Түркиядағы қазақ диаспорасы тарихнамасының зерттелу деңгейі

Жоспар.

Кірспе............................................................................................3

Негізгі бөлім:

1. Түркиядағы қазақ диаспорасы тарихнамасының зерттелу деңгейі...................................................................................6
2. Қазақтардың Түркияға көшіп бару себептері...................9
3. Түркиядағы қазақтардың қазіргі саяси-әлеуметтік,экономикалық жағдайы, саны, орналасуы............................................................................11
4. Түркиядағы 20 мыңға жуық қазақтың «Арманы»...........15

Қорытынды.......................................................................................................19

Сілтемелер тізімі.......................................................................20

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі........................................ ..21
Кіріспе.
Жұмыстың өзектілігі:
Қазіргі күнде саны 20 мың деп көрсетілген Түркиядағы қазақ диаспорасының тарихы тек тарихшыларды ғана емес, көзі ашық көкірегі ояу кез – келген Қазақстан Республикасының азаматын ойландырса керек.Түркияға қазақтар 1952 жылдан бастап қоныс тебе бастады.Содан бері жарты ғасырдан астам уақыт өтті.Қазақтардың өзге мемлекетке қоныс аударуына не түрткі болды,қалай қоныс аударды,бүгінгі таңда олардың саяси,әлеуметтік,экономикалық жағдайы қандай деген заңды сұрақтар туындайды.Осы және өзге де сұрақтарға жауап іздеу барысында ғылыми жұмыс тақырыбын «Түркиядағы қазақ диаспорасының тарихы» етіп таңдадым. Шетелдегі қандастарымыз мына жаһандану дәуірінде өзге елде жұтылып бара жатқан жоқ па, я болмаса оларды елге қайтару процесі қалай жүзеге асырылып жатыр деген сұрақтар ғылыми жұмыстың негізгі актуалды мәселелері болып табылады.
Ғылыми жұмыста Түркиядағы қазақ диаспорасы тарихнамасының зерттелу деңгейіне жеке сипаттама берілген.Өйткені ғалымдар мен тарихшыларының көптеген еңбектері өте маңызды әрі тың деректерге толы. Ғылыми жұмыс тақырыбының өзектілігі- Түркиядағы қазақ диаспорасының өткені мен бүгіні және болашақ тағдыры.
Қорыта айтқанда елбасымыз Н.Ә.Назарбаев айтпақшы: «Қазақстан Республикасы бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына қосылды мақсат етіп отыр».Осыған байланысты шетелдегі 5 млн. қандастарымызды,соның ішінде Түркиядағы 20мың қазақ бауырларымызды елге қайтару қажет деп есептеймін.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. Қ.Найманбаев «Қазақ диаспорасы және қауымдастық»//Егемен Қазақстан-
2004.
2. Х.Оралтай «Бостандық жолында Шығыс түркістан қазақ – түріктері»,
Ыстанбұл-1961.
3. Х.Ғаритолла, «Алтайдағы қанды күндер», Стамбул- 1977.
4. Х.Алтай «Қазақтар туралы шежіре», Стамбул -1977.
5. Х.Алтай «Естекліктерім», Стамбул-1981.
6. Алтын бесік, (Ел аралық қоғамдық – саяси, әдеби-көркем журнал) №5, А., 2005.
7. Г.М. Мендикулова, Исторические судьбы казахской диаспоры (происхождение и развитие), А., 1997.
8. Х.Оралтай, Елім- айлап өткен өмір, А., Ғылым, 1997.
9. К. Тасболатова. http:// www .turkystan.kz
10.Ә.Қара «Көне дәуірден бүгінге дейінгі қазақтар және Қазақстан»,Алматы- 2006ж.
11. «Отан ортақ, ой ортақ»//Егемен Қазақстан-2007
12.WWW.Khabar.kz
13.Л.Годфрей «Қазақ қырғыны»,Лондон- 1977.
14.И.Сванберг «Түркиядағы қазақ босқындары»,Уппсала- 1989.
15.Е.Бекқұлов «Түркияда тұрақтаған қазақтар»,//Шымкент келбеті-2006.
16.С.Балғабай«Елгеасыққан қандас көп»//Егемен Қазақстан 1993.
17.Н.Мустафаев «Казахи зарубежья»//Мегаполис-2006.
18.Е.Кәпқызы «Тұқымымыз тұздай құрымаса екен» дейді қандастарымыз,//
Қазақ елі-1999.
19. «3 қазақтың біреуі жат жұртта жүр»,//Егемен Қазақстан- 20
        
        Жоспар.
Кірспе......................................................................
......................3
Негізгі бөлім:
1. Түркиядағы қазақ ... ... ... ... ... ... бару себептері...................9
3. Түркиядағы қазақтардың қазіргі саяси-әлеуметтік,экономикалық жағдайы,
саны,
орналасуы.............................................................
...............11
4. Түркиядағы 20 мыңға жуық қазақтың «Арманы»...........15
Қорытынды...................................................................
....................................19
Сілтемелер
тізімі......................................................................
.20
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... саны 20 мың деп ... ... ... ... тек тарихшыларды ғана ... көзі ... ояу кез – ... Қазақстан ... ... ... ... 1952 ... ... ... тебе
бастады.Содан бері жарты ғасырдан астам уақыт ... ... ... ... не ... ... ... аударды,бүгінгі
таңда олардың саяси,әлеуметтік,экономикалық жағдайы қандай ... ... ... және өзге де ... ... іздеу
барысында ғылыми жұмыс тақырыбын «Түркиядағы ... ... етіп ... Шетелдегі қандастарымыз мына жаһандану ... елде ... бара ... жоқ па, я ... оларды елге
қайтару процесі қалай жүзеге асырылып жатыр ... ... ... ... ... мәселелері болып табылады.
Ғылыми жұмыста ... ... ... тарихнамасының
зерттелу деңгейіне жеке сипаттама берілген.Өйткені ... ... ... ... өте маңызды әрі тың деректерге
толы. ... ... ... ... Түркиядағы қазақ
диаспорасының өткені мен бүгіні және ... ... ... ... ... айтпақшы: «Қазақстан
Республикасы бәсекеге қабілетті 50 ... ... ... мақсат етіп
отыр».Осыған байланысты ... 5 млн. ... ... 20мың ... бауырларымызды елге қайтару қажет деп
есептеймін.
Жұмыстың зерттелу деңгейі:
Түркия ... ... ... зерттеуді Сағдат Шағатай ... ... ... 1952 жылы ... ... келген қазақтардың ауыз
әдебиетіне көбірек үңіледі. Бұл ... 1961 жылы ... ... ... ... ... ... Сағдат ханымның қазақтарға көңіл бөлуі
тектен тек емес еді. Ол Мұстафа Шоқайдың жақын досы Тахир ... ... Одан ... ... ... Лияс Годфрей қазақтардың
босқындыққа ұшырау тарихын зерделей келе «Қазақ қырғыны» кітабын жазып, ... жылы ... ... ... Бұл кітап тек 1977 жылы ғана «Көш» деген
атпен түрік тіліне аударылып басылды. Осы ... ... ... өз ... ... ... Оралтайдың да араласқанын айта кеткен
жөн. Ол – «Азаттық жолындағы Шығыс Түркістан қазақтары» (1961), ... (1976) ... ... Ал 1977 жылы ... ... қанды күн» деген кітабы жарық көрді.
Түркиялық қазақтар арасынан шыққан зерттеушілердің бірі – ... Ол ... 1977 жылы ... ... 1980 жылы ... ... ... шықты. Халифа Алтайдың «Атажұрттан Анадолыға дейін»
деген еңбегі алғаш 1981 жылы басылды.
Швециялық ... ...... ... тарихын зерттеп,
алғаш докторлық диссертация қорғаған ғалым. Оның еңбегі 1989 ... ... ... деген атпен кітап болып жарияланды. Одан
кейін неміс ... Марк ... де өз ... диссертациясын Түркия
қазақтарының әдебиетіне арнады. Оның екі томдық ... 1992 ... ... ... жазып алынған әңгімелер туралы
зерттеулер» деген атпен жарық көрді. ... ... ... ... ... жылы басылып шықты. «Бостандық жолы» деп аталатын Гүлчин
Чандарлыоғлының осы кітабында ... ... ... ... ... ... көрсетілген және де оған Оспан батыр
жайында айтқан Нұрғожай батырдың естеліктері арқау болады.
Хасен ... Нұри Юже және ... ... ... ... ... 1984 жылы жарық көрді. Ал таяуда ғана Әбдіуақап Қара
«Көне дәуірлерден бүгінге дейінгі қазақтар және ... ... ... ... ... ... тілінде басылып шықты.
Қорыта айтқанда Қазақстанға қатысты жазылған ... ... ... маңызына қарай ғылыми зерттеулер, танымдық зерттеулер,
жалпы ... ... ... ... және ... әдебиет деп төртке бөліп
қарастыруға болады. Өзге елдермен ... ... ... ... толық болмаса да, біршама игерілгені байқалады. Осының
бәрі қазақ халқының ... ... ... ... ... ... ... септігін тигізе алады. Ал ... ... ... ... – сыртқы саясаттың құрамдас бөлігі болып табылады. Біздің
сыртқы саясатта осы ... ... бары ... ... қазақ диаспорасының тарихи мәнін ашып көрсету.
Жұмыстың мақсатына қарай төмендегі міндеттер алға ... ... ... ... тарихнамасының зерттелу деңгейіне
талдау жасау;
-Қазақтардың Түркияға қоныс ... ... ашып ... ... ... ... мен жаңа ... зерттеу;
-Түркиядаға қазақтармен ... ... ... ... ... ... мен құжаттарды талдау.
1.Түркиядағы қазақ диаспорасы тарихнамасының ... ... 1952 ... ... қоныс тебе бастады.Түркияға
қазақ көшін Елісхан ... ... ... ... ... Шәріп
Зұқаұлы, Құсайын Тәйжі ... ... ... ... ... ... бастап барды. Міне сол
уақыттан бері қарай ... ... ... ... олар туралы
бір сыпыра ... ... ... өз ішінен ... ... ... және салт – ... ... ... Осындай еңбектерді 4 кезеңге бөліп ... 1953 – 1960 жж. ... ... қазақтарды шетелдерге
таныстыру кезеңі;
2. 1960 – 1980 жж. ... ... өзін ... және ... жас ұрпағына таныстыру ... 1980 – 1990 жж. ... ... ... ... кезеңі;
4. 1990 жылдан бері қарай Түркия ... ... ... ... ... жасау кезеңі.
Осы жолда көптеген тарихшылардың ... ... ... болсақ, ағылшын журналисті Лияс Годфрейдің «Қазақ ... ... 1956 жылы ... ... ... ... еңбегінде
Қалибек Әкім жетекшілігінде ... ... ... ... ... қатар Шығыс Түркістан ... ... және Бөке ... ... ... ... болған қарулы
көтерілістеріне жан – ... ... ... Оралтайдың «Бостандық жолында Шығыс Түрістан қазақ -
түріктері» атты ... 1961 жылы ... ... ... Ол ... ... мен ... туралы мәлімет ... ... ... ... ... кеңінен тоқталады. ... ... ... ... Түркістан үкіметінде Қаржы министрі
қызметін атқарған Жанымхан қажы ... ... іс ... ... ... мәліметтер береді./3/
Хызырбек Ғаритолланың «Алтайдағы ... ... атты ... ... ... Түркістан босқындар қоғамының ... ... ... Кітапта қазақтардың көші , ... ... , ... салт – ... ... соңғы беттерінде құнды суретер
басылған.
Қазақтарды Түркия ... ... ... ... Алтайдың
еңбектері зор рол атқарды. Ол екеуі түрік, ... ... ... үш ... ... ... еңбегі 1977 ж. түрік тілінде
жарық көрген ... ... ... деп ... Осы ... ... ... бір ... ... ... ... 1980 ж. ... жарық көрген «Естеліктерім»
атты ... ... өзі көш ... ... ... ... ... негізделген қазақ ... өлең ... ... ... Бұл ... ... тілінде жарық көрген алғашқы ... ... ... үшінші және кең тараған еңбегі ... ... атты ... 1981 жылы Анкарада жарық көрді.
Түркия мәдениет ... ... ... ... ... салт – ... мен мәдениеті егжей – тегжейлі
әңгімеленеді. Бұл кітап ықшамдалып ... ... ... 1995 ... ... ... ... Ингвар Сванберг 1979 пен 1986 жылдар аралығында
Түркия қазақтары арасында ... ... Осы ... 1989 жылы ... ... қазақтар» деген кітабын
жариялады. ... ... ... ... ... көрген
кітабында Сванберг, Түркия қазақтары ... ... ... ... дайындау барысында ол, Түркияның Станбул, Нигде,
Измир, Маниса ... ... ... ... ... ... ... қатар ол Түркия қазақатарының бір бөлігі ... ... ... ... ... мен ... елдерінде де
зерттеулерін ... ... ... ... ... қазақтар арасында зерттеу жүргізудің онша қиын ... ... Оның ... ... ... ... қарым-
қатынас орнатудың бірден бір тиімді құралы сүт ... ... ақ шай ішу. ... ... ... келген қазақ емес
қонақтарға түрікше дайындалған шай ... ... - ... Сванберг
– сіз қара шайдан гөрі ақ ... ... ... онда үй иесінің
қуанышында шек ... және де ет ... ... ... жүргізе алмайды./4/
Ал енді Түркияда қазақтануға қатысты зерттеулерге келер болсақ,
ХХ ... ... ... біртуар мемлекет қайраткері Мұстафа Шоқай мен
башқұрт тарихшысы Зәки Уәлиди Тоғанның Еуропаға келуімен қарайлас басталды.
Олар алдымен ... және «Яш ... ... ... ... ... 1929 жылы қазақтар мен Орта Азия халықтарының тарихына қатысты
«Бүгінгі Түрікелі Түркістан және оның жаңа ... атты ... ... көрді.
Содан бері 80 жылдай уақыт өтсе де, әлі құнын жоймаған бұл кітапта «қазақ»
атауының төркіні, ... ... ... ... соғыстары,
патшалық Ресейдің қазақ жерін отарлауы, Кенесары ... ... және ... қайраткерлеріне қатысты деректер қамтылған./5/
Ғалымдардың айтуынша Түркиядағы қазақ ... ... ... ... 4 – ші кезеңі әлі зерттелуде. Өйткені
қазірге ... ... ... ... бүкіл қыр - ... ... ... деп айта алмаймыз. Сондықтан да алда ... осы ... ... ... ... тұр.
2. Қазақтардың Түркияға көшіп бару себептері.
Ал енді сонау ... ... өмір ... отырған
қазақтар не үшін, қалай және ... ... ... ... ... ... ... туындайды. Түркияға қазақ босқындарының көшіп
баруына 2себеп ... Сол ... ... ... шырғалаңы.
2. Түркия елін Шығыс Түркістандық қазақтар екінші Отан ... ... ... тарихы 2 кезеңнен тұрады. Олардың
алғашқысы бұл елге сонау 50 ші ... ... ... ... арқылы
келген. Ал, екінші толқын – 30 жылдары Батыс және ... ... ... өтіп, одан 70 жылдардың ортасынан бастап Туркияға
қоныс аударған ағайындар.
Өткен ХХ ғасырдың 30 - ... ... ... ... ... ... ... аударуға мәжбүр болған мыңнан
астам ... ... 50 ... ... ... ... ... сұрап, өтініш түсіреді. 1952 ... 13 ... ... ... өзінің №3/14595 шешімімен ... ... ... ... мәлімдейді./6/ Сол кездегі
елдің ... ... ... ... басшысы Аднан Мендерес және ... ... қол ... ... ... ... Осы ... айында Кашмирден шыққан қазақ босқындарның ... ... ... ... ... ... ... мен Пәкістан арқылы
жүрген бұл көш 1956 жылы ... ... еді. ... отанынан
күшпен ығыстырылған Алтай қазақтарының Түркия елін ... ... ... ... ... тек еместін. Мәселен, көшіп келіп,
орналасуға келісім АҚШ ... ... ... ... ... ... басшылары түбі бір туыс, діні мен
ділі ... ... ... ... жылы ... ... ... Құсман Тәйжі Зайыпұлы , Сұлтан
Шәріп Зұқаұлы, Құсайын Тәйжі Төлеубайұлы, Қалибек Райымбекұлы, ... ... Урфа ... ... елді ... қоныстанады.
Түркия өкіметі қазақ босқындарына жаңа ортаға ... ... ... ... ... ... ... үйлерге орналастырылып,
ең қажет деген мұқтаждықтары қанағаттандырылды. Түрік ... ... жаңа ... ... мүмкіндік туғызатын оқу курстары
ұйымдастырылды. Бір – екі жыл ... ... соң әр – бір ... ... ... ... ... рұқсат берілді./7/ Әрине,жаңа
ортаға келіп қоныстанушылардың ... ... ата ... ... ... ... еді. Түркияға көшіп келуші ... төл ... ... Түркия мемлекетінің заңы бойынша
(25,10 бап) еркін ... ... ... үй ... ... ... ... болды./8/ Олар әскери қызмет етуге 5 ... ... ... қаласындағы Түзле, Серкеджи, Зәйтүн – ... ... ... ... бұл ... ... ... Түркия
үкіметі Маниса, Кония, ... ... және ... ... ... қолайлы аймақтардан оларға арнайы жер ... үй, қора ... ... ... ... ... ... бiрiншi болып Түркия Республикасы
таныды. Мұның өзi, Түркия қазақтарының қуанышын ... ... ... ... ... қазақтарының атамекенмен байланыстары шектеулi
болды. Өйткенi, ол ... әлем ... және ... блок ... ... бөлiнiп,
өзара салқын соғыс бүкiл ызғарымен жүрiп жатқан-ды. Ал Қазақстан мен Түркия
болса ... жау ... ... орын ... бiр-бiрiмен туыстық байланыс
орната алмады. Қазақстан, Кеңестiк социалистiк республика ретiнде Варшава,
Түркия болса НАТО тобына тәуелдi едi.Осы екi топқа ... ... ел, ... жатқан елдiң азаматтарына күдiкпен қарауды әдетке айналдырды. Сол
себептi, атамекендегi ... ... ... енуiне ыңғайлы жағдай болған жоқ. Әрқандай бiр
мүмкiншiлiктi пайдаланып, екi ел ... ... ... тыңшылық
әрекетте болғандар деп айыпталды. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... капитализмнiң қол
жаулықтары ретiнде қарап, өздерiне олардан әрқашан ... ... ... деп күдiктендi.Оларға, шетел қазақтарының алтындарын
дорбалап алып қашқан байлардың ұрпақтары ... ... ... ... осы
пропаганданың әсерiмен шетел қазақтарына қашқын байлар көзiмен қарағандар
кездесуi, мiне, осы ... ... ... ... ... да
қалыптасты. Осылайша, түркиялық бiр қазақтың ... ... ... ... ... ... ... жансыз немесе
сатқын деген айдар тағылды. Тiптi бұлар үшiн заңдық тексерулер жүргiзiлгенi
де байқалды.Екi бауырлас ел ... ... мен ... арасындағы осынау
орынсыз да негiзсiз қиын-қыстау кезең, Кеңес Одағының күйреуi ... ... қол ... ... ... өмiрiндегi ең маңызды оқиға 1991 жылғы 16
желтоқсанда орын ... Сол күнi ... ... ... бүкiл әлемге жария еткенi мәлiм. Түркиялық қазақтар,
жалпы қазақ тарихында зор маңызға ие осы оқиғаны ... ... ... ... ... соң, ... отандастармен
70 жылдай үзiлiп қалған байланыстарын қайта қалпына ... жол ... ... ... ... ... ... мәліметтерге жүгінсек,ең алғашында Қайсері
провинциясының ... ... -104 ... Кония округнде-72 отбасы,
Маниса провинциясының Салихли ... ... ... ... 562 ... ... Бұл жерге көшіп келген
қазақ босқындары төрт түлік малдың терілерін ... ... олар өз ... ... ... кішігірім шеберханаларда
және кәсіпорындарда ... ... Одан ... ... ... ірі ... қалаларға барып фабрикалар ашады. Қазақтар
Стамбул қаласының ... ... ... атты өз ... Тері өңдеу саласының дамуына байланысты одан әр ... ... ... ... ... заттар ... ... ... ... маман кадрлар қалыптасады. Түркияның
сауда қатынастарын дамытуда ... ... үлес ... ... Қазақстан Тәуелсіз ел ... ... жиі ... ... ... ... бірнеше дүниежүзі
қазақтары құрылтайларында Түркиядағы ... ... ... ...... ... өз қандастарына
жеткізді./12/.
1992 жылы қыркүйек ... ... ... ... ... ... Оған ... 104 адам қатысты. Құрылтай қонақтарында
ерекше толқу мен тебiренiс байқалды. Оларда атамекенге ... рет ... ел мен ... ... ... ... Бұл олар үшiн ... жылдар
бойы қол жетпес бiр арман болып көрiнушi едi. Сондықтан, ... ... ... ... ... қиял
әлемiнде жүргендей сезiндi. Осыған дейiн тек бейнетаспалар мен суреттерде
ғана көрiп жүрген Қазақстанда ... ... ... ... ... бойы жүректе жазылмайтын жара болып жүрген ел ... ... ... ... ... ... ... қазақтары
қауымдастығының iргетасы қаланды. Қазақстандағы басшылардан ... ... ... ... тарапынан қазақтарының көш
бастаушы ақсақалдарының бiрi Дәлелхан Жаналтай ... ... ... ... ... ... ... құрметiнiң бiр белгiсi ретiнде
жоғары бағаланды. Құрылтай кезiнде Сергей Терещенко басшылығындағы сол
тұстағы ... ... бiр ... ... ... ... ... құқықтарына ие екенiн жариялады.Құрылтайдан кейiн, Түркия
қазақтарының Қазақстанмен байланыстары қарқындап нығая ... ... ... ... боларлық ешқандай бiр жағдай қалмаған едi.
1997 жылы наурызда Ыстамбұлда қазақтардың кiшi құрылтайы өткiзiлдi. Оған
Қазақстан, Өзбекстан, Моңғолия, Франция, ... ... ... ... ... ... Түркия үкiметi де қолдау көрсеткен сол
құрылтайды Дүниежүзi ... ... мен ... ... қоры
бiрiгiп ұйымдастырды. Құрылтай кезiнде, Қазақ ... ... ... бiткен бес қабатты ғимаратының тұсаукесерiн Түркия ... ... ... ... ... ... қазақтары үшiн айтулы күндердiң бiрi, 2001 жылы Ыстамбұлда ... ... ... ... бiр ... үшiн Ыстамбұлға атбасын
тiреген Қазақстан Президентi ... ... ... ... ... Олардың атамекен туралы ой-пiкiрлерiне назар аударып,
өтiнiш-тiлектерiне көңiл бөлдi. Мұның өзi, ... ... үшiн ... ... Қазақтар, Елбасының өздерiне деген ерекше iлтипат-ықыласын
сезiп арқаланып қалды./14/
Қазақстан тәуелсiздiгiнiң 10 жылдығына орай, Түркия және Еуропа елдерiнен
төрт адам ... ... ... ... ... ... ... Дәлелхан Жаналтай мен Шiрзат Доғру, Еуропа
елдерiнен ... ... мен ... ... берiлген осы медальдар, олар
арқылы, Түркия және Еуропа қазақтарына ... ... ... ... мен
ықыласы ретiнде жоғары бағаланды./15/
2002 жылы Ыстамбұлда қазақтардың Түркияға орналасқанына елу жыл ... ... ... Осы жылдың күзiнде Түркiстан қаласында Дүниежүзi
қазақтарының II ... ... Оған да ... ... көптеп
шақырылды.Жыл сайын 50-100 отбасы Қазақстан Көшi-қон және ... ... ... ... бiржолата көшiп баруда.
Сонымен Қазақстан тәуелсiздiк алғаннан бергi ... ... мен ... ... 14 ... осы ... көз ... Түркиядағы отандастарына ыстық iлтипат көрсетiп отырғандығын
айта аламыз. Әсiресе, Президент Назарбаев, Түркия қазақтарына ерекше ... көз ... ... ... әрi сондағы қазақтарға, әрi түрiк
халқына орайы келген сайын ... ... мен ... ... ... ... ... ме? - деген сұраққа келсек, әрине оған ауыз толтырып жауап беру
үшiн уақыт әлi ерте.Меніңше, осы ... ... ... ... үшiн, ... ... және ... салаларда жасалған
байланыстарға үшiншi саланың да қосылуы шарт. Ол, атап ... ... Әр ... ... ... ... ... осы үшiншi салада да байланыстарды ... ... ... мен ... ... ... ойдағыдай толыға түсерi
рас.
Қазақ шын ... ... ... ... тұр. Шет ... ... ұлттардың жетегiнде кете ме, ... ме? ... ... берген мәлiметi бойынша, бүгiнде Стамбұлдың ... ... ... ... Гүлеш ауданын 6000 қазақ мекендейдi екен.
Сапагөй, Шекпенжер аудандарында — 1500-2000, Измирде 1000 ... ... ... ... ... ... ... бар деп межелеп
отырған жайы бар. Бұл ... ... ... ... ... былай дейдi:
"Қазақ Президентi мен мемлекетiнен тiлейтiнiмiз — ... ... ... ... ... Түркиядағы қазақтар болсын, Еуропадағы қазақтар болсын,
кирилл ... ... ... ... оқи ... 1,5 миллион қазақ орыстанып жатыр, Қытайдағы 1,5 миллион қазақ
қытайланып жатыр, Түркиядағы 20 мың ... ... ... ал
Қазақстандағы қазақ өз елiнде өзi би бола алмай, санасы әлi ... ... ... ... ... ... ... ұлтқа" айналып барады.
Қазақстанның демографиялық ахуалының Ресейден де қиын ... ... ... ... ... ... бiз үшiн орны бөлек. ... ... көбi елге ... ... ... ... мұндағы
қазақтардың денi шағын бизнеспен айналысады. Яғни, ... ... ... 90-шы ... басында күрт дамып кеткен терi өңдеу бизнесi
жергiлiктi қазақтардың әл-ауқатының өсуiне зор ... ... ... өз ... ... көшiруге ынталы. Бiрақ Қазақстанда шағын
бизнестi ашудың қиындығын ... ... елге ... ... ... ... алу өте ... Сосын екi елдегi үй бағасының ара-қатынасы жер
мен көктей. Алматыда үй бағасы шарықтап тұр. Оның ... ... ... кәсiпорын ашайын десек, бiр емес, бiрнеше есiктiң табалдырығын ... ... ... ... ... кесiрiнен орныға алмай, қайтып
келгендер де бар" — дейдi, Дәруiш аға. Сондықтан ... ... ... ... көшiру мәселесi де қамтылса жөн едi. Әсiресе шетелдегi
қазақтардың шағын бизнесiн ... ... ... ... ... жөн ... па едi?! Бұл да ... қазақтардың бiр тiлегi.
4. ТҮРКИЯДАҒЫ 20 МЫҢҒА ЖУЫҚ ҚАЗАҚТЫҢ "АРМАНЫ".
Шет мемлекеттердегi ... ... ... ... ... ... отырғанын несiне жасырамыз?! ... ... ... ... ... қынжылады. Дәруiш Қылыш былай
дейдi: "Стамбұлда кешкi 5 пен 6 арасында далада ... ... ... ... ... дәл осы ... ... "Caspionet" телеарнасынан
бiр сағат Айтыс көрсетедi. Бiз домбыраның даусын аңсаймыз ғой, сондықтан
бәрiмiз ... ... ...... Алты ... ... бiрiншi қабатын қандастарымыз арнайы телеарна ... ... ... үй ... тұр. Онда күнi бойы бiр ғана ... — "Caspionet". Стамбұлдағы ... ... ... ... ... Есесiне Түркияда 100-ден аса түрiкше телеарна болған соң,
жастар көбiне жергiлiктi телеарналарды қызықтап көредi. ... ... бар ...... ... ... да ... ғана. Ақпараттық экспансия өршiп тұрған заманда Қазақстаннан
шығатын жалғыз телеарнаны ... ... ... үшiн пайдалана
алмай отырғанымыз — баяғы "шала қазақшылықты" аңғартпай ма? ... ... ... ... ... ... қазақша кiтап-газеттер оқымаса,
тiлдi ұмытпай ма?" — деп өкiнедi.
Жергiлiктi қазақтардың тiлдерi сәл ... ... Оның ... ... денi — түрiкше. "Қазақ тiлi" қоғамының төрағасы ... ... ... ... аттарды түрiкшеге сай етiп жазуды мiндеттейтiн заң
бар екен. Бұл жайында Кәмiл Гезер: "Бiздiң әке-шешелерiмiз мұнда ... ... ... ... жаза ... ... әкемнiң аты —
Тоқан Ысқақұлы. ... ... ... алып ... ... ... қойды.
Менiң фамилиям қазiр — Гезер. Анығында мен ... ... ... едi. ... ... ... яки түрiкшеге ерсi келген ... ... ... ... ... жиенiмнiң аты — Кәусар. Құдайға ... ... жаңа ... ... қойып жатырмыз. Мұнысына да шүкiр"
— деп сөзiн түйiндейдi. Түркиядағы қазақтардың ассимиляцияға ... ... ... ... тағы бiр ... — аралас некелер. Түрiктен
қыз алып, не түрiкке қыз берiп жатқан қазақ отбасылары да жоқ ... ... мен ... ... үшiн Түркияда жаз айларында екi ай бойы арнайы
той-мерекелер ... ... Оған ... мен ... ... ... өзара танысып, той-думан өткiзiп, балаларының толыққанды
қазақ отбасын ... ... ... ... ... ... екен. Ата-жұртқа
қайтып жатқан отбасылары да бар көрiнедi. Кәмiл Гезердiң мәлiметiне арқа
сүйесек, жыл сайын 50 ... ... ... жол ... ... Бiрақ
Дәруiш Қылыш көшi-қонның қиындығын да тiлге тиек етедi. Бұл ... ... ... ... ... ... ... соң, барар жерi жоқ.
Сондықтан бiздiң өтiнерiмiз, Қазақстанға ... ... ... ... бiр ... ... тұрса игi. Сол уақыт аралығында тым
болмаса, тiлдi, жазуды үйренсе деймiз. Бұл ... ... елге ... Түркиядағы қазақ жастарының арасында дәрiгерлер, полицейлер,
мұғалiмдер, әскерилер, т.б. маман иелерi бар. ... да елге ... ... ... "Бiз ... ... олардың жазуын бiлмеймiз. Қайтадан
бiрiншi класс баласының күйiн кешпеймiз бе?" деп қорқады" — дейдi. /18/
Қазақстаннан тек қана ... ... ... ... ... ... ... таратылып жүрген соң, Түркиядағы қазақтар "Арман" атты
журнал шығаруға бел байлапты. Жалпы, Түркиядағы қазақтар ... ... ... ... Содан берi қауымдастық жанында қазақ тiлi мен ... ... ... ... қор ... тiптен жеке
"Арман" атты журнал да шығып жатыр. Өкiнiшке қарай, журнал ... ... ... ... ... Қазақстан жаңалықтарын, әдет-ғұрып, салт-
дәстүр мәселелерiн қамтиды екен. Журналдың ... ... — 7500 ... ... ... ... қазақтарына, тағы бiршама бөлiгi Германия, ... ... ... таратылады.
Түркиядағы қазақ қауымдастығының төрағасы Дәруiш Қылыш: "Бiз
қазақша журнал шығаруға аса мүдделiмiз. Мұндағы түрiктер бiздiң түбiмiз ... ... ... түрiкшеге аударылмаған кiтаптар өте көп қой. Тiптен,
түрiктердiң өздерi қазақтың мәдениетi мен ... ... ... ...... Мұндағы қазақтар журнал аясында Қазақстанның көрiктi
жерлерiн ... да ... ... деп ... ... Бұл ... қазақ
диаспорасының басшысы: "Қазiр әлемге қарасаңыз, дүние кiшiрейiп ... ... ... ... адам ... ... көпшiлiк: "Бiз
бұрын-соңды ешкiм болмаған жерге барғымыз келедi" — ... ме?! ... мүлт ... ... әлемге паш ету керек қой. Көкшетау,
Бурабай, Оқжетпестi бiз әлi де ... ... ... ... Сондықтан
шетелге шығатын Қазақстанның "Caspionet" кабельдiк телеарнасы ... ... ... яғни ... ... неге ... ... Түркияның да туризм кластерi өткен ғасырдың 80-шi жылдарынан кейiн
күрт дамып кеткенге ұқсайды. Бұл орайда ... ... ... мәдени жерлерiн түрiк ... ... ... ... ... ел ... ... қазақтар да: "15 жыл бойы
Қазақстанның мұнайы мен ... ... ... Бiз ендi ... ... ... мен ... жерлерiн көргiмiз келедi. Сондықтан
Қазақстан туризм кластерiн дамытса, елiмiзге мұнайдан да көп ақша ... — деп, ... ... ... ... ... ... елге келетiн
22 миллионнан астам туристердi қойнына сыйдыра ... ... ... ... ... де ... ... "Дос жылатып айтады" —
демекшi, қандастарымыздың туризм кластерiн дамытуға қатысты ... емес ... ... ... ... ... ... 50
елдің қатарына қосылуды мақсат етіп отыр.Осыған байланысты халық санын
көбейту ... ... ... елге ... Ол үшін мен мына ... баса ... аударуды
ұсынамын:
1. Елге келген оралмандарды ... ... ... ... (баспана, жер, жұмыс т.с.с.)
2. Қазақстан Республикасының азаматтығын алу ... ... беру ... жақсарту керек;
3. Оралмандарға арналған бейідеу ... құру ... ... оралмандарға 6 айға дейін ғана ... ... ... 1-1,5 ... ... ... ... Оларға квота беру мәселесіндегі ... ... ... ... ... бір реттік көмек мөлшерін ... ... ... ... тіл ... ... ашу, өз ана тілінде оқып жазуды
үйрететін арнайы ... ... ... мына ... ... шетелдегі қандастарымыздың өзге елде
жұтылып кетпеуі үшін мына өзекті ... ... ... ... ... ... жас ұрпақтың өз ана тілін,
мәдениеті мен ... ... ауыз ... мен ... қазына байлықтарын игеруіне жағдай жасау керек;
2. Жыл ... ... ... ... ... 1-2 айға ... тілін үйрететін мұғалімдерді жіберу
керек;
3. Түркияда жоғары ... бар, 2-3 ... ... жастарымызды
елге алып келіп жұмысқа орнату мәселесі ... ... ... ... мен, ... қатар «Қазақ» ... мен жиі ... ... қажет;
5. Мемлекетіміз тарапынан Түркиядағы ... ... ... ... елімізге алып ... ... ... жерлерді
таныстыру қажет.
Қорытынды.
Қортыта келе қазіргі күнде шетелдегі ... саны 5 ... 20 мыңы ... ... өмір ... ... Түркияда
тұратын қазақтар түрiктенiп кетпей ме? Сырттағы қазақ ... ... ... ... ... ұлт — қазақ мықты болуы керек. ... дiнi, ... ... болуы керек. Елiмiзде қазақ тiлiне толыққанды
көңiл бөлiнбесе, Қытай мен Ресейдегi, Түркия мен ... ... да iшкi ... оңай ... ... ... да әлемдiк тәжiрибенi қолға алып, мұндағы диаспора өкiлдерiн
ұлтқа ... ... ... ... бастауы тиiс. Онсыз дамыған 50
ел түгiлi, "мемлекет" атаулы ... ... ... ... ... ... қазақтарының III құрылтайында,
шетел қазақтарының мәдени және ... ... ... ... де ... турасында нақты шаралар белгiленетiн болса, нұр
үстiне нұр болмақ.
Сілтемелер ... ... ... бүгінге дейінгі қазақтар және ... ... ... ... ... ... Шығыс Түркістан қазақтары»,Ыстанбұл-
1961ж,65-70бб.
4. И.Сванберг «Түркиядағы қазақ босқындары»,Уппсала- 1989 ж,58-75бб.
5.WWW.Khabar.kz
6.С.Балғабай«Елгеасыққан қандас ... ... ... ... ... дейін»,Анкара-1981ж,55-74бб.
8.Н.Мустафаев «Казахи зарубежья»//Мегаполис-2006г,17 апрель,с-11.
9.Е.Кәпқызы «Тұқымымыз тұздай құрымаса екен» дейді қандастарымыз,//
Қазақ елі-1999,№8,3б.
10. «3 ... ... жат ... жүр»,//Егемен Қазақстан-
2000,26сәуір,8б
11.Г.Мендикулова «Исторические ... ... ... ... ... ой ортақ»//Егемен Қазақстан-2007,29 мамыр,5б.
13.WWW.Khabar.kz
14.Қазақ диаспорасы және қауымдастық,//Алтын ... ... ... ... ... «Қазақ диаспорасы және қауымдастық»//Егемен Қазақстан-
2004,22маусым,3б.
17. Алтын бесік, (Ел аралық қоғамдық – саяси, әдеби-көркем ... ... ... К. Тасболатова. http:// www .turkystan.kz
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. Қ.Найманбаев «Қазақ диаспорасы және қауымдастық»//Егемен Қазақстан-
2004.
2. Х.Оралтай «Бостандық ... ... ... ...... Х.Ғаритолла, «Алтайдағы қанды күндер», Стамбул- 1977.
4. Х.Алтай «Қазақтар туралы шежіре», Стамбул -1977.
5. ... ... ... ... ... (Ел ... қоғамдық – саяси, әдеби-көркем журнал) ... ... Г.М. ... ... судьбы казахской ... и ... А., ... ... ... айлап өткен өмір, А., Ғылым, 1997.
9. К. Тасболатова. http:// www ... ... ... ... ... ... және
Қазақстан»,Алматы- 2006ж.
11. «Отан ортақ, ой ортақ»//Егемен ... ... ... 1977.
14.И.Сванберг «Түркиядағы қазақ босқындары»,Уппсала- 1989.
15.Е.Бекқұлов «Түркияда тұрақтаған қазақтар»,//Шымкент келбеті-2006.
16.С.Балғабай«Елгеасыққан қандас көп»//Егемен Қазақстан 1993.
17.Н.Мустафаев «Казахи зарубежья»//Мегаполис-2006.
18.Е.Кәпқызы ... ... ... ... ... ... елі-1999.
19. «3 қазақтың біреуі жат жұртта жүр»,//Егемен Қазақстан- 20
Түркиядағы қазақтану қай ...

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркиядағы қазақ диаспорасы37 бет
Қытай қазақтары тілдік ерекшеліктерінің зерттелу жайы25 бет
"Қазақстан жерінің зерттелу тарихы"20 бет
1.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы пәнінің зерттелу жайы.2.Фонема туралы ілімнің алғашқы негізін салушылар 3.Фонетика ғылымын зерттеуде қолданылатын әдістер.4. Дауысты жане дауыссыз фонемалар6 бет
7 -арна: кәсіби деңгейі мен шығармашылық шеберлігі50 бет
XVI-XVIII ғғ. Қазақ-Орыс қарым-қатынастарының зерттелуі мен елшіліктер тарихы10 бет
XX ғасырдағы Қазақстандағы археологиялық ескерткіштердің зерттелуі мен қазба жұмыстары55 бет
«Алпамыс батыр» жырының зерттелуі6 бет
«Алтын сапа» сапа деңгейі20 бет
«Сауда - көлік компаниясы» ЖШС кадрлық саясаттың қазіргі жағдайы мен даму деңгейі 58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь