Қазақстанның Ресейге қосылуы туралы

І. Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. Қазақ хандықтарының Ресейге қосылуының
саяси.құқықтық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
2. Қазақ жеріндегі алғашқы бекіністер ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
3. Абылай ханның реформалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
4. Кіші жүздің Ресейге қосылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
5. Орта жүздің Ресейге қосылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
6. Ұлы жүздің Ресейге қосылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
Қолданған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
XVIII ғасырдың 20-30-жылдарында қазақ халқының тағдырында аса құрделі бетбұрыс оқиғалар болды. Біртұтас Қазақ хандығы Ұлы жүз, Орта жүз, Кіші жүз атты қазақ хандықтарына бөлінді. Бытыраңқы мемлекетке жоңғарлар шапқыншылық жасап, халық "Ақтабан шұбырынды, алқакөл сулама" атты қасіретке ұрынды. Осы соғыста қазақ халқының жарымына жуығы қырылды. Билердің біріктірушілік рөлінің арқасында қазақтар ірі жетістіктерге жеткенімен оның түбі баянды болмады. Хан, сұлтандардың бір тобы бытыраңқылық факторына айналды.
Кіші жүздің ханы Əбілхайыр Ресей патшасының қол астына кірудің бастаушысы болды. Тəуелсіздіктен айырылып, бодандыққа кірудің басы болған бұл оқиға 1731 жылдан басталып, 1864 жылы аяқталды. 1,5 ғасырға созылған осы кезеңде Қазақстан біртіндеп отарға айналды. Қазақ хандықтары біртіндеп тарихи сахнадан кетті. Бұл кезең қазақтардың тəуелсіздікті қайтарып алу жолындағы азаттық қозғалысына толы жылдар болды. Тек Абылай хан мен Кенесары хан ғана аз ғана уақыт қазақ хандығының тəуелсіздігін қалпына келтірді.
Осы кезеңде қазақ мемлекетінің — хандықтың қалай жойылып, оның əдет-ғұрып құқығының да Ресей заңдарының ықпалымен өзгерістерге ұшырағанын көреміз.
Осы жұмыста Қазақ хандығының жойылуы, бодан болып Рессей патшалығна қосылу тақырыбын қарастырдым.
Ресей отаршылдық саясатының негізгі мақсаты - қазақ халқын қосып алу, қазақ жерін отарлау өз билігін орнату болды.
1. Қазақстан тарихы (Очерктер) Алматы: "Дәуiр" 1994 жыл.
2. Маймақов Ғ. Қазақстан Республикасының саяси – құқықтық тарихы. Оқу құралы – Алматы: Ғылым 2000
3. Назарбаев К. Тарих толқынында... 284-6.
4. Аспендияров С. Қазақстан тарихының очерктері. Алматы: Санат, 1994. 120 б.
5. Аполлова Н.Г. Присоединение Казахстана к России в 30-40-х годах ХҮІІІ в –Алма-Ата: АН Каз ССР. 254 с.
6. Мәшімбаев С.М. Патшалық Ресейдің отарлық саясаты. Алматы: Санат. 1994. 136 б.
7. Маданаов Х. Ұлы дала тарихы. Алматы: Санат. 1994. 272 б.
8. Мырзахметов М. Қазақ қалай орыстандырылды. Алматы. 1993. 127 б.
9. Әбдіразақов Т. Қазақстанның Ресейге қосылуының ауыр зардабы // Қазақ тарихы. 1995 №2. 10-15 б.
        
        Тақырыбы:
«Қазақстанның Ресейге қосылуы».
Жоспар:
І.
Кiрiспе...................................................................
....................3
1. Қазақ хандықтарының Ресейге қосылуының
саяси-құқықтық
мәселелері...................................................4
2. Қазақ жеріндегі алғашқы бекіністер..................................6
3. Абылай ханның реформалары...........................................9
4. Кіші ... ... Орта ... ... Ұлы ... ... қосылуы............................................13
Қорытынды...................................................................
............15
Қолданған
әдебиеттер.............................................................16
Кіріспе
XVIII ғасырдың 20-30-жылдарында қазақ халқының тағдырында аса ... ... ... ... ... хандығы Ұлы жүз, Орта жүз, Кіші жүз
атты қазақ хандықтарына бөлінді. Бытыраңқы мемлекетке ... ... ... ... ... алқакөл сулама" атты қасіретке ұрынды. Осы
соғыста қазақ халқының жарымына жуығы ... ... ... арқасында қазақтар ірі жетістіктерге жеткенімен оның түбі ... Хан, ... бір тобы ... ... ... ... ханы Əбілхайыр Ресей патшасының қол ... ... ... ... ... ... кірудің басы болған
бұл оқиға 1731 жылдан басталып, 1864 жылы аяқталды. 1,5 ... ... ... ... ... отарға айналды. Қазақ хандықтары біртіндеп
тарихи сахнадан кетті. Бұл кезең ... ... ... ... ... қозғалысына толы жылдар болды. Тек Абылай хан мен
Кенесары хан ғана аз ғана ... ... ... ... ... кезеңде қазақ мемлекетінің — хандықтың қалай жойылып, оның əдет-
ғұрып құқығының да ... ... ... өзгерістерге ұшырағанын
көреміз.
Осы жұмыста Қазақ хандығының жойылуы, бодан болып Рессей патшалығна
қосылу тақырыбын ... ... ... ... ... - қазақ халқын қосып
алу, қазақ жерін отарлау өз билігін орнату ... ... ... Ресейге қосылуының саяси-құқықтық мəселелері
Кіші жүздің ханы Əбілхайыр 1726 жылы Ордабасыдағы бүкіл ... ... ... бас ... ... сайланды. Бірақ ол барлық
қазақтардың ханы ... ... 1729 ... ... шешуші жеңіске жеткен
соң да, сол жылғы Орта жүздің ханы Болат қайтыс ... соң да ... ханы бола ... ... хан енді Ресейге арқа ... ... ... болды.
Осылай Əбілхайыр хан Ресей патшасы Анна Ионовнаға Ресейдің қол астына
алу туралы жасырын хат ... ... ... ... ... ... түрткі болды.
1731 жылы 19 ақпанда патша Анна Ионовна Кіші жүздің ... ... ... ... ... қол ... Онан соң ... даласына
А.И.Тевкелев бастаған патшаның елшілігі шығып 1732 жылы 10 ... хан жəне 27 ... ... ... Кіші ... ... қосылуы
туралы юридикалық актіге қол қойып, ант берді. Осы жылы 21 қарашада тағы да
30 рубасы ант ... ... ... ... ... ант түріндегі уəдесін алуға
ерекше мəн берді. 1731 жылы Орта ... ханы ... де Орта жүз ... ... ... білдіріп ант берді.
Қазақтардың бір бөлігі бірден-ақ Ресейге қосылуға қарсы болды. А.
Тевкелевтің елшілігі келгенде ... ... ... ... ... дау ... хан мен Тевкелевті уақытша үй ... ... ... өлтірмек те болады. Оның қасындағы бірнеше башқұрт старшындары
өлтірілді.
Қазақстанның Ресейге ... ... ... ... ... батыр бастаған билер мен қазақтардың тобы Ресейге бағынуға қарсы
күрес те ... ... бұл ... ... дем берді.
Қазақстанның Ресейге қосылуы ғылыми-тарихи əдебиетте де əртүрлі
бағаланды. 1943 ... ... ... ССР" атты ... ... қол ... өтуі ... атқамінерлерінің бір тобының патша үкіметімен
ауыз ... ... ... Қол астына кіру халық бұқарасының
еркінен тыс қабылданды", - деп ... ... ... ... ... қысымның
нəтижесінде Ресейдің қол астына кіру тек ... ... ... əрі ... ... ... болды деп дәрiптелді.
1740 жылы Орынборда Кіші жүз бен Орта жүздің 399 ... ... ... ... міндеттемелер қабылдады. Олардың ішінде Орта
жұздің ханы Əбілмəмбет пен ... ... да ... ... ... Кіші жүз бен Орта жүз ... ... болды. Бұл қарымқатынас бойынша Қазақстан
сыртқы саясаттан өзге мəселеде егемендігін сақтауы тиіс болды. ... ... ... ішкі ... ... ... ... Шынында Ресей
қазақтардың ішкі ісіне бiрден-ақ араласа бастады. ... ... ... ... əскер жəне қаружарақ жағынан жəрдем бермеді. Жоңғарларға
қазақтар өзінің қол астында деген мəлімдемеден ары ... ішкі ... ... ... да ... ... ... айналдыра əскери қамалдар орнатылып, оларға əскер əкеліп қойылды.
Қазақтар Ресейдің ... хан ... ... ... ... ... ... тиіс болды. Жайылымдар тартып алынып қазақтар ішкі жаққа
ығыстырыла түсті.
Осылай ... ... қол ... ... про-текторлық
қатынастардың шеңберінен асып, Ресей тарапынан таза отырықшылық сипат алды.
Қазақстанның XVIII ... ... ... қатынасын
вассалдық тəуелді қатынастар деп те бағалауға болады. Қазақ басшылары үнемі
өздерінің Ресейге тəуелділігі ... ант ... ... ... жагынан
қазақ хаңцықтарының вассалдық тəуелділіктері хан институтын жойганға дейін
созылды2.
Кіші жүздің Ресейге юридикалық қосылуынан (1731) XIX ... ... ... ... ... немесе Кіші жүздің қосылуының басталуынан
Орта жүздің (1740) жəне Ұлы жүздің қосылуының аяқталуына дейін ... ... ... ... ... ... ... араласқан протекторлығы деп анықтауға болады.
Себебі осы аралықта Ресейге келген қазақ ... ... ... ... деп ... ... ресмй өкілдері ретінде аталды. Бұл кезенде
Қазақстан əлі де ... ... ... құқыгын толық жой-ган
жоқ. Осындай жагдай Ресей мен Қазақстан ... ... ... деп ... мүм-кіндік береді4.
Протекторлық қарым-қатынас жагдайъшда тəуелді мем-лекет өзінің
халықаралық қатынастарын ... өзі ... ... ... болады, іппсі мəселелерін өзі шешеді.
Вассалдық қарым-қатынас жағдайында тəуелді мемлекет халықаралық құқық
субъектісі болудан ... жəне өзі ... ... ... алым ... беру, вассал болған елдің басшысын жоғары тұрған ... ... ... ... мен ... ... ... вассалдық та қарым-
қатынастардың болғандығына фактілер өте мол. Сондай-ақ Ресей ... ... ... ... ... үкіметі бірден-ақ қазақтың жерлерін отарлауға кірісті. XVIII
ғасьфдың 50-жылдар ішінде Каспий теңізінен бастап ... ... ... тұратын əскери бекіністер салды. Ол ... ... ... ... ... ... ... Жайық, Тобыл, Елек, Есіл, Ертіс
өзендерінің бойындағы ... ... ... əскерлері тартыл алды.
Қазақтардың малы ол жерлерге жайылуға ... ... ... ... ... 1755 жылы сыртқы істер коллегиясының жарлығы шықты.
Екінші жағынан Патша үкіметі қазақтардың беделді хан, сұлтан, билерін
сыйлық, шен, пара ... ... алып ... ... еткізді.
Қазақ халқы патша өкіметінің отаршылдығына қарсы көптеген
көтерілістер жасады. ... ... ... ... ... 14 ... ... көтеріліс болды.
Патша үкіметі бүл көтерілісті ... ... ... Кіші
жүзде хандық билікті жоюға əрекет етті.
"Игельстром реформасы" деген атпен енген Орынбор генерал-губернаторы
Игельстромның ... ... ... ... көтерілісті өз мақсаты
тұрғысында пайдалану еді. Нүралы хан Кіші ... ... соң ... ... ... етпеді. Сырым бастаған старшын, би, ... ... Олар ... ... ... бүл шара ... қатты
наразылығын тудырды.
Кіші жүзді тайпалық күрамына қарай үшке бөлу үсынылды. Эр бөлікті
басқару үшін расправолар құру ... ... ... 1786 ... ... сотқа бағынуы тиіс болды.
Реформа бойынаша билік рубасы старшындарға өтті. Бірақ ... ... сот та ... жұмыс істей алмады. Оған себеп ... ... ... ... ... ... ... алғашқы бекіністер
Ресей бекіністері алғашқы сәтте-ақ әскери мақсатта салына бастаған
еді. Ресей империясының отарлық ... ... ... ... маңызы ерекше болды. Ресей бекіністерінің қазақтардың қорғануына
кейіннен елдік экономикалық-мәдени өсуіне біршама ... ... ... ... болмайды. Алайда бұл бекіністер сонымен қоса қазақ халқын
ауыр ... ... ... ... мал шаруашылығы әлсіреді, құнарлы
жерлер шектеліп қазақтар ... ... ... ... ал да ... саясатын ұстанған Ресей отаршылдары қазақ даласын бекіністер шептеріне
бөліп отарлық саясаттың одан әрі жүргізілуіне оңай жол ашты.
Әскери бекіністер салу ісі ... ... ... ... түрде
жүргізілді. Қазақ даласының ландкарталары жасалып тиісті жерлерге салынуға
қажетті бекіністер орындары белгіленді. Петр-І тұсында ... ... салу ісі оның ... ... да қолдауын тапты.
Бекіністер бүкіл қазақ даласының Ресей қол астына өтуін ... ... ... ... мен ... ... көтерілістер де Ресей
империясының отарлық саясатына онымен қоса оның тірегіне ... жою ... ... болатын.
ХVІІІ ғасырдың 70-80-жылдары Орынбор әкімшілігі Кіші жүз ... ену ... өзен ... ... сала бастады. Ал өзен
бойлары қазақ малдары үшін ... ... еді. ... соң ... хан ... ... да қарсы шықты.
Қазақтар Орынбор әкімшілігіне қанша рет наразылық білдіріп ... ... ... XIX ғасырдың аяғына дейін шешілмеді. 1801 жылы
патшаның арнаулы ... ... Кіші жүз ... ... сұлтанның
басшылығымен Нарынқол мен екі өзен аралығына көшіп, Бөкей хандығы құрылды.
Бекініс салуға әуелден қарсы ... ... ... ... ... ашық ... білдіре бастады. Жайық азактарымен қақтығыстар
болып тұрды. Қазақтар жақын бекіністер арқылы Кіші жүз ... ... ... манындағы халықтың мазасын кетірумен болған. Бұл
орталық саясаттың күш қолдану аркылы ... ... ... алдымен Орынбор әскери линиясы бойындағы бекіністер тұрғызылып,
күшейтілді. 1742-жьшы Жайық бойыңца Ильинскі ... ... ... ... Орталық бекініс Орынбор болып табылды.
Жыл сайын бекіністер мен бекініс желілері саны өсе ... ... ... ... шебі ... ... қарай төменгі
Жайық, Солтүстікте Сакмар және Жоғарғы Жайық ... Ор ... ... Жайық линиясының Горкая дистанциясы және Батыс Сібірмен
жалғастырушы Үй дистанциясы созылып ... ... ... ... шебінің негізі қаланды. Шеп Жайық өзені
бойындағы Жайық қамалынан Жоғарғы Жайық қамалына дейінгі ... ... жылы ... ... жаңадан Жаңа Іле шебі тұрғызылды. Бұл шеп Іле
ауданының жерін қамтыды. Ал 1835 жылы Орскіден тікелей ... ... ... ... жылы Ұлы жүз жері Ресей құрамына өткеннен кейін ұлы жүз жеріне
бекіністер тұрғызыла бастады. Осы ... ... ... ... (1832),
Көкпекті (1844), Қапал, Сергиополь, Лепсі бекіністері тұрғызылды. Кейіннен
Аягөз ішкі округі құрылды.
XIX ғасырдың 50-жылдарында Ресей ... ... ... бойынан
Оңтүстік хандықтар жеріне өз үстемдігін жүргізу мақсатында әскери отрядтар
ұйымдастырды. 1839 жылы 4000 әскерден тұратын ... ... ... ... ... ... ... сәтсіз аяқталды. Келесі жылдары
Торғай, Ырғыз, Райым, Арал бекіністері тұрғызылды.
1853 жылы Перовский басқарған ... ... ... ... Бұл жолы
Қоқандық Ақ Мешіт бекінісі салынып, оған Перовский есімі берілді. Перовск
бекінісі алынғаннан кейін Сырдарияның ... ... шебі ... ... ... дейінгі аудандар кірді.
Оңтүстікте бой көтерген Ресей ... ... ... де ... ... ... ... 1871 жылы Ресей
әскерлері Құлжаны алды. ... ... соң ... Қытайға қайтадан
қайтарылып берілді.
Николай I кезінде батыстан Каспий теңізінен Аралға дейін одан ... ... ... ... ... шығыста Жетісу жерін қамтыған жаңа
шеп тұрғызылды. ... ... пен ... ... қосу ісі ... кезінде жүзеге асты.
1860 жылы орыс әскерлері Ұзын Ағаш ... ... ... 800 ... ... Ұзын-Ағаш бекінісін алып, Жетісуда қазақтардың
Ресей қол астына ... ... ... Уй, Жаңа ... ... Ертіс, Оралдан басталып Өскеменге дейін
созылып жатқан қазақ жерін отарлауға Ресей ... үшін ... Бұл ... казачество өскерлері орналастырылды. Төменгі Жайық
линиясын Жайық казачествосы, ... ... ... ... ... ал ... ... дейінгі жерлерді Сібір
казачествосы қорғады. Бекіністер шебі ... ... ... ... ... орналастырылып қазақ халқы Ресей отаршылдық саясатының езгісіне
түсті. Қазақ ... ... ... бөлініп отаршылдық құрсауына
ілікті. Ендігі жерде Ресей әскери бекіністері Ресей отаршылдық ... ... ... ... бастады.
Ресей бекіністерінің қазақ жеріне тигізген әсері.
Ресей бекіністері шептері қазақ даласында ежелден ... ... ... ... ... ... қазақтардың өз
жерлерінен айырылуына әкеп соқтырды. Ресей бекіністері ... ... ... ... ... ... зор ... тигізді.
Құнарлы жерлер тартып алынып, ол жерлер казактар мен шаруларға ... ... ... ... ... еніп Жайық, Тобыл, Есіл, Іле
сияқты құнарлы жерлерге қазақтардың көшіп-қонуына тыйым салынды. 1755 ... жүз ... ... оң ... ... тыйым салынды. Ол жайлы
деректерде: от 6 ... 1755 года ... ... дел) запрещала
казахам среднего жуза переходить на жилую сторону Иртыша. А чтобы отнять у
них и охоту и ... тоже ... ... ... ... ... ... в Иртышские крепости воинских людей... предленожить",
а казахи пусть довольствуется тем, что на ... ... ... при ... ... безприпятственно допускаются.
Ресей бекіністері қазақ даласы шекарасын қыса түсті. Қазақтар көші-қон
жерлері Ресей отарлауынан бұрын ... сол ... ... ... ... ... дейін созьшып жатқан болатын. Ішкері қарай өтуге тыйым
салынғаңдықган көшпелі дәстүр бұзылып ... ... өз ... ... Орал мен ... ... қазақтарға көшпелі шаруашылығына
қажет жерлер тартып алынды.
Қазақтар өз ... ... ... ауыр ... ... ... ... ханның реформалары
Абылай хан (1711-1781) қазақ тарихында ерекше орын ... ... ... ... болғанымен 40 жылдай билік еткен. Ол Орта жүздің
ханы Əбілмəмбет ... ... соң 1771 жылы хан ... ... ... ... қазақтың үш жүзінің көпшілік ... ... ... ... ... 50-жылдары Абылайдың басшылығымен қазақ жерлері жоңғарлардан
түгелдей азат етілді. Абылайдың əскерлері Қазақстанға басып кірген ... ... ... Қытай императоры Абылайды мойындады.
Абылайдың басшылығымен Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... қазақ халқына сіңірген екі үлесін атап өткен жөн.
Біріншіден ол ... ... ... ... ... қалпына
келтірді немесе еліміздің жерлерін түгел азат етуге ... ... ... ... хандығының тəуелсіздігін қайта қалпына келтіріп,
бытыраңқылъпъш уақытша болса да ... ... ... ... ... ... мен көре-гендігі, дигоюматиялық шеберлігі осындай
жағдайға жетуге ... ... ... бес жыл ... ғана ... əкімшілігінің өтініп
сұрауымен Абылай патшаға үш жүздің ханы етіп бекітуді сұрап хат ... II ... 1778 жылы 24 ... ... Орта жүзге хан еткен
жарлыққа қол қойып, ол туралы грамотаны үлкен ... ... не ... тапсыруды қарастырды. Бірақ Абылай түрлі сылтаумен
ол грамота мен сыйлықтарды алуды қажет деп ... Ол ... ... де тату ... қол жеткізді.
Үш жүзге хан болып тұрған Абылайды тек бір ғана Орта жүздің ханы етіп
бекіту ... ... ... əрі ... ... ... төмендетуі еді.
Одан əріге патша өкімегі бара ... ... ... хан ... ... Ресейдің күшпен басып кіруге дəл осы кезде мүмкіндігі болмады.
Мұны кəнігі саясаткер ... да ... ... ... ... Н.Ə.Назарбаев "Халықтың ерік
жігерінің тастүйін бірлігі Абылай ханның бір басында бейнеленді". Ол "ұлтты
тұтастырып біріктіру жолында ... ... деп ... ханның Қазақ
мемлекетінің бірлігі мен тұтастығына қосқан үлесін жоғары бағалады.
Ш. Уəлихановтың ... ... ... ханы Абылайдай шексіз
билікке ие болмаған. Ол ... рет ... ... ... ... өлім жазасын өз бетімен ендірді. Ханга кеңес беріп ... өз ... ... ... ... ... орнына қойды".
Абылай орталық хан билігін күшейтті. Рубасы сұлтаңдар мен билердің
билігіне шек ... ... ... ... ... мен сұлтан,
старшындарды Абылайдың төлеңгіттері талқандап ... 1781 жылы ... ... айыптап Орынбор губернаторына оның үстінен Абылайды өзіне
тиісті ... ... алды деп ... ... ескі əдеп ... ... кеңес беруші оның билігіне шектеу қоюшы
сұлтан, билер кеңесіне ашық ... ... ... еіпкіммен санаспай
орнынан алып тағайындады. Өзінің билігін ныгайгу үшін ... ... ... ... ұлы ... басына өз ұлдарын тағайындады. Абылайдың 30 ... ... өз ... ... ... ... ... билер мен
жырауларға арқа сүйеді. Төле би мен Қазыбек би ... ... ... көп ... ... өз ... берген кеңесінде руаралық дауларды ақырына дейін
шешпеуді, сөйтіп олардың орталық билікке тəуелді бола түсуін ... ... Кіші ... ... қосылуы
1717 қазақтардың жекелеген басшылары, Қайып пен Әбілқайыр ... ... ... ... жағдайының күрделілігін және сыртқы жаулар
тарапынан нақты қатер төніп тұрғанын ескеріп, Петр I-ге ... ... сөз ... Кіші ... бір ... Ресей азаматтығын алуды
тездетуіне себеп болған негізгі жағдай-жонғар феодалдарының агресиясы еді.
Қазақтардың сыртқы ... ... ... одан аман шығудын
жолдарын іздестіре түрткі болды. 1726ж. Кіші жүз ханы ... ... ... кажыбай, Кұлымбай және басқалары Ресейден кіші ... үшін ... ... елші ... жөнелтті. Бірақ оның
бұл сапары нәтижесіз қалды. ... де ... ... ... ... ... 1730 ж. кыркүйекте Уфа аркылы ... орыс ... Анна ... өздерінің бодандыққа және корғаушылыққа алуды
сұраған өтінішін ... ... әрі ... де айтуды тапсырып, қайтадан
елшілік жіберді. 1731ж. 19 акпандаим Ператор әйел Анна Иоанновна ... ... ... ... ... ... қол қойды.
Тиісті ант қабылдау үшін Қазақстанға Әбілқайыр ханға ... ... ... ... ... Ф. И. ... бастаған
елшілер жіберілді.
Кіші жүзде хандық биліктің жойылуы 1824 жылғы "Орынбор қыргыздары туралы
устав"
Орта жүзден соң патша ... ... Кіші ... ... ... ... Орынбор генерал-губернаторы П.Эссен "Орынбор қырғыздары
туралы уставын" жасады. "Устав" 1824 жылы ... ... ... ... хан ... жойылды. Кіші жүз үш бөлікке: Шығыс, Орта жəне Батыс
бөліктерге бөлінді. ... бөлу ... ... еске алды. Әр бөлікті
билеуші-сұлтандар басқарды. Билеуші-сұлтандар патша ... ... ... қасында 100-200 адамнан əскер болды. Билеуші-сұлтанның
ставкасы қазақ бекіністерінің біріне орналасты. ... ... ... тағайындалды.
1831 жылға дейін аталған үш бөліктің қазақтары шептік жəне ... ... ... қазақтар шептік дистанцияның командирлері арқылы
басқарылды. Дистан-циялардың саны ... 1854 жылы 54-ке ... ... екі ... аралығындағы учаскелер аталды. Бұл территориялыққұрылым
болатын.
Кіші жүзге жотары басшылықты Сыртқы істер министрлігі жүргізді. Бұл
1844 ... ... ... ... ... Орынбор генерал-
губернаторының қолында болды. Кіші жүзді жəне шептік бекіністерді басқару
үшін ... ... ... ... Тагы да шептік жəне далалық
басқармалар құрылды. ... ... ... ... ... ол əскери орғандарға жəне генерал-Іубернаторға бағынды. Шеқаралық
басқарма шептерде тұратын орыстар мен далада тұратын қазақтардың ... ... ... ... орғандар "жалпы" жəне "жеке" басқармалар деп
бөлініп 1868 жылға ... өмір ... ... ... ... ... ол 1859 жылдан Орынбор қазақтарының облыстықбасқармасы деп аталды.
Бұл үлкен аппараты бар орған болды. Оның құрамына орыс ... 4 ... ... кірді. Шеқаралық комиссия төрағасын император
тағайындады.
Шеқаралық комиссия атқарушы-кімші жəне сот билігін жүзеге асырды.
Билеуші-сұлтандарды, старшыңдарды ... ... ... ... ... ... бөлімі тəртіпті қарады, тагы да екі
бөлімі сот азаматтық жəне қылмыстық сот ... ... ... билеуші сұлтандардан ... ... ауыл ... ... ... орыс ... ... тұрды. Шептік территориялар 6 қамқоршылыққа
бөлінген еді. Қамқоршылықтар қамқор ... ... ... ... ... ... бір жагынан шеқаралық комиссияға ... ... олар ... бөлімдердің командирлеріне тəуелді болды.
Кіші жүзде хандық өкімет ... соң ... ... ... ... ... басқару жүйесі қалыптасты.
Кіші жүзде соттың мынадай буындары болды: шеқаралық ... ... ... ... ... Ресей заңдарын басшылыққа алды;
əскери соттар; шеқаралық комиссия жанындағы ... ... ... келісім соты" жəне қазақ басшыларының қадағалауындағы билер соты.
Кісі өлімі, барымта, тонау сияқты ауыр ... ... ... ... қылмысты істер шеқаралық комиссия жанындағы сот бөлімінде, басқд
азаматтық істер "келісім соты" мен ... ... ... ісінде де империялықзандар көптеп қолдана бастады.
1822 жəне 1824 жылғы "Уставтар" бойынша Орта жəне Кіші ... ... ... мен сот ... жаңа ... ... Рулық құрылым орнъша
территориялық құрылым енді. Қазақтардың хандық арқылы ... ... ... ныгайтатып патша өкіметі тағайындаған ... ... ... аз гана тобы ... ... қалғандары артықшыльпъшан
айрылды. Біртіндеп аға-сұлтандар мен болыстық сұлтандардың ... ... ... ... ... ... ... мен билердің ролі арта түсті. Төлеңгіттер мен
батырлардың саны азайып, олардың əлеуметтік ролі ... ... ... Орта ... Ресейге қосылуы
Орта жүзде хандық биліктің жойылуы 1822 жылғы "Сібір қырғыздары туралы
Устав"
Патша үкіметі Қазақстанды отарлауды терендете ... ... ... ... ... ... жоюды көздеді. Ханның билік ... ... ... де ... егемендігінің көрінісі болды.Хан ішкі
саясатты тəуелсіз жүргізуге əрекет ... ... хан ... ... ... жүзде Бөкей (1817) жəне Уəли хандар (1819) қайтыс болған соң
жаңа хан ... ... ... ... жол берілмеді.
Батыс Сібір губернаторы М.М.Сперанский "Сібір қырғыздары туралы
Устав" атты құжат жасады. Осы ... ... Орта ... ... ... ... рулық принцип бойынша ... ... ... ... ... ... ... болыстарға, болыстар
ауылдарға бөлінді. Эр округте 15-20 болыстар, әр ... 10-12 ... ... 50-70 ... ... ... құрғанда рулық белгіні ескермесе болмады.
Совдықган əкімшілік ... ... ... ... ... ... сырты) жəне ішкі болып бөлінді. 1822-1840 жылдары бəрі ... ... Омбы ... ... ... Округл коллегиялық орған
округтік приказ басқарды. Округтік приказға аға ... жəне ... ... ... ... ... ... құрметті
қазақтардан сайланды) кірді. Округті аға сұлтан басқарды. Бірақ приказ
күрамындағы ресей ... ... ... ... ... ... болды. Оны 3 жылға тек ... Ол ... ... шенеунігі больпі саналды.
Округтік приказ соттық-полицейлік қызметтер мен ... ... ... ... ... ... Оларды ... ... ... ... ... сұлтандық мұраға беріліп
отырды. Мүрағері де сайлаудан өтуі тиіс болды. Болыстық ... ... ... ... ... ... ... үш жылға сайланды. Сұлтандар
старшындыққа сайлауға түспеді. Сайлауды болыстық приказ бекітті.
Патша үкіметі ... ... ... қою ... Орта ... ... билік иелерін өз қолына алды. Оларды Ресейдегі шенеуніктер
қатарына қосты.
"Устав" бойынша қазақтардың сот ісіне, ... ... ... ... ... ... ... шектелді. Сот əкімшіліктен бөлінбеді.
Барлық сот істері үиже бөлінді: а) қылмысты істер; б) даулы істер; ... ... ... ... ... ... опасыздық, кісі өлтіру, тонау, барымта,
өкімет ... ... ... Басқа істер түгелдей, мал ... ... ... ... да оларды жүргізу ескіше билер сотында қалды.
Қылмысты істер империя заңдарымен тергеліп қаралды.
Билер сотына бақылау орнады. Ол ... ... ... ... ғана ... ... ... соты: рулык, төменгі рульщ жəне ауылдық
сот деп аталатын буындарға бөлінді.
Билер сотының 2 мыңға дейін сомды құрайтын ... ... ... 5 мыща ... істер — шеқаралық комиссияда, 5 мыңнан жоғары істер
жөніндегі шешім-дер Үкіметтік ... ... ... ... ... ... ... дүре соғу, рудан аластау
сияқты құқықтар ... ... соты ... ... ... соттармен
жақындаса түсті.
1822 жылғы "Устав" отаршылдықты тереңдетіп, Орта ... одан ... ... ... ... жойылды. Оның орнына территориялық
принципке негізделген ... ... ... ... евді. Далаға
сайлау жүйесі евді. Барлық дəрежедегі басқарушылар ... ... ... ролі ... байлар мен билердің ротгі арта түсгі.
Жалпы "Устав" Орта жүзді отарлауда ірі жəне ... ... ... өзі ... əсіресе сұлтандар тобының наразылығын күшейтіп,
көптеген ұлт-азаттық қозғалыстарға себеп болды.
6. Ұлы ... ... ... ... ... ... ... құрамына Кіші жүз, Орта жүздің
басым көпшілігі және Ұлы ... бір ... ... алапат соғыстар, Жоңғария (XVIII ғасырдың 50-ші жылдарының
аяғына дейін), ал кейінірек Циндер ... да (XVIII ... ... соңынан бастап) төнген қауіп, жергілікті және Қоқан феодалдары
тарапынан болған екі ... езгі Ұлы жүз ... Орта ... бір
қатар аудандарындағы сияқты, Россияға өз ... ... ... ... жүз қазақтарының Россияға өз еркімен қосылуы. Ұлы жүздің орыс
мемлекетінің құрамына өз еркімен кіру ... ... ... сөз ... ... 30-шы ... өзінде-ақ болғаң еді. Алайда халықаралық
жағдайдың күрделілігіне және Ұлы ... ... ... жатқанына
байланысты ол кезде бұл әрекеттен нәтиже шықпады да, іс XIX ғасырдың ... ... ... ... 1818 ... Ұлы жүз қазақтары өздерін Россия қол
астына кабылдауын сұрап патша үкіметіне сөз ... 1819 ... ... ... ... ... ... қараған 551 адаммен Россияға
адал болатыны жөнінде ант берді, ал 1824 жылғы 13 ... I ... ... Жетісуда көшіп-қонып жүрген 14 сұлтанын (165 мың ер адам) ... ... ... ... ... қол ... жылы Орта ... бірқатар болыстарының халқынан (25 400 үй, 80
481 ер адам) ант қабылданды. ... ... Ұлы ... ... ... ... ... жүрген, әлі де Қоқан билігіне қарағандарынан
басқалары Россияға қарады.
XIX ғасырдың алғашқы жартысының аяғына қарай, атап ... 1847 ... жүз ... ... көпшілігі орыс бодандығына ... ... ... ... ... ... ... қадам басты.
Орта және Ұлы жүздердің қосылған территорияларында Ақтау, Алатау,
Қапал, Сергиополь (Аягөз), ... ... ... бұл ... ... ... позицияларын нығайтуға арналған тірек
пункттер болды.
20—40-шы жылдарда округтер құру: Қарқаралы, ... ... ... ... ... құру ... Округтердің
территориясында кеңінен өлкенің ірі әкімшілік, ... және ... ... ...... ... ... Қаркаралы
қалалары пайда болды.
Ұлы жүздің қосылған аудандарын басқару үшін 1848 жылы Батыс Сібір
генерал-губернаторына ... ... ... ... лауазымы
белгіленді.
Россия кол астына өз еркімен қараған Ұлы жүз ... ... және ... ... шапқыншылығынан қорғайтын әскери
бекіністер мен ... ... ... ... болды.
Қорытынды
Қазақ билеушілерінің кейбір тобы, айталық, Әбілқайыр хан қазақтарды
Жонғарияның құлдығынан құтқарудың бірден-бір жолы Ресейдің қол ... ... ... (1726) ... патша үкіметінен қазақтарды Ресей
қарамағына алуды ... өз ... ... ... рет ... 1730 жылы
тағы қайталайды.
Сөйтіп, 1731 жылы 19 ақпанда император Анна ... Кіші ... ... астына алу туралы грамотаға қол қойды. Ал ... ... ... Кіші ... өз ... ... үшін күш ... Орынбор
экспедициясының қызметі мен Орынбор (қазіргі Орск) ... ... ... ... ... ... Орта жүз билеушілері де Ресей қол астына қарайтыны
туралы ант берді (1731-40). XIX-ші ғасырдың басында Ұлы жүз ... ... ... бел ... ... XIX-ші ... 60-ші ... Ресейге қосылу прцесі аяқталды.
Қазақ батырларының Ресей ... ... ... тәуелсіздігін
сақтап қалуға жасаған әрекеті - отаршылдық ... ... ... қарсы тұруға бас бұрған қайсар батырларымыз талай шайқастарды
жеңіске жетіп қосылуды ұзақ ... ... ... ... бой ... ... ... басын біріктірмей біртіндеп ... ... ... өз билігін ақыры орнатты.
XVIII ғ. 30-жылдарында басталған Қазақстанды Ресейге қосу тек XIX ... шені ... ғана ... және ... өзі күрделі, қарама-қайшылыкты
процесс болды. Қазақ жүздерін қосып алу әртүрлі ... ... ... ... ... ... қосылуының аяқталуы империяның қазақ өлкесінің
байланысты саясатына елеулі ... ... мен ... ... ... ... өзіне
ығыстырып, орта-азиялық шепке шақты. ... ... ... ... ... ала отырып, Ресей империясы Қазақстанда ... ... ... ... ... ... (Очерктер) Алматы: "Дәуiр" 1994 жыл.
2. Маймақов Ғ. Қазақстан Республикасының саяси – құқықтық тарихы. ...... ... ... ... К. ... толқынында... 284-6.
4. Аспендияров С. Қазақстан тарихының очерктері. Алматы: Санат, 1994. 120
б.
5. Аполлова Н.Г. ... ... к ... в 30-40-х ... ... ... АН Каз ССР. 254 ... Мәшімбаев С.М. Патшалық Ресейдің отарлық саясаты. Алматы: ... ... ... ... Х. Ұлы дала ... ... Санат. 1994. 272 б.
8. Мырзахметов М. Қазақ қалай орыстандырылды. Алматы. 1993. 127 б.
9. Әбдіразақов Т. Қазақстанның Ресейге қосылуының ауыр ... // ... 1995 №2. 10-15 б.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазакстанның Ресейге қосылуы14 бет
Қазақстанның Ресейге қосылуы және оның саяси-құқықтық салдары3 бет
Қазақстанның Ресейге қосылуы. Протекторат кезеңі6 бет
Қазақстанның Ресейге қосылуы: кіруі, жаулап алуы, отарлауы9 бет
Қазақстанның Ресейге қосылуының аяқталуы және оның мәні15 бет
Қазақстанның Ресейге қосылуының аяқталуы. Қазақстанның оңтүстігін басып алу7 бет
Қазақстанның Ресейге қосылуының күнгейі мен көлеңкесі23 бет
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Егемен Қазақстанның саяси проблемалары3 бет
Қазақ жері туралы ерте кездегі географиялық мағлұматтар78 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь