Абай - дана, Абай – дара тұлға

Кiрiспе 2
1. Өмірбаяны 3
2. Абай . дана, Абай . дара тұлға. 4
3. Абайдың ақындығы. 6
4. Абайдың аудармалары. 7
5. Абайдың қара сөздері. 8
6. Абайдың табиғат лирикасы 12
7. Қорытынды 14
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі: 15
Қандай елдiң болсын мақтан тұтар ұлдар болатыны белгiлi. Мiне қазақ халықының осындай бiр мақтан тұтар ұлдарының бiр-ғұлама ойшыл әрi бiр туар ұлы ақыны- Абай Құнанбаев.
Оның өмiрi мен творчествасы қазақ елi үшiн әлi күнге дейi биiк әрi болашақтың жарқын бағдары iспеттес болып отыр.
Мен өзiмнiң осы бiр қысқа ғана жұмысымда ұлы қазақ ғұламасының жарқын өмiрiнен бiрер мәлметтер бере кетудi мақсат етiп отырмын.
Сондай-ақ мен өз жұмысмда ұлы қазақ ақынының қазақтың ұлттық мемлекет құруға қатысты идеяларына қысмқаша тоқтала кеткiм келiп отыр.
Абай өмiрден өткелi мiне бiр жарым ғасыр өттi, алайда дегенмен оның еңбектерi дәл бiздер өмiр сүрiп отырған күндердiң өзiнде де өте актуальды әрi қоғам үшiн қажет болып отыр.
1. Абай Энциклопедия 1995ж.
2. Әуезов М.О. Абай Құнанбаев (мақалалар мен зерттеулер).
3. Абай,1967; Абай тағлымы (әдеби – сын мақалалар мен зерттеулер).
4. Абай,1943; Ахметов З. Оқулық: “Қазақ әдебиетi” 10-сынып, 1998;
5. Х. Сүйiншәлиев «Қазақ әдебиетiнiң тарихың. Алматы 1997 ж.
6. М. Мекемтас «Абайтану тарихың. Алматы 1995 ж.
7. М. Әуезов «Абай Құнанбаевң. Ал. 1995 ж.
8. З. Ахметов «Абайдық ақындық әлемі». Ал. 1995 ж.
9. М. Әуезов «Абайтану дәрістеріне дерек көздерiң. Ал. 1997 ж.
10. М. Мырзахметұлы «Абай және Шығысң. 1994 ж. Ал.
11. Абай «Қара сөз. Поэмаларң. Ал. 1993 ж.
12. Алпысбаев «Қазақ әдебиетiң. Атамұра.
        
        Тақырыбы: Абай Құнанбай
МАЗМҰНЫ:
Кiрiспе 2
1. ... 3
2. Абай - ... Абай – дара ... 4
3. ... ... 6
4. ... ... 7
5. Абайдың қара сөздері. 8
6. Абайдың ... ... ... ... ... ... ... 15
Абай Құнанбаев
(1845-1904)
Кiрiспе
Қандай елдiң болсын мақтан тұтар ұлдар болатыны белгiлi. Мiне ... ... бiр ... ... ... бiр-ғұлама ойшыл әрi бiр
туар ұлы ақыны- Абай Құнанбаев.
Оның өмiрi мен ... ... елi үшiн әлi ... дейi биiк ... ... ... iспеттес болып отыр.
Мен өзiмнiң осы бiр қысқа ғана жұмысымда ұлы ... ... ... ... ... бере ... ... етiп отырмын.
Сондай-ақ мен өз жұмысмда ұлы қазақ ақынының қазақтың ұлттық мемлекет
құруға қатысты идеяларына ... ... ... ... отыр.
Абай өмiрден өткелi мiне бiр жарым ғасыр өттi, алайда дегенмен оның
еңбектерi дәл ... өмiр ... ... ... ... де өте актуальды
әрi қоғам үшiн қажет болып отыр.
1. Өмірбаяны
Абай (Ибрахим) Құнанбаев (10.8.1845-1904) ... ұлы ... ... ... ... ... ... қалаушы, оның алғашқы
классигі. Бұрынғы Қарқаралы дуанына (округ) ... ... ... ... күзегінде туған. Руы – Арғын ішіндегі Тобықты. Әкесі
Құнанбай ... сол ... ... ішіндегі бойының, биінің,
беделді адамының бірі ... ... ... оны 19 ... орта ... сайлауда Қарқаралы дуанының аға сұлтандығына бекіткен. Абай Құнанбайдың
екінші әйелі Ұлжаннан туады. Ол Арғын ішіндегі Қаракесек руының ... ...... ... ... ... ... қызы екен. Ұлжаннан Тәкежан
(Тәңірберді) , Абай , Ысқақ , Оспан деген төрт ұл ... ... ... , ... төртеу , Жалғыздық көрер жерім жоқ» деуі ... ... аты – ... ; ... шешесі еркелетіп «Абай» деп кеткен.
Құнанбай өте діншіл болған. Сол ... ... ... ... ... кең ... ... мұсылман дінінің ықпалын күшейтуге
тырысқан ; намаз , ораза, зекетсияқты дін ... өз ... ... ... Осы мақсатпен Орта Азияның діндар қожаларын , татардын
молдаларын қарамағындағы ауылдарға таратып , ... ... ... ... ... өз аулында да ұстап, өз балаларын, ... ... ... деген татар молдасына сабаққа берген. Молдадан 3 –
4 жыл оқыған Абайдың ... ... ... соң, әкесі оны Семей
қаласындағы мұсылман ... ... ... медресесіне берген. Ол ислам
әлемінде «мүтәкәллиминң аталатын бағытты ... яғни дін ... ... ... философия сияқты дүниетану пәндерін араластыра
оқытуды қажет көретін ағымның өкім болады. Соның медресесінде 4 жыл ... ... иран және Орта Азия ... ... шығармаларымен
танысып , соларға еліктеп қысқыша өлеңдер жаза бастайды. Бірақ Семейде
Абай ұзақ бола ... Сол ... ... ... қол ... ... ... шұғылданып, мекеге қажылыққа баруға дайындалған Құнанбай ... ... ... ... ... басады деп дәмеленіп , Абайды 13
жасында оқудан шығарып , қасына алады.
Жастайынан ел ... іске ... Абай ... ... ... ... жыршылары, ертегішілері, тақпақшылары, күлдіргішілері,
әнші – күйшілері сияқты өнер ... жиі ... өз ... ... жүйелерімен жақсы танысады. Өзі де билер үлгісінде шешен сөйлеуге
төселеді. Өздері ұтымды, ... ... ... ... Ел ... ... танылған Абай 70 жылдардың бас ... ... ... ... ... елге ... болып тағайындалады. «Заманды қой жан
билемекң деп өзі айтқандай, би және ... ... ... Абай сол
заманның ауқымына ұзақ шыға алмайды. Мұнысына ... ... ... ... жер сыз болмай маң деген өлеңінен байқалады. Өмірінің ... ... 1904 жылы ... ... ... ... өлеңіндеекінішін терендетіп ,
өзіне сын айтады. Әкімшілік етіп тұрған тұстаАбай ауыл арасындағы борышта,
ұрлық, зорлық сияқты біраз ... ... деп ... ... ... ... . Бірақ бұл ниетінен іс шығара алмаған да , ... ... ... өлең тілімен үгіттеуге кіріскен. Содан кейін «Көңілдің күйі
тағы да, ... улап алды ... ... өлең ... ... ... деп, біржола өлең жазу ісімен шұғылданған. Бұл шамасы, ... орта ... ... ... алқымдаған кез.
2. Абай - дана, Абай – дара тұлға.
Абай бала ... ... ... ... елдегі шешен, ақын
ертегішілер әңгімесін тез ұғып ... ... ... Шортанбай, Дулат, Бұқар жырау, Марабай, Шөжелерді тыңдап
өскен. Анасы Ұлжан да шешен болған, сөз ... ... ... өскен кісі.
Оның ағасы (әкесі Тұрпанның ... ... ... қожа-молдаларға
қарап: «Жазыла-жазыла қожа-молдадан да ұят болды, енді өлмесек болмасң,-
дегені ... ... ... боп ... ... ... да ... толғап
сөйлер тереңдігі, өз тұстастарыныңғана емес, шетелдік ... ... ... қажы ... деген қоныстан медресе салдырып, өзінің және
туыстарының балаларын оқытқан. Абай ... ... ... сол ... ... ... ауыл ... Ғабитханнан оқыған. Әкесі оның
зеректігін байқағаннан кейін, 10 жасқа ... соң ... ... ... ... Онда 3 жыл ... Медресенің үшінші жылында ол осы
қаладағы «Приходская школаға» да қосымша түсіп, онда 3 ай ... ... ... М.О. ... «Өзі тұстас үлкен-кіші ... ... ... ... және ... ықыласты болған. Дәрісте арабша
кітапты молдасының бір оқып, бір-ақ рет түрікшеге аударып берген ... ... ... ... шыға ... ... болады. Сонымен дәріс
үстінде оқылатын сабақтарды ұғып білу Абайға өзге балалардан анағұрлым оңай
тиген. Көп уақытын алмаған. ... ... ... ... Абай ... өзі ... ... оқуға жұмсап, көп ізденуге салынады. ...Оқуға
кірген ... тез ... ілім ... кісінің қалпына оңай түсіп кеткен.
Оқыған кітаптың көбіне сынмен қарай білетін, ... ... бала ... ... ... таңдап оқыған ірі ақындары болады.
Құнанбай Абайдың өзге балаларынан ерекше зеректігін ерте сезіп, оны әрі
қарай оқытпай қайтарып ... ел ... ... баулиды. Сөйтіп 13 жастағы
Абай әке ықпалымен әкімш.-билік жұмыстарына араласады. Ол әке ... ... ... ... ... өмір қайшылықтарын жан-жақты тани
түседі. Патша үкіметінің отаршылдық саясаты мен парақор орыс ... ... ... әрекеттерінің халық тағдырына ... ... ... ... ... ... ... жасаған.
Абай үш әйел алған. Бәйбішесі Ділдәдан – Ақылбай, ... ... ... ... екінші әйелі Әйгерімнен – Тұрағұл, Меқайыл,
Қзкайіл, Кенже, барлығы 7 ұл, 3 қыз сүйген. Келіндей ... ... ... ұрпақ көрген жоқ. Абай өлең жазуды 10 жасында («Кім екен деп келіп ем
түйе қуған...ң) ... Одан ... ... ... ... ... ... – «Физули, Шәмсиң. өлеңдерін қағаз бетіне ... ... ... ... ... қуатын танытқан үлкен
шығармасы- «Қансонардаң 1882 ж. ... ... ... ... бұл өлең қазақ ... ... ... ... ішкі ой ... ... Абай ... жанрлық
ерекшеліктері жағынан алғанда көп салады, көп ... ... ... Ол ... тіл ... сөз ... да жаңа ... дарытқан ақын. Абай
поэзиясының тілінде адамның жан тебіренісін, көніл толғанысын, ... ... сан ... ... ... ... ... және басқа да бейнелі сөздердің даңа, өзі ... ... мол. Мыс., ... ... ... отың, «ой өлкесің,
«көңілінің көзі ашықң, «көңілдің жайлауың деген ауыспалы мағына туғызатын
бейнелі сөздерді – ... ... ... ... бейнелеп айту, суреттеу тәсілі ... ... ... ... ... ... қалыптасқан, дайын үлгілерді
қайталамайды. Осының ... оның ... ... ... ... ... поэзиясының мазмұндық ауқымын, тақырыбын кеңейтті, әдебиетте жаңа
жанрлық турлер туғызды. Халықтың сөйлеу тілінің, қазақтың ... ... ән ... ... кең ... отырып, ол өлең сөздің шеберлік
құралдарын жетілдірді, өлеңдік өлшемнің интонациялық – ритмақалың ... ашып ... жаңа ... үйлесімді өлең үлгілерін енгізді,
ақындық ... ...... ... ... ... ... тілін, әдеби тілін ұстартып жетілдірді, әдеби
тілді биік жаңа сапаға көтеріп, жаңа ... ... ... ... ... ... саналатын ұлы ақын Абай 1880 жылдардан
бастап, ақындыққа бір жола бет ... ... ... ол ... шығарған
өлеңдерін туысы Көкпайдың атына жарияланған. Тек 1886 жылы шығарған ... ... өз ... ... ... ... ... жинағы 1909 жылы,
Петербург қаласында ... ... ... ақындық қуаты үш арнадан
басталады:
1) Халық ауыз әдебиеті
2) Шығыс поэзиясы
3) Орыстың, Батыстың классикалық шығармалары
Абай өлеңдерін ... ... ... Оқу, ... ... тақырыбы. Идеясы: ағартушылық.
Өлеңдер: «Жасында ғылым бар деп ... ... ... «Интернатта оқып жүрң(1886ж).
ІІ) Табиғат тақырыбына арналған ... ... ... ... «Қараша, желтоқсан мен сол бір екі айң(1890ж).
Абай «Қысң өлеңінде табиғат ... кәрі мал, ... ... ... ... адам ... ... суреттеу тәсілін
кейіптеу дейміз. Бұл Абайдың ... ... ... ... ... Абай өлендерінің бір шоғыры өлең өнері ақындық, өлеңге
қойылатын талап, эстетиқалық таламға арналған.
Өлеңдер: «Өлең сөздің ... сөз ... ... ... өлсе ... «Мен ... өлеңді ермек үшінң.
IV) Абай өлеңдерінің көпшілігін қоғам ... ... ... ... ... ... ... арналған. Бұндай
өлеңдерін саяси-әлеуметтік лирикаға жатқызамыз.
Өлеңі: «Қалын елім қазағым, қайтам жұртымң.
4. Абайдың аудармалары.
Абай ... төл ... ... ... енбектермен де
шұғылданған. Ол тек 19 ғасырдағы орыс әдебиетінен ... ... ... ... бөлгені: И.А.Крылов, А.С. Пушкин , М.Ю. Лермонтов өлеңдері .
Крылов мысалдарының біразын Алтынсариннің аударғаны ... Абай ... ... Крыловтан көптеген мысалдар аударды. Ол аты ... ... ... ... ... ... ... ғана
аударып, өз идеясының қажетіне жаратады.
Пушкин шығармаларынан Абайдың зер сала аударғаны - "Орыс ... ... ... ... романынан үзінділер. Аударма өте
шебер жасалған. Жалғыз ... ғана ... ... ... да ... ... Абай еркін, яғни мазмұнын, образдық ерекшелектірі
сақтай отырып, қазақ оқырмандарына ұғымды етіп аударған.
Мысалы, ... ... 8 ... болінген 389 шумақтан
құралатыны ... ... әр ... 14 ... ... ... үшін
оның "Онегин шумағы" аталатыны да аян. Сонда жалпы көлемі 5500 жолдай ... ... Абай ... ... ... сәйкестендіріп, 376
жолға сыйғызған Абай "Онегин шумағының" жол санын, буын ... ... ... ... ... ... оқиғаларды бірде қазақ ... ... 11 ... қара өлең ұйқасының өрнегіне салып өрсе, енді
бірде 7-8 буындар ... ... ... ... ... ... 1 - ... 60 шумақта толып жатқан оқиғалар бар. Соның
10,11,12-шумақтарын ғана іріктеп алады да, Абай оған ... ... ... ат ... 11 ... ... түп ... сонша, оқушы Онегиннің қандай жігіт екенін ... ... ... ақын романның 3-тарауынан тек Татьянаның Онегинге жазған хатын
ғана ... ... ... ... ... ... ... "Басықатты сұм журегін тоқтата алмаған" жігіттің қызға берген
суық жауабын, одан соң оның ... ... ... ... ... ... ... жары болған Татьянаның Онегинге тоқтау айтқан жалыныш
сәлемін паш етеді. "Тәнірі қосқан" жақсы жар ... ... ... ... ... ... ... оқиға аяқталады. Бұл аударма
қазақтың төл өлеңдері сияқтанып, ауыл арасында әнменен ... ... ең көп ... - ... ... Оған бас ... -
екеуінің ой-пікірінің ұқсастығы. Лермонтов патша саясатына өзін ... оның ... ... ... бұл ... қолдаушылар
таппай жалғызсыраған ақын екені мәлім.
Сол сияқты "Мыңмен жалғыз алысқан" Абай "Моласындай бақсының, жалғыз
қалдым тап ... деп, ... ... ... Сондай мақсаттас,
идеялары, торыққан көңіл күйлері ... ... ... Абай ерекше ықыласпен аударады. Сондықтан , ... оның ... ... ... алу қиын да, кей ... ... ақындық жарысқа түскен сияқтанып, түп нұсқадан аударманы
асыруға ... Сол ... ... ... де ... ... қара ... жыладрдың аралығында Абайдың жазған шығармалары «Қара сөзң
деп аталады. Бұл сөздерінің жалпы саны - 46. ... қара ... ... ... ... мемуар да емес. Бұлар – сыншыл, ... ... ... ... арналған өсиет, ... ... ой ... Олар ... ... ... Көлемі
шағын, мазмұны, мағынасы терең. Кейбіреулері сұрақ-жауап түрінде, өз-өзімен
сырласу, оқырманмен кенесу түрінде беріледі.
№1-ші қара ... Абай ... ... жазу ... себебін
айтады. Абай қара сөздерінің тақырыбы өлеңдегі тақырыптарымен ... ... ... тақырыбы. (7,25,33 қарасөз)
2) Адам болуды үйренудің жолдары, оқығанды есте ... ... ... ... қара сөздерін қазақтың мақал-мәтелдерінің мазмұнын ашуға
түсіндіруге арналған. (5,29 қарасөз)
4) Абайдың өзі шығарған нақыл сөздері 37-ші ... ... Адам ... мінез, ақыл, жүрек туралы. (17 қарасөз)
6) Адамның мақтаншақтық надандық мінездері. (6,8,11,18,33 ... Абай ... ... 46-шы сөз тарихтық мақала, очерк
тәрізді. Қазақ халқының шығу тарихы туралы айтылады.
8) Қарасөздерінің ең ... 38-ші ... ... ... жанрдың қайсысына жататынын айту ... ішкі ... ... ... ... салсаң, көңіл
бөлсек, көбіне өлеңдеріндегі қйымен ұмтасып жатқандығы байқалады.
Абай - өз еңбегім ... ... екен ... адам, сондықтан өлеңмен
айтылған ой көңіліне ... ... ... ... ... ме ... ... Абайда айрықша филосософиялық жүйе болмағанымен,
философиялық ... ... ... ... ... емес, адам,
адамгершілік, қоғам жайында қатты сынға айналдырып ... Бұл – ... ... ... , ... ... тәрбиеден , адамгершілік
жайынан айтылған ... ... өзі ... Грек философтарының
үлгісімен айтқан.
1890 жылы бірінші қарасөзі. Осы ... ... ... ... ... ... «Бұл жсақа келгенше жақсы өткіздік пе, әйтеуір
бірталай өмірімізді өткіздік: алыстық, жұлыстық, тартыстық - ... ... Енді жер ... ... келдік: қажыдық, жалықтық: қалып
жүрген ісіміздің баянсызын, байлаусызын, байлаусызын көрдік, бәрі ... ... Ал енді ... ... ... не ... ... Соны
таба алмайөзім де қайранмын...».
Мұндай қарасөз төңкерістен бұрынғы қазақ ортасында өлең ... ... ... ... ... жасы ұлғайған адамдарға ұғымырақ. Өлең
сөзінде ой көп, терең сезім керек. Мұны қарт-қариялар да ... ... ... Бір ... ...... ... пікірі. Әр халықтың
өзін өзгеден жоғары санауын Абай жақтыртпайды, сынайды. Өз халқына оқуың,
еңбегің жоқ, бәрінен ... ... сол ... дос болу ... ... «... Енді ... ... сарттың екпеген егіні ... ... жоқ, ... жүрмеген дері жоқ, қылмаған шеберлігі
жоқ... Ноғайға қарасам, солдаттыққа да ... ... де ... да ... молда, медресе сақтап, дін ... де ... ... мал ... да жөнін салар біледі, ... әсем де ... ... сөз де жоқ, біз қулы, күңі қурлы де жоқпыз. Бағанағы мақтан,
бағанағы қуанған, күлген ... ... ... ... мәнін аша айтады. Мысалы: «Осы қазақ халқының
осындай бұзықшылыққа тартып, жылдан ... ... бара ... ... менің ойыма келеді: халықтың болыстыққа сайланамын днген кісісі пәлен
қадірлі орысша образование алған кісі болсын».
Төртінші қарасөзі: ... ... ... ... ... ... ... уайым-қайгының ішіне кіріп қалып, қамалып қалмақ, ол өзі де ... ... ... кісінің қылығына күлсең, оған рахаттанып күлме,
ызы болғандығыңнан күл, ... ... - өзі де ... ... күлкіге үнемі
өзің де салынбассың, әрбір жақсы адамның жақсылық тапқанына ... оның ... ... ... ... көріп күл...».
Бұл сөздер Добролюбовтың (сатирик) эстетикасына тақау келеді.
Бесінші қарасөзі: ... ... ... ... дегенін бәрі халықтық емес деген болатын. Сынағында Абай дәл осы
пікірдің жемісінде айтады. Мақалдыңішіндегі үстем таптың түрлерін аша ... ... ... не шықты? Мағлұм болды: қазақ тыныштық үшін, ғылым
үшін, ... үшін , ... үшін қам ... ... ... онымен жауласпақ
екен. Малды болса, әкесін ... да ұят ... ... ... ұрлық,
қулық-саулық, тілегеншілік, саған ұқсаған қылықтың қайсысын болса да қилып
жүріп мал тапса, жазалы демесе керек».
Алтыншы ... ... ... ... ... айтады.
«...Кеселді жалқау, қалжықпас,
Әзір тамақ, әзір ас.
Сыртың пысық, ішің – нас,
Артың ойлап ұялмас,- болып жүріп, тірімін
деме, онан да алла ... ақ ... ... өзі ... ... қарасөзі: Ақыл кімге керек, кім үйренді дегенге ... еш ... ... ... ... Мұны – «...Мал болса, құдайтағаланы да
таралапалад дейді. Оның ... ... ... ... ары, ... ... мал. ... қайтіп ұқсын, ұғайын десе де, қолы тие ме?...» - деген
сөздерінен ... ... ... ... ... ... ... сыртым сау» деген
өлеңдеріндегі пікірлері қарасөзінде қайталаным отырады.
Оныншы қарасөзі: Өмір ... бала ... ... туралы
сұрақпен сабақтайды.
Кейде Абай адамгершілікті немен ... ... ... ... өзіңе өзің есеп бер, - дейді.
Дін тұтынушыларды қатты сынап, бет бейнелерін әшкерелейді.
Он жетінші қарасөзі: Ақыл, қайрат, ... ... ... Бұл ... ... қалпын, ерекшелігін құрайды. Абай осы үшеуін салыстырып,
ғылымға жүгіндіріледі. Үшеуі бір ... ... ... ... ... ... , біреуі көп болса қалай болады деген пікірді ашады. Әрқайсысы өздеріне
тиісті пікірлерін, қасиеттерін ... Бұл ... тең ... ... ертеден айтып келе жатқан пікірлер.
Жиырмасыншы сөзі: Абай мақтан туралы айтады. ... ... деп ... ... Байды байдан бөліп қарау пікірі, қайшылығы
кімді құрметтеймін деген сөзінде тағы ... ... ... қарасөзбен де өте күшті көрсеткенін « Қуаныш
пен жұбаныш» туралы сөзінен көреміз . Кейде ... ... өз ... ... ... жазу ... ... арқылы да оқушыларына жеткізіп
отырады. Қазақтың «Көппен көрген ұлы ... «У ... ... ... ... ... ... бесінші қарасөзі: Оқу керек, оқығанда орысша оқыту керек дейді.
Хикмат, мал, өнер – бәрі де ... ... деп ашық ... Жалыну-арсыздық.
Оқыған, көкірегің аяу, көзің ашық болса, оны істемейсің дейді. Оқығанда
халықтың қамын жейтін болуың керек дейді. Жай оқу ... ... ... Міне, Абайдың ел үгіттігі ретіндегі бір аталық пікірі.
Жиырма жетінші қарасөзі: Абай философ Сократты оқыған. Сократқа әрбір
шәкірті сұрақ бебіп, Сократ ... ... ... болған. Абай сондай бір
әңгімені алып көрсетеді. Аристотель мен ... ... ие ... таратып айтады. Мұсылманның деген жұртқа ой тастайды.
Жиырма сегізінші қарасөзі: Мұнда бір сын толғаулары бар.
Мұсылманшылықтың үлкен бір кемшілігі – бәрі күні ... ... ... Абай осы ... өте қатты сынайды. Өзінің мұсылманшылығына
байланысты кітапты айтпайды, қазақ ... ... ... ... тоғызыншы қарасөзі: Абай қазақтың мақалын сынайды. Мысалы,
«Жарлы болсаң, арлы болма» деген үстем таптың ұзындыруы ғой. Немесе « ... мал ... ... ... жан ... ... ... мақалдарды. Бұл
халықтың мақал емес, ең барып тұрған арсыздық, - дейді Абай.
«Қалауын тапса, қар жанады», «Сұрауын тапса, адам баласының ... « Атың ... жер ... т.б ... жатқан мақалдарды қатты
әшкерлейді.
Қазақтың «Мақтан» мәселесін айта келіп, тәрбие мәселесіне соғады.
Отыз екінші қарасөзі: Тәрбие ... ... ... оқуы ... ... ... ... мінезділік болуы керек дейді.
Дін күтушілер жайында да көп сөздер, сындар айтады.
Отыз жетінші қарасөзі: Мұны ... ... деп ... ... ... ... ... емес. Афоримде даулық жақтары бар.» Адамның адамшылғы істі
бастағаннан білінеді, қалайша аяқтағанынан емес» дейді. Бұл тек аяқтауына
қарап емес, бастауынан да ... ... ... ... көрікті ой» ауыздан шыққанда өзі қашады» деген сөзі қай
уақытта болсын өшпес ақиқат, шындық.
Тәрбие ... ... Абай ... ... ... – биік ... ... шығарушылардың қалай жеткенін айыруға керек дегенді айтады.
«Тоқ тіленші – адам ... ... ... айтқан.
Қырық бірінші қарасөзі: Ел тәрбиесінің емі туралы. «Маласындай
бақсының, жаоғыз қалдым тап тыныш» деген пікірін қайталағандай болады.
Қырық екінші қарасөзі: ... ... ... жұмысы
жоқтықтың» адамды аздыратынын айтады. Герценнің «Нет у нас другой молитвы,
есть ... одна ... это ... ... ... таяу ... үшінші қарасөзі: Адамда тән қуаты мен жан қуаты бар деген пікір
арқылы Абай психология ғылымының кейбір ... ... ... тағы бір жағы тарапына айтылады.
Қырық төртінші қарасөзі: Адамның әлуметтік ортамен байланысты, ... ... ... ... ... жұмылып көмектесетін топтың
психологиясын сөз етеді.
Сонымен Абайдың бұл қарасөздері тәрбиеге, адамшылыққа үндеген ой-
пікірін ... ... ... ... яғни ... ... азаматтың
ойларын, өлеңдеріндегі пікірлерін қорыта отырып аяқтады.
Сыншылдық, ойшылық, көбінесе адамгершілік, мораль мәселелерін арнаған
қарасөздерін саралай, талдай ... ... ... Абайдың ұлылығына
тағы да бір бас игерей болдым. Елі үшін, бұқара ... ... қамы ... ... ... өлеңін арнаған. Абай есімін қазақ әдебиеті
тарихының төрінде мәңгілік сақталуға тиісь.
6. Абайдың табиғат лирикасы
Абайдың табиғат ... өз ... бір ... ... – адам өмір ... етер орта. Онсыз өмір жоқ. Міне, осы табиғат көріністерін, оған
бөленген ... ... ... ... ... Абайдың көптеген
өлеңдері арналған және қазақ әдебиетінде Абайдан бұрын табиғат көрінісін
мұншалық шебер, мұншалық терең һәм ... ... ақын ... ... бұл ... ... лирикасында да ақындық эволюциясы –
творчестволық түлеу жолының кезең-кезеңдері жатыр. ... ... ... ұлы талантын, биік мәдениетін танытатын өлеңдер.
Әсіресе, жылдың төрт мезгілі туралы жазылған өлеңдері бейнеті мен азабы
мол мал баққан шаруаны, баянсыз, ... ... ескі ... ... ... ... ... анық, қанық бояумен көрсететін, өз
дәуірінің айнасы боларлық, сұлу шығармалар.
Ұлы Абай халық тұрмысының, ... ... ... ... болды. Елдегі, қогамдағы кемшіліктерді, үстемдік етушілерді
аяусыз сынай отырып, Абай өз ... ... ... ... ... асыл қасиеттерін де көре, түсіне біледі. Ол шын
мәніндегі халық ... ... ақын ... Бір сәт те ... халқының ауыр
тұрмысын, үстін басқан қараңғылығын ұмытпайтын ақын тіпті ... ... ... тілмен өрнектей отырып, оны халық ... ... ... алады. Осы мәселеде де ақын орыс әдебиетін әзінің
жемісті ... ете ... ... жетістіктерін ары қарай өзіндік
ізденіс, табыстармен байытады. Орыс әдебиетінің дәстүріндегідей ... ... ... ... ... отырып, халықтың ауыр
тұрмысы, таптық жігі сияқты әлеуметтік ... де ... ... ... ... оқушыларга жан-жақты терең, әрі ғылыми түрде жеткізу
үшін, интеграциялық оқуды басшылыққа алдық.
7. Қорытынды
Абай (Иибрахім) Құнанбаев қазақ халықының ұлы ... ... ... ... ... тілін сүйген қазақ халқы үшін барлық ... ... ... ... дара ... ... теңдес артына осыншама мұра
қалдырған қазақта данықты тұлға табылмас десек көп болмас.
Теңдесі жоқ үлкен биіктерге жеткен ... ... ... ... ашып ... ... ұлы тұлға. Биік таумен бірдей мәңгілікке
өшпейтін артына қалған ... ... ... ... ұлдары деп Абайды айтыңыз!
Абай қазақ елінің ұлттық рұхы мен менталитетін оның көкейтесті арманы
мен даналық ойларын, өлеңмен өрнектеуді ... ... ... Яғни ... ... бай ... зерттеп одан да біраз жаңалықтарға
үйренген.
Абайдың жүйелі ойларының ... бір ... ... ... ... да ықпал-әсерінің аз болмағандығы сөзсіз.
Шығыстың шарихат қағидаларын ұғындыратын ғұламалар еңбектерін жетік
меңгерген. Сол ... ... ... ... ... ... ... түркі тілдеріндегі білім көздеріне Абай ... ... ... ... ... ... парсы тілдерін өз бетімен
жүйелі түрде оқып, игереді.
Абайдың артына қалдырған мұрасы көп оның бәрі қазақтың ... ... ... деген сүйіспеншілігін тудыруға, сауатын дамытуға, білім
жолына түсуіне әсер етуі ... ... ... ... ... үлесі.
Абайдан қырық бес “қара сөз” қалған. Олардың ... әр ... ... Абай ... ... ... ... туралы ойларын,содан
қорытындылайтын даналық, түйінділерді жинақтайды.
Абайдың “қара сөздері” көлемі жағынан шағын, мазмұны, мағынасы мол,
онда қозғайтын мәселе, ой терең ... ... ... ... ... ”Қара сөздерден” көп нәрсе ұғуға болады. Абайдың қара сөздері әрбір
адамға адам болуға немесе сол алған сөздерден өзін тани білуге көп ... Бұл ... ... адам өз кемшіліктерін мойындайда біледі.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Абай Энциклопедия ... ... М.О. Абай ... ... мен зерттеулер).
3. Абай,1967; Абай тағлымы (әдеби – сын ... мен ... ... ... З. ... “Қазақ әдебиетi” 10-сынып, 1998;
5. Х. Сүйiншәлиев «Қазақ ... ... ... 1997 ... М. ... ... тарихың. Алматы 1995 ж.
7. М. Әуезов «Абай Құнанбаевң. Ал. 1995 ж.
8. З. Ахметов «Абайдық ақындық әлемі». Ал. 1995 ... М. ... ... ... ... көздерiң. Ал. 1997 ж.
10. М. Мырзахметұлы «Абай және Шығысң. 1994 ж. Ал.
11. Абай «Қара сөз. Поэмаларң. Ал. 1993 ж.
12. Алпысбаев ... ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Тұлға психологиясы"4 бет
Жеке тұлғаның даму психологиясы4 бет
Педагогикалық құзыреттілік6 бет
Студенттердің рухани-адамгершілік дамуына «Өзін-өзі тану» дәрісінің ықпалы3 бет
Сәбилік кезеңде балалардың үлкендермен қарым-қатынас рөлі25 бет
Тұлға туралы жалпы ұғым10 бет
Тұлға туралы мәлімет5 бет
Тұлғаның танымдық іс-әрекетінің қарым-қатынас арқылы дамуы172 бет
Тұлғаның қалыптасуы10 бет
Әлихан Бөкейханов – публицист4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь