ... болды.
Қазіргі таңда әлемнің барлық елдерінде дерлік діни журналистика инфрақұрылымы қалыптасып үлгірген. Профессор Е.Прохоров «бұл ... ... діни және ... ... ... дербес басылымдар және ТВ мен радиохабар арналары арналары түрінде, сондай-ақ зайырлы газеттер беттеріндегі, теле және радиожелілер құрылымдарындағы арнайы айдарлар мен ... ... ... ... ... ... ... арнайы діни радио және телеуағызшы кәсібі өмірге келіп, олар жүргізген хабарлар аса ... ... ... ... деп ... ... ТМД ... сияқты, Қазақстанда да діни журналистика тәуелсіздік жылдары жедел дамыды. Араб елдері журналистикасы, журналистика және дін тақырыбына оқулықтар, ғылыми ... ... Осы ... ... ... ... докторы Намазалы Омашев пен доцент, филология ғылымдарының кандидаты ... ... ... атап ... ... Осы аталған авторлардың 2000 жылы «Қазақ университеті» баспасынан жарық ... ... ... ... атты оқу құралы бұл саладағы алғашқы қарлығаш ... Діни ... ... ... зерттеулерінің өзегі болып табылады. Оның «Араб журналистикасы» атты оқу құралы елімізде ғана емес, сондай-ақ ТМД кеңістігінде осы ... ... ... ... ... Рахима Шәріпқызы бұқаралық ақпарат құралдарында пайғамбарымыз (с.ғ.с.) бейнесінің көрініс табу ерекшеліктерін зерттеп жүргенін айитуымыз керек.
Ғалым Р.Бегімтаева «Дін және ... атты ... ... діни ... ... және даму ... зерттейді. «1992 жылдың 6-қаңтарынан бастап, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының діни-танымдық тəуелсіз газеті - «Иман» қазақ тілінен өзге ... жəне ... ... ... ... ... қалды. Оған қаржы табу қиынға түсті. Қазір Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының діни-танымдық «Ислам жəне ... ... мен 2003 ... ... «Иман» діни-танымдық журналы да шыға бастады. 1992 жылы Астана мешітінің үні «Нұр» газеті де жарық көрді-деп жазады ... жылы ... ... ... ... ... ... журналы оқырманын имандылыққа, тура да таза жолға бастайтын басылым ретінде көрінді. Шағын ақпараттан бастап, танымдық, прблемалық мақалалар, діни дастандар, ... ... ... Тілі ... түсінікті бұл басылым діни баспасөздің көшбастаушысы.
1998 жылы ... ... тану ... - ... нұр» деп ... Бұл ... Бухариден келген хадисте Пайғамбарымыздың «Дінді заманына сай үйретіңдер» ... ... ... ... ... ... ... айдарлары бар. Сондай-ақ бұл журналдың ерекшелігі-қазақ тілімен қатар орысша да шығуында. 1990 жылы Ə.Нұғыманованың басшылығымен ... ... ... қоғамдық бірлестігі құрылды. Соған орай осы бірлестіктің үні ... ... ... ... бас ... ... жетекшілігімен «Алдаспан» тəуелсіз журналы 1997 жылы дүниеге келген еді. Бұл басылымдардың мақсаттары да Ислам ... ... ... тəлім-тəрбие беру еді.
2001 жылдың желтоқсан айынан бастап, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мен Қазақстан қажылары қауымдастығының «Ислам» газеті шыға ... Жаңа ... ... теледидары жаңа діни хабарлармен толықты. «Қазақстан-1» арнасында Б.Тілеуханның, С.Ыбыраевтың, Б.Сапаралының діни хабарлары Қазақ теледидарын ... ... ... ... ... ... тудырды. Қазіргі кезде діни хабарды «Рахат» арнасы тұрақты ... ... Діни ... ... «Қазақстан теледидары мен радиосы» корпорациясында бас директор болып қызмет атқарған М.Тоқашбаевтың да еңбегін айта кету ... Жыл ... Сауд ... Ақпарат Министрлігі қажылық таупа етушілерді бұқаралық ақпарат құралдарында көрсету үшін мұсылмандар елінен журналистер шақырады. Сол ... ... ... ... Мекке-Мəдинаға шақырылған журналистердің ішінде 1999 жылы М.Тоқашбаев та ... ... ... көп мағлұматтар əкеліп, көрерменнің ықыласына бөленген болатын.
Р.Бегімтаева Қазақстанда діни журналистика, атап айқанда ислам ... ... жеке ... ... ... атап ... Осы ... ислам журналистикасы инфрақұрылымын қазіргі кезеңде жұртшылықпен байланыс институты толықтырып отырған атап өтуіміз ... ... ... ... ... ... телеканалы рухани құндылықтарды насихаттауда тәжірибе жинақтап үлгірді. ... ... ... ... ... Бекмұратұлы сияқты қаламгерлердің өз оқырман аудиториясы бар.
Діни журналистика, атап айтқанда ислам журналистикасы Ресей Федерациясында, атап айтқанда Татарстанда өркендеп келеді. Бір айта ... ... ... ... ... ... айналымға енген, құқықтық тұрғыда танылған. Еділ-Жайық өңірінде қазіргі таңда 18 ислам газеті жарық көреді, оншақты ... ... ... ... домендерде өз интернет-өкілдіктері бар. Татарстан мұсылмандары Діни басқармасының және Ресей ... ... ... ... жұмыс істейді. Жуырда «Исламтат» ақпараттық агенттігі құрылып, ресми ... ... ... ... 15 ... ... қосынын ұстайтын болады, сондай-ақ Қазақстанда, басқа да мұсылман өлкелерінде меншікті тілшілер тағайындамақ. Агенттіктің орталық интернет-сайты www.islamtat.ru. ... ... ... ТМД ... ... ... үшін 2008 ... қарашада Қазанда өткен жалпыресейлік мұсылман журналистері конференциясының маңызы ерекше болды. ... ... ... мен публицистері, саясаттанушылар, билік органдарының өкілдері қатысқан алқалы жиында Татарстан Республикасы Министрлер кабинетінің Дін ... ... ... ... Ренат Валиуллин, Ресейдегі тұңғыш “Бадр-Форте” ислам банкінің президенті Адалет Джабиев, Ресей Мемдумасының депутаты Шамиль ... ... ... ... ... ... ... Интернет-Порталының бас редакторының орынбасары Абдулла Ринат Мухаметов, “ТатарНьюс” сайтының редакторы Айнур Сибгатуллин, “Портал-Credo.Ru” сайтының бас ... ... ... ... ... ... бірінші орынбасары Орхан Джемаль сөз алды. Қазақстаннан келген мейман, республикалық «Наш Мир» газетінің бас редакторы Айдар ... ... зор ... туғызды.
«Исламтат» агенттігіне берген сұхбатында Татарстан Республикасы Министрлер кабинетінің Дін істері ... ... ... Ренат Валиуллин «Болашақта Ресей ислам университетінде ислам ... және ... ... факультеттерін ашу жөнінде мәселе көтереміз. Бұған қажетті әлеует ... ... ... ... ислам ілім-біліміне жеткілікті көңіл бөліп келеді» - деп атап ... Осы ... ... ... ... ... мұсылман елдерінде «ислам журналистикасы» бойынша мамандар даярланатыны туралы айта кеткеніміз жөн.
Татарстан ислам журналистерінің алқалы бас қосуында мұсылман БАҚ-тары мен баспаларының ... ... ... ... ... номинация бойынша 15 жүлдегер сый-сияпатқа бөленді. Атап айтқанда Ракип Гафаров, Рашит Минхажев, Хатип Гарай, Сулейман ... ... ... және ... ... ... талантты журналистер марапат ретінде қажылық сапарға жолдама алды. Үздік телесюжет ... ТНВ ... ... ... ... БАҚ ... ... газеті, зайырлы БАҚ-тарда мұсылман өмірін көрсеткені үшін «Российская ... ... ... ... ... БАҚ-тарында мұсылман тыныс-тіршілігін жан-жақты көрсете білген Нурия(Светлана) Максимова сыйлыққа лайық деп танылды.
Қазіргі таңда Қазақстанда экономикалық, құқықтық, саяси-әлеуметтік журналистика өркендеп келеді. ... ... ... ... құндылықтарды игеруге үндейтін ислам журналистикасы осынау мәртебелі санаттан лайықты орын алатын сәт те алыс емес.
Қорытынды
Қазіргі ... ... ... ... - ... билік деген ұғым қалыптасқан. Ақпарат пен ... ... бұл- ... ... ... ... ... Мемлекеттік істермен қоса жекебастық мәселелер алдымен теледидар мен газетте жарияланады. ... ... ... тез арада талқыға салуы арқылы ... ... одан да арта ... ... ... ... ... пен әділдіктің, шыншылдықтың жақтаушысы ретінде ... ... ... ... ... орны мен ... ... Байтұрсынов секілді біртуар, данагөй бабамыз мұра етпесе, басқаның айтуы мүмкін емес. Көзсіз, құлақсыз, тілсіз адам өмір сүре ... ... мәні ... ... үшін де ... ... жоқ, бәрі қараңғы екені сөзсіз. Сонымен қатар адам өміріне пайдалы тағы бір қажеттілік –дін. Өз ... ... ... оған ... қия бұл да бір адами жетістіктердің бірі. Бүгінде ақпарат құралы ... ... ... ... Бұл өмір ... ... ұлттық басылымдардың спасы артып, саны да көбеюде. Соның ішінде рухани ... ... ... ... арасына кеңінен таралуы. Бұл дегеніміз-қоғам ... жаңа ... ... ардың адам санасына орнауы, ұяттың ... ... діни ... ... тек қана аға буын өкілдерінің ғана емес жастрадың да назарын ... ... ... ... мойын бұрыс жаңа тәрбиелік мәні зор ... мен ... ... әкелді. Әрине, дін жайында бағдарлама немесе ... ... үшін ... кезекте діни сауаттылық қажет. Себебі дін нәзік те ... ілім және ... ... ... ... да көп. ... қалың жұртшылықты шатастыруың мүмкін. Сондықтан дәни тақырыпқа қалам тарту мол ... ... ... ... ...
Қорыта айтқанда, діни ұйымдар мен мемлекеттің қоғамға ықпалы бірдей емес. Ел тұрғындары, негізінен, мемлекеттің азаматтары, ал наным-сенім жағынан олар ... ... ... болмаса атеист, дінге бейжай, себебі адамның наным-сенімі тек дінмен шектелмейді. Мемлекеттің заңдарын орындау барлық азаматтардың міндеті десек, ал діни ... ... ... ... ... ... қарай болады.
Пайдаланған әдебиеттер:
1.Дінтану негіздері: Оқулық/Ауд.:Н.Ж.Бәйтенова, Қ.А.Затов, А.Т.Құлсариева, ... ... ... ... ... ... ... Саяси түсіндірме сөздік. Алматы : Дайк-Пресс, 2007
3. Дюргхейм Э. Элементарные формы религиозной жизни. М., 1912. C.65
4. ... ... как ... ... ... С.В. М.,1997. С.80
5. Государственно-церковные отношения в России (опыт ... и ... ... / Отв. ред. Овсиенко Ф. Г., Одинцов М. И., ... Н. А. / РАГС при ... РФ. М., 1996. - 252 ... ... жанжалдар саяси-идеологиялық емес, діни негізде жүреді // саяси ғылымдар докторы Г.Насимовамен сұхбат //Алаш айнасы. -2012. -12 ... ... Н.Ә. О ... ... ... и светских ценностей // ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Әлемдік және дәстүрлі діндер жетекшілернің ІІ ... ... ... ... ... С. И. и др. ... ... и психология религии. / Самыгин С. И., Нечипуренко В. Н., ... И. Н. ... ... 1996. - 672 ... диалог. Лицом к лицу (Материалы конференции) / Под ред. Р. Файнберга. М., 1995.
11.Жақып, Б.Ө.
Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму ... ... ... поэтика) [Мәтін] : Филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін ... ... ... / Жақып Б.Ө. - Алматы : Б.ж., 2004. - 54 б. - Б. ж.
12.Жақып, Б.Ө.
Публицистикалық шығармашылық ... ... : ... / Б. ... ; ред. А. Шурилова ; Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық ... - ... : ... ... ... ... ... дін және мемлекет қатынастары, «Дала мен Қала» газеті, №5, 04.02.2005 ж.
14.Қайрат Лама Шариф. Интерфакс Қазақстан. «Қабылданатын заңның 7 - ... А. – 2011. – 1-2 ... ... ... және ... «Дін қоғамымыздың ажырағысыз бөлігі». А. – 2011. – 3-4 б.
16. ... ... ... ... талабы – жаңа заңды қажет етеді». А. – 2011. 3-4 б.
17. П.В. ... ... ... ... 2008. 390 ... ... ... және дін арақатынасының негізгі мәселелері. «Жалын». 2010. – 10-11 б.
19. Закон о религиозный деятельности РК. ... ... А. – 1995. 12-15 ... ... о ... объединение и религиозный доверия совести РК. «Казахстанская правда». А. – 1995. 7-8 с.
21. Қазақстан ... ... ... ... және діни ... ... ... «Егемен Қазақстан». А. – 1995. – 3-4 б.
22. Ғ.Есім., ... ... ... ... А. – 2010. – 270 ... Д.Кенжетаев, Н.Асқаров, Ә.Сайлыбаев, Ө.Тұяқбаев. «Дінтану негіздері». Астана. - 2010. 209- 210-б.
24. А. Әшімұлы. ... ... ... ... ... А. – 2011. – 8-9 б.
25. ... Егемен Қазақстан. «Дін қоғамдағы өткір де нәзік мәселе». А. – 2011. – 5 б.
26. ... ... ... ... ... жік ... діни бірлестіктер тіркелмейді». А. – 2011. – 9-10 б
27. А. Айталы. Ұлттану (Оқу ... А.: ... 2000. – 145 ... және дін» ... ... ... 2011ж.
29.www.muftiyat.kz
30.e.gov.kz
31.inform.kz
32.http://kk.wikipedia.org/wiki
56

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«TSC Group» корпорациясының даму тарихы және бүгіні44 бет
«Оңтүстік Қазақстан телеарнасының өткені мен бүгіні»39 бет
Алматы қаласының тарихы, бүгіні мен ертеңі129 бет
Ақпараттық саладағы маркетингтік қызметтің қалыптасуы мен бүгінгі даму деңгейі54 бет
Ақтөбе облыстық музейлердің бүгінгі жетістіктері нарық заңдылықтарына бейімделген даму сатысының бірі112 бет
Бүгінгі поэзиядағы көне түркілік таным көріністері10 бет
Бүгінгі терминологияның даму сипаты5 бет
Бүгінгі тәуелсіз Қазақстан Республикасындағы діни ахуал75 бет
Бүгінгі тәуелсіз Қазақстан Республикасындағы діни ахуал: қатынастар мен үрдістер. Ислам діні62 бет
Бүгінгі экономикадағы шағын, орта және ірі бизнес және олардың байланысы14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь