Қазақстан Республикасында азық-түлік нарығын реттеу

КІРІСПЕ

1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА АЗЫҚ.ТҮЛІК НАРЫҒЫН РЕТТЕУ ҚҰРАЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.1. Азық.түлік нарығының жалпы түсінігі, азық.түлік нарығын реттеудің міндеттері мен мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2. Азық.түлік нарығын реттеудің қағидалары мен қайнар көздері ... ... ... 6
1.3. Азық . түлік нарығын реттеудің ұлттық және экономикалық нарығының бір элементі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9

2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АЗЫҚ.ТҮЛІК НАРЫҒЫНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДЕ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
2.1. Азық.түлік нарығын реттеудің мемлекеттік реттеуді жүзеге асыратын мекемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
2.2. Отандық азық.түлікті бәсекеге қабілеттілікті арттыру және сатудың көлемін ұлғайту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
2.3. Аймақтық азық.түліктік қауіпсіздікті құқықтық қамтамасыз етуге баға беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
2.4. Қазақстанның азық.түлік нарығының құқықтық, ұйымдық.экономикалық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28


ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Зерттеу жұмысында азық-түлік нарығын реттеудің құқықтық мәселелеріне, атап айтсақ, азық-түлік нарығының жалпы түсінігі, Азық-түлік нарығының қамтамасыз ету жөніндегі халықаралық заңнамалардың қалыптасуы мен даму тарихын анықтауға, азық-түлік нарығын реттеудің міндеттері мен мақсаттарын ашуға, азық-түлік нарығын реттеудің қағидалары мен қайнар көздерін анықтап, белгілеуге, азық-түлік нарығын реттеудің ұлттық және экономикалық нарығының ажырамас бір элементі ретінде талдау жасауға, азық-түлік нарығын реттеудің мемлекеттік реттеуді жүзеге асыратын органдардың құзыреті мен мақсаттарына тоқталып, азық - түлік нарығының қамтамасыз етуге салыстырмалы талдау жасау, аймақтық азық-түліктік қауіпсіздікті құқықтық қамтамасыз етуге баға беру, Қазақстанның азық-түлік нарығының құқықтық, ұйымдық-экономикалық мәселелерін зерттеу, азық-түлік нарығын реттеудің шет мемлекеттердің әдістері мен тәртібі Қазақстан Республикасының «Азық - түлік қауіпсіздігі туралы» модельдік Заңы мен кейбір нормативтік құқықтық актілердің жетілдіру мәселелеріне тоқталған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасы егемендік алып жоспарлы экономикадан нарықтық экономикалы қоғам құруға бет бұруы көптеген экономикалық, құқықтық және әлеуметтік реформалар арқылы жүзеге асырылды. Ауыл шаруашылығы - ел үшін өзекті салалардың бірі. 2008 жылғы ақпан айында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында: «Дамудың жаңа кезеңі ел агроөнеркәсіп кешенінің алдына бірқатар жаңа, аса маңызды міндеттер қойып отыр. Елдің Азық-түлік нарығының қамтамасыз етілуге тиіс. Ол үшін ауыл шаруашылығына және тамақ өнеркәсібіне инвестициялар тартуды ұлғайту қажет. Қазақстан азық-түліктің негізгі түрлері бойынша өз қажеттілігін қамтамасыз етеді әрі экспорттық әлеуетке ие.
Ел мұқтажы қанағаттандырылмай отырған маңызды тамақ өнімдерін өндіруді ынталандыруға ерекше назар аудару талап етіледі. Мәселен, өсімдік майы, жемістер, қант және басқалар. Біздің бұл проблемаларды шешуге мүмкіндігіміз бар», - деген [1].
Бүгінгі таңда мемлекет тарапынан Азық-түлік нарығының қамтамасыз ету жолында біраз оң шаралар жасалып жатыр. Қазақстан өткен жылы бидай өндіру бойынша жан басына шаққанда Австралияны артқа қалдырып, әлем бойынша бірінші орынға шықты. Елімізде қайта өңдеу кәсіпорындарының саны өсіп, жаңа бағыттар – кластерлер дамуда. Көптеген кәсіпорындар өнімнің халықаралық стандарттарын енгізіп, өсімдік карантинін қамтамасыз ету жүйесі халықаралық талаптарға сәйкестендіру жұмысы жалғасуда [2].
Соңғы уақыттарда ауыл шаруа¬шы¬лығындағы реформаларды те¬рең-детуге бағытталған жаңа қадам¬дар жүйелі жүргізілуімен ерекшеле¬не¬ді деуге болады. Алайда, аграр¬лық сектор өндірісін құқықтық үйлестіре білу жағы соған ілесе алмай жүргендігін еске салмасқа болмайды. Заңнамалық құжаттар мен актілердің қатарында Азық-түлік нарығының қамтамасыз етуге қатыстылары жоқтығы өкінтеді.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы, 2008 жылғы ақпан. www.akorda.kz
2. Продовольственная газета. – № 9, 2009. – С. 3.
3. World Food Summit, WFS 96 3 – Corr. 1. Rome, Italy, 1996.
4. Жариков Ю.Г., Улюкаев В.Х. Земелное право. Учебник. Изд – Былина –2007-400с.
5. Боголюбов С.А Земелное право. Учебник – Москва: Норма – ИНФРА. 2008- 400с
6. С.Т. Күлтелеев, А.М. Жарасбаева Қазақстан Республикасының аграрлық құқығы. Жалпы бөлім. Жоғарға оқу орындарына арналған оқулық. – Алматы: «HAS». 2005 – 264 б.
7. Тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі туралы Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 21 шілдедегі N 301 Заңы
8. И.Г. Ушачев. Стратегические направления обеспечения продовольственной безопасности России // Продовольственная безопасность России: Материалы международной конференции. (12-14 марта). Москва: Информационный бюллетень МИД РФ. 2002 г.
9. Еркинбаева Л.К Аграрные правоотношения в Республике Казахстан: Автореферат дисс. на соиск. уч.степени д.ю.н.: 12.00.08 – Алматы, 2008. –44-47с.
10. Оглуздин Н.С. Продовольственная безопасность России//geopolitika.narod.ru
11. Астық туралы 2009 ж. 19 қаңтардағы N 143-II Қазақстан Республикасының Заңы. Қайнар көзі: ПАРАГРАФ ақпараттық жүйесі.
12. Агробизнесті ұйымдастыру /Жалпы редакциясын басқарған Әбділдин С.: Оқулық. – Алматы ; Қазұлтаргу, 2008.-472 б.
13. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30.08.2005 ж. (21.05.2007 ж. өзгерістер мен толықтырулармен )// Қайнар көзі: ПАРАГРАФ ақпараттық жүйесі.
14. Аграрное право / Под ред. Быстрова Г.Е., Козыря М.И. – М.: Юристъ, 2008. - 534 с.
15. www.e.gov.kz
16. www.government.kz
17. www.minagri.kz
18. Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Ұлттық Банкінің және Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігінің Экономиканы және қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі 2009 – 2010 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл жоспары. http://minagri.gov.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=195:-2009-2011-&catid=94:prograz&lang=ru
19. Гумеров Р. Как обеспечить продовольственную безопасность страны? // Российский экономический журнал. 2007. №9. стр. 61.
20. www.knb.kz
21. Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы» Қазақстан Републикасының 2008 жылғы 26 маусымдағы Заңы. Қайнар көзі: ПАРАГРАФ ақпараттық жүйесі.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА АЗЫҚ-ТҮЛІК НАРЫҒЫН ... ... ... ... ... ... ... реттеудің
міндеттері ... ... ... ... қағидалары мен қайнар
көздері............6
1.3. Азық - ... ... ... ... және ... ... ... ... ... АЗЫҚ-ТҮЛІК НАРЫҒЫНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАМТАМАСЫЗ
ЕТУДЕ ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын
мекемелер...................................................................
................................................15
2.2. Отандық азық-түлікті бәсекеге қабілеттілікті арттыру және сатудың
көлемін
ұлғайту.....................................................................
....................................20
2.3. ... ... ... ... ... ... ... азық-түлік нарығының құқықтық, ұйымдық-экономикалық
мәселелері..................................................................
.......................28
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы ... ... ... азық-түлік нарығын
реттеудің құқықтық мәселелеріне, атап айтсақ, азық-түлік нарығының ... ... ... қамтамасыз ету жөніндегі халықаралық
заңнамалардың қалыптасуы мен даму тарихын ... ... ... ... мен ... ашуға, азық-түлік нарығын реттеудің
қағидалары мен қайнар көздерін анықтап, белгілеуге, азық-түлік ... ... және ... ... ажырамас бір элементі ретінде
талдау жасауға, азық-түлік нарығын реттеудің мемлекеттік ... ... ... ... мен ... ... азық - ... қамтамасыз етуге салыстырмалы талдау жасау, аймақтық азық-
түліктік қауіпсіздікті құқықтық ... ... баға ... ... нарығының құқықтық, ұйымдық-экономикалық мәселелерін зерттеу,
азық-түлік ... ... шет ... ... мен ... ... ... - түлік қауіпсіздігі туралы» модельдік Заңы
мен кейбір нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... ... ... егемендік алып
жоспарлы экономикадан нарықтық экономикалы қоғам ... бет ... ... ... және ... ... ... жүзеге асырылды.
Ауыл шаруашылығы - ел үшін өзекті ... ... 2008 ... ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына
Жолдауында: «Дамудың жаңа ... ел ... ... ... ... аса ... міндеттер қойып отыр. Елдің Азық-түлік нарығының
қамтамасыз етілуге тиіс. Ол үшін ауыл ... және ... ... тартуды ұлғайту қажет. Қазақстан азық-түліктің ... ... өз ... ... ... әрі ... әлеуетке
ие.
Ел мұқтажы қанағаттандырылмай отырған маңызды ... ... ... ... ... ... талап етіледі. Мәселен, өсімдік
майы, жемістер, қант және ... ... бұл ... ... ... - ... ... таңда мемлекет тарапынан Азық-түлік нарығының қамтамасыз ету
жолында біраз оң шаралар жасалып жатыр. Қазақстан ... жылы ... ... жан ... ... ... артқа қалдырып, әлем бойынша
бірінші орынға шықты.  Елімізде ... ... ... саны ... ... – кластерлер дамуда. ... ... ... стандарттарын енгізіп, өсімдік карантинін қамтамасыз ету жүйесі
халықаралық талаптарға сәйкестендіру жұмысы жалғасуда [2].
Соңғы уақыттарда ауыл ... ... ... жаңа қадамдар жүйелі жүргізілуімен ерекшеленеді деуге болады.
Алайда, аграрлық сектор өндірісін құқықтық үйлестіре білу жағы ... ... ... еске ... ... Заңнамалық құжаттар мен
актілердің қатарында Азық-түлік нарығының қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ... ҚҰРАЛДАРЫ
1.1. Азық-түлік нарығының жалпы түсінігі, азық-түлік нарығын реттеудің
міндеттері мен мақсаттары
Азық-түлік нарығының ұғымы, ... 30 жыл ... ... ... ... құлағын мазалатқан болатын. Бүгінгі таңда азық-түлік
нарығының ұғымы саясаткерлер мен ... ... ... ... [3].
Тұңғыш рет «азық-түліктік қауіпсіздік» термині практикаға астық әлемдік
бағасы күрт өсіп кеткеннен кейін 1974 жылы ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік конференциясында
енгізілген болатын.
1996 жылы 20 жылдан кейін азық-түлік мәселелері жөніндегі ... ... ... бас қосуда азық-түлік ұғымы толық
ашылған болатын. Бас ... ... ... ... ... ... жөніндегі Римдік декларация ... ... ... Азық-түлік нарығының – бұл тұтастай мемлекеттің халқы
мен жеке алғанда әр азаматына азық-түліктің сапасы, ассортименті мен ... ... ... ... ... дене ... мен
әлеуметтік дамуы үшін, ел халқының денсаулығы мен кеңейтілген ... ... ... болатындай және жеткілікті болатындай тамақ өнімдеріне, ауыз су
мен өзге де тамақ өнімдеріне қол ... ... ... экономиканың
жағдайы деп көрсетті [4].
Қазақ елінің тарихында ата заманнан азық мәселесі ауқымды орын ... өзін ... ... ету ... ең ... жер ... ... Жер
тайпаның, халықтың, мемлекеттің тіршілігінің негізгі және ... ... ... ... ... Ол мал және ... да ... адам өмірінде аса маңызды мәнге ие болды. Кейбір жағдайларда жер мал
мен мүлікке қарағанда құндырақ болатын. Тайпалар, ... ... ... ... ... белгілі бір жердегі, аумақтағы
билік үшін болуы да бекер емес. Аумақ ретінде пайдаланылатын жерді «туған
ел» деп, ал ... ... үшін ... ... ... бір
бөлігі деп санаған. Жерге меншік құқығы оны пайдалану құқығы ... ... ... бұл ... әдет ... деп санайды. Өз
мазмұны бойынша жер пайдалану құқығы жерге меншік құқығымен бірдей болған.
Жер кеңістікте шектелген ... ... ... ... болған.
Аумақсыз ешбір халық, ешбір мемлекет өмір сүре алмайды. Үлкен аумақтарды
біздің заманымызға дейінгі бірқатар мемлекеттер – ... ... ... ... ... және ... мемлекеттері иеленген.
Тайпалар жерді иелене отырып, жерді өңдеумен айналысып, әр түрлі дәнді
дақылар ... мал ... ... ... ... ... ... дәуірінде тайпалар аңшылықпен және балық ... ... және жер ... ... Ал қола ... б.з.д ... шаруашылық жүргізудің мал шаруашылық жер өңдеу түрлері
қалыптасты,жақсы дамыған металлургияда болды. Осыдан кейін де ғұн, ... және тағы ... ... дами келе егін ... ... ... оларды жасанды жолдармен суғарып отырғандығы бәрімізге
мәлім.
Қазақ ... ... ... ... ... ... топырақтық климаттық жағдайларына байланысты жер пайдалану мен
жерге меншіктің түрлі нысандары болғандығын көрстеді. Осы ... ... және ... ... мал шаруашылығы басы ролді
иеленді. Ауыл шаруашылығындағы дәнді дақылдарды арпа ... ... ... ... ... түрімен айналысып, оларды сол ... ... ... ... сатқан немесе айырбас жасаған.
Ресейдің үстемді кеткен кезеңіндегі тарихында Қазақ халқы Ресейге
қосылуымен байланысты ... бұл ... ... ... ... ... Хан билігі жойылды, жергілікті халық колониялдық ... ... ... ... ... жерлерді «бос жерлер» деп
санады. ... ... ... ... ... қойылды –
жергілікті халықтың осындай жерлерін қысқартудың есебінен ... ... Мал ... ... ... ... ... құрылымдары жергілікті еңбек шаруа халқының жер пайдалану
нормаларын ... ... ... ... ... ... сипатталды. Жартылай көшпелі
шаруашылығының сипаты болып күздік жайлымдардың, қыстаулармен жақын жердегі
шөптердің олардағы құдықтар мен ормандармен ... ... ... ... отбасылардың меншігінде болып табылады. Сондай-ақ азық-
түлік оның ... мал, ... егін ... ... ... Ресей мемлекеті Азық-түлік нарығыныңн қамтамасыз етуді қолға
алған.
КСРО құрамы ... ... ... ... ... ... болды. КСРО-ға еген кезден бастап жер, су, ... ... ... құқықтық қатынастарға түбегейлі өзгерістер енгізді. Революциядан
кейінгі алғашқы жылдарда патшалық рекрияциялық аграрлық саясаттың саладары
байқалатын. ... ... ... ... ... ... ... отарлау нәтижесінде Қазақстандағы 28,2 млн
ондық жыртуға икемді жердің 22,7 млн ондағы халықтың пайдалануынан алынды.
Шаруашылықтың ұжымдық ... және ... ... ... ... ... ... тек мәжбүрлеу әдістерімен ғана жүзеге
асырылды. Мысалы, ОАК-тың (ЦИК) 1930 ... ... ... ... құру және ... ... ... шаралар туралы»
қаулысына сәйкес жергілікті органдарға мәжбүрлі ... ... ірі ... ... ... олардың мүлкін тәркілеп,
қатысушыларды елдің шалғай игерілмеген ... ... ... ... шаруашылғын жаппай ұжымдастыру (1929-1935ж.ж) кезінде ... ... кең ... түрі ... артель табылды. Көшенді
және жартылай көшпенді аймақтарда да біршама ауыл шаруашылғын ұжымдастыру
белгілері ... ... ... ... ауыл шаруашылығында мәжбүрлі түрде
жүзеге асырылды және де мұнда көшпенді және ... ... ... ... мал мен ... ... ... алынды. Осының нәтижесінде,
Қазақстанда ауыл шаруашылығын жаппай ұжымдастырудың алғашқы ... ... екі ... ... адам ашаршылықтан ... ... ... ... кері ... тигізгені айдан
анық көрініс тапты. БКП ... ... 1932 ... 17-қыркүйекте
«Қазақстандағы ауыл шаруашылығы және мал ... ... ... ... ... ... заманының жеңіуіне байланысты (1935-
1956), осы кезеңде колхоздар шаруашылықтың ... ... ... үлгілі жарғысы ретінде базалық шығарылған заңдары болды. Ұлы Отан
соғысы жылдары Қазақстанның ауыл шаруашылғына әскер мен ... ... ... ету ... ... ... ... мал
шаруашылығын көтеруге ешбір жағдай болмады: техника, жұмыс күші жетіспеді,
шөп дайындайтын адамдар болмады, мал ... ... ... ... мал шаруашылғын дамытуға бет бұрды. Жалпы соғыс
жылдары ... ... ... ... мал ... үшін жайлымдар мен шабындықтардың 20 млн. га жері игерілді.
1953 жылдан бастап КСРО-да, соның ішінде Қазақстанда тың және ... ... ... ... ... ... нәтижесінде, Республикада
тек 1954 жыл мен 1958 жыл аралығында ғана тың ... 326 жаңа ... бос ... жерлердің негізінде 206 әл-ауқаты нашарлау ... ... ... ... ... жаңа кеншарлар ұжымдастырылды.
Ауыл шаруашылығы заңдарының социалистік даму кезеңдерінің бірі болды
(1956-1985). Бұл кезең ... ... ... ... ... жарым-жартысын жоя отырып, ал бұдан былай колхоздарды
қайта құра отырып; өндірістің ... ... ... ... ... ... бірінші орныды совхоздар құру болды.
1.2. Азық түлік нарығын реттеудің қағидалары мен қайнар көздері
Азық-түлік нарығының ... деп - ... ... ... реттелу сипатын және бағытын анықтайтын, негізгі
басшылыққа алатын идеялар. Қағидалар салалық және ... ... ... ... кешеннің жай-күйі болып табылатын азық-түлік
нарығының салалық қағидалары ретінде:
• аграрлық кәсіпкерлік еркіндігі және ... ... ... ... ... нысанының және шаруашылық нысанының көптігі;
• аграрлық кәсіпкерлік субъектілерінің ... ... ... әр түрлі меншік нысандарының тең
дәрежеде құқықтық қорғалуы;
• агроөнеркәсіптік кешен ... ... ... ... ... ... азаматтардың толық тамақтануға құқығы;
• Ауыл шаруашылық тауар өндірушілердің өндірістік-шаруашылық қызметіне
мемлекеттік органдардың араласпауын
• Қазақстан ... ... ... ... ... ... жастарынан, мүліктік және лауазымдық
жағдайларынан, тұрған және ... ... ... азық-түлік
тауарларының нақты және экономикалық қол жетімділігін ... ... ... ... ... және ... азық-түлік
тауарларының сапасының тамақ өнімдері қауіпсіздігі саласындағы
заңдарда белгіленген талаптарға ... ... ... тауарларын өндірушілерге мемлекеттік қолдау
көрсету;
• ішкі және сыртқы қолайсыз ... ... ... ... ... жаңарту және толықтыру;
• астықтың мемлекеттік қорларын қалыптастыру;
• барлық жеке меншік түрлері ... ... ... нарығына
рұқсат беру жолымен тең бәсекелік ортаны құру;
• мемлекет пен жеке ... ... ... мен ... Азық-түлік нарығыныңн қамтамасыз ету мәселелерінде қоғамдық
бірлестіктердің, кәсіпкерлер қауымдастықтарының ... ... ... аграрлық азық-түлік нарығының күйі туралы ... ... ... ... ... ... қауіп-қатерінің алдын-алуға
бағытталған жағдайларды есептемегенде –
• азық-түлік тауарларын өндірушілердің өткізу нарықтарына рұқсатын
шектейтін;
• азық-түлік тауарларының ... ... ... ... ішкі қорларының төмендеуін өршітетін;
• азық-түлік тауарларын елден тысқары заңсыз (контарбандалық)
жолмен ... ... ... ... мен ... ... ... [12].
Салааралық қағидаларына азық-түлік және тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі
саласындағы қағидаларға:
• адам ... мен ... және ... ортаға азық-түлік және
тамақ өнімдерінің нарығыныңінің басымдығы;
... және ... ... ... ету;
• адам денсаулығына және қоршаған ортаға ықтимал зиянды әсердің алдын-
алу;
• мемлекет жүзеге асыратын шаралардың ашықтығы;
• ақпараттың жариялылығы, ... ... ... ... ... ... тамақ өнімдерін әзірлеудің (жасаудың), өндірудің (дайындаудың),
айналымының, кәдеге ... және ... ... ... ... ... ... азық-түлікті әзірлеудің (жасаудың), ... ... ... ... және ... ... процестерінде
(сатыларында) тамақ өнімдерінің нарығын реттеудің гі ... ... ... ... ... ... ... ету әлеуметтік-саяси, экономикалық,
ғылыми-техникалық, ұйымдастыру, ақпараттық және ... ... ... және ... ... бағытталған басқа да шараларды әзірлеу мен
іске асыру арқылы жүзеге асырылады.
Азық-түлік нарығына қауіп төну – ... ... ... ... ... әкелетін жағдайлар, процестер және нақты
жағдайлардың, сонымен қатар тамақ ... ... ... ... заңнамасы белгілеген талаптардың орындалмауының жиынтығы.
Қазақстан Республикасының Үкіметі Азық-түлік нарығына қауіп төнген
жағдайда азық-түлік ... ... мен ... ... ... ... шек қоюға құқылы.
БҰҰ-ның болжамына сәйкес 2030 жылы ... ... ... екі есе ... ... уақытта әлемдік нарықта айтарлықтай
өзгерістер болуда, ... ... ... бұл проблемалардың
өзектілігі барған сайын арта түспек.
БҰҰ-ның мәліметіне ... ... жыл ... ... ... өсім
қарқыны 1,4% құраса, өнім өндіру көлемі жыл сайын 0,9%-ға ұлғаюда. Яғни,
оның кенжелеп ... ... ... Тағы осы болжамға сай, 2030 жылы
дүниежүзінде азық-түлікке деген ... екі есе ... Сол ... ... да, ... да ... ... экспортқа
шығарушы елдер шешуші роль атқаратын болады.
Mемлекет адамының өмір ... мен ... ... ... ортаны
қорғауды мақсат етіп қояды, бұдан мемлекеттің ауыл шаруашылық ... ... ... ... ортаға зиянды әсерін тигізбеуі
және оған қандай да бір шығын келтірмеуі ... ... ... ... ... ... мен денсаулығына қатер төндіретін азық-
түлік өнімдерін өндіруді тоқтатуға және оның алдын алу ... ... ... ... Азық - түлік нарығын реттеудің ұлттық және ... бір ... ... ... ... негізгі салаларының бірі және
еліміздің Азық-түлік нарығының ғана емес, мемлекеттегі ... та осы ... ... тікелей байланысты. Әлемдік азық-түлік
нарығында туындаған дағдарыс пен оның ... ... ... ... да ... ... ... саясаттың
алдыңғы қатарына шығарды. Азық-түлік тапшылығы қаупін сезініп-түйсінген
әлемнің барлық елдері, қазір өздерінің аграрлық саясатын ... ... ... ... ... ... [16]. Әсіресе өндіріс көлемін арттыру мен
ішкі азық-түлік ... ... ... ... ... және
қолдау көрсету ролін күшейтуге ерекше мән беріліп ... ... бір ... ... ... ... жағдай Қазақстан экономикасына да ықпал етіп, ішкі азық-түлік
нарығында көрініс тапты. Бұл әсер ... ... ... ... ... мен ... ... жаппай экспортталуы нәтижесінде ішкі
қордың күрт ... ... ... ... алу ... ... ішкі азық-түлік нарығының тұрақтылығын сақтап қалдық. Дегенмен, осы
жағдай Қазақстанның аграрлық саланың «әлсіздігін», ... орын ... ... ... ... ... ... жоқтығын тағы
бір рет ашып көрсетті. Біздің ел үшін ... ... ... ... Мемлекет басшысы өзінің Қазақстан халқына арнаған 2008 жылдың
ақпанындағы Жолдауында аграрлық ... одан әрі ... ... ... ... ... ... нарығының қамтамасыз етуге қатысты
нақты тапсырмалар берді.
Әлемдік азық-түлік нарығы қиын ... ... ... жатқан
қазіргі кезде, бұрын қалыптасып қалған ... ... ... ... ... үшін ... жаңа қырынан қарау үшін саладағы
қызметтің стратегиялық бағыттарын заман талабына сай ... ... ... бұл ... стратегиялық бағытты толықтай қайта өзгерту дегенді
білдірмейді, тек соңғы жағдайларға байланысты ішінара түзетулер ... ... ... ... қазір жүргізіліп жатқан ... ... ... ... оны ... ... ... кезде де
еліміз Азық-түлік нарығын қамтамасыз ететіндей жаңа ... ... күні әлем ... ең ... дағдарыстың бірі азық-түлік
дағдарысы екендігі рас. Халықаралық деңгейде қиындық тудырып ... ... ... мен ... тұтынатын азыққа сұраныстың аяқасты
шарықтайтынын ... ала дөп ... ... ешкім болмады десек те шындыктан
алыстамаймыз.
Ендігі күні ғана қиындықтың нақты қаупі айтылып, әлемдік деңгейдегі
бірлескен шаралар ... ... сөз ... ... бір ... ретінде
Жапонияның Тояко қаласында өтіп жатқан «Үлкен сегіздік» саммиті барысында
БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мунның мәлімдемесін ... ... Онда Бас ... ... ... бір-бірімен өзара байланысты үш дағдарысқа
ұшырағанын ... ... ... ... климаттың өзгеруі дағдарысы
және даму дағдарысы. Бас хатшы Пан Ги Мун ... ... ... өсуі
Мыңжылдық даму мақсаттарына қол жеткізуге кедергі болатынын айтып,
алаңдаушылық ... және ауыл ... ... ... ... ... бүгінгі 3 пайыздан 10 пайызға дейін арттыру ... ... ... ... ... ... нарығының мемлекеттің ұлттық
қауіпсіздігімен бірге қарастырылатын болады.
2008 жылы бұрын ... ... ... ... ... әлі ... сейілген жоқ. Яғни, лайланған агроинфляцияның арты
тұнған жоқ, әлі де қалай болары ... ... ... ... ... да, бұндай шапшаң құбылмалы заманда әр мемлекет ... ... ... қамында жүр. Яғни, ішкі нарықтың сұранысын өз ішінен
тауып, сыртқы импорттың бетін қайтару ... ... ... ... ... күні мемлекеттің тұрақсыздығына, шайқалуына, құлдырауына,
еліміздің сырттан ... ... ... ... ... ... ... болуына әсер ететін қауіптің зоры – осы ... ... ... Бұл әлем ... күн ... ... мәселеге
де айналуда. Сондықтан да бұл қауіпсіздік ұлттық қауіпсіздіктің негізгі
бөлшектерінің біріне ... ... күні ... билік бұл қауіпсіздікке
ерекше назар бөліп, оны заңнамалық тұрғыдан бекітпек [17].
Осы мақсатта «ҚР кейбір заңнамалық актілеріне астық нарығын реттеу ... ... ... бағыттарына мемлекеттік қолдау
мәселелері туралы» заң жобасы ... ... заң ... ... инфляциялық үдерістерді тапжылтпау, ішкі нарықты тұрақты ұстау,
жергілікті билік көмегімен ... ... алу мен ... ... ... ... ... бекіту үшін әзірленген. Оның үстіне Азық-
түлік нарығыныңн реттеуге тиісті ... ... ... ішкі
нарықтағы тұрақтылыққа бағытталған шараларды толық ... ... ... ... ... ... ... орын алған құбылыстарға орай және
республикамыздың ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге, ұлттық қауіпсіздік, ... ... ... ... ... сатып алулар секілді жеті бірдей заңға
өзгерістер енгізілді.
Ең бастысы, Азық-түлік нарығына ... ... ... ... ... ... қарастырылатын болып отыр.
Ең алдымен еліміздің Азық-түлік нарығының мәселесіне ерекше назар
аударып, бұл ... ... ... отырып, оны ұлттық қауіпсіздік
тұрғысында әрі сол деңгейде қарастыру қажеттігі туындағаны ... ... ... ... ... туралы» заңға «Азық-түлік нарығының»
деген нақты ұғым енгізілді. ... ... ... мүддеге байланысты
тізімге де мемлекеттің азық-түліктік тәуелсіздігін сақтау үшін ... ... ... дамыту шаралары да кірістіріліп отыр.
Сондай-ақ осы «Ұлттық қауіпсіздік туралы» ... ... ... ету» ... ... бір ... ... [18].
«Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі ... ... 1998 ... 26 ... Заңында 1-баптың мазмұны оныншы
абзацпен толықтырылды, яғни ол бойынша ... ... - ... ... ... ... көздейтін еліміздің экономикасын
және азаматтардың құқығын қорғау жағдайы, мұнда белсенді және дұрыс ... үшін ... саны және ... ... ... халық үшін қажетті
олардың нақты және экономикалық қол жетімділігіне кепіл бола алады [19].
Ұлттық қауіпсіздік органдарының қызметінің негізгі принциптері ... ... ... қамтамасыз ету ... ... ... ... әлеуетпен және
кепілдіктермен жеткілікті қамтамасыз етілмеуі, ... ... ... кері ... ... эмбарго, экспортқа шек қою, импорттық
өнім экспансиясы), отандық азық-түлік тауарларының бәсекеге қабілеттігінің
жеткіліксіз деңгейі, табиғи және ... ... ... ... нәтижесінде Азық-түлік нарығының жағдайының төмендеуіне жол бермеу
мемлекеттің ұлттық нарығының сақтаудың бір ... ...... ... халықтың қалыпты
тіршілігін қамтамасыз етіп отыру, халық шаруашылығын ресурстармен қамту,
сондай-ақ ұлттық-мемлекеттік ... ... ... ... ... ... аса маңызды сипаттамасы. Экономикалық қауіпсіздік
ұлттық қауіпсіздік жүйесіне соның елдің қорғаныс қабілетін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... тәрізді
құраушыларымен бірге енгізілген. Мұндай барлығы өзара байланысқан болып
келеді, және ... ... ... отырады: әлсіз және тиімсіз
экономика жағдайында әлеуметтік қақтығыстарға толы қоғамда не ... не ... ... болуы мүмкін емес. Мұндай өзара
байланысты баса айта отырып, сонымен ... ... ... ... ... ... ие ... отырғанын ескеру қажет. Экономикалық
қауіпсіздік – бұл ... ... ... өсу, қоғамдық
қажеттіліктердің жеткілікті ... ... ... ... ... ұлттық және халықаралық деңгейде қорғау қамтамасыз
етіліп отыратын экономикалық жағдай [20].
Бай отандық және шетелдік тәжірибені ой ... ... ... аса ... үш компоненттерін бөліп кетуге мүмкіндік
береді, олар: экономикалық тәуелсіздік; ұлттық экономиканың ... ... ... ... мен ... деген қабілеті.
Осыған негізделумен, "экономикалық қауіпсіздік" категориясының "ұлттық
экономиканың тәуелсіздігін, соның тұрақтылығы мен орнықтылығын, үнемі түрде
жаңару мен өзін-өзі жетілдіруге деген ... ... ... ... факторлардың жиынтығы" деген анықтамасымен келіскен дұрыс болады [21].
Экономикалық қауіпсіздік сыртқы және ішкі ... ... ... ... қоғамның және мемлекеттік ... ... орын алып ... ... және өзге ... ... туындап отыратын жойқын және қасақана жасалған қауіп-қатерлерге
деген тұрақтылығын білдіреді. ... ... ... көзіне шете
мемлекеттерінің, экономикалық немесе саяси субъектілердің ... ... ... ... және қасақана жасалған ... ... ... ... ... ... ... біржақты
сипатта түсіндірмеленетін және тек қана ... ... ... Әңгіме капиталистік елдер мен солардың Халықаралық валюта қоры
(ХВҚ), Халықаралық қайта құру және даму банкі (ХҚДБ), ... ... (ДСҰ) ... және ... ... ... ғана емес, сондай-ақ
кәдімгі тауарларды жеткізуге және ... ... ... ... ... ... не ... қоятын өзге де халықаралық ұйымдары жайлы болып.
Экономикалық ... ... әкеп ... отырған іштегі аяғына дейін
ойластырылмаған әрекеттермен туындалған ішкі факторларға ... ... ... экономикаға тигізіп отырған қиратушы әсері ... ... ... ... ... да, ... қауіпсіздіктің қауіп-қатері
ретінде ешқашан қарастырылмайтын.
Қазіргі реалийлерді ескерумен біз ... ... ... ... ... қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік – экономикалық
қауіпсіздіктің құраушы бөліктерінің бірі. Экономикалық ... ... ... дегеніміз – бұл салыстырмалы түрде
жаңа экономикалық категория. ... ... ... – (food ... ... аударылады: азық-түліктік қауіпсіздік ретінде және
азық-түлікпен қамтылу ретінде [22].
Біздің ойымызша, ... ... ... осы ... ... дәл көрсетеді, себебі ол халық үшін ... ... ... қол жеткілікті болуын қамтамасыз ... ... ... аудармаға бірінші нұсқасы сәйкес келеді.
Азық-түлікпен ... ... үй ... ... ... ету ... адамзаттың ежелгі заманнан бері келе
жатқан міндеті. Билеушілер мен олардың ... ... осы бір ... ... ... шешіп отыруға тырысатын, себебі дәл осы азық-
түліктің жетіспеушілігі, ең ... ... ... ... әлеуметтік
негіз болп отырған. Шын мәнінде азық-түліктік қауіпсіздіктің ... ... қол ... ... қоғамның және нақты алғанда индивидтің
негізгі міндеті болатын, себебі мұның түбінде өзіне барлық адамзат ... ... ... ... қалу инстинкті жатыр. Қоғам өзінің дамуы
мен құрылу ... ... ... ... маңызы бар
қажеттіліктерді қанағаттандырудың ең аз мөлшерін ... ... ... мен ... ... ... ... азық-түліктік
қамтамасыз етудің деңгейі, оның ... мен ... ең ... ... өндіру көлемдеріне, содан кейін ғана өңдеу
салаларының, ... даму ... ... ... ... келеді. Ұзақ
уақыт бойы, XIX ғасырдың соңына дейін азық-түліктік қауіпсіздіктің қажетті
деңгейін ... ету ісі дәл осы ... мен ... ... ... негізделумен реттеліп отырған. Бұл кезеңде
мемлекет әскери қауіпсіздікті ұйымдастыру ... ... ... және
азық-түлікті қоғамның әлеуметтік топтары мен ... ... ... тек ... ... ғана ... отырған. Негізгі қорлар мен
резервтерді қалыптастыру ісін микродеңгейде үй ... ... ... ... ал феодализм кезеңінде бұл қызметтер ... ... де ... Ауылшаруашылық өндірістің деңгейі және тауар-
алмасу қатынастарының дамымағандығы тұтынудың тек азғана ... ... ... өмір сүру жағдайларын, ұлттық және діни ерекшеліктерді
көрсететін салыстырмалы түрде қарапайым тамақтану құрылымын ... ... ... ... ... ... өмір сүру жағдайлары
да түбегейлі түрде өзгеріп ... Ең ... ... ... ... ықпалдастырылған қоғам құрылады, азық-түліктік қауіпсіздікті
қамтамасыз ... ... ... құрылады. Осы жағдайларда өндіріс
ресурстарын өндіру мен үлестіруді ұйымдастырудың
факторлары ретінде шығып ... ... пен ... ... рөлі ... сайын объективті түрде арта ... ... ... аса ... ... ... айнала бастайды, ол баға
құрылымы, ... және ... ... ... тұтынудың қажетті қоры мен
деңгейін қалыптастыруға әсер етіп отырады. Сонымен бірге қоғамда әлеуметтік
топқа тиесілігі мен ... ... ... ... ... ... ... алшақтықтар сақталып байқала бастайды. Капитализмнің
бастапқы даму ... ... ... түрлі әлеуметтік топтардағы
тойып жемеу мен ашаршылықты жоққа шығармайтын, уақыт өте келе ... ... ... ... ... ... кепілдіктердің
орнауына байланысты бұл мәселелер негізінен шешімін тапқан болатын, сөйтсе
де тұтыну деңгейіндегі ... әлі ... ... орын ... Кеңес
үкіметінің тарихы азық-түліктік қауіпсіздікті ... ...... ... ... ... әсер ету ... ол да осы мәселені шешуге арналған болатын, дегенмен басқару
нысанының өте күрделі болуына орай ол ... ... ... ... ... Ауыр ... салаларын ауыл шаруашылығына, жеңіл және тамақ
өнеркәсібіне зиянын тигізумен басымдылықпен дамыту мынадай жағдайға ... ... яғни ХХ ... 60-шы жылдарының басында КСРО астықты, ет
пен өзге тамақ өнімдерін сырттан әкелушіге айналды. Сонымен қатар ... ... ... сол ... ... әлемдік маңызы бар
категория ретінде түсініле бастады. Толық қанды тамақтану мен ашаршылықтан
қорғау құқығы 1948 ж. Адам ... ... ... ... ... ж. ... әлеуметтік және мәдени құқықтар жөніндегі халықаралық
пактінің ... ... ... Бұл ... ... қатар 1989 ж. Бала
құқығы туралы конвенция мен өзге де ... ... ... Мысалы, 1948 жылы БҰҰ қабылдаған Адам құқықтарының жалпыға
ортақ декларациясының 25-бабында ... деп ... "Әр ... ... және оның отбасының денсаулығы мен әл-ауқатын сақтау үшін ... өмір сүру ... ... ... тамақтануға, киім-кешекк,
тұрғын үйге, медициналық күтім мен қажетті әлеуметтік қызмет ... ... ... ... ... ... қартаюы немесе
өзіне байланысты болмайтын жағдайлармен өмір сүру қаражатынан ... ... қоса ... ... ... ие болуға құқылы" .
1966 ж. Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар жөніндегі
халықаралық пактіде адамның ... азат ... ... құқығы ғана
көрсетіліп қоймайды, сонымен қатар мемлекеттің сол құқықты практика жүзінде
жүзеге асыру міндеті белгіленеді [23].
2 ... ... ... ... ... ... ... РЕТТЕУ
2.1. Азық түлік нарығын реттеудің мемлекеттік реттеу және ... ... ... ... ... ... Бурдуковтың айтуы бойынша:
«Мемлекетте неғұрлым нан аз болса, соғұрлым онда саясат көп ... ... бар [27]. ... де, адам ... өмір сүру үшін күнделікті азық-
түлікті қажет етеді, ал мемлекет ... ... қол ... етуі шарт. Ауылшаруашылығы мықты дамыған АҚШ-ты алатын болсақ,
олар тап қазір бүкіл қару-жарағынан бас тартатын ... да, ... ... ... ... қала береді. Себебі неде дейсіз ғой? Өйткені, АҚШ
әлемдегі ең үлкен экспортер болып отыр. Ол ... ... ... қамтамасыз етіп отыр. Бұл негізі басқа мемлекеттерді өзіне ... ... ... ... ету ... өз ... ... [28].
Азық-түлік нарығыныңн құқықтық қамтамасыз ету үшін мықты мемлекеттік
саясат, мемлекеттік басқару мен ... ... ... нарығын реттеудің мемлекетік басқару органдарының ... ... ... ... бір бастамалардың негізінде жүзеге
асырылады. Мемлекеттің белгілі бір мақсатқа ... үшін ішкі ... ... ... ... ... идеялар мемлекеттік басқарудың
қағидалары деп аталады.
Б. Жетпісбаевтың ойынша, қазақстандық ... ... ... ... ... үшін экономикалық дамыту, қоғаммен келісушілік,
мемлекеттік өмірдің маңызды сұрақтарын республикалық референдумда ... ... ... ... шешу ... ... ... нарығыныңн құқықтық қамтамасыз ету үшін ... ... ... қажет. Ең алдымен, аграрлық протекционизм ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
азаматтарына азық-түліктің тұтынудың физиологиялық нормаларына ... ... және ... ... ... және ... тәуелсіз азық-түлік тауарларының нақты және ... ... ... ету ... жасау, Қазақстан ... және ... ... ... ... тамақ өнімдері
қауіпсіздігі саласындағы заңдарда белгіленген ... ... ... ... ... ... ... қолдау
көрсету, ішкі және сыртқы қолайсыз факторлардың әсерінен ... ... ... ... жаңарту және толықтыру, астықтың мемлекеттік
қорларын қалыптастыру; барлық жеке ... ... ... ... ... нарығына рұқсат беру жолымен тең бәсекелік ортаны ... ... ... ... ... әрекеті мен ынтымақтастығы, Азық-түлік нарығыныңн
қамтамасыз ету мәселелерінде ... ... ... (одақтарының) рөлін арттыруға көмектесу; елдің азық-
түлік ... ... ... ... ... ауыл ... ... жолымен аграрлық нарықтың сиымдылығын қалыптастыруды
қамтамасыз ету, ауыл ... ... ... жаңарту және
аграрлық азық-түлік нарығының күйі ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдардың құзыреті 3 топқа
бөлінеді:
1. Жалпы құзіреті бар органдар, олар - ҚР Парламенті; ҚР Президент; ҚР
Үкіметі, ... ... және ... ... ... ... Ауыл шаруашылық Министрлігі - арнайы
құзіреті бар ... ... ... ... ... бар ... ... - Қоршаған ортаны қорғау
министрлігі, Су ресурстарын басқару жөніндегі комитет, сот органдары,
құқық ... ... ... ... және т.б. ... ... ... Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 6 сәуірдегі N 310
қаулысымен ... ... ауыл ... ... ереженің  2 бабына сәйкес Министрлiктiң
негiзгi мiндеттерi:
 мемлекеттiң ... және ... ... ... ... ... атап айтқанда ауыл, балық және
су шаруашылығы, өсiмдiктер мен жануарлар әлемiнiң ... және ... ... қорғалатын табиғи аумақтарды
қорғау саласындағы мемлекеттік және өзге де ... ... ... ... дамыту, егіншілік, тұқым
шаруашылығы мен ... ... ... өсiмдiктердi қорғау және
олардың карантинi, ветеринария, сусындарды ... ... этил ... ... қоса ... ... өнiмдерiн, былғары
(терi илеу және өңдеу), талшықты мақта өндiру мен жүндi қайта
өңдеу бөлiгiнде ... ... ауыл ... машиналарын
жасау (iрiсiнен басқа), агроөнеркәсіп кешенiн техникалық
жарақтандыру, мал шаруашылығы, мелиорация, ... ... ... ауыл ... ... ... қалыптастыру және
iске асыру;
• бәсекеге қабілеттi ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... Республикасының азық-түлiктік
қауiпсiздiгі мен ... ... ... ету;
• орман, аңшылық, балық және су шаруашылығын, ерекше қорғалатын
табиғи аумақтарды және ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк бақылауды, қадағалауды
және басқаруды қамтамасыз ету;
• агроөнеркәсіп кешенiн ақпараттық-консультациялық қамтамасыз ету
болып табылады ... ... ... ету ... ... ... ақпараттық және азық-түлік дағдарысының
алдын алуға және (немесе) ... ... ... да ... ... мен
іске асыру арқылы жүзеге асырылады.
2007 жылғы 27 наурыздағы № 242-III ... ... және ... ... дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» ҚР
 Заңына сәйкес, агроөнеркәсiптiк кешендi және ... ... ... ... мақсаттары:
1) ауылдық аумақтардың әлеуметтiк және инженерлiк инфрақұрылымын дамыту
және ауыл халқын қолайлы ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
3) агроөнеркәсiптiк кешендi және ... ... ... және ... ... ... ету;
4) бәсекеге қабілетті ауыл шаруашылығы өнiмiн және оның қайта ... ... ... жағдайларын жасау болып табылады.
Азық-түлік нарығыныңн қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Республикасы
Үкiметінің құзыретіне:
• Азық-түлік нарығының саласында ... ... ... ... ... ... тауарларының мемлекеттік ресурстары қорының көлемін;
• құрылымын, оларды қалыптастыру, орналастыру сақтау, пайдалану және
жаңарту ережелерін бекіту;
... ... құру және ... ... ... ... тәртiбiн айқындау;
• азық-түлік тауарларының мемлекеттiк ресурстарын басқаруды ... ... ... бар азық-түлік тауарларының тізбесін бекіту;
• азық-түлік нарығының жай-күйіне мониторинг жүргізу тәртібін ... ... ... ... төну – ... ... азық-түлік
тауарлары көлемінің төмендеуіне әкелетін жағдайлар, процестер және нақты
жағдайлардың, сонымен ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы заңнамасы белгілеген талаптардың орындалмауының ... ... ... ... қауіп төнген жағдайда азық-
түлік тауарларының экспорты мен импортына қажет ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ облыстардың (республикалық маңызды
бар қаланың, астананың) жергілiктi өкiлдi органдарының азық-түлік нарығын
реттеудің гі құзыретiне:
• Азық-түлік ... ... ... жүргізу;
• Азық-түлік нарығының жай-күйінің, ... ... ... ... ... мониторингін жүргізу
• азық-түлік тауарларына өткен күнтізбелік жылда қалыптасқан орташа
жылдық нарықтық ... ... ... ... ... және ... тауарларының мемлекеттік
ресурстарынан өткізілетін ... ... ... ... айқындау әдістемесін бекіту;
• Республика аумағындағы Азық-түлік нарығына қауіп-қатер туындағаны
туралы куәландыратын фактілер ... ... ... дамыту саласындағы уәкілетті орган статистика саласындағы
уәкілетті орган статистикалық ақпаратты жариялаған ... ... ... деректерді алған күнінен бастап
бес жұмыс күнінің ішінде Қазақстан Республикасының Үкіметіне
ұсыныстарды ... ... ... ... ... нарығының жай-күйіне
мониторинг жүргізу ережесін бекіту туралы» 2010 жылғы 12 сәуірдегі № ... ... ... нарығының қамтамасыз ету өлшемдері мыналар
болып ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қолжетімділік;
3) тамақ өнімдері нарығының кепілі.
Мониторинг жүргізудің мақсаты азық-түлік тауарларына нақты және
экономикалық қолжетімділікті ... ету ... ... және жедел
шаралар қабылдау болып табылады.
Азық-түлік нарығының жай-күйінің мониторингін жергілікті ... және ... ... саласында басшылықты, оның ішінде
нақты уақыт режимінде басшылықты жүзеге ... ... ... ... ... ... ... саласындағы уәкілетті
орган жүргізеді. ... ... ... ... ... Азық-түлік нарығының жай-күйінің мониторингі негізінде ... ... ... ... ... қалыптастырады.
Азық-түлік нарығының жай-күйіне мониторинг ... ... ... және ... ... деректерді жинау;
• деректерді өңдеу;
• деректерді сараптау.
Азық-түлік нарығының жай-күйінің мониторингі:
• азық-түлік тауарлары өндірісінің ... ... ... және қорларының болуына;
• азық-түлік ... ... ... ... және пайдаланылуына;
• астықтың мемлекеттік ресурстарының қалыптастырылуына;
• әлеуметтік маңызы бар азық-түлік ... ... ... ... дамыту саласындағы уәкілетті орган жергілікті
атқарушы органдар деректерді өңдеу және деректерді сараптау деректерін
жинауды ... ... ... ... дамыту саласындағы
уәкілетті орган Азық-түлік нарығының жай-күйінің ... ... ... ... ... ... ... кешенді дамыту саласындағы уәкілетті орган тұтынудың
физиологиялық нормаларын қанағаттандыруға жеткілікті азық-түлік тауарларына
халықтың нақты және ... ... ... ету анықтамасын
ескере отырып, Азық-түлік ... ... ... ... ... деректерін талдауды жүзеге асырады.
Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту саласындағы уәкілетті орган Азық-түлік
нарығының жай-күйінің мониторингі негізінде ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді мемлекеттік реттеуінде азық-түлік
нарығын реттеудің ... мен ... ... тоқталсақ, олар:
• азық-түлік тауарларына нақты қолжетімділік;
• азық-түлік тауарларына экономикалық қолжетімділік;
... өнім ... ... ... нарығының
өлшемдері болып табылады.
2007 жылғы 27 наурыздағы № 242-III (2009.11.12. № 229-IV ҚР ... мен ... ... ... ... ... аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» ҚР  Заңының 19-
1-бабына сәйкес, азық-түлік ... ... ... ... ішкі ... ... нарығын молықтыру үшін, оның ішінде
отандық ауыл шаруашылығы ... мен оның ... ... ... ... қолдау арқылы молықтыру
үшін қажетті жағдайлар жасау;
• азық-түліктің ішкі ресурстарына қатысты Азық-түлік нарығының
жай-күйінің ... ... ... ... пен ... болжау;
• Азық-түлік нарығыныңн қамтамасыз ету міндеттерін орындауға
бағытталған агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың ... ... ... ... ... ... ... өнімінің нарығының қамтамасыз ету;
• орталық ... ... мен ... өкілді және
атқарушы органдардың агроөнеркәсіптік ... ... іс ... болып табылады [32].
Азық-түлік нарығының жай-күйінің мониторингі:
• азық-түлік тауарлары өндірісінің көлеміне, олардың ... және ... ... ... ... мемлекеттік ресурстарының
қалыптастырылуына, болуына және ... ... ... ресурстарының қалыптастырылуына;
• әлеуметтік маңызы бар ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру:
• азық-түлік тауарларының мемлекеттік ... ... ... ... ... заңнамасына сәйкес
мемлекеттік астық ресурстарын қалыптастыру;
• азық-түлік тауарларының мемлекеттік ресурстарын Қазақстан
Республикасының Үкіметі айқындайтын тәртіппен пайдалану;
... ... ... ету ... мониторингі;
• генетикалық түрлендірілген тағамдық өнімдердің, құрамында
генетикалық түрлендірілген организмдер бар ... ... ... ... ... ... жою арқылы қамтамасыз етіледі [32].
Қазақстан Республикасының Үкіметі азық-түлік тауарларының ... ... ... ... ... уәкілетті орган
әзірлейтін азық-түлік тауарларының мемлекеттік ресурстарының ... ... ... пайдалану және жаңарту ... ... ... ... ... ішкі ... азық-түлік
нарығына реттеушілік ықпал жасау және Азық-түлік нарығыныңн қамтамасыз ету
үшін Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайтын тәртіппен пайдаланылады.
Азық-түлік нарығының ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын уәкілетті мемлекеттік
орган ұсынатын азық-түлік ... ... ... ... және бағалары туралы деректер негізінде жүзеге асырылады. Егер
республикадағы азық-түлік тауарларының жылдық өндірісі физиологиялық тұтыну
нормаларына сәйкес халықтың ... ... ... ... төмен
болса, онда Қазақстан Республикасының азық-түлік ... ... ... қамтамасыз етілмеген деп есептеледі.
2.2. Отандық азық-түлікті ... ... ... және ... ... Республикасы экономикасының бәсекеге қабілеттілігі мен
экспорттық ... ... жаңа ... ... 2008 - 2015
жылдарға ... ... ... бұл ... ... ... және ... экономиканың бәсекеге қабілеттілігі
деңгейінің «көрнекі бетпердесі» ретінде ... жаңа ... ... ... сипатталады. Оның үстіне елдің бәсекеге
қабілеттілігі - кез келген елдің дамуы үшін ... ... ... ... өмір сүру ... мен ... ... бірден-бір объективті
өлшемі болып табылады. Тұтастай алғанда, Тұжырымдама үдемелі ... ... ... ... ... ... кезең-кезеңмен
көшу, сондай-ақ елдің озық дамуына кедергі болатын бар және келешектегі
қауіптерді болдырмау, ... не жою ... ... ... ... ... көмегімен ел экономикасының ... мен ... ... ... жаңа деңгейіне қол
жеткізуге бағытталған. Жаһандану Қазақстан қоғамында болып жатқан барлық
процестерге дерлік ... әсер ... ... еркін сауда
саясатын жылжыту жүзеге асырылуда. Бірқатар секторлардың өндірістерін
трансұлттық ету ... ... ... ... ... ... ... кеңістікке барынша кірігуде [33].
Қазақстан Дүниежүзілік Сауда Ұйымына кіру бойынша ... ... ішкі ... бар және ... ... қол ... ... ел үшін
ашық сауда саясатының объективті қажеттігі анық. ... ... ... ... ... ... қабілеттіліктері мен әлемдік
қоғамдастыққа кірігу мәселелеріне басты назар аударылып отыр. Соңғы жылдары
аграрлық салада ... даму ... бұл ... де өз ... Жыл ... ауыл ... өнімдері мен азық-түлік ... ... ... да айтарлықтай өсті. Соңғы 5 жылдың ішінде экспорт
көлемі 2 ... ... ... жылы 2,2 ... ... ... ... Алайда, саланың бәсекелік деңгейінің әлі де болса ойдағыдай емес
екендігі жасырын емес. Оған дәлел ... ... ... заман талаптарына сай емес екендігін, өндірістің өнімділігі мен
тиімділігінің және де ... ... ... ... ... ... ... әсіресе ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу
саласына тән. Сол себептен де шет елдік ... ... ... ... ... ... болып отырғанына барлығымыз куәгерміз.
Соңғы ... ... ... ... ... ... да ... жағдайға өзінің кері әсерін тигізіп бағаның көтерілуіне ... ... ... аграрлық саладағы жағдайды түбегейлі түрде өзгертуді
талап етеді. Біз еліміздің ... ... ... ... етіп
қана қоймай, агроөнекәсіп кешенінің экспорттық мүмкіндігінің ... ... ... керек .
Әлемде байқалып отырған азық-түлік дағдарысы жағдайының ... ішкі ... ... ... бар, ... ... көрмей отырмыз. Бидай өнімдері, күріш, өсімдік майы, ет, сары ... ... ... бар ... ... ... қор құру ішкі
нарық қажеттілігін тұрақтандырып отыр. Банк ... ... ... ... ... орнын толтыру мақсатында ауыл
шаруашылық ... даму ... ... ... ... компаниясының тобы арқылы ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... ... 16 пайызға, қайта
өңдеу үшін 55 пайызға ... Ішкі ... ... ... бір жолы ірі қалалардың жанынан арнайы азық-түлік белдеулерін ... ... Жыл ... ... Басшысы Қазақстан халқына ... ... ... ... ... белдеуін құруды
тапсырған. Енді Алматы қаласы мен облыс орталығындағы ... да ... ... ... отыр. Солтүстік Қазақстан, Қостанай, Батыс
Қазақстан облыстарында жақсы өнім ... ... ... 17 миллион
тонна астық өнімі алынады деп ... ... ... ... оның 14,4 ... бастырылды. Енді ауылшаруашылығын өндірушілерден тоннасын 250 ... 600 мың ... ... сатып алу жоспарланып отыр. Мұны қамтамасыз
ету үшін ішкі азық-түлік нарығындағы ... ... ... ... ... ... ... Бұл шараларға әлеуметтік
маңызы зор азық-түлік тауарларын өндіруді ынталандыруды; олардың резервін
жасақтап, тұрақтандыру қорын құруды; ... ... ... ... ... ... өңдеу өнімдерінің экспорты мен импортын реттеуді; азық-түлік
тауарлары бағасының қалыптасу барысын қадағалауды жатқызуға болады. ... ... ... төтеп беретін өнімдер өндіру үшін оларды ең
алдымен ауыл шаруашылығы ... ... ету ... ... ... ... өндірушілер өндіретін майлы дақылдар,
жеміс-жидек пен бақша өнімдері, қант қызылшасы ... ... ... ... толық қамтамасыз ете алмай отыр. Бұл ... шешу үшін ... ... ... ... ... мөлшері
елеулі ұлғайтылуда. Бұдан бөлек, егіншілік саласын ... ... ... ... ... технологияларға өту көзделуде. Осы орайда,
алдағы 4-5 жылдың ішінде дәнді-дақылдар егілетін барлық алаңдарды ... ... ... технологияға көшіру міндеті қойылып отыр. Мал
шаруашылығында өндірісті ірілендіру, ... ... ... ... және ірі ... фермаларды құру есебінен саланы өнеркәсіптік негізге
көшіру арқылы қайта өңдеу ... ... ... ... ету біздің алдымызда тұрған басты міндеттердің бір парасы.
Қазір іске ... ... және ... енгізілген бюджеттік
бағдарламалардың барлығы ауылшаруашылығы өнімдерін қайта ... ... және ... ... ... ... ... шараларды мемлекеттік қолдауға және ынталандыруға жұмылдырылатын
болады. Атап айтқанда, ... ... ... қайта өңдеу кәсіпорындарының
айналым қаржысын толықтыру үшін ... ... ... ... өсімін тікелей субсидиялау бағдарламасы одан әрі ... ... ... ... субсидиялау ережесі оның міндетті түрде
өнеркәсіпте қайта өңдеуге бағытталуы тиіс болып ... ... ... ... салалары кәсіпорындарының ИСО және ХАССП халықаралық
сапа стандарттарын ... ... ... және ... ... ... 50 пайызға дейін субсидиялау ... ... ... одан әрі ... табады [35].
Қазақстан астығын экспортқа шығару
Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы ... ... ... маркетингтік жылы қазақстан астығын экспортқа шығару
әлемдегі 23 елде 4,1 млн.тоннадан ... ... ... бұл ... жылмен (5,2 млн.тонна) салыстырғанда 21%-ға аз. 2003/2004
маркетингтік жылы ... ... ... ... ... Қазақстан 7-ші
орын алды. 2003/2004 маркетингтік жылы мына мемлекеттер қазақстан астығының
ірі импортшылары болды: ... - 1809,2 мың ... ... - 990,1 ... ... - 644,5 мың ... Сауд ... - 163,1 мың тонна.
Жоғарыда көрсетілген көлемнің 437,28 мың тоннасын Корпорация экспортқа
шығарды. 1) ... ... ... ... ... ... Грузияға шамамен 8,0 мың
тонна астық тиеп жіберілді. Түркияға астық жіберу қайтадан жандандырылды.
2003/2004 маркетингтік жылы ең ірі ... ... ... 303,5 мың тонна
астықты импортқа алған Украина болды;
2) 2004 жылы ... ... ... ... ... шет ... астық компанияларымен, трейдерлермен белсенді түрде
байланыс орнатып, ... ... ... ... ... ... ... және Қытайда шет елдегі өкілдіктері құрылды;
3) Иранда азық-түліктік астықпен өзін-өзі қамтамасыз ету бағдарламасы
жүзеге асырылғанына, ... ... осы ... ... ... шығару
бұдан былай қысқарғанына қарамастан Иран Қазақстан ... ... ... ... Атап ... үкіметаралық
деңгейде екі мемлекет 1 ... ... ... SWAP ... өткізу мүмкіндігі туралы ниеттерін ... ... ... өтеу механизмі реттелгеннен кейін Қазақстанның Иран аумағы арқылы
Солтүстік Африка мен Парсы шығанағы ... ... тиеп ... ... болады;
4) Ақтау портындағы астық терминалының иесі болып ... ... АҚ 2004 жылы ... ... ... бастап бірінші рет
14 мың тонна астықты өткізуді жүзеге асырды. ... ... ... iшкi ... ... дерлiк ығыстырып
отыр. Iшкi рыноктың терiс пиғылды импорттан ... ... ... ... бюджет пен ... өсiп ... ... ... ... ... ... оның моральдық және физикалық тозуы, кәсiпкерлердiң салаға
инвестициялар салуға қызығушылықтарының болмауы ... ... ... ... отыр. Несиелендiрудiң жоғары ставкалары ... ... ... ... ... ... де өз кезегiнде
тәуекелдi мегзеп, сала кәсiпорындарын несиелендiруге ... ... және ... ... ... ... және ... дамуын
жеделдету, кәсiпорындардың технологиялық және техникалық артта қалуын
еңсеру;
өнiмнiң бәсекелесу ... ... оның ... ... ... өндiрiс шығыны мен бағасын төмендету есебiнен
қамтамасыз ету;
отандық экономиканың тоқыма, тiгiн және ... киiм ... ... болуын еңсеру, тамақ өнеркәсiбi үшiн шикiзат пен ... ... ... және iшкi ... ... өндiрiстiң жоғары сапалы
тамақ өнiмдерiмен толтыру;
Қазақстанның ... ... оң ... ... болып табылады.
Қойылған мақсаттарға қол жеткiзу:
отандық өнiмнiң баға мен сапа бойынша ... ... ... ... ... ... ... және осыған ұқсас
импортталатын тауарларды ығыстырып шығаруды;
жеңiл және ... ... ... ... ... ... ... рыногының ашық болу дәрежесiн реттеудi, отандық тауар өндiрушiлердi
адал емес импорттан қорғауды, ... ... ... ... ... ... және сыртқы рыноктарда отандық өнiмдердiң ... ... ету үшiн ... және ... режимiн жетiлдiрудi;
кәсiпорындардың қаржылық-экономикалық жағдайларын сауықтыруды;
салаға инвестицияларды тарту үшiн және кәсiпорынды екiншi дәрежелi
банктердiң ... үшiн ... ... ... iшкi және сыртқы рыноктарда бәсекелесуге
қабiлеттi өнiм ... ... ... ... тиiмдi кәсiпорындардың
басымдылықтарын анықтауды және талғамалы инвестициялық қолдауды;
кәсiпкерлерге өндiрiстi ұйымдастыру мен дамыту, бизнес-жоспарларды
ресiмдеу жөнiнде ... ... және ... ... ... ... ... iске асырудың негiзгi қағидаттары:
өнiмнiң iшкi және сыртқы рыноктардағы бәсекелесу қабiлетiн қамтамасыз
ету;
өнiмдер өндiрудiң экономикалық тиiмділігi;
қолда бар қаржы ресурстарына орай ... iске ... ... ... табылады 
Жаһандану Қазақстан қоғамында болып жатқан барлық процестерге ... әсер ... ... ... сауда саясатын жылжыту жүзеге
асырылуда. Бірқатар ... ... ... ету ... ... Қазақстанның ақпарат кеңістігі бірыңғай ақпараттық кеңістікке
барынша кірігуде [36].
Қазақстан Дүниежүзілік Сауда Ұйымына кіру ... ... ... ішкі нарығы бар және әлемдік нарыққа қол жеткізуге мұқтаж ел үшін
ашық сауда саясатының объективті ... ... ... ... ... ұлттық экономикалардың бәсекеге
қабілеттіліктері мен әлемдік қоғамдастыққа кірігу мәселелеріне басты назар
аударылып отыр.
Американдық Heritage Foundation зерттеу қоры The Wall Street ... ... ... ... ... ... еркіндік рейтингінің
деректеріне сәйкес республика өзінің ... ... ... ... Index of Economic Freedom ... 2005 ... ... Index of Economic Freedom 2006 жылы - ... of Economic Freedom 2007 жылы - ... ... ... ... ... ... арасында Index of Economic Freedom рейтингіне
сәйкес 2007 жылы мынадай ... орын ... ... ... - ... - ... Армения - 32-орын, Грузия - 35-орын, Латвия - 41-орын,
Қырғызстан - 79-орын, Молдавия - 81-орын, Тәжікстан - ... ... ... ... - ... ... - 125-орын, Өзбекстан - 132-орын,
Белоруссия - 145-орын, Түркіменстан - ... ... ... «АТ ... рейтингіне сәйкес барынша
инвестициялық тартымды 25 елдің тізіміне кірген.
2007 жылы салық төлемдерінің ... ... ... ... ... Қазақстан әлемнің 178-елдері ішінде 44-
орынды иеленді. 2006 жылы еліміз 66-орынды иеленді. ... ... 2006 - 2007 ... ... ... ... ... кіруі атап көрсетілген, бірақ реформалар әлі
де ... ... ... ... әкімшілендіру мен дауларды шешу
салаларында елеулі проблемалармен бетпе-бет ... ... ... ... қабілеттіліктің (және бәсекеге қабілетсіздік)
аспектілерін қарай келіп, ... ... алу ... ... ... ... ... қолайлы
геостратегиялық орналасу орны мен бай, ... ... ... ... тұрақтылық, макроэкономикалық теңгерімділік,
капиталдың жоғары деңгейде ағылуы, бизнес бастамаларға ... ... ірі ... ... қорларының болуы Қазақстанның ең ... ... ... ... қалуда. Қазақстан осы
артықшылықты тірек ете отырып, ... ... ... ... ... ... ... бірқатар маңызды экономикалық
реформалар жүргізді.
Алайда, жаһанданудың тегеуірінді талаптары мен ... ... ... енуі ... өсудің сапалық құрамдас
бөлігінің танымал проблемаларын шиеленістіріп отыр. Экономика ... ... ... ... ... ... баяу
қарқынмен дамуда және жаңартылуда. Шетелдік инвестициялардың негізгі бөлігі
өндіруші өнеркәсіпке жіберіледі, бұл ретте өңдеуші ... ... ... 4 % ғана бағытталды. ЖІӨ-нің ... ... ... 2003 жылы 14,2 %-дан 2005 жылы 12 %-ға ... ... ... ... 11,6 %-ға дейін, ал өнеркәсіп өндірісінің
жалпы көлемінде 2003 жылы 48,3 %-дан 2006 ... 39,3 %-ға ... ... айтарлықтай техникалық және технологиялық артта қалушылығы
байқалуда. Отандық өнімнің негізгі бөлігінің бәсекеге ... ... ғана емес ішкі ... да ... ... ... ... Ғылымның даму
деңгейі айтарлықтай емес және өндірістен мүлдем қол үзген дерлік.
Осы және басқа да ... орын ... ... ... (ДЭФ) 2006 - 2007 және 2007 - 2008 ... ... ... ДЭФ-ның есептеріне сәйкес орнықты өсу мен жоғарғы ... ... даму ... қол ... елдер ғана қамтамасыз ете
алды. Өнімділік сапалы бизнес орта мен аса жетілген (білікті) бизнес сияқты
екі ... ... ... элементтерден тұратын микроэкономикалық
деңгейдегі ... ... ... соңғы есебіне сәйкес Қазақстанда тиімділіктің базалық талаптары
мен ... ... ... ... факторлар бойынша 11-
тармаққа ел рейтингінің төмендеуі байқалып отыр.
Бағаланатын елдер санының 125-тен 131-ге артуы, сондай-ақ ... осы және де ... ... ... қабілеттілік рейтингінің
есептерінде көрініс тапты. Мәселен, 2006 жылы 56-орынды иеленген ... ... ... 2006 жылы - ... 2007 жылы ... иеленді.
Бағалау моделіндегі (9-факторлы модельден 12-факторлыға өту) және
орташа салмақтар ... ... өз ... ... 2007 ... тауарлар нарығының тиімділігі, еңбек нарығының тиімділігі, қаржы
нарықтарының ... үшін ... ... ... ... қосымша
бағалауға ұшырай бастады. Сонымен бірге сауалнама деректерін өңдеу жүйесіне
де өзгерістер енгізілген болатын, мұнда «жылжымалы орташа» жаңа ... ... мен ... да ... қорытынды рейтингіне елеулі әсер
ететін 1.5:1.0 қатынасында 2007 жыл және 2006 жыл ... ... ... ... ... ... ... жылдардағы сыртқы экономикалық
қызметiнiң нәтижелерi өңдеу ... ... ең ... ... оның ... тұтыну тауарлары импортының тұрақты өсу үрдiсiн
дәлелдейдi.
1998 жылғы тамыздағы ... ... ... ... ... ... ... тұру кезiнде қазақстандық өнiмдер, iс жүзiнде,
әсiресе өңдеу өнеркәсiбiнiң ресей тауарларына қатысты бәсекеге қабiлетсiз
болып ... ... ... ... ... өте ... ... рынокта бәсекелестiк қабiлеттiлiгiн күрт арттырды. Сондай-ақ
ұлттық ақшаның құнсыздануы жүзеге асырылған Қырғызстанда және ... ... ... ... ... тауарлардың бәсекелестiк
қабiлетi артты.
Теңгенiң еркiн өзгермелi режимi енгiзiлгеннен ... ... ... ... бiр ... ... ... бәсекелестiк қабiлетiн
арттыруға мүмкiндiк бердi. ... ... ... ... ... бәсекелестiк қабiлетiнiң артуы байқалды. Атап айтқанда, бұл тамақ
өнеркәсiбiне, жеңiл ... ... ... ... ... ... ... көптеген өнеркәсiп кәсiпорындары өз ... ... мен ... ... отырып өндiруде, бұл
оның бағасын арттырып, ... ... ... ... былғары, одан жасалған бұйымдар, былғары аяқ-киiмдер ... жылы ... пен ... ... құрамындағы импорттың үлесi 48,8
%-ды, сатып алынатын бұйымдар мен ... ... - 54,1 ... ... өндiрушiлердiң өнiмдерiн iшкі рыноктан ығыстырып шығару
жұмыссыздықтың өсуiне, ... ... ... ... ... ... әл-ауқатының төмендеуiне ұласуда.
Халықтың саны мен халықтың жан басына шаққандағы ақшалай табысының
деңгейiне ... ... үш ... азық-түлiк және жеңiл өнеркәсiп
тауарларының iшкi ... ... 284-300 ... ... ... ауытқып
отыр, оның iшiнде азық-түлiк бөлiгiнiң үлесi 82-84 %-ды құрайды.
2000 жылы тұрғындардың ... ... алу ... 1999 ... 11,7 %-ға, ал ... ... ... 35,5 %-ға артты және
2000 жылы тиiсiнше 273 млрд. теңгенi және 69,1 млрд. теңгенi ... ... және ... емес тауарларға 2000 жылғы тұтыну бағаларының
индексi тиiсiнше 12,8%-ға және 6,1%-ға өскенiн ескерсек, онда өткен ... ... ... ... осы ... ... iс жүзiнде бiр ширекке
қысқарып отыр.
Бұдан бөлек, еліміздің қаржы институттарының инвестициялық жобаларды
жүзеге асыруы есебінен экономиканың қайта ... ... ... ... және ... құру жөніндегі жұмысы ... ... ... ... ішкі ... ... толық қамтамасыз ету,
саланың экспорттық әлеуетін арттыру, сондай-ақ ауыл халқының ... ... әрі ... ... ... ... қазіргі
проблемаларды шешуге бағытталатын серпінді жобалар ... ... ... ... - ... iшкi және ... рыноктарда бәсекеге
қабiлеттi, iшкi рынокта ... ... ... ... ... бар. ... тұқымы, картоп, көкөнiс, сүт, жұмыртқа - тиiмдi,
iшкi және сыртқы рыноктарда бәсеке ... ... iшкi ... ... жоғары, сыртқы рынокта сұраныстары жоқ. Қант қызылшасы, сиыр етi,
қой етi, жылқы етi, шошқа еті, құс етi, жүн - ... ... құс ... iшкi және ... ... ... ... жүннен басқасының
сыртқы рынокта сұраныстары жоқ [38].
2.3.Аймақтық азық-түліктік қауіпсіздікті құқықтық қамтамасыз етуге баға
беру.
Азық-түліктік ... ... ... ... ... ... ... мамандануын, потенциалды ресурстық
мүмкіндіктерді, экологиялық жағдайды және өзге де ... ... ... ... пен азық-түліктің ... ... ... ... отырады.
Азық-түлік ресурстарын ұдайы өндірудің ішкі аймақтық аспектісі аймақты
кешенді дамыту, халықтың лайықты өмір сүру ... мен ... ... ету ... ... ... азық-түліктік қауіпсіздік келесі критерийлер
бойынша бағаланады:
• азық-түліктің негізгі ... ... ... мен ... бойынша тұтыну деңгейі;
• аймақтағы халықтың барлық топтарының сатып алу ... ... ... ... ... өңдеу өнеркәсібіне
арналған шикізатты және дайын өнім өндірісінің көлемі;
• аймақтық және сыртқы ... ... және ... ... ... серпіні;
• ауылшаруашылық өнімдерін аймақтан шығарып әкетудің немесе өзге
аймақтардан аймаққа өнімдерді енгізудің көлемдері;
... ... ... ... ... аймақтардың ішінде және олардан тыс сатудың арналары мен
мөлшерлері;
• ауыл шаруашылық өнімдері мен ... ... ... ... ... ... ... болуы және қызметі;
• ауыл шаруашылық азық-түлігінің сапасы және азық-түліктің сапасын
бақылайтын ... ... ... ... ... ... ... кеткен дұрыс:
• Ұлттық, соның ішінде ұлтаралық және аймақаралық;
• Аймақтық, ... ... ... ... ... мен үй
(отбасылық) шаруашылықтары [39].
Болжамдық есептеулер көрсетіп ... ... ... жер және ... ... бар, яғни ол ... ... елдің
өңделген өнімдерге қатысты қажетсінулерін толығымен қамтамасыз етіп, сондай-
ақ оларды өндіріп және әлемдік ... ... ... алады. Қазақстан
жоғары сапалы астық пен соны өңдеу өнімдерін, ... ... ... ... ... ... майы мен сүт өнімдерін, сонымен
бірге қой етін, жылқы етін, сүт пен сүт ... ... ... ...... шұбатты елеулі көлемде өндіріп отыра алады.
2.4. Қазақстанның азық-түлік нарығының құқықтық, ... ... ... нарықтық экономика жағдайларында бағалар
күрт ... ... үшін ... ... ... қабілетті
сұраныстан төмен болмауы тиіс, ал ... ... және ... ... ... тура сол ... күрт өсіп ... өндірісін қалыпты (30%-дан ... ... ... ... деңгейде жүргізіп отыруға мүмкіндік
беретіндей болуы тиіс. Бұл мақсаттарға егер тек ... ... ... ... астық-мал шаруашылығы, қой шаруашылығы-жылқы
шаруашылығы, ... ... ... сүт және т.б.) ірі ... ... ауыл ... ... болса ғана, қол жеткізуге
болады. Қазақстандағы тағы бір негізгі мәселе мынадай: ... ... ... сүт пен ... ... ... жоқ, ... аймақтық
нарықтар жоқ, оның орнына не мемлекеттің, не қоғамның тарапынан есепке алу
мен бақылауға жатпайтын ... ... ... базарлар ғана бар.
Бұл базарлардың негізгі агенттері қайта сатушылар мен ... ... ... ... күрт өсуінің негізгі көзі мен
жазықтылары дәл солар. Мемлекет жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... ... кеткен. Оған қоса ... да ... және ... деп ... ... ... агент –
«Азық-түлік корпорациясы» АҚ таза коммерциялық ... ... ... ірі ... өндірушілерге қызмет жасайды немесе солармен мәміле жасасып
жұмыс істейді. Оның қисынды және ... ... ... және орта шаруа
қожалықтарынан мемлекеттік резервке астықты сатып алып және соның әлемдік
нарықтарда сатылуына ... ... ... ... ... солардың
табысының қалыпты деңгейі сақталып және сатып алу бағаларын тұрақтандыруға
деген нақты стимул ... ... ... ... ... ірі ... өндірушілерін астықты мемлекеттік
тұрақтандыру қорына тұрақты ... ... ... ... ... отыруы тиіс, ал қалған астықты олар әлемдік нарықта өз бетінше
сата берген болар еді.
Осылайша, елдің ... ... ... ісінің келесідегідей
кемшіліктері бар:
• экономиканың ... ... баға ... тиімді
механизмі жоқ, мұнысы тауарлар мен қызметтерге қатысты бағалардың
жоғары қарқынмен өсуіне, ауылшаруашылық өнімдері, шикізат, дайын
өнім бағалараның және ... ... ... өндіріс
құралдары мен қызметтердің бағаларының ... ... ... нәтижесінде ауылшаруашылық өндірушілері
табысының өсу қарқыны тауарлар мен қызметтердің бағаларының өсу
қарқынынан едәуір ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және қоғамдық
бақылау төмен немесе мүлде жоқ, соның салдарынан азық-түліктің
өзі халықтың денсаулығы мен ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігі қамтамасыз етілмеген);
• елдің аграрлық нарығының инфрақұрылымы төмен ... ... ... дамымаған, мұнысы экономикалық және
нарықтыө әдістер мен ... ... ... ... түрде қолданып отыруға мүмкіндік бермейді. Халықты
нарықтық механизмдермен ... ... ... ... райондар бар;
• өңдеу кәсіпорындарына арналған азық-түлікті, шикізатты өндіру мен
пайдалануды, ... ... ... ... ... ... нақты есепке алу мен бақылаудың, шикізат пен ... ... ... ... ... ... ... (мониторинг) жоқ;
• азық-түлік нарығын несие-ақшалай, салықтық және кедендік саясат
әдістерімен реттеудің оңтайлы мемлекеттік ... ... ... ... ... стратегиялық жоспарлау мен
болжамдау жүйесін әзірленбеген және жұмыс істемейді;
• елдің агроөнеркәсіп өндірісі ... мен ... ... және ... ... ... ... отыратын заңнамалық-құқықтық және нормативтік ... ... ... жер жән ... ... мен ... ... әлуетін пайдаланудың тиімділігі төмен, мұнысы елдің
халқын азық-түлікпен қамтамасыз ету ... мен ... және ... ... ... ... әкеледі;
• агроөнеркәсіп өндірісіндегі, азық-түлік пен шикізатты сақтау мен
сату саласында моральдік және физикалық тұрғыдан ескіркен ... ... ... салмағы жоғары болуда, принципиалды түрде
жаңа болып келетін әдістемелер мен технологияларды қолданудың
төмен меншікті ... ... ... ... ... ... мен ендіруді ынталандырудың экономикалық
механизмдері жоқ, -
нәтижесінде ... және ... ... ... ... ... Тәжікстан, Қытай) әкелінген сапасы төмен шетелдік
өнімдермен қанықтырудың жол бергісіз жоғары деңгейі, мұнысы ... ... ... ішкі ... ... әкеп ... ... қауіпсіздік стратегиясы ... ие ... – 2010 ... дейін астық нарығы, ет ... ... ... көкөністер мен жемістердің және жүзімнің нарығы, өсімдік
майының нарығы ... ... ... ... ... салалық
бағдарламаларын әзірлеп жүзеге асыру қажет.
Бұл жағдайда жыл сайын ... ... ... ... өндірудің,
үлестірудің, сақтау мен тұтынудың баланстарын әзірлеп отыру қажет. Негізгі
өнім түрлерін сақтау және өндіру мен сақтау ... ... ... ... ... сұлбаларын әзірлеу керек
Жыл сайын тамақ өнімдерін өндіру бағалары мен оларды сату бағаларын
болжамдап және негіздемелеп отыру керек, ... ... ... мен
жаңғырту және Қазақстанның АӨК-ның барлық салаларына жаңа технологияларды
ендіру бойынша инвестиция ... ... ... ... ... ... қағидалары деп - ... ... ... ... сипатын және бағытын ... ... ... ... ... ... негізгі салаларының бірі және
еліміздің Азық-түлік нарығының ғана емес, ... ... та осы ... ... ... ... Әлемдік азық-түлік
нарығында туындаған дағдарыс пен оның ... ... ... ... да ... ... экономикалық саясаттың
алдыңғы қатарына шығарды. Азық-түлік ... ... ... ... ... ... ... аграрлық саясатын шұғыл қайта қарап,
тиісті өзгерістер енгізіп жатыр. Әсіресе ... ... ... мен ... ... тұрақтандыру мақсатындағы мемлекеттің реттеу және қолдау
көрсету ролін ... ... мән ... ... ... «ҚР ... заңнамалық актілеріне астық нарығын реттеу және
агроөнеркәсіптік кешеннің жекелеген бағыттарына ... ... ... заң жобасы мақұлданды. Аталған заң ... ... ... ... ... ішкі нарықты тұрақты ұстау,
жергілікті билік көмегімен ... ... алу мен ... ... ... ... заңмен бекіту үшін әзірленген. Оның үстіне Азық-
түлік нарығын реттеуге тиісті ... ... ... ... тұрақтылыққа бағытталған шараларды толық қамти алмай отырған
сыңай танытып келеді.
Азық-түлік нарығының құқықтық ... ету үшін ... ... ... ... мен ... жүргізілуі қажет.
Азық-түлік нарығын реттеудің мемлекетік басқару органдарының қызметі
мемлекеттің саясатын ... ... бір ... негізінде жүзеге
асырылады. Мемлекеттің белгілі бір ... ... үшін ішкі ... ... ... ... бастаушы идеялар мемлекеттік басқарудың
қағидалары деп аталады.
Азық-түлік нарығын реттеудің мемлекеттік органдардың құзыреті 3 ... ... ... бар ... олар - ҚР ... ҚР ... ... жергілікті өкілді және атқарушы органдар.
2. Қазақстан ... Ауыл ... ... - арнайы
құзіреті бар органдар ... ... ... ... бар ... ... - ... ортаны қорғау
министрлігі, Су ресурстарын басқару ... ... сот ... ... органдары, прокуратура органдары және т.б. жатқызуға болады.
Азық-түлік ... ... ... ... ... ... ... өлшемдері мен негізгі бағыттарына тоқталсақ, олар:
• азық-түлік тауарларына нақты қолжетімділік;
... ... ... қолжетімділік;
• тағамдық өнім нарығының кепілдігі азық-түлік нарығының
өлшемдері болып табылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... ... ... Жолдауы, 2008 жылғы ақпан. www.akorda.kz
2. Продовольственная газета. – № 9, 2009. – С. 3.
3. World Food Summit, WFS 96 3 – Corr. 1. Rome, Italy, ... ... Ю.Г., ... В.Х. ... право. Учебник. Изд – Былина –2007-
400с.
5. Боголюбов С.А Земелное право. Учебник – Москва: Норма – ИНФРА. 2008-
400с
6. С.Т. ... А.М. ... ... ... аграрлық
құқығы. Жалпы бөлім. Жоғарға оқу ... ... ... ... «HAS». 2005 – 264 ... ... ... қауіпсіздігі туралы Қазақстан Республикасының 2007
жылғы 21 шілдедегі N 301 Заңы
8. И.Г. Ушачев. Стратегические направления обеспечения продовольственной
безопасности ... // ... ... России:
Материалы международной конференции. (12-14 марта). ... ... МИД РФ. 2002 ... ... Л.К Аграрные правоотношения в Республике Казахстан:
Автореферат дисс. на ... ... ... 12.00.08 – ... ... ... Н.С. ... безопасность
России//geopolitika.narod.ru
11. Астық туралы 2009 ж. 19 ... N 143-II ... ... ... ... ... ақпараттық жүйесі.
12. Агробизнесті ұйымдастыру /Жалпы редакциясын басқарған Әбділдин С.:
Оқулық. – Алматы ; Қазұлтаргу, 2008.-472 ... ... ... ... ... ж. (21.05.2007 ж.
өзгерістер мен толықтырулармен )// Қайнар көзі: ПАРАГРАФ ақпараттық
жүйесі.
14. Аграрное ... / Под ред. ... Г.Е., ... М.И. – М.: ... - 534 ... ... ... www.minagri.kz
18. Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Ұлттық Банкінің және Қаржы нарығы
мен қаржы ұйымдарын реттеу және ... ... ... ... ... тұрақтандыру жөніндегі 2009 – 2010 жылдарға
арналған ... ... ... ... Р. Как ... продовольственную безопасность страны? //
Российский экономический журнал. 2007. №9. стр. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Републикасының 2008 жылғы 26 маусымдағы Заңы. ... ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азық-түлік нарығын мемлекеттік реттеу100 бет
Аграрлық өнеркәсіптік кешенді мемлекеттік реттеу90 бет
Химия зауытындағы экстракция процесінің автоматтандырылуын жобалау28 бет
Азық-түлік нарықтарын мемлекеттік реттеу13 бет
Жүнді жіктеу және стандарттау15 бет
1917 жылғы Қазан төңкерісі және қазақ шаруалары113 бет
Аграрлык реформа және ауыл шаруашылығындағы экономикалық тұрақтылық28 бет
Аграрлық саясат9 бет
Аграрлық сектор саласындағы кәсіпкерлік және оның экономикалық рөлі31 бет
Агроөнеркәсіп кешеніндегі шаруашылық байланыстарды реттеу механизмдерін жетілдіру бағыттары26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь