Тың игеру жылдарындағы қазақстан


Жоспар

І Кісіпе

1. Тың игеру жылдарындағы Қазақстан

ІІ Негізгі бөлім.
1. Тың игерудің пайдасы мен зияны
2. Тың игеруге жаппай кірісу
3. Тыңның алғашқы табыстары

ІІІ Қорытынды. Қазақстандағы тың жерлерді игерудің қорытындысы

IV Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
50-ші жылдардың басында бүкіл ел бойьшша ауыл шаруашылық өнімдерін дайындаудың дәрежесі біршама төмендеді. Ауыл шаруашылық өнімдерін дайындау бағасының арзан болуы өнімді көп өндіруге ынталандырмады, колхоздардың шығьшын әрдайым өтей бермеді. Ауыл шаруашылық өнідірісінің артта қалуының бір себебі партия органдарының басшылығындағы елеулі кемшіліктердің салдары еді. Ауыл шаруашылығын дамытудың мүмкіндіктері жете пайдаланылмады. Дәнді дақылдардың шығымдылығы төмендеп кетті. Тіпті ауа райы қолайлы болған жылдардың өзінде республика небәрі 100-150 млн. пұт (шамамен 1,6-2,4 млн тонна) ғана тауарлы астық ендірді. Ал республикада, әсіресе, оның солтүстік және солтүстік батыс облыстарында пайдаланылмай келген, егіске жарамды ұлан - ғайыр құнарлы жерлер бос жатты.
Қазакстан ауыл шаруашылығыньщ мұндай жағдайы осы аса маңызды сала бойынша бүкіл елдегі істің жағдайын бейнеледі. Бұл жөнінде КОКП Орталық Комитетінің 1953 жылғы қыркүйекте өткен пленумында барынша айқын айтылды. Ірі-ірі әлеуметтік-экономикалық шаралар белгіленді.
Бұлардың ішіндегі ең маңыздылары - ауыл шаруашылығы еңбеккерлерінің егіншілік пен мал шаруашылығы өнімдерін өндіруді арттыруға материалдық ынталылығы қағидасын қалпына келтіру, колхоздарды, МТС-тер мен совхоздарды ауыл шаруашылығының білікті маман, механизатор кадрлармен нығайту, барлық ауыл шаруашылық процестерін механикаландыру дәрежесін көтеру, ауыл шаруашылығына жұмсалатын күрделі қаржыны көбейту, ауыл шаруашылық өндірісін жоспарлауда колхоздар мен дрвхоздардың құқықтары мен ынтасықыласын арттыру. Ауыл шаруашылық өнімдерін дайындау және оны сатып алу бағалары қайта қаралып, едәуір котерілді. Осы тұста көптеген қала тұрғындары, әсіресс бұрынғы ауыл шаруашылық қызметкерлері, әр түрлі себептермен өнеркәсіпке, транспортқа, құрылысқа жұмысқа ауысқан мамандар мен механизаторлар селоға оралуға тілек білдірді. 1953 жылдың аяғында өнеркәсіп пен халық шаруашылығының басқа да салаларынан 2536 механизатор-тракторшылар мен комбайншылар, 4905 маман агрономдар,

инженерлер, зоотехниктер, мал дәрігерлері және басқалар республиканың МТС-тсрі мен МЖС-теріне жұмысқа ауысты. Сонымен бірге РСФСР-ден Қазақстанға бірнеше жүздеген инженерлер мен техниктер келді. Өнеркәсіп орындарының ұжымдары ауыл шаруашылықтехникасын шығаруды ұлғайтты. 1953 жылдың аяғында рсспубликаның 1096 кәсіпорыны мен мекемесі 928 колхозды, 185 МТС пен МЖС-ті қамқорлыққа алды.
1. Қазақставдағы тың жерлерді игерудің пайдасы мен зияны
1940 жылы Қазақстандағы дәнді дақылдар егісін тың жерлерді игеру есебінен бір миллион гектарға кеңейту көзделді. Екінші дүние жүзілік соғыс басталғанға дейін 750 мың гектарға жуық тың жер ауыл шаруашылық айналымына енгізіледі. Қолға алынған жүйелі жұмыс соғыс жылдарында да жалғасады. КСРО-ның батысындағы астықты алқаптың 47 проценті жау қолында қалғанның өзінде 1941 -1944 жыддары одақ бойынша 4264 миллион пұт астық өндіріледі. Соғыс жылдарында Қазақстан колхозшылары қиын жағдайға қарамастан жанқиярлыклен жұмыс істеп, мемлекетке жоспардан асырып 30,8 миллион пұт астық тапсырады. Соғыстан кейінгі ауқымы мен ауыртпалығы айырықша болған халық шаруашылығын қалпына келтіру жылдарында да аштыққа жол берілмеді, тігінен 1947 жылы нанға кәртішке жүйесі жойылды. Қазакстандағы астық өндірісі 1950 жылы 1751,3 мың тоннадан 1953 жылы 1977,5 мыңтоннаға жетті.
Қазақстандағы астық өндірісінің үлес салмағы анағұрлым азайып, одақ бойынша белгіленген өнім дайыңдаудың 5-6 процентін ғана құрады, ал астықтың тауарлы түсімі тым төмен болып гектарына 2,57 центнерден айналады. 1953 жылы дәнді дақылдар өнімі күрт кемуіне орай ашаршылық қаупі төнеді, ауыл адамдары қалаларға барып, нан сатып алып күнелтуге мәжбүр болады. 1953 жылғы қыркүйекте өткен КОКП Орталық Комитетінің Пленумы ауыл шаруашылығында қалыптасқан ауыр жағдайға әділ баға беріп, елдің жалпы дамуы мен ауылдағы жағдай арасында тепе-теңдіктің жоқтығы, адамдардың
Пайдаланылған әдебиеттер


1. “Егемен Қазақстан” , 1994, 1 – наурыз.
2. Вестник высшей школы, Москва, 1990 №7, 49 – бет.
3. Чернявский У.Г. Война и продовольствие. Москава, 1964, 20 бет.
4. “Егемен Қазақстан”, 1993, 8 – мамыр.
5. Казахстан за 40 лет. Стат. Сборник, Алматы, 1960, 95 – бет.
6. ИМЛ қазақ филиалы 708 – қор, 27 – тізбе, 6 – іс, 576 – бет.
4. Қазақ СССР тарихы 5 томдық Алматы 1984 ж.
5. Қазақстан за 40 лет Стат. Сборник Алматы 1960 ж.
6. К.Аманжолов Алматы 2004 ж.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Жоспар

І Кісіпе
1. Тың игеру жылдарындағы Қазақстан
ІІ Негізгі бөлім.
1. Тың игерудің пайдасы мен зияны
2. Тың игеруге жаппай кірісу
3. Тыңның алғашқы табыстары
ІІІ Қорытынды. Қазақстандағы тың жерлерді игерудің қорытындысы
IV Пайдаланылған әдебиеттер

Кіріспе
50-ші жылдардың басында бүкіл ел бойьшша ауыл шаруашылық өнімдерін
дайындаудың дәрежесі біршама төмендеді. Ауыл шаруашылық өнімдерін дайындау
бағасының арзан болуы өнімді көп өндіруге ынталандырмады, колхоздардың
шығьшын әрдайым өтей бермеді. Ауыл шаруашылық өнідірісінің артта қалуының
бір себебі партия органдарының басшылығындағы елеулі кемшіліктердің салдары
еді. Ауыл шаруашылығын дамытудың мүмкіндіктері жете пайдаланылмады. Дәнді
дақылдардың шығымдылығы төмендеп кетті. Тіпті ауа райы қолайлы болған
жылдардың өзінде республика небәрі 100-150 млн. пұт (шамамен 1,6-2,4 млн
тонна) ғана тауарлы астық ендірді. Ал республикада, әсіресе, оның солтүстік
және солтүстік батыс облыстарында пайдаланылмай келген, егіске жарамды ұлан
- ғайыр құнарлы жерлер бос жатты.
Қазакстан ауыл шаруашылығыньщ мұндай жағдайы осы аса маңызды сала
бойынша бүкіл елдегі істің жағдайын бейнеледі. Бұл жөнінде КОКП Орталық
Комитетінің 1953 жылғы қыркүйекте өткен пленумында барынша айқын айтылды.
Ірі-ірі әлеуметтік-экономикалық шаралар белгіленді.
Бұлардың ішіндегі ең маңыздылары - ауыл шаруашылығы еңбеккерлерінің
егіншілік пен мал шаруашылығы өнімдерін өндіруді арттыруға материалдық
ынталылығы қағидасын қалпына келтіру, колхоздарды, МТС-тер мен совхоздарды
ауыл шаруашылығының білікті маман, механизатор кадрлармен нығайту, барлық
ауыл шаруашылық процестерін механикаландыру дәрежесін көтеру, ауыл
шаруашылығына жұмсалатын күрделі қаржыны көбейту, ауыл шаруашылық өндірісін
жоспарлауда колхоздар мен дрвхоздардың құқықтары мен ынтасықыласын арттыру.
Ауыл шаруашылық өнімдерін дайындау және оны сатып алу бағалары қайта
қаралып, едәуір котерілді. Осы тұста көптеген қала тұрғындары, әсіресс
бұрынғы ауыл шаруашылық қызметкерлері, әр түрлі себептермен өнеркәсіпке,
транспортқа, құрылысқа жұмысқа ауысқан мамандар мен механизаторлар селоға
оралуға тілек білдірді. 1953 жылдың аяғында өнеркәсіп пен халық
шаруашылығының басқа да салаларынан 2536 механизатор-тракторшылар мен
комбайншылар, 4905 маман агрономдар,
1. “Егемен Қазақстан” , 1994, 1 – наурыз.
2. Вестник высшей школы, Москва, 1990 №7, 49 – бет.

инженерлер, зоотехниктер, мал дәрігерлері және басқалар республиканың МТС-
тсрі мен МЖС-теріне жұмысқа ауысты. Сонымен бірге РСФСР-ден Қазақстанға
бірнеше жүздеген инженерлер мен техниктер келді. Өнеркәсіп орындарының
ұжымдары ауыл шаруашылықтехникасын шығаруды ұлғайтты. 1953 жылдың аяғында
рсспубликаның 1096 кәсіпорыны мен мекемесі 928 колхозды, 185 МТС пен МЖС-ті
қамқорлыққа алды.
1. Қазақставдағы тың жерлерді игерудің пайдасы мен зияны
1940 жылы Қазақстандағы дәнді дақылдар егісін тың жерлерді игеру
есебінен бір миллион гектарға кеңейту көзделді. Екінші дүние жүзілік соғыс
басталғанға дейін 750 мың гектарға жуық тың жер ауыл шаруашылық айналымына
енгізіледі. Қолға алынған жүйелі жұмыс соғыс жылдарында да жалғасады. КСРО-
ның батысындағы астықты алқаптың 47 проценті жау қолында қалғанның өзінде
1941 -1944 жыддары одақ бойынша 4264 миллион пұт астық өндіріледі. Соғыс
жылдарында Қазақстан колхозшылары қиын жағдайға қарамастан жанқиярлыклен
жұмыс істеп, мемлекетке жоспардан асырып 30,8 миллион пұт астық тапсырады.
Соғыстан кейінгі ауқымы мен ауыртпалығы айырықша болған халық шаруашылығын
қалпына келтіру жылдарында да аштыққа жол берілмеді, тігінен 1947 жылы
нанға кәртішке жүйесі жойылды. Қазакстандағы астық өндірісі 1950 жылы
1751,3 мың тоннадан 1953 жылы 1977,5 мыңтоннаға жетті.
Қазақстандағы астық өндірісінің үлес салмағы анағұрлым азайып, одақ
бойынша белгіленген өнім дайыңдаудың 5-6 процентін ғана құрады, ал астықтың
тауарлы түсімі тым төмен болып гектарына 2,57 центнерден айналады. 1953
жылы дәнді дақылдар өнімі күрт кемуіне орай ашаршылық қаупі төнеді, ауыл
адамдары қалаларға барып, нан сатып алып күнелтуге мәжбүр болады. 1953
жылғы қыркүйекте өткен КОКП Орталық Комитетінің Пленумы ауыл шаруашылығында
қалыптасқан ауыр жағдайға әділ баға беріп, елдің жалпы дамуы мен ауылдағы
жағдай арасында тепе-теңдіктің жоқтығы, адамдардың

1. Чернявский У.Г. Война и продовольствие. Москава, 1964, 20 бет.
2. “Егемен Қазақстан”, 1993, 8 – мамыр.
3. Казахстан за 40 лет. Стат. Сборник, Алматы, 1960, 95 – бет.
4. ИМЛ қазақ филиалы 708 – қор, 27 – тізбе, 6 – іс, 576 – бет.

нашар тамақтанатыны атап көрсетіледі. Мол мүмкіңцік бола тұрып, біздің
республикада да халықтың нан жөніндегі сұранысы қамтамасыз етілмейді.
Себебін түсіндіру қиын. Айтуға тұратыны: егіншілік мәдениетінің төмендігі,
механизаторлар жетіспеуі, ауыл шаруашылығы мамандарының аздығы,
еңбеккерлерді материалдық ынталандырудың мәз еместігі, салаға басшылықтың
бәсеңдігі.
Істің оңға басуына қажетсіз кайта құрулар да кедергі келтіреді. 1951-
1952 жылдары жергілікті жағдайды жеткіліклі зерттеп жатпай-ақ кішігірім
колхоздар асығыс ірілендірілді. Соның салдарынан Қазақстандағы колхоздар 3
есеге кемиді. Жергілікті билік органдарының өкілеггілігі трактор-егіс
бригадаларының шеңберімен шектеледі. Мұндай бұрмалауларды жөнге салу
Сталиннің жеке басына табынуды талқандағаннан кейін ғана қолға алынады.
Анахронизм ауыртпалығынан арылған ауыл еңбеккерлерін аграрлық салада келесі
істер күтіп тұрған еді. Бұл дағдарыстан шығудың бір ғана жолы бар еді. Ол
үшін өндірістік қатынастар жүйесін өзгерту, атап айтқаңда, нарық
қатынастарына көшу керек болатын. Бірақ, ол кезде мұндай әнгімені қозғауға
ешкімнің батылы бармады. Өзін өзі сақтау үшін билік иелері мәселені
экстенсивтік әдіспентың жерлерді кең ауқымда игеру жолымен шешуге кірісті.
2. Тың игеруге жаппай кірісу.
1953 жылдың аяғында тың игеруге қатысты мәселелер Одақ деңгейінде
қызу талқыланып жатты. Жарамды жерлер көп делінетін Орал, Сібірмен бірге
Қазақстан да алдымен аталып жүрді. Жерлерді жыртып тастау дәстүрлі мал
шаруашылығын дамытуға зиян келтіреді деп санаған республика партия ұйымының
басшылары орнынан алынды. Орталықтың нұсқауы бойынша Қазақстан КП Орталық
Комитетінің бірінші хатшысы болып П. К. Пономаренко сайланды, ал оның
орынбасарлығына біраздан кейін оның орнына келген Л. И. Брежнев
отырғызылды.
Тың және тыңайған жерлерді игеру туралы шешім 1954 жылдың көктеміне
қараған шақта қабылданды. Онда 1954— 1955 жылдары тың жерлерді игеру
есебінен дәнді дақылдар егіс аумағын 13 млн гектарға арттыру, ол жерлерден

1. Қазақстан тарихы. 1994 №1. 44 бет
1100-1200 млн. пүт астық, соның ішінде 800-900 млн. пұт тауарлы астық алу
көзделді. Тың игеру жөніндегі бұл шешімді қазақстандықтар мақұлдап,
куаттайтыңдықтарын біддірді. Республика еңбекшілері белгіленген шараларды
жүзеге асыруға белсене араласып, шабытты еңбек етті. Бұл науқан кезінде
қазақ халқы тағы да өзіне тән қонақжайлық, интернационалдық, бауырмалдық
мінездерін таныта білді.
КСРО-ның түкпір-түкпірінен адамдар ағылып келе бастады. Ол кезде
коммунистер мен комсомолдардың бастама көтеріп, түрлі науқандарға шақырып
жатуы әдептегідей жәй еді. Баспасоз бетінде тың игерушілердің сапына
косылуға шақырған үндеулер мен ұрандар жиі басылып тұрды. Тың игеруге салт
басты, сабау қамшылы жастар ғана емес, отбасымен толық көшіп келушілер де
көп болды.
Өнеркәсіп ошақтарын орнатамыз деп мыңдаған жұмысшы-қүұрылысшылар
келіп жатты. Халықтың қазақ жеріне ең көп қаптап келгені 50 жылдардағы тың
жерлерді игеру кезі болды. 1953-1965 жылдары Қазақстанға басаяғы 2 миллион
адам сырттан келіп, осыңда орналасты, қоныс тепті, жұмыс тапты. Олар
негізінен орыстар мен украиндар болды. Олар жергілікті халықпен санаспады,
көрмеді. Қазақ халқының өз жерінде азшылық болып үштің бірі деген үлеске
түсіп калатын халі осылай жасалған.
Тың игерудің алғашқы екі жылында республикаға барлығы 640 мың адам
келді. Бірақ олардың 150 мыңы ғана ауыл шаруашылық механизаторлары еді. Тың
игеруге қатысқан адамдарды материалдық ынталандыру шаралары жүзеге
асырылды. Тыңгерлер барар жеріне шейін тегін көшірілді. Әр отбасына 500-
1000 сомнан бір мезеттік көмек көрсетілді. Үй салу үшін (оның 35 процентін
мемлекет оз мойнына алып), мал сатып алу үшін несие берілді. Астық немесе
үн ретінде азық-түлік көмегі көрсетілді. Тыңгерлер 2 жылдан 5 жылға шейін
ауыл шаруашылық салығынан босатылды.
Бұл жерде жоғарыдағыдай ынталандыру үшін бөлінген материалдық көмекті
бөлуде алалық болғандығын ескере кету керек. Көтерме көмекті славян

1. Қазақстан тарихы. 1994 №5. 66 бет.
2. Қазақстан тарихы. 1994 №5. 66 бет.

тектілер артықшылықпен пайдаланғанда, Қазакстан тыңын игеруге үлес қосуға
ниет білдірген, Ресей жерінде тұратын қазақ жұртының өкілдері ешқандай
материалдық көмек ала алмады.
1954 жылдан бастап егіске жарамды жерлерді зерттеп, тандап алу
жұмыстары жүргізілді. Ол жұмыстарға Мәскеудің, Санкт-Петербургтың,
Украинаның топырақ зертгеуші ғалымдары, ботаниктері, гидрогеологтары
қатысты. Алайда, өмірлік тәжірибе көрсеткендей, орасан көп жерді жыртып
тастаудың зиянды салдарлары болатыны ескерілмеді және сол кездің айқайшыл
басшыларын келешек туралы ғылыми болжамға айландыру оңай емес те еді.
Тыиының алғашқы табыстары. Тың игеру республиканың Ақмола, Көкшетау,
Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Торғай облыстарында жүргізілді.
1954 жылдың коктемінен 1955 жылдың көктеміне дейінгі бір жыл ішінде тың
өлкесінде 337 астық совхозы құрылды. Олардың егіске жарамды жерлері 10 млн
гектардан астам болды. 1954 жылдың өзінде-ақ тың көтеру жөніндегі тапсырма
артығымен орындалды. Қазақстанда 6,5 млн га тың жер жыртыдды. Астықтың
жалпы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тың игеру
Тың игеру саясаты
Тың және тыңайған жерлерді игеру
Қазақстандағы тың игеру саясатының басталуы.
Қазақстанда тың жерлерді игеру шаралары
Тың және тыңайған жерлерді игеру науқаны
Тың және тыңайған жерлерді игеру (1954–1958 жж.)
Тың және тыңайған жерлерді игеру және оның қазақстанға әсері
Тоқырау жылдарындағы Қазақстан
Азамат соғысы жылдарындағы Қазақстан
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь