Өндіріс шығындар

Кіріспе


1. Өндіріс шығындарының жіктелуі
2. Өндіріс шығындарының есебін жүргізуге арналған шоттар есебі
3. Үстеме шығындар есебі

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Кез-келген кәсіпорын (фирма) өнім өндірісін бастамас бұрын, ол қандай пайда ала-алатынын анықтап алады. Кәсіпорынның өндірістік шешімдері, жұмыстары нарық жағдайлары мен өндірістік шығындар арқылы анықталады. Жалпы түрде өндіріс шығындары және өткізу (өнімнің, жұмыстың, қызметтің өзіндік құны) өнім өндірісі процесінде қолданылатын (жұмыс, қызмет) табиғи ресурстар, шикізат, материал, жанармай, энергия, негізгі қор, еңбек ресурстары және басқа да өнім өндірісіне және өткізуге шығындарды бағалық талдау болып табылады.
Материалдық құндылықтар өндірісі, тауар саудасы, сонымен қатар қызмет көрсету адамдық, мтериалдық, ақшалай ресурс шығындарын қажет етеді. Бұл қолданылған ресурстар соңында әртүрлі нысанда және көлемде өзіндік құнға негізделеді.
Аталған шығындар, өнім және қызмет көрсетуге аударылған, өзіндік құнға қосылғандар оларды өткізу бағасында өткеріледі. Осылайша, өзіндік құн-кәсіпорында өткізу мақсатында өндірілген өнім мен қызмет көрсетулерге кеткен шығындардың ақшалай түрдегі сомасын көрсетеді.
Өзіндік құн-өнім өндіруге жұмсалған барлық шығын. Өндірілген өнімнің өзіндік құнына барлық жұмсалған шығындар: шикізат, материал,
электр энергиясы, амортизациялық жарна, еңбекақы т.б. кіреді. Өзіндік құн сол кәсіпорын шығынының жиынтық көрсеткіші, ол әрбір өнімге жұмсалған жалпы шығын сомасын өнім көлеміне бөлу арқылы анықталады.
1. Абдильдина Л.И. , Абдильдин С.С. Экономика предприятия. Алматы: Каз Нау ГРУ, 2004, 452стр.
2. Грибов В.Д., Грузинов В.П. . Экономика предприятии:Учебн. Практикум. -3-е изд.-М.: Финансы и статистика,2004.
3. Жалпы экономикалық теория Ө.Қ. Шеденов, Б.А. Жүнісов, Ү.С. Байжомартов, Комягин./ Жалпы ред басқарған Ө.Қ. Шеденов- Ақтөбе 2004
4. Калдыбаев О., Темирбаев А. Экономика предприятия (фирмы).-Учебн. Пособие.-Алматы, «Санат», 1997.-208стр.
5. Кендирбаев А., Омаров Г., Хагай В., Тасибеков, Ауганбаев А. Бизнес: составляющие успеха/ В помощъ предпренемателю. –Алматы ПРООН/ЮНИДО ,2000
6.Сабырбаев Б. Экономикалық орысша-қазақша түсіндірме сөздігі.-Алматы: Қазақстан, 1995
7. Экономика предприятия: Учеб. Для вузов/ И.Э Берзинь С.А., Н. Н. Савченко, С.Г Фалько-М.: Дрофа,2003.
8. Экономика предприятия: Учебник/ Под ред А.Е.Карменко М.Л. Шухгальтера. –М.: ИНФРА-М, 2004.
9. Экономика предприятия: Пер с нем-М: ИНФРА -М, 1999.
10.Экономика предприятия: Учебник/ Под ред. Проф О.И. Волкова. 2-е изд., перераб и доп.М.: ИНФРА-М 1999
11.Экономика предприятия: Учеб. Для вузов / Под ред. Проф В.Я Горфикеля, проф В.А. Швандара. -3-е изд, перераб и доп.-М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2000
12. Друри К. Введение в управленческий и производственный учет (Перевод англ.Под ред Н.Д. Эрнашвили) М. Аудит, Юнити, 1989
13. Друри К. Введение в управленческий и производственный учет М.Аудит, 1994
Карпова Т.П. Управленческий учет М.Аудит Юнити, 1998
14. Управленческий учет – пособие, разработанные на основе стандартов бухгалтерского учета.Алматы, ЮСАИД КАРАНА, 1999
15. Хорнгрен Ч.Т., Фостер ДЖ. Бухгалтерский учет: Управленческий аспект М.Фин. и статистика 2000
16. Хорнгрен Ч.Т., Фостер ДЖ. Бухгалтерский учет: Управленческий аспект М.Фин и статистика. 1995
        
        Жоспары
Кіріспе
* Өндіріс шығындарының жіктелуі
* Өндіріс шығындарының есебін жүргізуге арналған шоттар есебі
* Үстеме шығындар ... ... ... ... ... өнім ... ... бұрын, ол қандай пайда ала-алатынын анықтап алады. Кәсіпорынның өндірістік ... ... ... жағдайлары мен өндірістік шығындар арқылы анықталады. Жалпы түрде өндіріс шығындары және ... ... ... ... ... ... өнім өндірісі процесінде ... ... ... ... ресурстар, шикізат, материал, жанармай, энергия, негізгі қор, еңбек ресурстары және басқа да өнім ... және ... ... ... талдау болып табылады.
Материалдық құндылықтар өндірісі, тауар саудасы, сонымен қатар қызмет көрсету ... ... ... ... ... қажет етеді. Бұл қолданылған ресурстар соңында әртүрлі нысанда және ... ... ... негізделеді.
Аталған шығындар, өнім және қызмет көрсетуге аударылған, өзіндік ... ... ... ... ... өткеріледі. Осылайша, өзіндік құн-кәсіпорында өткізу ... ... өнім мен ... ... ... шығындардың ақшалай түрдегі сомасын көрсетеді.
Өзіндік құн-өнім өндіруге жұмсалған барлық ... ... ... ... ... ... жұмсалған шығындар: шикізат, материал,
электр энергиясы, амортизациялық жарна, еңбекақы т.б. кіреді. Өзіндік құн сол ... ... ... көрсеткіші, ол әрбір өнімге жұмсалған жалпы шығын сомасын өнім ... бөлу ... ... ... ... жіктелуі
№ 7 БЕС және №2 ҚЕХС сәйкес ұйымдар өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... құнға жалпы және әкәмшәләк шығындар, дайын өнімді сату ... ... ... ... шығындар енгізілмейді. Бұл шығындар кезең шығындар ретінде есептеліп, есепті мезімнің соңында 5410 шотының Дебетіне шығарылады. ... ... пен ... ... ... ... ... қосылады:
өнімді, жұмыс пен қызметті өндіруге өндіруге тікелей байланысты шығындар;
өндірістің жаңа түрлерін дайындпуға және игеруге шығындар, жобалау, конструкторлау, жаңа өнімді өндірудің ... ... және т.б ... жатқызады.
Жаңа өнімді өндіруді игеруге байланысты шығындар болашақ кезең шығындары ретінде танылып, өнімнің өзіндік құныныа бекітілген мерзімдерінде ... ... ... басталған кезеңнен бастап қосылып отырылады.
Өнім өндіру мерзімі қысқа әртүрлі түрлі өнім ... ... ... ... радиобөлшектер өндірісінде өндірісті игеру шығындары үстеме шығындар ретінде танылып, өндірілген өнімнің өзіндік құнына тікелей қосылып отырлады. ... ... ... ... жағдайлары мен шығындар арқылы анықталады. Өнім көлемінің өзгеруі фирмалардың ... ... ... және оның ... байланысты. Өндірістің шығындары бухгалтерлік және ... ... ... ... ... шығындар бұл өнімнің өзіндік құнының құрамына кіретін нақты шығындар. Бұлар ... ... ... амортизация, салықтар және т.б. Экономикалық шығындарға барлық шығындар ... ... ... ... ... өз ... сатып алынбайтын өндіріс факторларын пайдаланбағандағы ... ... ... ... шығындар - бухгалерлік және балама шығындардан ... ... = ... ... ... = ... шығындар + балама шығындар
Қысқа мерзім кезеңінде өндірістің жалпы, тұрақты және ... ... ... ... шығындар (ТС) - бұл өндіріске кеткен барлық шығындар және ... ... ... ... = ҒС + ... ... (ҒС) - өнім шығару көлемінің өзгеруіне байланысты өзгермейтін ... ... ... ... ... ... сақтандыру, амортизация және т.б.
Айнымалы шығындар (VС) - ... өнім ... ... ... ... шығындар. Олар шикізатқа, ... ... ... ... ... ... шығындарды талдағанда жалпы шығындармен қатар орташа және ... ... ... ... ... ... ... (АТС) өнімнің бір данасын шығаруға кеткен ... ... ... Бұл шығын өнеркәіпте басқаруға ... Бұл ... ... бір өнім ... келеін пайданы табамыз.
АТС(АС) =ТС/Q
Орташа жалпы шығындарды (АТС) 2 түрге ... ... ... ... ... ... АҒС=ҒС/ Q
б) орташа айнымалы шығындар: АVС=VС/ Q
Өндірістің шекті шығыны (МС) ... ... ... өнім ... ... ... тең ... және өнімнің қосымша данасын шығарғандағы кететін қосымша шығындарды ... ТС/ ... ... ... өскен кезде тұрақты шығындар (ҒС) өзгермейді. ... ... ... (ТС) өсуі ... шығындардың (VС) өсуіне тең болады.
МС= VС/ Q
Фирманың шаруашылық қызмет ... ... ... шығындар құрылымында қалдық және старттық шығындар ... ... ... ... мен ... тоқтауымен болатын тұрақты шығындардың бөлігі. Неғұрлымшаруашылық қызметінің ... ... ұзақ ... болған сайын, соғұрлым қалдық шығыннның көлемі аз. Бұл ... ... ... ... ... мен ... жалға беру туралы түрлі шарттар мен келісімдерден құтылу ... ... ... ... қайта қосумен және өнімді өткізумен байланысты туатын тұрақты шығындардың ... ... ... ... өнім ... бастамас бұрын, ол қандай пайда ала-алатынын ... ... ... 2 түрлі көрсеткішке тәуелді болады: өнім бағасы және оның ... ... ... өнім ... ... мен ... өзара байланысының нәтижесі болып табылады. Нарықтық баға ... ... ... еркін бәсеке жағ-
дайында ... ... ... ... сәйкес жоғары немесе төмен болмайды, ол автоматтты түрде ... Өнім ... ... ... ... ... болады. Олар тұтынылатын еңбектік немесе материалдық ресурстар көлеміне, ... ... ... ... және ... ... байланысты өсуі немесе төмендеуі ... ... ... ... азайтудың көптеген көздерін қарастырады, ол оны өзінің тиімді басқару қабілетімен ... ... ... ... ... өндіріс шығындары және өткізу (өнімнің, жұмыстың, қызметтің ... ... өнім ... ... қолданылатын (жұмыс, қызмет) табиғи ресурстар, шикізат, ... ... ... негізгі қор, еңбек ресурстары және басқа да өнім ... және ... ... ... ... болып табылады.
Өндіріс шығындарына және өнім ... ... ... ... ... ... өнім ... белгіленген технология деңгейінде өндірістің ұйымдастырылуы;
· табиғи шикізаттарды ... ... ... және ... өндірісті ұйымдастыру мен технологияны ... ... ... өнім ... жақсарту, оның сапалығын арттыру, ұзақ ... және ... да ... қасиеттерін арттыру (капиталды емес сипаттағы шығындар);
· ... және ... ... ... ... моделдер мен нұсқаларды дайындау және ... ... ... ... және ... өндірістік процеске қызмет ету; өндірісті шикізат, материал, жанармай, ... ... және ... ... құралдары және заттарымен қамтамасыз ету, негізгі өндірістік қорларды жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... жасау;
· қалыпты ... ... және ... ... ... ... ... ... ... басқару аппараты қызметкерлерінің, фирма және оның құрылымдық бөлімшелерін, ... ... ... ... құралдарын ұстау және аудиторлық қызметтерге төлемдер, кәсіпорынның, фирманың коммерциялық қызметімен байланысты өкілеттілік ... және ... ... ... және ... ... мемлекеттік және мемлекеттік емес әлеуметтік сақтандыруға ... ... ... кәсіпорын қызметінің нәтижесі (табыс және шығын) өнім өткізуден (жұмыс және қызмет көрсету) фирманың, кәсіпорынның ... ... және ... да ... ... ... емес ... түсім, осы операциялар ... ... ... ... ... ... құралады.
Кәсіпорынның өндірістік қызметінің мақсаты - өнім шығару, оны өткізу мен ... алу. ... ... да, оның ... ... ... ... көрсеткіштердің жалпы жүйесінде басты орын құрамы оны қалыптастыратын шығындармен белгіленетін өзіндік құнға беріледі. Өндіріс шығындары - өнімді (жұмысты, көрсетілетін ... ... мен ... ... ... ... шығындары.
Өндіріс шығындарының басқару есебі кәсіпорынның негізгі мақсатын орындауға бейімделген басқарудың белгілі бір үлгісіне сәйкес өткен, осы және болашақ ... ... ... ... ... есебін дұрыс ұйымдастыру үшін оларды ғылыми негізделген жіктеудің мәні зор.
Шығындар-басқару есебі негізгі объектілерінің бірі, күрделі және сан ... ... ... ... ... үшін ... бір белгілер бойынша шығындарды топтастыруды көздейтін жіктеуді қолданған жөн.
7 "Тауарлы-материалдық қорлардың ... атты ... есеп ... сәйкес (2003 ж. 28 қантардағы №27 өзгерістермен бірге) шығындар ... ... болу орны ... - ... ... ... ... бойынша. Мұндай жіктеу жауапкершілік орталықтары бойынша есепті ұйымдастыру мен өнімнің (жұмыстың, көрсетелген қызметтің) өндірістік өзіндік құнын белгілеу үшін ... ... яғни өнім ... (Жұмыс, көрсетілетін қызмет) бойынша - өнімнің өзіндік құнын анықтау үшін қажет;
өнімнің өзіңдік құнына жатқызу тәсілі немесе шығын ... ... ... ... мен калькуляция баптары бойынша.
Өндіріс шығындарын жіктеу.
Негізгілер - өндірістің технологиялық процусімен тікелей байланыстылар: шикізат пен материалдар, қосалқы материалдар мен басқадан ... - ... ... мен оған қызмет етуге, оны басқаруға байланысты пайда болады.
Тікелейлер - өнімнің белгілі бір түрін өндіруге байланысты, оның өзіндік құнына тура және ... ... ... ... аударымдар (ақша аударулар). Жеке бөлімшеге жатқызылуы мүмкін ... ... ... деп ... ... ... - ... бөлімшесінің тікелей шығындары, автомобильді бояу цехында қолданылатын бояудың құны - ... бояу ... ... - өнімнің жеке түрлерінің өзіндік құнына тікелей енгізілмейтін және жанама ... ... ... Жеке ... ... ... ... (жарнамаға шығыңдар - субъектінің әрбір бөлімшесінің жанама шығындары) деп аталады.
Шығындар бір ... үшін ... ... үшін ... ... менеджерінің еңбек ақысы - кейбір бөлімшелер үшін қосымша шығындар, ... ... ... үшін ... шығын) болуы мүмкін.Тура және жанама етіп бөлу ... ... ... ... ... ... құнынын калькуляциялаудың қабылданған тәсіліне (көмір өнеркәсібінде, энергетикада - барлық шығындар тікелей байланысты).
Кешенділер - бірнеше элементтен тұратындар (құрамына тиісті риске құрамның ... ... ... ... мен ... бір ... шығыстар кіретін цехтық шығыстар).
Өзгермелілер - мөлшері өндіріс көлемінің ... тура ... ... ... ... жұмысшылардың еңбекақысы, технологиялык энергия, отын және т.б.) және осы кезеңдегі өнім өндіруге ... ... егер ... ... 10%-ке ... ... өзгермелі шығындар да 10%-ке ұлғаяды.
3-сурет. Өндіріс келемі мен өзгермелі шыгындар сомасы арасындағы тәуелділік
2-суреттен және ... ... ... өзгермелі шығындар өндіріс көлеміне сайма-сай (пропорциональды) өседі. Өндіріс көлемі екі есе 100-ден 200 ... ... өссе ... ... ... ... 2000 теңгеге дейін ұлғаяды. Алайда өзгермелі шығындар өнім бірлігін есептегенде көлем өзгергенде тұрақты болып қалады. Бірінші, екінші, оныншы ... ... ... ... ... және ... ... шартты-өзгермелі немесе шартты-тұрақты деп саналады, өйткені олар қосарлы рөл атқарады, бірақ әр түрлі көзқарас тұрғысынан.
2. Өзгермелі шығындардың өнім өндірісі көлеміне ... - өнім ... ... ... ... емес ... (жылыту, өндістік бөлмеге жарық беру, амортизация, жалға алу жарнамаға шығындар және т.б.). Егер көлем 10%-ке ұлғайса немесе кемісе, онда жалпы ... ... ... ... бірақ бір бірлікке тұрақты түседі.
3-суреттен өндіріс көлемі өзгерген кезде, тұрақты шығындар, өзгеріссіз қалатыны ... Егер ... ... 10%-ке ... онда жалпы тұрақты шығындар өзгерссіз қалады. Егер өндіріс көлемі бір бірлікке тең ... онда ... ... 300 ... құрайды, бірақ тұрақты шығындар өндіріс көлемі бір бірлікке ұлғайса,
2.Тұрақты шығындардын өнім бірлігіне шаққанандағы реті (тәртібі)
Өнім бірлігіне шаққандагы ... ... ... пен ... ... болады.
Өнім бірлігіне шакқандағы тұрақты шығындар өндіріс көлемінің ұлғаюына қарай төмендейді.
Ағымдағылар - жиі мерзімде болып ... ... ... ... ... жолғылар (бір мәрте) - еңбек демалысын, жөндеу жүргізу және т.б. төлеуге арналғандар. Олар сметаны бекіткен ретпен тәртіппен және мерзімде бірен-сарандап ... ... ... ... - ... ... ... байланысты және оның өндірістік өзіндік құнына (тауарлық өнім - өз ... да, ... ... да ... ... ... ... қабылдаған және қоймаға тапсырылған дайын бұйымның құны; басқа жаққа босатылған, өзі өндірген жартылай өнімнің сондай-ақ субъектінің ... ... ... ... ... ... ... құрайтын барлық шығындар.
Әкімшілік - жалпы басшылыққа, жалпы шаруашылық және әкімшілік мақсаттағы шығыстарға байланысты.
Коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Өнімді (жоспарланатын) - тиімді технология мен өндірісті ұйымдастыруға белгіленген сападағы өнім өндірісіне шыққан шығындар.
Өндіргіш емес ... - ... ... мен ... ... салдарынан іркіліс шығындары болып табылады.
Реттелетін - егер атқарушы шығындар деңгейіне ... әсер етіп ... ... алса ... ... ... шикізатқа шығындарды - цех тексерушісі реттейді).
Мезгілге - мезгіл шығыстары: жалпы және ... ... ... ... ... ... сыйақы бойынша шығыстар (жанама шығындар).
Басқару есебінде шығындарды жіктеу сан ... және ... ... ... шешу ... байланысты. Басқару есебінің негізгі міндеттеріне мыналар жатады:
:: ... ... ... ... ... қорлар мен алынған пайданың кұнын бағалау;
басқару шешімін қабылдау мен жоспарлау;
жауапкершілік ... ... ... ... мен ... шығындарының есебін жүргізуге арналған шоттар есебі
Өндіріс шығындарын есепке алу үшін Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына негізделген жұмыс шоттар жоспарына сәйкес ... ... ... пайдаланады, оған 8110 - , 8210 - , 8310 - , 8410 - ... ... ... ... ... ... стандарттарына негізделген типтік шоттар жоспары 2008 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданысқа енгізілді. Екі ... ... ... ... қатысты ғана болып отыр.
Шығындарды және өнімнің шығарылуын есепке алу мен ... ... ... ету үшін ... есеп ... пайдаланылады:
"Цехтар бойынша шығындар" ведомосы, онда 8110, 8310, 8410 бөлімшелер шоттары бойынша шығындар есепке алынады. 8110, 8310, 8410 ... ... ... ... олар бойынша тиісті машинограмма қолданылады. Ай соңында бухгалтерия өндіріс шығындарын жинақтауды жүзеге асырады.
"Цехтар бойынша шығындар" ведомосына жазу үшін мыналар ... ... ... ... ... бөлу ... ... әзірлеу, онда шикізат, материалдар, сатып алынған шалафабрикаттар және өндірістің басқа да ... ... ... 1300 - ... бөлімшесі шоттарының кредиті; өндіріс персоналдарына төленген еңбек ақы шығыстары 3350 ... ... ақы ... есеп ... ... қредиті; еңбек ақыдан аударылатын аударымдар; 3150 - "Басқа да" шоттың "Әлеументтік ... ... ... ... амортизациясынын (тозуынын) есебі" кестесін әзірлеу, онда өндіріс шығындарына енгізілуге тиісті негізгі құрал-жабдықтар амортизациясының сомасы көрсетіледі 2420 - "Негізгі ... ... ... ... ... емес активтер амортизациясының есебі" кестесін әзірлеу, онда өндіріс шығындарына енгізілуге жататын амортизациянын, сомасы көрсетіледі.
* 2740 ... емес ... ... ... ... қредиті);
* "Көмекші (қызмет көрсетуші) өндірістер мен шаруашылықтардың көрсеткен қызметтерін бөлу" кестесін әзірлеу, онда өндірістер мен шаруашылықтардың өнім ... ... және ... қызметтерғе жұмсалғын шығындары қерсетіледі 8310 - "Көмекші өндірістер" шоттарынын қредиті.
Қаржылық бухгалтерия есептің Бас кітабын, ұйымнын балансын және ... есеп ... ... ... ... ... жоспарынын 8- бөліміне енетін шоттарды пайдаланады. Ол өндіріс шығындары туралы ақпаратты қорытып, ... ... ... ... шығындарынын нормалары мен нормативтерін талдап және олардьн орындалуын бақылайды, ... ... ... ... ... ... ... көлемінің нормативтік, жоспарлық және талдамалық жұмыстарын атқарады. Басқару бухгалтериясы жабық (құпия) ... ... Бұл өз ... қандай да болмасын бір "ноу-хауды" және өндірісті басқарудың озық деңгейін ұйымдастыруды, "жаңалықтарды" өз бәсекелестері өздерінен бұрын ... ... ... ... Сондықтан басқару бухгалтериясы ақпаратының сыртқы тутынушылар үшін ғана емес, сонымен бірғе осы ұйымнын қызметкерлері үшін де "жабық" болуы мүмкін.
Ұйымның қаржылық ... ... ... ... үшін ... ... 1342 "өз өндірісінің шалафабрикаттары", 1343 - "Көмекші өндіріс", 1344 - ... да" ... ... Бұл ... ... ... болып табылады, онда бір-ақ күнде аяқталмаған өндіріс қалдығы есептеліп, яғни есептік қезеңнің соңында өндірістіқ бухгалтериядан қаржылық бухгалтерияға ... ... ... ... ... 8110, 8210, 8310 шоттары кредиттеледі, содан сон келесі жылдың басында қайтадан қаржылық бухгалтериядан өндіріс ... ... ( ... 8110, 8210, 8310 ... ... ... ... қредиттеледі).
Сонымен, 1341-1344 шоттар "бір күндік шоттар" болып табылады және оның қалдықтары осы шоттар ... ... ... есеп ... ... үшін ... ... кеткен шығындарды есептеуге арналған шоттардың бөлімшесі бір шолушы және бірнеше ... ... ... онда олардын мазмұны, пайда болған орындары және басқа да белгілері бойынша ... ... ... ... ... ... ... шығындар туралы белгілі бір ақпараттардың белгісін көрсетеді, оны шолып (белгіленген қағидалар мен ережелерді пайдалана отырып), шығарылған өнімнің ... ... ... құны ... мәліметтерді алуға болады, сондай-ақ өнім бірлігі де есептелінеді [20].
Тікелей ... ... ... соңғы өнімнің құрамына (яғни, оның құнына) басқа да шығындарымен қатар қосылады. Мысалға, автомобиль үшін ... ... ... ... үшін ағаш ... ... ... табылады.
Жұмыс құнына жұмсалған тікелей шығындар -- бұл өнімді әзірлеуге тікелей қатысқан ... ... ... еңбек ақысы (еңбек ақыдан аударылатын аударымдарды қоса есептегенде) ... ... ... ... ... істейтін оператордың немесе металл өңдеуші станокта істейтін жұмысшының еңбек ақысы т.б. осы сияқты ... ... ... ... көрсететін цех жұмысшыларыньн еңбек ақысы тікелей еңбек ақы болып табылмайды, ал олар ... ... ... ... ... кеткен барлық шығындардан тікелей шығындарды (тікелей материалдар шығындары мен өндіру жұмысшыларының еңбек ақысы) шегертіп тастағаннан шығады. Одан ... ... ... ... амортизация шығыстары, жал ақысы, сақтандыру жарнасы, тұрғын-үй қызметі, жарықтандыру және басқа да ... ... ... ... ... ... ... т.б. жатады.
Өндіріс шығындарын есептеу үшін 8110 - "Негізгі өндіріс" бөлімшесінің шоттары қолданылады, олар түрлі мақсаттарға арналған.
Өндіріске ... ... ... ... ... үшін 8110 -"Негізгі өндіріс" шоты арналған. Осы шоттын 8111 - "Материалдар", 8112 - "Өндіріс жұмысшыларынын еңбеқ ақысы", 8113 - ... ... ... ... 8114 ... ... жинақталады, содан соң жыл сонында 8110 "Негізгі өндіріс" шотында қорытындыланады. Келесі кестеден негізгі өндіріс шығындарының ... ... ...
6 ... ... ... есеп ... көрсету*

Операцияның мазмұны
Дебет
Кредит
1
Негізгі і өндіріс қажеттілігіне босатылған құндылықтар
8111
1311-1316, 1318
2
Еңбек ақы есептелді: ... ... ... ... ... ... ақыдан аударылатын сомаға
8113
3120, 3210,3220
4
Негізгі өндіріске жататын үстеме шығыстарды есептен ... ... ... шотына жинақтағанда
8110
811-8114
6
Негізгі өндіріске аяқталмаған өндіріс қалдығы берілгенде
8110
1340
7
Негізгі өндірістен дайын өнім кірістелгенде
1320
8110
8
Сатылған өнімнің өзіндік құнына ... ... ... ... ... Бухгалтерлік есептің Типтік шоттар жоспарына негіздеп автор құрастырған.
Негізгі өндірістегі шығындар есебін ұйымдастыру 8110 "Негізгі өндіріс" шоты ... ... ... ... төмендегі баптары бойынша топтастырылып, әдетте, олар элементтерінің кескіні бойынша есепке алынады.
Шикізаттар мен материалдар -- өнімді әзірлеу ... ... ... ... осы ... ... ... қажетті компоненттер болып табылатын шикізат пен негізгі материалдарға жұмсалған шығындар. Осы ... ... ... құны (су шаруашылық жүйесінен субъектіні жинайтын, су үшін төлемі және де табиғи шикізат ресурстарын іздестіруге, барлауға, оларды пайдалану мен ... ... ... ... ... ... өтейтін басқа да төлемдері), арнайы мамандандырылған ұйымдардың жүргізетін жер құнарлығын арттыудың шаралары көрсетіледі.
Лимиттік-алу ... және ... ... пен ... ... ... сатып алынған материалдарды өндірісте есептен шығару үшін негізі болып табылады. Осы құжаттардың деректері цехтар калькуляция немесе есеп ... ... ... ... ... деп ... ... кестеге топтастырылады және "Цехтар бойынша шығындарынын" ведомосы немесе осыған ұқсас есеп ... ... ... ... ... материалдар -- тұрақты технологиялық процестерді қамтамасыз ету материалдары. Бұндай көмекші ... құны ... ... ... ... өзіндік құнына енеді, ол үшін өнім бірлігіне есептелген ... ... ... ... ... нақты шығысы әрбір өзіндік құнына, тауарлы өнімге және аяқталмаған өндірістік сметалық мөлшерлеме бойынша пропроционалды түрде таратылады.
Қайтарылған қалдықтар - бұл ... ... және ... ... ... қалдықтар болып: материалдар, шиізаттар, шалафабрикаттар, жылуды сақтайтын материалдар т.б. материалдық, ресурстары саналады, бірақ олар өзінің сапасын, тұтыну ... ... ... ... өз арналымдары бойынша пайдаланбауы мүмкін.
Белгіленген технилогияға сәйкес өнімнің басқа ... ... үшін ... қанды материал ретінде берілген материалдық ресурстар қалдыққа жатпайды. Сондай-ақ қалдыққа ілеспе өнімдері де жатпайды, олардын тізім ... ... алу және ... өзіндік құнын есептен шығару әдістерінде белгіленген.
Қайтарылған қалдықтар келесі тәртіпте бағаланады:
* егер де қалдықтарды негізгі өндіріс мұқтаждығы үшін, бірақ өнім ... ... ... қосалқы өндіріс мұқтаждығы үшін, сондай-ақ кеңінен тұтынатын тауарларды дайындау үшін пайдаланса, онда шикізат пен ... ... ... ... бағасы бойынша;
* қалдықтар қайта өңдеуге немесе сыртқа сатуға кетсе, олардын жинау мен ... ... ... ... ... ... ... бағасы бойынша;
* егер де қалдықтар шартқа сәйкес шикізат немесе толыққанды материалдар ретінде пайдалану үшін сатылса, онда ... ... ... ... ... бағасы бойынша бағаланады.
Қайтымсыз (пайдаланылмайтын) қалдықтар бағалауға жатпайды. Қалдықтарды пайдалануды нормалау қажет, ал оларды іріктеп алуға ... ... ... ... қою ... Қайтымды қалдықтарды қоймаларға тауар құжаттамалары бойынша алады, олардын ... ... пен ... бабы ... шикізат пен материалдардың шығыстарын азайтады. Қалдықтардын іріктеп алынуын 1310-шоттың дебеті және 8110 шоттың кредиті бойынша көрсетіледі. 8110 шоттың ... ... есеп ... (карточкаларға, ведомостарға) жазылады.
Дайындау тасымалдау шығыстарына (ДТШ) шығынның қелесі түрлері жатады: жабдықтау-сату ... ... ... ... ... үшін ... кіре ... субъектінің қоймасына материалдарды жетізкізіп беру мен түсіру шығыстары; дайындау орындарында ұйымдастырылған агенттікті және ... ... ... ... ... ... ... байланысты іс-сапар шығыстары т.б.
Технологиялық мақсатқа арналған энергия мен отындар. Өндіріс процесінде тікелей жұмсалатын энергиялар (барлық түрі) мен отындардың ... ... ... ... шикізаттар мен материалдардын шығысы сияқты көрініс табады.
Ұйым көлігімен материалдық ресурстарды ... ... ... шығындар (тиеу-түсіру жұмыстарын қоса алғанда) өндіріс шығындарынын ... ... ... ақы төлеуге, негізігі қорлар амортизациясына жұмсалатын шығындар, материалдық шығындар және т.б.), сондай-ақ материал ... ... ... ... ... ... ... бірге алынған ыдыстын құны оның бағасына енгізілген жағдайда жетізкізіп берушілерден алынған материалдық ресурстардын ыдыстары мен бумаларын сатып ... ... ... ... да ... ... ... енгізілген материалдық шығындардан қайтымды қалдықтардың құны алынып тасталынады,өндіріс қайтымды қалдықтары деп өнім өндіру процессінде пайда ... ... ... ... ... ... ... физикалық қасиеттерін) толық немесе ішінара жоғалтқан және сонын, салдарынан көтеріңкі ... (аз өнім ... ... ... ... негізгі мақсатқа мүлдем пайдаланбайтын шикізаттар, материалдар, шалафабрикаттар, жылутаратқыштар және басқа да материалдық ресурстар түрлерінінің ... ... ... ... ... ... үшін ... материал ретінде белгіленген технологияға сәйкес басқа цехтарға, бөлімшелерге берілетін ... ... ... ... қалдықтарға жатпайды. Сондай-ақ, жолай алынатын (ілеспе) өнім де қалдықтарға жатпайды, олардын тізбесі ... ... ... ... ... алу және ... мәселелері жөніндегі салалық әдістемелік ұсыныстарында белгіленеды.
"Еңбеқ ақы" бабына және өндіріс нәтижелері үшін жұмысшылар мен қызметшілердің сыйлық ... қоса ... ... ... ... ... жалақысын төлеуге жұмсалған шығындар, ынталандырушы және өтемдік (қомпенсациялық) төлемдері, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... қызметкердің жалақысына жұмсалатын шығындардын құрамына мыналар енгізіледі:
* ұйымда қабылданған ... ақы ... ... және ... ... жеке ... келісім шартына сәйкес лауазымды айлық ақысы және тарифтік мөлшерлемесі, еңбекке кесімді ақы ... ... ... арқылы нақты орындалған жұмысқа есептелген жалақысы;
* ынталандыру сипатындағы төлемдер: өндірістік нәтижелер үшін берілетіп сыйлықақылар (заттай сыйлықақылардын ... қоса ... ... ... ... жоғары табыстары және т.б. көрсеткіштері үшін төленетін ... ... мен ... ... үстемақылары;
* жұмыс режимімен және еңбек жағдайларымен байланысты сипаттағы төлемдер, онын ішінде: уақыттағы жұмыс, мерзімнен тыс жұмыс, көп ауысымды режимдегі ... ... және ... ... ... ... ... және т.б. жұмыстары үшін заңдарда белгіленген жағдайлары үшін ... ... мен ... ... ... мен ... ақылар;
* қолданылып жүрген заңдарға сәйкес жекелеген салалардағы қызметқерлергее тегін қорсетілетін қоммуналдық қызметтердің тамақтың, азық-түліктің құны, қолданылып жүрген заңдарға сәйкес қызметқерлерге ... ... ... үйге ақы ... ... шығындар (тұрғын үй, қоммуналдық қызметтер және т.б. тегін берілмегені үшін ... ... ... сомалары);
* қолданылып жүрген заңдарға сәйкес тегін берілетін, тұрақты әрі жеке пайдалануында қалатын заттардын (арнайы киім-кешекті қоса алғанда) құны немесе олардың ... ... ... ... жеңілдіктер сомасы;
* қолданылып жүрген заңдарға сәйкес қезеқті және қосымша демалыстарға ақы төлеу, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... уақыттар;
* заңда белгіленген жағдайларға байланысты ұйымдардың қайта құрылуына, штаттағы қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ... еңбекақыға үстеме төлемдер төлеу;
* кешкі және жоғарғы оқу орындарында сырттай білім алып жүрген студенттерге оқу демалыстарына заңға сәйкес ақы ... егер ... ... үшін есеп ... тікелей ұйымның өзі жүрггізетін болса ,ұйымның штатында тұрмайтын қызметкерлерге олардың азаматтық-құқықтық сипатта жасасқан шарттары бойынша атқарған жұмыстарына ақы төлеу [25].
Бұл ... ... шарт ... ... атқарғаны үшін қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеуге жұмсалатын қаржының мөлшері осы жұмыстардың (көрсетілген қызметтердің) және төлем ... ... ... ... ... белгіленеді.
Үстеме шығыстар -- бұл өндірісті басқарумен және қызмет көрсетумен байланысты шығыстар, олар қешендік сипатқа ие болады, ... ... ... ... барлық шығындары көрініс табады.
Бұл шығындар ай бойында белгіленген номенклатуралық ... ... ... 8410 ... ... шотында есептелінеді. Әрбір цехтын өзінде дайындалған өнімге үстеме шығыстар қосылады.
Үстеме шығыстар ай сонында белгіленген әдістеме бойынша негізгі өндіріс шығындарының ... ... ... ... ... қезде шоты дебеттеліп және 8410 шоты қредиттеледі.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер өзінің есеп саясатында өндіріс ерекшеліктерін ескере отырып шығын баптарының номенклатурасына ... ... ... ... ... ... ... бойынша топтастырылады,онда әрбір цех үшін жеке парақтар ашылады.
Ұйымның жұмысының тиімділігін қамтамасыз ету үшін онда көмекші ... ... ... бу ... ... ... ... дайын өнімнің өзіндік құнына қелесі тәртіпте енгізіледі: жөндеу-механиқалық цехының шығыны -- жөндеу ... ... ... бу ... мен автотранспорт цехтарының шығындары -- тұтынылған ... ... ... пропорционалды жолмен таратылады.
Үстеме шығыстарға өндіріске қызмет көрсетумен және негізін және көмекпен цехтардың жұмыс ұйымдастырумен байланысты шығыстары жатады, оларды ... ... өнім ... (бірлігіне) жатқызуға болмайды.
Үстеме шығыстар, әдетте, біршама жалпы сипатқа ие болады:
* кешендік сипаты шығыстар құрамында ... ... ... шығындары көрініс табады;
* екі және одан да көп бұйымдар шығарған қезде бұл шығыстарды тікелей белгілі бір бұйымға ... ... ... ... олар ... өнімнің арасына таратады және аяқталмаған өндіріске де жатқызылады.
Үстеме шығыстарды тарату тәсілі өндірістің ерекшелігіне және ... ... ... ... қеледі. Негізінен ол шаруашылықтың есеп саясатына сәйкестендіріледі:
* өндіріс жұмысшыларынын еңбек ақысына пара-пар етіп (пропорционалды) таратылады;
* тікелей материал шығыстарына ... етіп ... ... ... өнім ... ... ... шикізаттың салмағына пара-пар етіп (пропорционалды) таратылады;
* цех құнына пара-пар етіп, (пропорционалды) немесе шикізат құнын шегерілген цехтын өзіндік құнына пара-пар етіп ... ... ... ... ... ... ... бойынша таратылады;
* басқа да тарату базалары бойынша таратылады (құрал-жабдықтың жұмыс сағатына және т.б.).
8410 - "Үстеме шығындар" ... ... ... ... - ... ... онда транзиттік әрі бір элементтік шоттарды есепке алатын Үстеме шығындар тұрады, онын құрамындағы; 8411 - "Материалдар" -- ... ... ... ... ... есепке алу үшін арналған; 8412 - "Қызметкерлердің еңбегіне еңбек ақы төлеу" -- ... ... ... ... ... қосумен айналысатын жұмысшыларға және басқа жұмысшыларға, сондай-ақ цех қызметшілеріне есептелген жалақыны есепке алуға арналған; 8413 - ... ... ... -- шотында есептелген еңбек ақыдан жасалатын аударымдарды ... ... ... 8414 - ... ... ... -- ... қызіметінде пайдаланатын негізін құралдарды жөндеу бойынша жұмсалған нақты ... ... үшін ... 8415 - "Негізгі құралдардың тозуы және материалдық емес активтердің амортизациясы" -- өндіріс қызметінде пайдаланатын материалдық емес ... ... және ... құралдардың тозуынын есептелген сомасын корсету үшін арналған; 8416 - ... ... - ... қызметінің барысында тұтынылған құның көрсетуге арналған, оған қызмет көмекші өндіретін немесе ... ... да ... ... 8417 - "Жал ақысы" -- өндірісте пайдаланатын негізгі құралдарды ағымдағы жалға беру ... жал ... ... ... ... 8418 - ... да" -- әлеуметтік сфераға (аясына) негізгі және көмекші өндірістердн көрсеткен қызметінің шығысын ... ... ... деп ... ... ... онда ... өндіріс (Цехтар) үшін жеке талдамалық шот (тіркемелі парақтарда) ашылады.
Өндірістегі ақауларды есепке алу. Өндірілген өнімнің сапасы әрбір еңбек ұжымы ... ... ... ... ... ... ... табылады. Әрбір ұйым өзінің абыройын, бәсекелестік қаблеттілігін, ұжымнын кәсіби және патриоттық мақтанышын сақтағаны абзал. Ұйым өнімнің сапасына бақылау жасап, техниқалық-бақылау ... (ТББ) ... ... ... ... Сапасыз өнім шығару ұжымнын шаруашылық есебінде, жалақысында және ... ... ... ... әкеп ... жағынан белгіленген стандарттарға немесе техникалық шарттарға сәйкес келмейтін және өзінің тікелей мақсатына пайдалануға жарамайтын бұйымдар (шалафабрикаттар, бөлшектер, жұмыстар) өнім ақауы ... ... ... ... жіктеледі.
* ақау байқ,алған орны бойынша -- ішкі өнім ... ... ... дейін анықталған және сыртқы (сатып алушыдан анықталған) ақау;
* ... ... ... ... -- ... мүмкіндігі жоқ немесе экономикалық жағынан алғанда түзетуі тиімсіз түпкілік (жөндеуге келмейтін) және жөндеуге болатын ақаулар;
* пайда болу ... ... -- ... ... бұзылуы, сапасыз шалафабрикаттар және т.б.
Ішкі түпкілікті ақаудың өзіндік құнын мынадай ... ... ... ақау ... ... ... ... жұмсалғын шиқізаттар, материалдар, шалафабрикаттар шығындары; өндіріс жұмысшыларының жалақысы; жалақысынан ... ... ... ... ... ... ... сыртқы және ішкі ақаудан болатын шығынды анықтау үшін түпкілікті ішкі және сыртқы ақаудың ... ... ... ... ... ... және ақаулы өнімнің паидаланылуы мүмкін болатын бағасы ... онын ... ... ... ... ... ... ұсталынады, ал егер де ол өнімді жеткізіп берушілердең кінәсінен болса, онда онын құны бүкіл сатып алынған өнім құнынан ... ... ... ... ай ... ... ... көшіріліп алынып, өнімнің тиісті түрлерін өзіндік құнына енгізледі. Жеке және ұсақ сериялы өндірістерде ақаудан болған шығындар толық бітпеген белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... құнына жатқызьиады. Одан басқа жағдайлардың бәрінде ақаудан болған шығындар, әдеттегідей, тауар өнімінің өзіндік құнына енгізіледі [12].
Өткен есепті ... ... ... ... ... ... ... болған шығындар ағымдағы есептік кезеңде жасалған осындай бұйымдардың өзіндіқ құнына көшіріліп жазылады.
Мұндай өнім ағымдағы айда дайындалмаған ... ... ... ... ... үстеме шығындар үшін белгіленген тәртіп бойынша тауарлы өнім түрлеріне белінеді.
Анықталған ақауды ақау туралы ... ... онда ... ... ақау ... операциясы, кінәлілер және ақаудын туындау себептері жарамай қалған бөлшектерге жатқызылған тікелей шығындарының сомасы көрсетіледі. Осы арада ... ... ақау ... ... ... жататын сынықтар мен бағалы қалдықтардың құны айқындалады.
Аяқталмаған өндірісті түгендеудің мақсаты өнімнің өзіндік құнын есептеудің ,жоспарлаудың, калькуляциялау ... ... ... ... сәйкес оның көлемін және іс жүзіндегі бағасын анықтау болып табылады.
Түгендеуді бастар алдында барлық материалдар қоймаға тапсырылуы қажет. ... ... ... ... ... мен ... ... дұрыс санауға қолайлы болатындай тәртіпке қелтіру керек. Аяқталмаған өндіріс қалдықтарын (белшеқтерді, тораптарды, агрегаттарды) ... ... ... санау, таразыға тарту, өлшеу арқылы жүргізіледі.
Түгендеу -тізімдері артық бөлшектердің атауы, олардың дайын болу сатысы немесе дәрежесі, саны немесе ... ... ... ... цех ... ... жасалады.
Жұмыс орындарында тұрған өңдеуге ұшырамаған шикізаттар, материалдар мен сатып алынған шалафабрикаттар аяқталмаған өндіріс тізіміне енгізілмесе, олар ... ... ... енгізіледі.
Біртекті емес массадан немесе әртүрлі қоспадан тұратын аяқталмаған өндіріс бойынша түгендеу тізімдерінде, сондай-ақ салыстырмалы ведомостарында екі ... ... осы ... ... қоспаньн саны және оның құрамына кіретін шикізаттар мен ... саны ... ... ... ... ... немесе материалдардың саны салалық нұсқауларда белгіленген тәртіп бойынша есепке алынады.
Түгендеу қезінде анықталған аяқталмаған өндірісітн артық қалдықтары жоспарлы (нормативті) өзіндік құн ... ... ... ... ... ... ... іріктеп алынады:
* 8110 - "Негізгі өндіріс" шотының дебетіне,
* 6010 - "Негізгі қызметтен түсқен басқа да ... ... ... кезінде анықталған жетіспеушіліктері 8110 -"Негізгі өндіріс" шотының қредитінен 1250 - ... ... да" ... дебетіне жазылады.
Негізгі өндіріс тұтынатын өнімді шығарып жұмыс жасайтын және қызмет көрсететін өндіріс көмекші өндіріс деп аталады. Бұл -- ... ... ... ... ... ... ... автотранспорт және т.б. Көмекші өндірістің шығындарын есептеуге 8310 шоты арналған және ол деп аталады ведомоста ... онда ... ... үшін жеке талдамалық шот (тіркелмелі парақтарда) ашылады. Көмекші өндірістік шығындарын есепке алу үшін мына шоттар арналған:
8310 - ... ... ... ... - ... - "Қызметкердің еңбегіне ақы төлеу";
8033 - "Еңбекақыдан қаржы ... ... ... ... - ... да ... ... әрбір цехтары бойынша шығындарды есепке алу "Цехтар шығындары" деп аталатын ведомоста көрсетіледі. ... ... ... ... немесе бастапқы құжаттардан алып жазылады.
Көмекші өндірістік талдамалық (аналитикалық) есебі әрбір цехта, өнім түрлері (егер олар әрқилы болса) және шығын баптары ... ... ... ... өндірістігі мен сипатына тәуелді болып қеледі, Әдетте, ол өзіне: негізін материалдарды, Көмекші материалдарды, отын-энергетикалық және ... ... ... ... өндіру мақсаты үшін пайдаланатын буды және суды, негізін және ... ... ... ... аударымдарды, үстеме шығыстарды қосады.
Қосымша өндірістің күрделеніп, сондай-ақ ... ... ... ... ... емесін көмекші өндірістің көрсеткен қызметін өзіндік құнын есептеу үшін әртүрлі әдіс қолдануға мәжбүр етеді.
Көмекші өндірістің есеп айырысуы мен ... ... ... ... ... ... тығыз байланыста болады және тұрақты түрде бір-біріне ... ... ... цехы жүк ... ... ... ... жұмысын жүзеге асырады, ал автотранспорт цехы жөндеу-механикалық цехына жүк ... ... ... үшін ... ... ... үшін автомашинамен тасымалданатын жүктің өзіндік құнын білу керек, ал тасымалданатын жүктің өзіндік құнын есептеу үшін ағымдағы жөндеуді өзіндік ... білу ... Бұл ... ... құны не ... не ... құны ... (немесе өткен айдағы қызмет көрсетудін құны бойынша) есептеледі. Көмекші өндірісте шығындар ай сайын таратылады, сондықтан онда қалдық ... ... пен ... жасайтын цехтарды қоспағанда, бұл цехтарда ай соңында қалдықтары болуы мүмкін. Бұндай қалдықтарды есептеу кезеңінің соңында өндірістік (басқарушылық) бухгалтериядан ... ... ... ол кезде 1342 - "Көмекші өндіру" шоты дебеттеледі де, 8310 - "Көмекші өндіріс" шоты қредиттеледі -- Бұл ... ... ... ... ... есеп ... көмекші өндіруге жатқызылады.
Құрал-жабдықтарды пайдалану мен қүтіп-ұстауға кеткен нақты шығындарды таратқан қезде, оның сол тиісті бөлігіне жататын ақаудың ... ... ... керек. Бұл шығыстар ақаудың өзіндік құнына сметалық (нормативтік) мөлшерлемені анықтаған қезде ... ... ... ... өндіріс жұмысшыларының жалақысына пропорционалды енгізіледі.
Келесі есептік жылдың басында қаржылық бухгалтериядан өндірістік (басқарушылық) бухгалтерияға ... ол ... 8310 - ... ... шоты ... 1343 - ... ... шоты кредиттеледі.
7 кесте
Көмекші өндірістің шығындарын есеп шоттарында көрсетілуі*

Операцияның мазмұны
дебет
кредит
1
Көмекші өндіріс қажеттілігіне ... ... ... ... ... ... ... өндіріске жататын үстеме шығыстарды есептен шығару
8314
8410
4
Көмекші өндірістің ... ... ... қарама қарсы көрсетілген қызметтерді есептен шығарғанда
8310
8311-8314
6
Көмекші өндіріс цехтары шығарған дайын өнімді кірістелгенде
1320
8310
7
Негізгі өндіріске көрсеткен қызметі мен ... ... ... ... және ... ... үшін орындалған жұмыстар мен қызметтер
7210
8310
9
Өнімді сатумен байланысты жұмыстар мен қызметтер
7110
8310
*Дерек көзі: ... ... ... ... ... ... автор құрастырған.
3.Үстеме шығындар есебі
Үстеме шығыстарға өндіріске ... ... және ... және ... цехтардың жұмыс ұйымдастарымен байланысты шыңыстары жатады, оларды тікелей дайын өнім түрлеріне (бірлігіне) жатқызуға ... ... ... ... ... ... ие болады:
* кешендік сипаты - шығыстар құрамында ... ... ... шығындары көрініс табады.
* екі және одан да көп бұйымдар шығарған кезде бұл шығыстарды тікелей белгілі бір буйымға ... ... ... ... олар ... ... арасына таратылады және аяқталмаған өндіріске де жатқызылады.
Қатар р/с
Шығындар баптарының атауы
А. Құрал-жабдықтарды пайдалану мен күтіп-ұстау ... ... ... мен ... ... ... амортизациясы
2
Жөндеу қорына қаржы бөлу немесе өндіріс жабдықтары мен көлік құралдарын жөндеу ... ... ... мен ... ... пайдалану жөніндегі шығындар
4
Аспаптар мен ыңғайластырылған құрылғыларды (тетіктерді) жөндеу және қалпына келтіру
5
Құрал-жабдықтармен байланысты басқа да шығыстар
Б. Үстеме ... ... ... ... энергиямен қамтамасз ету бойынша шығындары
7
Цех аппараттарын ұстау, еңбек ақыдан аударылатын аударымда қоса алғанда
8
Ғимараттардың, қондырғылардың, және басқа да ... ... ... ... ... қорына аударымдар жасау немесе оларды жөндеу бойынша шығындары
10
Ғимараттарды, қондырғыларды, ... ... ... ... тәжірибелер, зерттеулер жүргізу жөніндегі шығындар
12
Рационализаторлық пен өнертапқыштық жөніндегі шығындар
13
Цехтар қызметкерлерінің еңбегңн қорғау: қауіпсіздік техникасының құралдарын күтіп ... ... және ... жөндеу жөніндегі шығындарды; желдеткіш күтіп ұстау және ағымдық жөндеу жөніндегі шығындары; санитарлық тұрмыстық ... ... ... ... ... ... киім мен ... (нейтралиттеуші) құрылғыларға арналған шығындарды; еңбекті қорғау жөніндегі басқа да ... да ... ... ... ... үшін ... ақы төлеу іс сапар шығыстары, берілген кепілдіктер үшін қызмет көрсету шығындары және өнім өндіру бойынша құрал-жабдықтарды жөндеу)
15
Өнімсіз шығындардың ... оның ... ішкі ... ... ... ... қалудан болған шығындарды, цехтарда сақтау кезінде материалдық игіліктердің бүлінуінен болған шығындарды; табиғи кему нормаларының шегінде материалдық игіліктердің ... және ... ... болған шығындары; басқада өнімсіз шығындарды
*Техника және т.б. ерекшеліктеріне қарап, үстеме шығыстарына өзгерістер енгізлуі мүмкін.
Үстеме шығыстарды тарату тәсілі өндірістің ... және ... ... ... ... келеді. Негізінен ол шаруашылықтың есеп саясатына сәйкес көрініс табады:
* өндіріс жұмысшыларының еңбек ақысына пара-пар етіп (пропорциональды) ...
* ... ... ... ... етіп (пропорциональды) таратылады;
* өндірілген өнім санына немесе өнделген шикізаттың салмағына пара-пар етіп (пропорциональды) (мысалға, жеңіл өнеркәсібі) ...
* цех ... ... етіп ... ... қара ... немесе шикізат құны шегерілген цехтың өзіндік құнына пара-пар етіп ( пропорциональды) (мысалға, жеңіл өнеркәсібі) тартылады
* ... ... ... тұрақты коэффиценттері бойынша таратылады;
* басқа да тарату ... ... ... ... ... сағатына және т.б.)
93 - бөлімшесі мынадай шоттардан тұрады:
930 - онда ... әрі бір ... ... есепке алатын үстеме шығындар тұрады, оның құрамындағы;
931 - - үстеме шығындардағы материалдардың барлық ... ... алу үшін ... - - ... ... ... оларды жұмысқа қосумен айналысатын жұмысшыларға және басқа жұмысшыларға, сондай-ақ цех қызметшілеріне ... ... ... ... арналған;
933 - - 932-шотында есептелген еңбек ақыдан жасалатын аударымдарды есепке аударуға арналған;
934 - - ... ... ... негізгі құралдарды жөндеу бойынша жұмсалған нақты шығындарды көрсету үшін арналған;
935 - - ... ... ... материалдық емес активтердің амортизациясының және негізгі құралдардың тозуының есептелген сомасын көрсету үшін арналған;
936 - - ... ... ... ... ... көрсетуге арналған, оған қызмет көмекші өндірістен немесе сыртқы ұйымдардан да көрсетілуі мүмкін;
937 - - өндірісте пайдаланатын ... ... ... ... беру ... жал ... сомасын көрсетуге арналған;
938 - - әлеуметтік сфераға (аясына) негізгі және көмекші өндірістердің көрсеткен қызметінің шығысын көрсетуге арналған.
Үстеме ... ... ... ... ... номенклатуралық бап үлгілері бойынша жүреді.
Төменде 93- бөлімшесінің шоттары бойынша жасалатын шоттардың корреспенденциясы келтірілген

р/с
Шаруашылық операцияларының мазмұны
Сомасы, теңге
Шоттар ... ... және ... ... ... шығындарын есепке алу
1
Негізгі және көмекші цехтарының жалпы цехтық мұқтаждықтарына босаылған материалдар
1420000
931
201-206-208
2
Цех ... ... ... ... ... ... ... (300000-(10%жиынтық зейнетақы қорынаміндетті жарнасы)х21%
56700
933
634 субшоты
4
Сыртқы ұйымдардың көмегімен негізгі құралдарды жөндеумен байланысты шығыстарды есептен шығарылды
1206000
934
671
5
өндірістік ағылымдардағы негізгі құралдар бойынша тозу ... ... ... ... көрсеткен қызметінің құнын есептеген шығарылды
232000
936
671
7
Негізгі құралдардың ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... кезеңге қатысты
112000
937
687,342
8
Сақтандырылған мүліктері бойынша сақтандыру төлемі есептелінеді
1780000
938
651
Жиыны
6236060
Б.Шығымдауды жинақтаушы (шолушы) шотқа есептен шығу (930)
9
Жинақтаушы (шолушы) шотқа ... ... ... ... ... ақы шығындары
* еңбек ақыдан аударылған аударымдары
* ... ... ... ... үй ... ... шығындар
* жалға бойынша жасалған шығындары
* сақтандыру бойынша есептелінген ... ... ... ... ... ... жөндеу бойынша кеткен шығындары
5977
950
930
Жиыны
6236060
Мысалға, құрал-жабдықты пайдалану мен күтіпті-ұстау шығыстары 2775360 ... ... ... ... -1206000 ... негізгі құралдың тозу орамасына 1129360 тенге, құрал-жабдықты ... - ... ... ... ... - 440000 ... ... жұмсалған).
Құрал-жабдықтарды пайдалану мен күтіп-ұстауға кеткен нақты шығындарды таратқан кезде, оның сол тиесілі бөлігіне жататын ақаудың өзіндік ... ... ... Бұл ... ақаудың өзіндік құнына сметалық (нормативтік) мөлшерлермен анықтаған кезде есептелінген ... ... ... ... ... ... пропорционалды енгізіледі. Ақауды жөндеумен айналысатын жұмысшының жалақысы 18тенге болса, ал оның сметалық нормативтік мөлшерлемесі 7,5 тенге құраған, бұл соңғы құрал-жабдықтың ... ... ... ... сомасы арқылыанықталған.
Қорытынды
Сонымен, кәсіпорынның өндірістік шешімдері, жұмыстары нарық жағдайлары мен ... ... ... ... ... ... өндірісіне шығындар тәуелді болады. Нарықтағы өнім ... ... мен ... ... ... нәтижесі болып табылады. Өнім өндірісіне шығындар- ол тұтынылатын ... ... ... ... ... ... ... өндірістің ұйымдастырылуына және басқа факторларға байланысты өсуі ... ... ... ... өндіруші шығындарды азайтудың көптеген ... ... ол оны ... тиімді басқару қабілетімен жүзеге асыра ... ... ... ... саудасы, сонымен қатар қызмет көрсету адамдық, мтериалдық, ... ... ... ... ... Бұл ... ... соңында әртүрлі нысанда және көлемде өзіндік ... ... ... ... мақсатында өндірілген өнім мен қызмет көрсетулерге ... ... ... түрдегі сомасын көрсетеді.
Өзіндік құн-өнім өндіруге жұмсалған ... ... ... ... ... құнына барлық жұмсалған шығындар: шикізат, материал, электр энергиясы, амортизациялық ... ... т.б. ... ... құн сол кәсіпорын шығынының жиынтық ... ол ... ... ... ... ... ... өнім көлеміне бөлу арқылы анықталады. Кәсіпорын өнімді толық өзіндік құнмен ... ... ... ... құн ... болса, соғұрлым өндіріс тиімділігі жоғары болады.
Кәсіпорынның өндіріетін ... ... ... ... ... біле ... ... алушыға осы өнімнің өткізілу бағасын немесе құнын ... ... ... ... ... ... мәні бар, ол пайданы молайтудың ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің бірі болып өнімнің өзіндік құн болып саналады, ол өндірістегі өнім ... ... ... шығындар жиынтығын құрайды және барлық өндіріс тиімділігін анықтайды.
Пайдаланылған әдебиттер
1. Абдильдина Л.И. , ... С.С. ... ... Алматы: Каз Нау ГРУ, 2004, 452стр.
2. Грибов В.Д., Грузинов В.П. . Экономика предприятии:Учебн. Практикум. -3-е изд.-М.: ... и ... ... экономикалық теория Ө.Қ. Шеденов, Б.А. Жүнісов, Ү.С. Байжомартов, Комягин./ Жалпы ред басқарған Ө.Қ. Шеденов- Ақтөбе ... ... О., ... А. ... ... ... ... , 1997.-208стр.
5. Кендирбаев А., Омаров Г., Хагай В., Тасибеков, Ауганбаев А. Бизнес: составляющие ... В ... ... - ... ... ,2000
6. Сабырбаев Б. Экономикалық орысша-қазақша түсіндірме сөздігі.-Алматы: Қазақстан, 1995
7. ... ... ... Для вузов/ И.Э Берзинь С.А., Н. Н. Савченко, С.Г Фалько-М.: Дрофа,2003.
8. Экономика предприятия: Учебник/ Под ред ... М.Л. ... - М.: ... ... ... ... Пер с нем-М: ИНФРА -М, 1999.
10. Экономика предприятия: Учебник/ Под ред. Проф О.И. Волкова. 2-е изд., ... и ... ... ... ... ... Учеб. Для вузов / Под ред. Проф В.Я ... проф В.А. ... -3-е изд, ... и доп.-М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2000
12. Друри К. Введение в управленческий и производственный учет (Перевод англ.Под ред Н.Д. Эрнашвили) М. ... ... ... ... К. Введение в управленческий и производственный учет М.Аудит, 1994
Карпова Т.П. Управленческий учет ... ... ... ... учет - пособие, разработанные на основе стандартов бухгалтерского учета.Алматы, ЮСАИД КАРАНА, 1999
15. Хорнгрен Ч.Т., ... ДЖ. ... ... ... аспект М.Фин. и статистика 2000
16. Хорнгрен Ч.Т., Фостер ДЖ. Бухгалтерский учет: Управленческий аспект М.Фин и статистика. 1995

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Стандарт-кост” әдісі бойынша шығындар есебінің жүйесі.20 бет
Cот шығындары7 бет
«Білім беру» функционалдық тобының шығындары6 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы5 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы ақпарат4 бет
«Бобровка + » ЖШС-ның қызметі барысында қалыптасатын жағдайды және шығындарын талдау56 бет
«Семей былғары-мех комбинаты» ЖШС-дегі өндірістік шығындардың аудиті және талдауы66 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
Ішкі және сыртқы шығындар туралы жалпы түсінік28 бет
Аяқталмаған өндірісті бағалау,есептеу және шығындардың аналитикалық есебі16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь