Ақуыздың маңызы мен қасиеттері


Ақуыз клетка құрамына кіретін тірі структуралар - ядро, митохондрия , рибосома , цитоплазма негіздерін құрайды. Сондықтан ол организм құрамында үлкен орын алады. Мысалы адам мен жануарлар денесінің құрғақ заттарында 45% жасыл өсімдіктерде 9- 16 % дақыл тұқымда 10-20%, бұршақ тұқымдас дәнінде 24-35%, бактерия клеткаларында 50-93% белоктық заттар бар. Ақуыз барлық организімге ортақ зат болғанымен , әр түрлі организм ақуыздардың структурасы түрліше болады. Сондайақ организм түрлерінің бір- біріне ұқсамауы , олардың эволюция жолымен үздіксіз өзгеріп ақуыз қасиеттерінің үнемі өзгеріп отыруына байланысты. Ақуыз – бүкіл тірі организмнің негізгі қорегі . Ол клетка протоплазмасын құрумен қатар, организмдегі көптеген тіршілік құбылыстарына- тамақтану, өсу, көбею, тітіркену, қозғалу, тыныс алу процестеріне – тікелей қатысады. Организмнің күнделікті тіршілігі оның клеткаларында жүріп жататын көптеген биохимиялық реакцияларға негізделген.Осы реакциялар нәтижесінде өсімдіктерде бір жағынан тіршілікке қажетті химиялық қосылыстар-ақуыздар, нуклейн қышқылдары , углеводтар, майлар, витаминдер синтезделетін болса , екінші жағынан онда ферменттер арқылы күрделі ыдырап, өсімдіктің қоректенуіне , тозған клеткаларын жаңартуына , организмге қуат беруге жұмсалады.Бұл құбылыстарды метоболизм деп атайды. Осы реакциялардың бәрінде де ақуыз катализаторлық қызымет атқарады . Қан құрамындағы ерекше ақуыз-гемоголобин бүкіл денеге оттек таратады. Клеткалардағы тотығу ферменттері - цитохромдар тыныс алу процесін реттеп отырады. Сондай-ақ , организм тіршілігіне аса қажетті заттар- гормондар да ақуыздан құралған. Ерімтал ақуыздар- гидрофильді колоиттар суды бойына көп тартады.
1.Химия. Ақанбаев. (1)

2.Органикалық химия (2)
А.Тетров. Х.В. Бальян. Т.Т. Трещенко

3.Органикалық химия (3)
Л.А. Цветков.

4.Қазақ ССР Энцеклопедиясы. 2-том. (4)

5.Бейорганикалық және аналитикалық химия.(5)
Ж.Шоқыбаев.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Ақуыздың маңызы мен қасиеттері.
Ақуыз клетка құрамына кіретін тірі структуралар - ядро, митохондрия
, рибосома , цитоплазма негіздерін құрайды. Сондықтан ол организм
құрамында үлкен орын алады. Мысалы адам мен жануарлар денесінің
құрғақ заттарында 45% жасыл өсімдіктерде 9- 16 % дақыл тұқымда 10-
20%, бұршақ тұқымдас дәнінде 24-35%, бактерия клеткаларында 50-93%
белоктық заттар бар. Ақуыз барлық организімге ортақ зат болғанымен
, әр түрлі организм ақуыздардың структурасы түрліше болады.
Сондайақ организм түрлерінің бір- біріне ұқсамауы , олардың эволюция
жолымен үздіксіз өзгеріп ақуыз қасиеттерінің үнемі өзгеріп отыруына
байланысты. Ақуыз – бүкіл тірі организмнің негізгі қорегі . Ол
клетка протоплазмасын құрумен қатар, организмдегі көптеген тіршілік
құбылыстарына- тамақтану, өсу, көбею, тітіркену, қозғалу, тыныс алу
процестеріне – тікелей қатысады. Организмнің күнделікті тіршілігі
оның клеткаларында жүріп жататын көптеген биохимиялық реакцияларға
негізделген.Осы реакциялар нәтижесінде өсімдіктерде бір жағынан
тіршілікке қажетті химиялық қосылыстар-ақуыздар, нуклейн қышқылдары ,
углеводтар, майлар, витаминдер синтезделетін болса , екінші жағынан
онда ферменттер арқылы күрделі ыдырап, өсімдіктің қоректенуіне ,
тозған клеткаларын жаңартуына , организмге қуат беруге жұмсалады.Бұл
құбылыстарды метоболизм деп атайды. Осы реакциялардың бәрінде де
ақуыз катализаторлық қызымет атқарады . Қан құрамындағы ерекше
ақуыз-гемоголобин бүкіл денеге оттек таратады. Клеткалардағы тотығу
ферменттері - цитохромдар тыныс алу процесін реттеп отырады. Сондай-
ақ , организм тіршілігіне аса қажетті заттар- гормондар да
ақуыздан құралған. Ерімтал ақуыздар- гидрофильді колоиттар суды бойына
көп тартады.

Ақуыздың молекуласының өзне тән ерекшеліктері мен структуралық
дәрежелері көптеген сутектік балйланыстар, электростатикалық қуаттар,
күкірттен құралатын дисульфидік байланыстар т.б жағдайлар
арқылы қамтамасыз етіледі. Ақуыздар молекуласында (амин қышқылдық
буындар радикалдарында)-СООН және- NH2 топтарының болуынан ақуыз
амфотерлі болады.
Гидролизге ұшырау ақуыздардың маңызды қасиеттерінің бірі екені
бізге бұрыннан белгілі. Гидролиз ферменттер әсерінен жүреді: ақуызды
қышқыл немесе сілті ертіндісін қосып қыздыру ақылы да гидролиздеуге
болады.
Ақуыздар өздеріне тән бірнеше реакция береді, осыған қарап , оны
басқа заттардан ажыратуға болады. Мысалы, егер ақуыз ертіндісіне
азот қышқылының концетрацйялы ертіндісін құйса , ертінді
сарғаяды(бензол сақинасы нитрленеді ). Зертханада
азот қышқылы байқаусыздан қолға тиіп кет
кендегі терінің сарғаюынан осы реакцияны
байқауға болады.

. Ақуыз ертіндісін қыздырса немесе оған күшті қышқылмен әсер етсе,
ол өзінің табиғи қасиеттерін(ферменттік гормондық)жояды, кейде ұйыпта
қалады. Мұндай құбылысты денатурация деп атайды. Мысалы, піскен
жұмыртқа ақызының структурасын зерттеу оны синттездеуге мүмкіндік
туғызады.Сондай-ақ синтездеу жолымен гормон қасиеттес күрделі пептидтер,
одан кейін гормон-инсулин және нуклеаза алынды.

Ақуыздың түрлері.
Осы кезге дейін ғылымда белгілі болған ақуыздардың барлығы екі
топқа бөлінеді: 1)қарапайым ақуыздар- протеиндер
(альбуминдер,глобулиндер, гистондар, глутелиндер,проламиндер, протаминдер,
протеноидтер). 2) күрделі ақуыздар – протеидтер, (гликопроеитдтер,
нуклеопроттеидтер, липопротеидтер, фосфопротеидтер). Бұлардың құрамында
амин қышқылдарынан басқа да заттар болады.
Ақуыз биосинтезі.-тірі организм клеткаларындағы амин қышқылдарынан
ақуыз синтездеу процесі. Биологиялық маңызы зор бұл процес
механизмнің айқындалуы 20-ғ-дағы аса маңызды ғылыми жетістіктердің
бірі болды. Ол процесс ерекшке күрделі механизмдердің көмегімен ,
яғни нуклеин қышқылдарының, әсіресе рибонулейн қышқылдарының (РНК)
қатысуымен жүреді. Клеткадағы рибосомаларда жүретін ақуыз биосинтезі
процесінің барысында ерекше матрицаның немесе информациялық
рибонуклеин қышқылдарының (и-РНК немесе м-РНК) рибосомалармен қосылуы
нәтижесінде 1- структуралы полипептид тізбектері түзіледі. Мұнда и-РНК
нуклеотидтер тізбегінің бойында синтезделетін жаңа ақуыз құрлысының
ерекшілігі туралы мәлімет болады. Ол мәлімет и-РНК-ге
дезоксирибонуклеин қышқылдарынан (ДНК) ауысып келеді. Клетка
құрамындағы бос амин қышқылдары рибосомаға барудан бұрын аденозин
үш фосфор қышқылымен (АТФ) қосылып қуаттанады, ондағы амин қышқыл
қалдықтары активтену нәтижесінде аминоациладенилатқа айналады. Бұдан
әрі ол амин қышқылының қалдығы тиісті тасымалдау РНК-на (т-
РНК)барып түседі .

Бұл процестің екеуінің де белгілі бір фермент катализатор
болады. Бодан соң амин қышқылының қалдығы т-РНК арқылы
рибосомаларға барады да, сол арада ақуыз полипептидтік тізбегі
түзіледі. Сөйтіп, ақуыз биосинтезі процесінде рибосомалар и-РНК
арқылы тізбекке тіркеліп, ақуыз синтездеуші структура- полирибосомалар
немесе полисомалар түзеді. Бұл процесс полипептид тізбегінің ,
яғни ақуыздың 1-структурасының түзілуімен аяқталмайды.Одан әрі
полипептид тізбегінің бұратылып,бүктетілуі арқылы ақуыздың 2-,кейде
4-дәрежелі сатылары түзіледі. Ақуыз биосинтезінің теориялық және
практикалық маңызы зор. Бұл процесті жан-жақты терең зерттеу
бірқатар ауруларды емдеу жолдарын , сондай-ақ көптеген ауыл
шаруашылық жануарлары мен өсімдіктерінің өнімділігін арттыру
әдістерін анықтауға мүмкіндік береді.
Соңғы кезде арзан шикізаттарды (мұнай, газ т.б) пайдаланып , ақуыз
және амин қышқылдарын алудың жаңа әдісі- өнеркәсіптік- биол.
Синтездеу , яғни микроптарды (ашытқы т.б ) қолдан өсіру әдісі
қолданыла бастады.

Ақуыздың синтездеу мәселесі. Ақуыздың химиялық синтез арқылы алу
мүмкіндігі ғалымдарды көптен бері-ақ қатты ойландыруда. Дегенмен
соңғы кезде ғана бұл салада белгілі табыстарға қол жетті. Басқа
да көптеген үлкен молекулалы заттарды алған тәрізді ақуыздардың
күні бүгінге дейін синтетикалық жолмен алынбауы неліктен? Оның
себебі - ақуыз молекуласының өте күрделілігі. Ақуызды алу үшін
оның амин қышқылдық құрамын айқындап , содан соң осының
барлығын жасанды түрде ұдайы өндіру керек қой.
Ақуыздардың амин қышқылдық құрамын олардың гидролизі арқылы
анықтау- ең оңай әдіс.
Бірінші реттік құрлымы анықталған алғашқы ақуыз- инсулин
(1954ж), ол - қандағы қант мөлшерін реттеп отырады. Инсулиндегі
аминқышқылдардың қалай кезектесіп орналасатынын анықтауға он жылдай
уақыт кетті. Оның молекуласы екі полипептидік тізбектен
құралатыны , бір тізбекте 21 аминқышқыл қалдығы , екіншісінде 30
аминқышқыл қалдығы болатыны , тізбектердің бір-бірімен екі
дисульфид көпіршесі арқылы байланысатыны анықталды.
Қазіргі уақытта көптеген ақуыздардың , оның ішінде күрделі
құрлысты ақуыздардың да бірінші реттік құрлымы анықталды.
Ақуыз текті заттар гипофиздің екі гормоны (вазопрессин мен
окситоцин) синтезі арқылы тұңғыш рет жүзеге асырылды. Бұл -
молекулалық массасы онша ауыр емес , әрқайсысы не бары 9
аминқышқылдан құралған полипептидтер.

Соңғы жылдардағы бір үлкен табыс инсулиннің және рибонуклеуозаның
химиялық синтезіболады. Мұндай синтездердің күрделілігін мынадай
жағдайдан көруге болады : полипептидтің бір тізбекшесін алу үшін
138 реакция жасауға тура келеді.
Ғалымдар ақуызды жасанды жолмен алуды ізтестіре отырып , қазір
оның ағзада синтезделу механизмін қарқынды түрде зерттеуде.
Өйткені , ағзада ақуыз синтезі жайлы жағдайда тамаша дәледікте
және өте тез жүреді(жасушада ақуыз молекуласы бар болғаны ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ақуыздың физика-химиялық қасиеттері және өнімді технологиялық өңдеу кезіндегі ақуыздың өзгерісі
Ақуыздың дәстүрлі емес өнімдерге қажеттілігі
Қанның құрамы мен қасиеттері
Тыңайтқыштардың топтары мен қасиеттері
Мыстың касиеттері мен қолданылуы
Алгоритмдердің концепциялары мен қасиеттері
Компоненттер, олардың қасиеттері мен әдістері.
Қан құрамындағы ақуыздың мыс ионымен комплекс түзуін зерттеу
Ауарайы мен климаттық гигиенаның манызы
Арифметикалық амалдар мен олардың қасиеттері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь