Тамақтану тәртібі мен гигиенасы

Кіріспе

1. Тамақтану тәртібін білесің бе?

2. Тамақтанудың гигиенасы

3. Дұрыс тамақтану негіздері

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Адам тамақ үшін өмір сүрмейді, өмір сүру үшін тамақтанады. Ал, өмірдің дархан молшылығы да, қиын-қыспақ таршылығы да болуы ақиқат. Бүкіл ел басына қиыншылық түскенде, қол жеткенді қанағат қылып, киімнен кенде, тамақтан аш болған да уақыттар болды.
Қазіргі заманымыз да жақсарды, еліміз де жаңарды, тұрмысымыз да түзелді. Киім көк, тамақ тоқ деген сияқты талғай білсек, жоқ зат аз.
Ал, қазіргі уақытта біздің елімізде пайдаланылатын тағамдардың калориялық қуаты мол. Халқымыздың дастархан байлығымен қатар тамақтану мәдениеті де өсе түсуде. Денсаулық сақтау жөніндегі медициналық шаралар да ойдағыдай жүзеге асырылып келеді.
Дегенмен, көпшілігіміз тағамды ғылыми тұрғыдан, организм талабына сәйкестеніп талғай алмаймыз. Қазақ халқының тағамды пайдалану мен дайындауында ерте заманнан қалыптасқан ұлттық ерекшеліктері бар екені мәлім. Негізінен мал шаруашылығымен айналысқандығынан ет пен сүт көбірек пайдаланылған да, жеміс пен овощ өте сирек қолданылған.
Ал, қазіргі дәуірде әлеуметтік-экономикалық және тарихи жетістіктерге байланысты жалпы әдет-ғұрпымызға, сол сияқты тағам жөніндегі талғамымызға да біраз өзгерістер енді.
Міне, осыған байланысты тағам құрамы, оның сапасы, организмді қажетті қоректік заттармен қамтамасыз ету жөнінде білгеніміз әбден орынды. Әсіпесе, тағам құрамындағы организмге өте қажетті және оларды басқа заттармен алмастырып, орнын толтыруға болмайтын факторлар жөнінде хабардар болғанымыз жөн. Белок, углеводтар, май, витаминдер, тұздар т.б. заттар белгілі бір мөлшерде күнделікті пайдаланылатын тағам құрамында болуы қажет.
Тиімді тамақтану деп организмнің қоректік заттарға деген физиологиялық қажеттіліктерін толық қамтамасыз етуді айтады. Сапалы ас адамның дұрыс өмір салтын қалыптастыруда үлкен роль атқарады. Тиімді де сапалы тамақ – көптеген аурудан сақтандыратын, олардың алдын алатын қуатты фактор болғандықтан да адам денсаулығы мен өнімді еңбек ету қабілетін қамтамасыз етеді.
Адам тәулігіне қанша тамақ ішу керек? Бұл сауалға дұрыс жауап беру үшін ең алдымен лайықты тамақтану теориясына тоқталайық. Организмнің өсуі мен клеткаларының үнемі тұрақты түрде жаңарып тұруына қажетті тамақ, яғни қуаты мен құрылыс материалдарына деген қажеттілік адамның жасына, жұмысына, жұмысының сипатына, мекендейтін жерінің климатына лайық болуға тиіс. Сонымен бірге адам бір тәулікте ішкен тамағынан бойына қаншалықты қуат алса, соншалықты қуат шығындауы да керек. Олай етпеген жағдайда артық ішкен тамақтың зардабы көп ұзамай-ақ біліне бастайды.
1. Төрегелді Шарманов, Алматы, «Қайнар», 1996 ж., «Ас ішудің әліппесі»
2. А. Алдашев, Алматы, 1994 ж., «Тағам және денсаулық»
3. И. М. Скурихин, В. А. Шатерников, Алматы, «Қайнар», 1998 ж., «Дұрыс тамақтана білесіз бе?»
4. З. Жөкебайқызы, С. Сейсенбекқызы Алматы, «Рауан», 1993 ж.
5. С. А. Досмұхамедов, Т. М. Сыздықов, Алматы, «Нұр-кітап», 2001ж., «Тамақтанудың ғылыми негіздері»
        
        Жоспар
Кіріспе
1. Тамақтану тәртібін білесің бе?
2. Тамақтанудың гигиенасы
3. Дұрыс ... ... ... ... тамақ үшін өмір сүрмейді, өмір сүру үшін тамақтанады. Ал, өмірдің
дархан молшылығы да, ... ... да ... ... ... ел ... ... қол жеткенді қанағат қылып, киімнен кенде, тамақтан аш
болған да уақыттар болды.
Қазіргі ... да ... ... де ... ... ... Киім көк, тамақ тоқ деген сияқты талғай білсек, жоқ зат аз.
Ал, қазіргі уақытта ... ... ... тағамдардың
калориялық қуаты мол. Халқымыздың дастархан байлығымен ... ... де өсе ... ... ... жөніндегі медициналық шаралар да
ойдағыдай жүзеге асырылып келеді.
Дегенмен, көпшілігіміз ... ... ... ... ... ... ... Қазақ халқының тағамды ... ... ерте ... ... ... ... бар екені
мәлім. Негізінен мал шаруашылығымен айналысқандығынан ет пен сүт көбірек
пайдаланылған да, жеміс пен овощ өте ... ... ... дәуірде әлеуметтік-экономикалық және тарихи жетістіктерге
байланысты жалпы әдет-ғұрпымызға, сол ... ... ... ... ... ... ... осыған байланысты тағам құрамы, оның сапасы, организмді қажетті
қоректік заттармен ... ету ... ... ... ... Әсіпесе,
тағам құрамындағы организмге өте ... және ... ... заттармен
алмастырып, орнын толтыруға болмайтын факторлар жөнінде хабардар болғанымыз
жөн. Белок, углеводтар, май, ... ... т.б. ... ... бір
мөлшерде күнделікті пайдаланылатын тағам құрамында болуы қажет.
Тиімді тамақтану деп ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді айтады. Сапалы ас адамның дұрыс өмір
салтын қалыптастыруда үлкен роль атқарады. Тиімді де ... ... ... ... ... ... ... алатын қуатты фактор
болғандықтан да адам денсаулығы мен өнімді еңбек ету ... ... ... қанша тамақ ішу керек? Бұл сауалға ... ... ... ең алдымен лайықты тамақтану теориясына тоқталайық. ... ... ... ... ... ... жаңарып тұруына қажетті тамақ, яғни
қуаты мен құрылыс материалдарына деген қажеттілік адамның жасына, ... ... ... ... ... ... болуға тиіс.
Сонымен бірге адам бір ... ... ... ... қаншалықты қуат
алса, соншалықты қуат шығындауы да керек. Олай етпеген жағдайда артық ішкен
тамақтың зардабы көп ... ... ... Тамақтану тәртібін білесің бе?
Тамақтың - тіршілік атаулыға ауадай қажет екені бәріңе белгілі. Онсыз
адам баласы өмір сүре ... ... ... аш ... ... жүрсе,
денсаулығы нашарлап, қабілеттілігі төмендейді. «Өзі тоймастың көзі тоймас»
демекші, ішіп-жеген осы екен деп, ... ... ... тағы ... ... солай тамақтанғанда, біріншіден - организмде зат алмасу процесі
бұзылады. Екіншіден, дене ... ... ... ... ... жүрек-қан тамыр, жүйке жүйелерінің жұмысы нашарлап, адам ... Бұл ... ... ... ... ... ... немесе
кем ішіп-жеу адам түгілі тірі жәндіктің өзіне ... ... ... ... ... ... мен аяғы ауыр, нәрестелі аналарға
оның әсері күшті. Сондай-ақ, аз ... ... ... ... ... ... мөлшерден тыс тамақтанудың зияны көп.
Сонда не істеу керек дейсіңдер ғой. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... ... аударыңдар. Ол
кісі Алматыдағы Тағамдау институты тамақтану ... ... ... осы мәселені зерттеп жүрген маман. Сәтбек
ағаларыңның ... әр адам өз ... ... ... физиологиясына,
тіпті тұратын жерінің ауа-райына қарай ішіп жеуі керек екен. Яғни, тағамның
күш-қуаты оқушының 1 тәулікте жұмсаған ... ... тең ... ... кім ... ... істесе, солай тамақтануы керек деген сөз.
Егер оқушы белгілі мөлшерден тыс ішіп-жесе, ... ... ... қан ... ... ... ... Бауырдың қызметі
бұзылып, басқа да аурудың түрлері ... ... ... Ал ... ... организмнің қалыпты өсіп-жетілуі, зат ... ... ... ... сабақты игере алмай, ой мен дене жұмысына
деген қабілеті нашарлап, денсаулығына зиян келетіні осыдан.
Тағамдау институтының ... зат ... ... ... ... қарай өзгеріп отыратынын анықтаған. Олардың айтуынша, осы процесс
кісінің демалып жатқан сәтімен салыстырғанда, отырған ... 12 %, ... ... 20 %-ке, жүргенде 80-100 %-ке, ал жүгіргенде 400 %-ке ... ... ... жата ... болмайтыны, ішкен-жегенін дұрыс сіңіру ... жүру ... де ... ме, ... зат алмасу, энергия жұмсау мөлшері ересек
адамдарға қарағанда, анағұрлым жоғары екен. Керек ... ол ... ... ... ... ... ... болуы үшін Сәтбек ағаларың
жасаған ұл-қыздардың тағамдық ... ... ... ... ... |Қуаттылық |Белоктар, г. ... г. ... ... ... | | ... ... | | |г. |
| | ... |Оның |Барлығы ... | |
| | | ... | ... | |
| | | ... | ... | |
| | | ... | ... | |
|6 |2000 |69 |45 |67 |10 |285 ... |2350 |77 |46 |79 |16 |335 ... /е/ |2750 |90 |54 |92 |19 |390 ... /А/ |2500 |82 |49 |84 |17 |355 ... /е/ |3000 |98 |59 |100 |20 |425 ... /А/ |2600 |90 |54 |90 |19 |360 ... е – ер ... А – қыз бала.
Мысалы, 6 жастағы оқушы тәулігіне 2000 ккал энергия ... ... ... есеппен 2300 ккал, 11-13 жастағы қыз бала – 2500 ккал, ал ер
бала – 2700 ккал, 14-17 ... ... – 2600 ... ...... ... екен. Бұл жалаң сандардан сендердің жестарың ұлғайған сайын
энергия жұмсау мөлшері де ... ... Шын ... олай емес,
- дейді Сәтбек ағаларың. – Керісінше, дене ... ... ... ... ... ... ... жұмсау да анағұрлым көп. ... жас ... ... ... болады да, бойында зат алмасу процесі өте жылдам
қарқынмен жүреді. Төмендегі кестеде осы жағдайғы байланысты әр жастағы ... ... ... қуаты (энергиясы) мен соған сай түзілетін
заттардың мөлшері көрсетілген:
|Оқушының ... ... г. ... г. ... |
|жасы, ... | | ... ... | | |г. |
| | ... |Оның |Барлығы |Оның | |
| | | ... | ... | |
| | | ... | ... | |
| | | ... | |майы | |
|6 |112,3 |3,9 |2,5 |3,8 |0,6 |16,0 ... |97,9 |3,2 |1,9 |3,3 |0,7 |14,0 ... /е/ |83,3 |2,7 |1,6 |2,8 |0,6 |11,8 ... /А/ |73,5 |2,4 |1,4 |2,5 |0,5 |10,4 ... /е/ |65,2 |2,1 |1,3 |2,25 |0,4 |9,2 ... /А/ |55,7 |1,9 |1,1 |1,9 |0,4 |7,7 ... - өмірді, өсіп-өнуді, денсаулық пен адамның жұмысқа деген
қабілетін сақтау амалы. Организм тамақ және ... орта ... ... ... көп ... бөліктерден тұрады: белок, май, көмірсу,
макро және микро ... ... ... ... йод, ... және т.б.), сондай-ақ, витаминдерден, фитоцидтер мен клетчаткадан.
Ұтымды ... – ол ... ... қажетті заттармен организмді
қамтамасыз етіп, қуат, қимыл және тағы ... ... ... ... ... ... ұстайтын тағамдарды қолдану. Ұтымды (тиімді)
тамақтанудың негізгі элементтері :
1. Тәуліктік қоректі заттардың ... ... ... ... ... тәртібі.
3. Энергия балансын (тепе-теңдігін) сақтау.
Рационалды (толық мәнді ... ... – ол ... қуат
және сапалық құрамын, қоректік заттардың деңгейлік ара-қатынастарының
тұрақтылығын, қорытылуын және сіңірілуін, ... және ... ... ... қажет етеді. Мұнымен қатар, тамақтану ... ... оның ... ... ... ... шамасын,
құрамын т.с.с. анықтауды керек етеді.
2. Тамақтанудың гигиенасы.
Адамның денсаулығы ... оның ... және ... ... ... ... арқылы адам өз денесіне қажетті заттарды алып
отырады.
Қандай қенеулі заттар астың құрамына кіретінін айтыңдар.
Ас тағамдары әр түлі ... ... бір ... ... ... оның ... ... адамның аса
тәбеті тартпайды. Астың құрамында өсімдіктер және жануарлар өнімі болуы
қажет.
Дәмдеп ішкен ас жылдам және ... ... ... мол ... ... ... мен ... әсер
етеді.
Тамақтану мезгілі. Асқорыту жүйесінің жақсы жұмыс істеуі үшін ... бір ... ... ... Үнемі бір мезгілде тамақтанып отыпған
адамның асқорыту мүшелерінің бездерінен тамақ ... сөл ... ... ас қарынға және ішекке түсісімен ыдырап, ... ... ... – оның ... қорытылып және жақсы сіңуіне шартты
жағдай.
Күніне төрт мезгіл тамақтанған жөн. Ересек адамдар күніне үш ... ... төрт рет ... асты ... ... ... ас – 25 %, түскі ас – 15 %, кешкі ас – 20 %.
Есіңде болсын!
Тамақты өте кешігіп ішу және ... ... жиі ... ... ... әкеліп соғады. Кешкілік тамақты ұйықтаудан екі сағат
бұрын ішу керек. Бұл ... ... ... ас ... ... Асты
ішуден бұрын қолды мұқият сабындап жуады. Асты ассықпай, жақсылап шайнау
керек. Тамақ ішіп отырғанда ... ... ... ... ... ... сөйлеуге болмайды. Астың тым ыстық та, өте салқында болмағаны жөн.
Ас ішкеннен кейін ауызды ... ... ... астың қалдығынан тазартып
отыруға әдеттену керек.
Ас кенеулі және әр түрлі болуы ... ... ... ... ... ... жұмысын қамтамасыз етеді.
3. Дұрыс тамақтану негіздері.
Адам өмір сүру процесінде үнемі жұмыс істейді. Ол үйлер мен ... ... мен ... ... жер ... егін егеді, өнім
жинайды, ғылыми еңбектер мен романдар жазады, басқа да пайдалы ... ... ... ... дем алып, бей-жай жатқанның өзіне адам
өзі де аңғармай, жұмыс істей береді, өйткені оның ... ... ... ... оның ... ... клеткасында зат алмасып жатады.
Организмнің жұмыс істеуіне байланысты жұмсалған энергияның тамақтану
мен тыныс алудың ... ... яғни ... пен оттегін қабылдау және
пайдалану арқылы ғана есесі толады.
Адам организмі ... ... қана ... онда ... ... ... ... клетка ішіндегі әр түрлі компоненттердің құралу
және жаңару процесі үздіксіз жүріп ... Бір ... ... ... ... пайда болады. Клеткалар өмір сүретін уақыттың ішінде
оларда, ... ... ішкі ... құрылымдар талай рет алмасады. Осы
«жөндеу» жұмыстарының бәрі үшін адам организміне «құрылыс материалы» керек,
ал оны тамақтану арқылы ғана ... ... адам ... кейбір биологиялық активті қосындылар,
атап айтқанда белгілі бір гормондар мен ... ...... ... молекулалық құрамдас бөліктері) тамақ өнімдерінде ... және ... деп ... ... заттардан түзіледі, ал
«витаминдер» деген сөз ... ... ... үшін қажет аминдер»
дегенді білдіреді (шын мәнінде, алғашқы ашылған витаминдерде ... ... және олар ... ... табылады, сондықтан неғұрлым кейінгі
витаминдердің кейбіреулері аминдер болмай, ... ... ... ... ... ... «витаминдер» деген атау ғылыми
әдебиетке де, әдеттегі өмірге де берік еніп алды.
Сөйтіп, ... ... оның ... ... ... ... ... клеткалары мен тканьдерінің түзіліп, жаңаруы үшін ... ... ... үшін қажет болатын қоректік заттар
түсуінің, қорытылуының, сіңуінің және ... ... ... ... процесінде сыртқы ортаның қоректік заттар ... ас ... ... ... ... түседі, ас қорытатын
ферменттердің әсерінен қажетті өзгерістерге ... ... мен ... сөйтіп, организмнің ішкі ортасының факторларына айналады.
Организмге қажетті қоректік заттардың тиімді мөлшерде және қажет
уақытында ... ... ету өте ... ... ... ... өзі не?
Шын мәнінде, мұның өзі тамақтанудың мынадай негізгі үш принципін
сақтау:
1. Тамақпен келіп түсетін энергия мен ... ... ету ... ... тепе-теңдігі, басқаша айтқанда, энергия
теңдестігі.
2. Организм ... ... ... ... бір ... ... ... Тамақтану режімінің сақталуы (тамақты белгілі бір уақытта ішу
және әрбір ... ... ... бір ... ... ішу).
4. осы прициптердің әрқайсысын толығырақ қарастырып көрейік.
Қорытынды.
Қорыта айтқанда, «Біз, ... үшін өмір ... өмір ... - деп ... адам өмір сүру ... ... мықты болу
үшін, ағзасы дұрыс өсіп, жетілу үшін, тамақтанады.
Тамақтану организмге оның ... ... ... ... үшін,
дененің клеткалары мен ткандерінің түзіліп, ... үшін және ... ... үшін ... ... қоректік заттар түсуінің,
қорытылуының, сіңуінің және ассимиляциялануының күрделі процесі ... ... ... ... ... ... түріндегі
факторларды ас қорыту органдарымен тығыз әрекетке түседі, ас ... ... ... ... ... ... мен ... сөйтіп, организмнің ішкі ортасының факторларына айналады.
Организмге қажетті қоректік заттардың тиімді мөлшерде және ... ... ... ету өте ... ... ... өзі тамақтанудың мынадай негізгі үш приципін
сақтау:
1. Тамақпен ... ... ... мен адамның тішілік ету кезінде
жұмсайтын энергиясының тепе-теңдігі, басқаша айтқанда, энергия теңдестігі.
2. ... ... ... ... ... бір ... ... қанағаттандырылуы.
3. Тамақтану режимінің сақталуы (тамақты белгілі бір уақытта ... ... ... ... белгілі бір мөлшерде тамақ ішу).
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Төрегелді Шарманов, Алматы, «Қайнар», 1996 ж., «Ас ... ... А. ... ... 1994 ж., ... және ... И. М. Скурихин, В. А. Шатерников, Алматы, «Қайнар», 1998 ж., «Дұрыс
тамақтана білесіз ... З. ... С. ... ... ... 1993 ... С. А. Досмұхамедов, Т. М. Сыздықов, Алматы, «Нұр-кітап», 2001ж.,
«Тамақтанудың ғылыми негіздері»

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жас физиологиясы және мектеп гигиенасы пәнiнен дәрістер20 бет
Мектеп оқушыларын тамақтандырудағы қызмет көрсетуді ұйымдастыру35 бет
Тамақтану гигиенасы жайлы11 бет
Тамақтану гигиенасы туралы6 бет
Тамақтану гигиенасы. Тамақтану режимі. Қазақтың ұлттық тағамдарының маңызы мен ерекшеліктері22 бет
Геронтология мәселелері жайлы3 бет
Жезқазған кен орнын ашу, қазып алу және жерасты жұмыстарымен қамтамасыз етудің жобасы100 бет
Жұмыс аймағы ауасындағы зиянды газдар мен булардың құрамын анықтау21 бет
Отбасы мен мектептің өзара әрекеті8 бет
Табиғи су көздерін санитарлық –гигиеналық тұрғыдан бағалау37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь