Қазақстың ұлттық киімдері

Қазақтың ұлттық киімдері- қазақ халқының қол өнері көне заман тарихымен бірге дамып, біте қайнасып келе жатқан Орта Азия халықтарының және орыс халқының қол өнерімен де ұштасып жатыр?Қол өнерінің басты бір саласы- киім тігу. Ерте заманнан күні бүгінге дейін өзініңқадір - қасиетін жоймай, қол өнерінің озық үлгісі ретінде ғана емес, әрі әсем, әрі ыңғайлылығымен де пайдаланудан қалмай келе жатқан қазақтың ұлттық киімдері әлі де аз емес. Олардың кейбіреулерін ескінің көзі қарттар күнделікті киіп жүрсе, енді біреулерін қыз ұзату, келін түсіру тойларында ойын-сауыққа пайдаланады(қалындыққасәукеле кигізу), сондай-ақ көпшілігі театрлардың арнаулы заказы бойынша тігіліп жүр. Алматыдағы “Қазақстан” магазінінде, облыс орталықтаында ұлттық киімдер (шапан, мәсі, бөріп, қамзол т б.) сатылады. Төменде солардың неғұрлым көп тараған бірнеще түрінде жеке-жеке сипаттама беріп отырмыз.
Айырқалпақ - ерлердің киізден тігілген жеңіл бас киімі. Айырқалпақ жұқа етіп басылған ақ киізден тігіледі.Ол негіздегі екі бөліктен құралды. Олар – қалпқтың төбесі және етегі (кейде қайырмасы деп те атайды). Қалпақтың төбесі төрт сайдан түрады. Шебер пішілген төрт қиынды киізді арасына қара барқыттаң сыздық салып, қайып тігеді.Сонда қалпақтың төбесі күмбез тәріздес болып шығады. Қалпақтың етегі жалпақтығы төрт елідей етіп, дөнгелектеп қиып алынға—ақ киіздеп жасалады да. Оны жоғарғы бөліктің етегіне сыздық салып қондырады. Сәнді болу үшін, қалпқтың қайырмасының астыңғы, жағы кейде қара баркытпен көмкеріледі. Қалпақтың төбесіне қаора не басқа түсті шашақ тағып, төбесінің төрт сайы әр түрлі жібек жіптермен кестеленеді. Ақ киізден тігілген айырқалпақ әрі жеңіл, әрі салқын, әрі сөнді болып келеді.Соңғы кезде жергілікті өнеркәсіп орындары, айырқалпақты әр түсті киізден жасап шығарып жүр.
Байпақ- жылылық үшін етектің, мәсінің ішінен киетін киізден тігетін аяқ киім.Қыста киетін байпақтың қиізі қалың; ал жазда киетін байпақтың киізі жұқа болады. Байпақ тігудің екі тәсілі бар. Онын бірі,табанын бөлек салып ұлтарып тігу;екіншісі, тұтастай қусырып тігу. Байпақтың тігісі аяққа батпау үшін оны сыртынан тігеді. Тігуге түйе немесе қой жүнінен иірілген шуда жіпті пайдаланады.
Жүннен тоқылатын бпйпақтардың қонышы қысқа болады.Ерте кезде оны шұлғау орнына киіз байпақтың ішінен кию үшін де пайдаланған.Казіргі кезде бәтеңкенің, қысқа қонышты етіктің, мәсінің ішінеен киеді. Байпақ түйе жүнінен, қой жүнінен, ешкінің түбітінен тоқылады. Мұндай байпақтар әрі жылы, әрі жылы, әрі жеңіл, әрі жұмсақ болады.
        
        Қазақстың  ұлттық киімдері
Қазақтың ұлттық киімдері- қазақ халқының қол өнері көне ... ... ... біте ... келе жатқан Орта Азия халықтарының
және орыс халқының қол өнерімен де ұштасып жатыр?Қол өнерінің басты ... киім ... Ерте ... күні бүгінге дейін өзініңқадір - қасиетін
жоймай, қол өнерінің озық үлгісі ретінде ғана ... әрі ... ... де ... ... келе ... қазақтың ұлттық киімдері
әлі де аз емес. Олардың кейбіреулерін ескінің көзі қарттар күнделікті ... енді ... қыз ... ... ... ... ойын-сауыққа
пайдаланады(қалындыққасәукеле кигізу), сондай-ақ көпшілігі театрлардың
арнаулы заказы бойынша тігіліп жүр. Алматыдағы “Қазақстан” ... ... ... ... ... ... ... қамзол т б.)
сатылады. Төменде солардың неғұрлым көп тараған ... ... ... ... ... - ерлердің киізден тігілген жеңіл бас киімі. Айырқалпақ
жұқа етіп басылған ақ киізден тігіледі.Ол негіздегі екі бөліктен құралды.
Олар – ... ... және ... ... ... деп те ... ... төрт сайдан түрады. Шебер пішілген төрт қиынды киізді
арасына қара барқыттаң сыздық салып, қайып ... ... ... ... ... ... Қалпақтың етегі жалпақтығы төрт елідей етіп,
дөнгелектеп қиып алынға—ақ киіздеп жасалады да. Оны ... ... ... салып қондырады. Сәнді болу үшін, қалпқтың қайырмасының
астыңғы, жағы кейде қара баркытпен көмкеріледі. Қалпақтың ... ... ... ... ... тағып, төбесінің төрт сайы әр түрлі жібек жіптермен
кестеленеді. Ақ киізден тігілген айырқалпақ әрі ... әрі ... ... болып келеді.Соңғы кезде жергілікті өнеркәсіп орындары, айырқалпақты
әр түсті киізден жасап шығарып жүр.
Байпақ- жылылық үшін етектің, мәсінің ... ... ... ... ... ... ... қиізі қалың; ал жазда киетін байпақтың
киізі жұқа ... ... ... екі ... бар. Онын бірі,табанын бөлек
салып ұлтарып тігу;екіншісі, тұтастай қусырып тігу. Байпақтың тігісі аяққа
батпау үшін оны сыртынан тігеді. Тігуге түйе ... қой ... ... ... ... ... бпйпақтардың қонышы қысқа болады.Ерте кезде оны
шұлғау орнына киіз байпақтың ішінен кию үшін де пайдаланған.Казіргі кезде
бәтеңкенің, қысқа ... ... ... ... ... ... ... қой жүнінен, ешкінің түбітінен тоқылады. Мұндай байпақтар ... әрі ... әрі ... әрі ... ... ... ертеден қалыптасқан ұлттық бас киімі, оны бағалы аң
терісінен және жас ... ... ... Оның жаздық және қыстық
түрлері болады. Терінің түріне қарай бөрік әр алуан аталады. Құндыз бөрік,
сусар бөрік, кәмшат бәрік, ... ... ... ... ... бөрік, т.б. деп
аталады.Оны ерлер де, қыздар да киеді. Бөріктің төбесі көбінесе алты ... сай ... ... Оны ... ... ... ... жұқа киізден төрт
не алты сай етін пішеді. Әр сайдың ... ... ... үш бұрыш
тәрізді, етек жақтары тік төрт бұрыш болады. Осы қиындылардың бір бетіне,
шұбереқтен астар, екі ... жұқа ... ... шүберек салып, жиі егін
сыриды.Одан соң жеке-жеке сайларды ... ... ... де,
сыртынан да жөрмен тігеді. Оның сыртын асыл матамен тыстайды. Бөріқтің іші
сай болса, оның тысы да ... сай ... ... ... ... жай матамен астарлан тігеді де төменгі жағын төрт елідей терімен
көмкереді.
Бүрын қыздар киетін төбесіне үкі, жібек шашақ тағып, зер ... ... ... ... ... ... ... күміс түйме кадаған.
Кейде бөріктін етегін жауып тұратындай етіп ... зер не ... ... ... ... ... ... қыргыз, башкүрт, татар,
уйғыр т.б. халықтар да киеді.
Жаулық- әйелдердің бас киімі. Оны ак ... ... ... ақ ... ... ... ... тартады. Ол тарту төсіліне қарай
қарқара, құндік ден аталады. Жаулық тұтас енімен алыынған, ... ен ... ... бір ... метрдей етіп қиып алып, шеттері жіңішке
ғанабүгіліп жасалады. ... ... ... ... бір ұшын ... келтіре сәл шығарып қояды да, қалған бөлігін кимешектің ... ... ... ... ... етіп ... Жаулықтың
ұзындығына байланысты қарқараның биіктігі де әртүрлі болып келеді. Күндік
жаулық кимешектің сыртынан жартылай оралып,тартылады. ... ... ... ... қарсы жүргенде күндіктін мандайындағы үш бұрышты қаттаманы
еңқейтіп түсіріп қояды. Оның желке тұсында қарқара жаулығынан гері
ұзындау, етегі әйелдің арқасын ... ... ... ... үш
бүрыштықаттама шыққан жнрінен және әйелдің желкесіне келетін тұсынан
түйреуішпен түйреп бекітеді. Казақстаның әр облыстарында жергілікті
қалыптасқан дәстүрге қарай ... әр ... ... ... ... ... көзі - әжелер болмаса, жастар тартпайды.
Күпі – матамен тыстан , ішіне түйенің, қойдың жабағы жүнін салып
тігетін ұлттық сырт киім. Купі әрі ... әрі жылы ... оны ... ... де, ... да кие ... Әйелдер кұпісінің жағасы кестеленін,
жеңіне кұндыз салынын сәндеп тігілетін. Ол әсіресе жазғытұрғы және күзгі
қара суықта киюге қолайлы. Купіге тартатын жүнді жылы суға жуып ... ... ... ... ... ... Күпінің тысына барқыт, мәуіті
сияқты әрі мықты, әрі қалың, әрі көтеретін бір түсті мата пайдаланылады.
Шапан сияқты күпінің де екі өңірі, ... ... екі жеңі және ... болады.
Күпінін ең алдымен тысын пішін алады да, оған жүнді салып, бидай шүберекпен
бірге көктен тігеді. Күпінің тысын машинамен не ... ал ... ... ... ... ... келтірін, жіңішке шуда жіппен не жуан мақта
жіппен ... Одан саң оның ... ... ... мен тысын қосып айналдыра
бір тігіс жүргізеді. Күпіге көбінесе маьадан қайырма жаға не тік ...... ... киім. Онда жең де, жаға да болмайды. Күрте
екі мен ... ... ... ... ... ышқырынан аспайды. Күртені
мақта не жұн тартып та, теріні матамен тыстап та тігеді. Астарына кез
келген мата жарайды. Әйелдер киетін күртеге ... шағи ... ... ... ал ерлер киетін күртеге барқыт, мәуітім секілді әрі мықты,
әрі калың бір түсті мата ... Тері ... тігу үшін ... ... ... ... андардың терісі мен қозының, лақтың елтірісі, кейде
тіпті қойдың терісі, қылшығынан тазартылған ешкі түбіті пайдаланылады.
Ісмер ең алдымен күртенің тысын ... ... да, одан соң сол ... пішеді. Ол үшін теріні алдымен күрап күрте шығатындай етіп алады.
Оның тігісін тақыр жағына ... ... ... ... ... ... ... шүберек көктеп, терінін өзін жеке тіседі. Одан кейін сыртын
матамен тыстайды да, шүберекті тысына айналдыра жапсырады. Күртені мақта не
жүн тартып тіккенде ен ... тысы мен ... ... алып , астарлық
қиындының үстіне мақтаны не жүнді біркелкі етіп тартады. Ең соңында
күртенін екі өнірі мен ... ... ... ... айналдыра басқа
матамен, кейде сол тыстық матаның қиығымен ... ... әрі ... ... ... әрі ықшамды киім. Күртені жейде не көйлектің
сыртынан, бешпенттің ішінен киеді. Қамзол - ... ұлт ... бір ... көйлек сыртынан киеді. Ол барқыт, пүліш мақпал сияқты асыл, саналы
кездемелерден тігіледі. Қамзолды кей жерлерде «жеңсіз ... ... деп те ... ... жең де, жаға да ... және де ... тек тыс пен астардан түрады. Қамзолдың астары үшін көбінесе атлас,
шағи, торғын пайдаланылады. Оның екі ... ... сөл ... ... ... Сондықтан, түйме орына қамзолдың алдына зергерлер әшекейлеп
жасаған, ... ... асыл ... көз ... қаусырма қалады.
Қамзолдың желкесінен бастап екі өніріне және етегіне айналдыра алтын оқа
басады не зер тігеді. Ейде кұндыз бен түлкінін қара пүшпағымен
әдіптейді.Қыздар мен жас ... ... ... өте мөте сәнді болады.
Оның екі омырауына алтын, күміс жалатқан ... ... ... меруерт,
маржандар тагылады. Кейбір жерлерде күміс теңгелерді тесіп тағып қояды.
Қазіргі кезде жергілікті өнеркәсіп орындары барқыт пен ... ... ... ... болды. ... ... ... киім. Ол қолды суықтан ,жүмыс кезінде жарақаттанудан ... ... ... ... ... бес ... үш ... тұйықбас
деп ал тігілетін материалына карай тері қолғап, жарғақ қолгап, тоқыма
колғап, брезент қолғап болып бөлінеді. Тері ... ... ... ... Егер тері ... онда оның ... матамен тыстайды. Тері
колғапты көбінесе тұйықбас етіп, жарғақ қолғап тықыр теріден астар салып,
көбіне бес саусақ түрінде тігіледі. Тоқыма қолғап түйенің, койдың ... ... ... ... ... бес ... да, үш ... да,
тұйықбас та болады. Қатты қайырым жұмыс істейтін адамдарға брезентқолғап
керек. Ол тұйықбас болады. Қазіргі кезде женіл өнеркәсіп орындары қолғаптың
алуан шығарады. Қолғаптың ең ... ... бірі – ... ... «Биялай». Биялай түйенің мойнақ терісінен, бұғы, бұлан секілді
андардың, өгіздің қалың мойын терісіненсірідей тігіледі. Бүркіттің
тегеуіріні басқа теріні тесіп ... ... да ... ... ... ...... ... киетін бас киімі. Оны құндыз, бұлғын, сусар,
жанат, түлкі, қарсақ, суыр т.б. аңдар мен құлын, бұзаудың терісінен, қозы
мен лақтың ... ... ... ... екі кұлағы мен төбесінен
және артқы құлағынан тұрады. Малақайдың төбесін екі түрлі тәсілмен пішеді.
Бірінші теріні төрт не алты сай ... етіп ... ... да, біріктіріп
құрайды. Оның сайларының түйсетін ұштары үшкіл болады да,етек жағы тік төрт
бұрыш тәрізді болып келеді. ... ... оның ... тік төрт бұрыш пішінді
ұзыншак етіп қиып алып, қусырып ... оған ... төбе ... мандайы оның екі құлағының арасына дәл келетіндей төрт бұрыш
пішінді болады. Артқы құлағының биіктігі мандайының биіктігінен сәл кемдеу,
кейде бірдей етіп алынады. Оның ... екі ... ... дәл сиып
тұрарлықтай болуға тиіс. Малақай тіққенде теріге өлшеп ... ... не жүн ... ... ... ... шұберек салып сыриды. Малақай әрі
жылы, әрі сыпайы бас киім. Қазіргі кезде кәсіпорындар өте сәнді малақай
тігіп шығарады. Малақай ... ... ... де ... – аяқ ... бір түрі, оны былғарыдан, шегіреннен, кұрамнан
тігеді. Мәсінің ... ... не ... ... ... ... қонышы
астарланып, көмкеріледі. Ал ұлтаны жалаң қабат болады. Ол тарамыспен ішкі
жағынан жөрмеп немесе жара ... ... тігу ... ... ... ... ең алдымен мәсінің басын, қонышын жұқа былғарыдан, ұлтанын
қалың былғарыдан пішіп алады. Одан соң тігісін ішіне қаратып, ... ... ... мәсінің қонышын тігеді. Мәсі - әрі жеңіл, әрі
жұмсақ аяқ ... Ол ... ... үшін аса ... ... ... ... мәсіні көптеп шығаратын болды. Аяқ киімнің бұл
түріне деген сұраныс жалдан-жылға көбейе түсуде. ... ... ... ... ... ... былғарыдан тігілетін жылы аяқ киім. Ол,
негізінен, кыс бойы далада қызметте ... ... ... қолайлы. Саптама етік жылқының, сиырдың терісінен иленген
былғарыдан, көннен тігіледі. Ол түзу табан және қисық табан ... ... ... ... ... ... ... тұрарлықтай ұзын болады. Ал басының
ойындысын қонышының ойындысына дәл ... ... ... ... қос
тарамыспен тігеді. Басын қондырған соң оның қонышын кусырады. Етіктің
қонышын қусырғанда етік жылы әрі ... юолу үшін ... ... ... ... ... ... қос тарамыспен жиі етіп тігеді.
Сәукеле - әйелдің бас киімі, оны ұзатылған қыздар және оның жанына еріп
жүретін кұрбылар киген. ... ... ... – тәж, төбе, құлақбау
және артқы бойы. Сәукеленің төбесі қиық конус тәрізді болып келеді. ... ... деп ... ... дөңгелек айдары боллады. Оны асыл
тас, алтын, күміс, меруерт, маржанмен ... ... ... ... ... екі ... ... одан да биік болады.
Сәукелені өлшеп пішіп алып, ішіне астар, сырт ... ... ... ... етіп ... Одан соң оның ... қамқа, дүрия, торғын сияқты асыл
матамен тыстайды. Сәукелені әшекейлеу үшін оның тысының сыртынан зер ... ... ... ... Оның ... ... не қара барқытпен
әдіптеп көмкереді. Ал мандай тұсына зер не жібек ... ... ... ... ... ... асыл тастан көз орнатқан алтын, күміс
түйреуіштермен бокітеді. Сәукеленің ең ... ... ... ... ... ... ... Ол көйлектің етегі сияқты жерге сүйретіліп
жүреді. Сәукелге ұзын құлақ бау тағады. Оны шеті шырайналдыра зер не ... ... ... ... ... ... түйреледі.Қазіргі кезде де
кейбір жерлерде қалыңдықтың басына сәукеле кигізіп, ақ ... ... ... ...... ... ... Тақияның түрлері көп. Биік төбелі, тегіс төбелі және үшкір тобелі
тақия. Ерлер киетін тақияда теңге, моншақ, тана болмайды. Оның ... ... «ат ... «шырмауқ» сияқты өрнектермен кестеленеді, машинамен,
қолмен «тандай», «ирек», қабырға тігістермен әдеміленіп сырылады. Тақияны
пүліштен, қыжымнан ал астарын жібек, сөтеннен тігеді. Биік ... ... ... төбелі тақияның тігілуі бірдей. Ал үшкір төбелі тақияны тікқенде оның
етегін жалпақтығын ұш елідей етіп тік төрт бұрыш етіп қиып ... ... үш ... ... төрт не алты ... құралады. Алдымен оларды
тігісін ішіне қаратып құрайды да, одан соң сайлардың етегін тақияның
етегіне қондырады. Тақия мыжылмай өз ... ... тұрұ үшін оның ... қос ... беттестіріп жиі етіп сыриды. Одан кейін тысын жауып, шетін
басқа түсті матамен әдіптен ... ... және ... ... ... қоспа тігістері білінбеу үшін сол тігістерді бастыра жібек жіппен
әдемілеп шалып тігеді. Қазіргі кезде жергілікті кәсіпорындар әр ... ... ... Тон – ... ... ... бірі, оны
қойдың, ешкінің және кұлынның терісінен тігеді. Тон тігетін теріні ең
алдымен шел ... ... Одан соң оны ... ... не ашық ... ... иі әбден қагған кезде жүн жағын жуып тазартады да, тақыр
бетіндегі идің қалдығын тастайды. Осындан ... оны ... ... ... ... ... тон тіккенде терінің жүні және тігісі ішіне қарайды.
Оның тақыр бетін бояумен, қарағайдың қабығыжәне рауғаштың ... ... ... ... ... үшін ... кезде жергілікті
кәсіпорындар кой терісінен сәндеп тігілген тондар өндіретін болды.
Шапан – Қазақстан мен Орта Азия халықтарының үлттық ... Оны ... ... жүн, ... салып, астарлап немесе қос астарлап сырып
тігеді. Ол негізінен тік жағалы, ішінара қайырма жағалы да ... ... ... ... ... ... ... шапан деп болінеді. Қыз-келіншекткрге
арналған қималы шапанды түрлі-түсті масатыдан тігіп, жағажеңіне, етегі ... ... зер ... ... ... асыл тастар орнатылған күміс қансырма
тағады. Казіргі кезде түрлі-түсті масатыдан екі өнірі мен жені ... зер ... ... ... тігілін сатылады. Қазақ халқының
арасында сыйлы адамдарға сыйлық ретіндк шапан кигізу дәстүрі кең тараған.
Шекпен – жүннен тоқылатын сырт киім. ... тек ... ... ... ... ... түйе ... шаң-тозаңынан арылтып, одан
соң қолмен майдалап түтеді де шүйке жасайды. ... ... ... ... ... жіп екі ... ... ыспалап өткізіп, оның
буылтықтарын кетіріп қайта өндейді. Шекпен де терме бау тоқитын өрмекпен
тоқылады. ... ... ... ... ... киім ... ... шекпен пішеді. Шекпенді жазда киеді. Оған қара баоқыттан не болмаса
басқа тыстық матадан қаптал жаға ... етек ... ... ... ... Шекпеннің тағы бір артықшылығы ол таза түйе жүнінен
тоқылатындықтан аса мықты болады, ұзақ киіледі.
Ішік – қазақтың үлттық киімдерінің бірі, оны ... әр ... аң ... ... ... матамен тысталады. Ішік
тігілетін терінің түріне қарай: елтірі ішік, сеңсең ішік, ... ... ... пұшпақ ішік, орман ішік, жанат ішік, бұлғын ішік т.б. ... Ішік ... ... шел ... көк ... арылтып алған соң
ашыған айран жағып илейді. Тері әбден иі қанғанда ирек ағашпен тарап.
Ішікті жөрмен тігеді және тігістерінің бәрі ... ... ... ... терілерді мақта жіппен тіксе, ал қалың терілерге жұн жіп
пайдаланылады. Ішіктің іші ... ... соң, оның ... ... бидай
шүберек көктейді де барқыт, шұға пүліш сияқты қалың тыстық ... ... ... ... не түлкі терісінен, сеңсең ішікке елтіріден,
баска түрлеріне құндыз не бұлғын терісінен жаға салынады.Ішік екі ... ... жылы ... ... ... ... түлкі ішік, бөкебай ішік,
қарсақ ішік, бұлғын ішіктер қыста.Сеңсең ішіки қаскыр ішіктерді ерлер,
қалган түрлерін ... ... ... ... мен ... киетін
ішіктер өте сәнді етіп тігіледі.Сеңсең ішік – марқа ... ... ... ... ішік түлкіңін тамақ терісінен, пұшпақ ішік –
түлкінің пұшпақ терісінен тігіледі. Ішіктің қайсы түрі болса да әрі жылы
,әрі киюге сәнді ... ... ... ... және ... ... Авиация Академиясы
Тақырыбы: Қазақстың ұлттық киімдері
Орындаған:
Тексерген:
Семей қаласы 2004 ж

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
А.Байтұрсынов және халық педагогикасы7 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
Қазақ халқының ұлттық киімдері39 бет
Қазақ ұлттық киiмдері15 бет
Қазақтың ұлттық киімдері8 бет
Қазақтың ұлттық киім түрлеріне сипаттама10 бет
Қазақтың ұлттық киімі24 бет
Қазақтың ұлттық киіміндегі ою-өрнек элементтерін оқыту47 бет
Қазақтың ұлттық киімдері7 бет
Қазақтың ұлттық киімдері туралы49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь