Ипотекалық несиелеу жүйесі туралы

КІРІСПЕ
I ИПОТЕКАЛЫҚ НЕСИЕЛЕУ ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Ипотекалық несие жүйесінің қалыптасуының маңызы, қажеттілігі
1.2 Ипотекалық нарықтың құрылымы және ипотекалық несиелеудің дамуына әсер етуші факторлар
1.3 Ипотекалық несиелеу моделдері: шетел тәжірибесі мен Қазақстандағы ұлттық модель
II ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИПОТЕКАЛЫҚ НАРЫҚТЫҢ ДАМУЫНА ТАЛДАУ
2.1 Ипотекалық несиелеу жүйесінің Қазақстан экономикасында дамуы
2.2 «ТұранӘлем Банк» АҚ бойынша ипотекалық несиелеу динамикасын талдау
2.3 Ипотекалық несиелеу ынталандыру және қарыз алушының төлем қабілеттілігін талдау
III ИПОТЕКАЛЫҚ НЕСИЕНІҢ ДАМУ СТРАТЕГИЯСЫ
3.1 Ипотекалық несие беру дамуының дүниежүзілік тәжірибесі және оны Қазақстанда жетілдру стратегиясы
3.2 Ипотекалық несиенің даму мәселелері мен оларды шешу жолдары
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазіргі кезде тұрғын үйді ипотекалық несиелеу жүйесінің қалыптасуы мемлекеттің тұрғын үй саясатының жаңа оңтайлы бағыты болып табылады. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Қазақстан халқына «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» 2007 жылғы Жолдауында «...мемлекеттік тұрғын үй салуды дамыту бағдарламасын іске асырудың екі жылында 11 млн. шаршы метрден астам тұрғын үй іске қосылды. 2007 жылы 7 млн. шаршы метр іске қосылады. Үш жылдың ішінде 160 мың отбасы мен жарты миллионнан астам қазақстандық жаңа қоныстанушылар атанады. Бағдарлама 30 пайыздық озықтықпен орындалуда»,-деген. Елбасының жоғарыда айтып кеткендей ипотекалық несиені әлі де экономикалық нарықтың басты бір құралы ретінде қарастыру қажет./26,б.6/
Сол сияқты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Еліміздің дамудағы жаңа серпін жасау қарсаңындағы 2006 жылғы Жолдауындағы «Қазақстанның әлемдік бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясында», «...Ипотекалық несиелеу жүйесі бойынша тұрғын үй сатып алуға табысы жетпейтін азаматтар үшін тұрғын үй құрылысы жинақтары жүйесін одан әрі дамыту керек...»,-дегеніндей, бұл халқымыз үшін өзекті мәселе, негізгі міндет болып табылады./5,б.17/
Дипломдық жұмыс тақырыбының өзектiлiгi: Ипотеканы алу - әрбiр отбасының бiрiншi кезектегi қажеттiлiгi. Қазақстандағы тұрғын үй құрылысын қаржыландырудың дәстүрлi сұлбасы, өткен кеңестiк тұрғын үй қаржыландыру жүйесiнiң бiр бөлiгi сияқты, мемлекеттiк тұрғын үй құрылысы бюджеттiк ресурстарын орталықтандырылған бөлу үшiн және оны тұрғын үй жағдайларын жақсартуға кезекте тұрған азаматтар арасында ақысыз бөлу болды. Бұл сұлба Қазақстан тәуелсiздiк алу және нарықтық экономикаға өту кезеңiнде өзiнiң дәрменсiз екенiн көрсеттi.
Құрылысқа бюджеттiк қаржыландырудың және халықты тұрғын үймен қамтамасыз етудiң қысқаруы жағдайында тұрғын үй алудың негiзгi көзi халықтың жеке меншiктi қаржысы болып отырғанда, сонымен қатар, банк несиелерi, дүниежүзiндегi экономикасы дамыған елдердiң көпшiлiгiнде болатын. Бұл жағдайда құнсыздану әсерiне аз ұшырайтын және өз кезiнде қайтаруға ең көп қамтамасыз етiлген тұрғын үй құрылысына халыққа ұзақ мерзiмдi несие қажеттiлiгi обьективтi туады.
Мiне, осы талапқа тауарлы-материалдық құндылықтар кепiлiмен қамтамасыз етiлген ипотекалық несие жауап бередi. Көптеген шетел мемлекеттерiнiң тәжiрибесi мемлекеттiк саясатты дұрыс ұйымдастырып және ойланып жүргiзуде, ипотека тұрғын үй нарығының қызмет етуiн маңызды дәрежеде анықтайтын және қамтамасыз ететiн, өзiн өзi қаржыландыратын жүйеге ауысады. Сөйте тұра, халық жағынан төлеу қабiлеттiлiгi сұранысының тез кеңейюi есебiнен жаңа құрылыс белсендi бола бастайды,құрылыс материалдарын шығару өседi, арнаулы техникалар, жаңа архитектуралық жобалар пайда болады, экономиканың көптеген салаларының дамуы тездетiледi.
1) Қазақстан Республикасының Ата заңы, 30 тамыз 1995жыл. Алматы,Қазақстан,1995жыл.
2) Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан».Астана,2007ж.28ақпан,Егемен Қазақстан,1наурыз 2007ж.
3) Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы «Бәсеке қабілетті Қазақстан үшін,бәсеке қабілетті экономика үшін, бәсеке қабілетті халық үшін». Астана, 2004 ж.19 наурыз «Надежда»,2004ж.
4) Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында».2005 жыл.Астана
5) Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстан әлемдік бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы»2006.Астана
6) Ақша айналысы және несие.Оқулық.С.Б.Мақыш.-Алматы.;Экономика, 2006ж.
7) Банковскве дело.Учебник под.ред. В.И.Колесникова, Л.П.Кроливецкой.-М.;Финансы и статистика,1995
8) Банковское дело. Под.ред. О.И.Лаврушина.-М.;Банк и биржевой науно-консультативный центр,1992
9) Банковское дело.Справочное пособие под.ред.Ю.А.Бабичевой.-М.;Экономика, 1993
10) Банковское дело.учебник.изд.Қаржы-қаражат,1997
11) Агальцева С.Жельё и кредит,//Банки Казахстана,№1,2002
12) Аманова А. Ипотека.проблемы правоприменительной практике.//Де-Юре.№5,2005
13) Баялбаева А.К. Национальные модели ипотечного кредитования,//Банки Казахстана,№8,2005
14) Валеев Ш. Об актуальных аспектах гарантирования ипотечных кредитов,//Банки Казахстана,№10,2004
15) ДюсембаевН.Отдельные вопросы ипотечного кредитования,//Финансы и Кредит,№1,2004
16) Ерахина Е.С. Вопросы разработки модели жилищного кредитования.Сб.Статьей студенческого семинара.-Москва .ГУУ.1999
17) Жалелова С.М. методы проведения экономической политики в области формирования и развития системы ипотечного кредитования.//Банки Казахстана,№3,2005
18) Котляров М.А. Ипотека и системные проблемы рынка недвижемости в России.//Финансы и кредит,№12,2004
19) КудрявцевВ.А.Основы организации ипотечного кредитования, Москва.Высшая школа.1998
20) Салихова А.Р. Система жилищнего кредитования: современное состояние и преспективы развития.//Банки Казахстана,№8,2004
21) Тартаковская Т.Закон Республики Казахстан«Об ипотеке недвижимого имущества».//Юрист.№1,2007
22) Тартаковская Т. Ипотека: плюсы и минусы.//Юрист.№11,2005
23) Тлеуберген Д. Развитие системы ипотечного кредитования в экономике Казахстана.//Analytik.№4,2005
24) Тұрлыбеков А.Ж. Ипотекалық несиесінің жүйесі.//Вестник КазНУ. №2,2005
25) Шыныбеков Н.С. Қазақстанның тұрғын үй ипотекасы.//Вестник. КазНУ.№6,2005
26) «ТұранӘлем Банк» АҚ-тың 2004 жылғы жылдық есебі
27) «ТұранӘлем Банк» АҚ-тың 2005 жылғы жылдық есебі
        
        КІРІСПЕ
Қазіргі кезде тұрғын үйді ... ... ... ... ... үй ... жаңа оңтайлы бағыты болып ... ... ... ... ... Назарбаев Қазақстан
халқына «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» 2007 ... ... ... үй салуды дамыту бағдарламасын іске асырудың екі
жылында 11 млн. шаршы метрден астам тұрғын үй іске ... 2007 жылы ... ... метр іске қосылады. Үш жылдың ішінде 160 мың отбасы мен жарты
миллионнан ... ... жаңа ... ... ... ... озықтықпен орындалуда»,-деген. Елбасының жоғарыда айтып кеткендей
ипотекалық несиені әлі де ... ... ... бір ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ... ... ... жаңа ... жасау қарсаңындағы 2006 жылғы Жолдауындағы
«Қазақстанның әлемдік бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына ... ... ... ... ... ... үй ... табысы жетпейтін азаматтар үшін тұрғын үй құрылысы жинақтары жүйесін
одан әрі дамыту керек...»,-дегеніндей, бұл халқымыз үшін ... ... ... ... ... ... тақырыбының өзектiлiгi: Ипотеканы алу - әрбiр отбасының
бiрiншi кезектегi қажеттiлiгi. ... ... үй ... дәстүрлi сұлбасы, өткен кеңестiк тұрғын үй қаржыландыру
жүйесiнiң бiр ... ... ... ... үй ... ... орталықтандырылған бөлу үшiн және оны тұрғын үй жағдайларын
жақсартуға кезекте тұрған азаматтар арасында ақысыз бөлу ... Бұл ... ... алу және ... ... өту кезеңiнде өзiнiң
дәрменсiз екенiн көрсеттi.
Құрылысқа бюджеттiк қаржыландырудың және халықты тұрғын үймен қамтамасыз
етудiң қысқаруы жағдайында ... үй ... ... көзi ... жеке
меншiктi қаржысы болып отырғанда, сонымен қатар, банк ... ... ... ... ... ... ... құнсыздану әсерiне аз ұшырайтын және өз кезiнде қайтаруға ең ... ... ... үй ... ... ұзақ мерзiмдi несие
қажеттiлiгi обьективтi туады.
Мiне, осы ... ... ... ... ... ... несие жауап бередi. Көптеген шетел ... ... ... дұрыс ұйымдастырып және ойланып жүргiзуде,
ипотека тұрғын үй нарығының қызмет ... ... ... ... ... ететiн, өзiн өзi қаржыландыратын жүйеге ... ... ... ... төлеу қабiлеттiлiгi сұранысының тез кеңейюi есебiнен ... ... бола ... ... ... өседi, арнаулы
техникалар, жаңа архитектуралық жобалар пайда болады, экономиканың көптеген
салаларының дамуы тездетiледi.
Дипломдық жұмыстың ...... ... ... ... баға беру және оны ... ... мақсатқа жету үшiн мынадай мiндеттер қойылған:
­ Ипотекалық несиелендiру жүйесiн нарық экономика жағдайында ... жеңу ... ... сипаттау;
­ Ипотекалық несиелеу жүйесінің қалыптасуының теориялық негізін және
Қазақстандағы ипотекалық нарықты талдау;
­ Ипотекалық несие жүйесінің ... ... ... ... ... ... және ... несиелеудің дамуына
әсер етуші факторларын анықтау;
­ Қазақстанда шетел мемлекеттерi тәжiрибесi негiзiнде ... ... даму ... мүмкiндiктерiн қарастыру;
­ Ипотекалық несиелеу жүйесінің Қазақстан экономикасында дамуы мен АҚ
«ТұранӘлем Банкі» ... ... ... ... Ипотекалық несие беру дамуының дүниежүзілік ... және ... ... ... мен ... несиенің даму
мәселелері мен оларды шешу жолдарын көрсету;
Жұмыстың практикалық маңыздылығы мынады: бұл ... осы ... ... оқып бiлу үшiн ... ... ... қатар, жұмысты орындау
барысында алған бiлiм өте ... және ... ... ... ... ... ... маңыздылығы: онда Қазақстандағы ипотекалық
несиелендiрудiң қалыптасу және даму процесi пайда болған күннен ... ... ... ... ... яғни ... Республикасының
ипотекалық несиелеу жүйенiң қолданылған 3 жылының қорытындысын көрсетуге
талпыныс жасалды.
Жұмыстың әдістемелік ... ... ... Ата ... ... Президентінің Жолдауы, Ғ.С.Сейітқасымов, С.Б.Мақыш,
В.И.Колесникова, Л.П.Кроливецкой, О.И.Лаврушина, Ю.А.Бабичевой.
Дипломдық ... ... ... үш ... ... 9 ... 7 ... 32 әдебиеттер атауынан және 3
қосымшадан құралды.
Бірінші бөлімде ипотекалық ... ... ... оныңнарықтық
құрылымы мен қажеттілігі және де ипотекалық несиелеудің шетелдік моделдері
мен ұлттық моделі көрсетілген.
Дипломдық жұмысттың екінші бөлімінде ... ... ... экономикасында дамуы мен «ТұранӘлем Банк» АҚ бойынша ипотекалық
несиелеу динамикасын талдау,ипотекалық несиелеуді ынталандыру және ... ... ... талдау қарастырылады.
Үшінші бөлімде ипотекалық несие беру дүниежүзілік тәжірибесі мен оларды
Қазақстанда қолдану мәселелері, ипотекалық ... ... ... ... даму мәселелері мен оларды шешу жолдары.
I ИПОТЕКАЛЫҚ НЕСИЕЛЕУ ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 ... ... ... ... маңызы, қажеттілігі
Нарықтық қатынастарға сай экономиканы тиімді дамуын қамтамасыз ететін
несие түрлерінен, ... ... ... ... мен
тәсілдерінен және несиелеу тәуекелді басқарудан ... ... ... ... ... ... механизм.Нарықтық
экономика жағдайында несиенің дамуы және қызмет етуі үшін ... ... ... ... және ... бойынша объективті сипатқа
еи. Несиелік механизм несиелеуді экономикалық ұйымдастыру қатынастарының
белгілі бір ... яғни ... ... ... ... ... ... экономикалық механизм өзара байланысқан,яғни оның бір
элементінің қозғалысы немесе өзгеруі ... ... мен ... ... ... ... ... механзмнің басқа экономикалық механизмдер сияқты мынадай
құрылымдық элементтері болады:
Несиенің түрлері:
I. Қарыз алушылар категорияларына қарай:
1. Қаржылық ... ... ... Мақсатты қорларға;
• Банктерге;
• Қаржы-несие мекемелеріне;
2. Қаржылық емес агенттерге берілетін ... ... ... ауыл ... ... дайындау ұйымдарына;
• жабдықтау-сату ұйымдарына;
• кооперативтерге;
• жеке кәсіпкерлерге;
3. ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді (1 жылға дейін);
• орта мерзімді (1 жылдан 3-5 ... ... ұзақ ... (5 ... ... Тағайындалу және пайдалану сипатына қарай:
• негізгі қорларға жұмсалатын;
• айналым қаражатына жұмсалатын;
IV. Қамтамасыз ете дәрежесіне қарай:
1. ... ... ... Кепілдемемен;
• Кепілдікпен;
2. Сақтандырылған.
3. Қамтамасыз етілмеген:
• сенім несиесі;
V. Қайтарылу дәрежесіне қарай:
1. Стандартты несиесі.
2. ... ... ... несие.
VI. Валютаның берілуіне қарай:
• ұлттық валютамен;
• шетел валютамен;
VII. Берілу шарттарына қарай:
1. Тұтына ... ... ... ... ... ... ... Онкольдық несие;
6. Банкаралық несие;
7. Ломбардтық несиесі;
8. Лизингтік несие;
9. Рамбусттық несие;
10. ... ... ... ... ... ... ... объектілері-бұл несиені пайдалану заты, яғни ... ... ... мерзімді несиелеу объектілеріне жататындар мынадай түрлерге бөлінеді:
... ... ... ... ... ... ... техникалық жағынан қайта
қаруландыру, кеңейту;
• техникалар, құрал-жабдықтар және көлік құралдарын сатып алу ;
• жаңа өнім ... ... ... емес ... бар объектілеріді салу;
❖ Несиелеу субъектілері-несие беруші мен қарыз ... ... ... ... Несиелеу принциптері:
I. Жалпы экономикалық тәртіптегі принциптер:
• несиенің мақсаттылығы;
• несиенің дифференциалдылығы;
II. Несиенің мәнін бейнелейтін принциптер:
• несиенің мерзімділігі;
• несиенің қайтарымдылығы;
• несиенің ... ... ... ... ... ... айналым бойынша несиелеу әдістері;
• қалдық бойынша несиелеу әдістері;
• айналым-қалдықтық;
❖ Несиелеу процессі:
• несиеге деген өтінішті қарау;
... ... ... ... келісімшарт жасасу;
• несие беру;
• несиелік мәміленің орындалуына бақылау жасау;
❖ Несиелік тәуекелділікті басқару;
Бір нәрсені кепілге алып ... ескі ... бар. Әр адам ... ... ... да ... бере ... болған. Ерте заманда
борышқор алаяқтардан сақтану үшін өз ... бір ... ... ... бере ... тек ... мәмілені қалай да заңдастыру
қажеттігі туды.
«Ипотека» терминін біздің заманымызға дейінгі 594 жылы алғаш ... ... ... ... ... ... грек тілінен аударғанда
«тірек,сүйемел» дегенді білдіреді. Ал қазір ... ... ... ... ... кепілге салу деген мағынаны білдіреді. Ол ... ... үй мен жер ... ... жер ... тас ... тас ... қозғалымсыздық кепілге берілгені және иесінің
ақшаны көрсетілген мерзімде ... тиіс ... ... ... ... ... әр елдің өз ерекшелігіне қарай
шешілген.
Ипотекалық несие дегеніміз- бұл ... ... ... ... ... жерді және т.с.с.) кепілге алып, ұзақ мерзімге
берілетін ... ... ... экономикалық мағынасы жағынан-бұл
банктен немесе басқа да қаржы ұйымдарынан ссуда алу мақсатымен жылжымайтын
мүлік кепілінің алуан ... ... ... Қарапайым тілмен айтатын
болсақ ипотека дегеніміз-бұл қарыз ақшаға үй ... алу. 2002 ... ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының
заңына сәйкес ипотекалық несие дегеніміз-кепілге берілген жылжымайтын ... ... ... ... мен ... ... ... мүлік-жер учаскілері, сондай-ақ үйелер, ғимараттар және
жермен берік ... өзге де ... яғни ... ... ... тыс зиян ... мүмкін болмайтын объектілер.
Ұлы ғалым Дж.М.Кейнстің пікірінше, «жинақтық нарықтық пайыздық мөлшерлеме
деңгейінің қызметі емес,жинақ деңгейі субъектілер ... ... ... ... ... ... арасында бәсеке туғызу мақсаты бір-
біріне өзгеше ипотекалық типтерді ерекшелейді. Ондай ... ... ... несиелеу мерзімінің ұзақтығы
• Берекшекті қайтару мен проценттерді төлеу тәртібі, негізгі берешектің
қайтарымы мен ... ... ... ... ... ... екі ... типке шоғырланады
• проценттерді де несиенің негізі сомасын да ... ... ... берешекті кезең-кезеңімен бөлшектеп төлеу
Ипотекалық несиенің қағидалары:
• Меншік құқығын шектеу шартында борышқорлық қолында үліктің қалуы;
• Кепіл үлесінің түрінде ... ... ... Сол ... мүлікті үстеме ипотекалық ссудаға кепілге алу
• Сақтандыру есебі бойынша несие беру.
Қазақстан Республикасында ипотекалық несие ... екі ... ... деңгейде ипотекалық несе беретін банктер мен ьанктік ... ... ... ... ... оы ... ... кредиттер бойынша талап құқықтары мен кепілдік құқықтарын сатып
алуды жүзеге асыратын қайта қаржыландырушы ұйым Ұлттық Банк 2001 жылы ... ... ... Ипотекалық Компаниясы» АҚ. Қазақстандық модельдің
негізін ... ... ... Fannie Mae ... ... Cagamas Berhad
сияқты белгілі компаниялардың тәжірибесі ескерілген. ... ... ... ... ... жүйесі Словакияда, Чехияда, Венгрияда, Польшада,
Францияда, ... және тағы ... ... жақсы жүргізіліп келеді.
Қазақстанда алғашқы қадамын жасай ... ... үй ... қаржатының
жүйесінде алынатын заемдар бойынша ... ... ... 5,5-6 ... Тұрғын үй құрылысы банкіне азаматтардың салатын салымына түсетін
сыйақының пайыздық ставкасы жылына 2,5-3 ... ... ... Соңғы жылдарда
ипотекалық несие жүйесі 3 этаптан өтті.
• Банк ... ... ... компанялардың берілген несиелері бойынша талап ету ... ... ... ... ... жылы ... ... Қазақстан Ипотекалық Компаниясының қоры
құрылды.Бұл ... ... ... ... бойыша мерзімінің
өсуі,олардың процент мөлшерлемелердің төмендеуі, несие мөлшерінің ... ... ... ең ... ... ... банк» АҚ, «БТА
Ипотека» АҚ және «Казкоммерцбанк» АҚ болып табылады.
Сауда-саттық аяқталып, сатып алушы ақырғы және талап ... ... ... ... ... сенім білдіргенін тұлғаға оған сауда-саттықта
жылжымайтын мүлікті сатып алғаны туралы ... ... ... ... ... ... өткізудің негізі
• Оны өткізудің орны мен уақыты
• Сауда-саттықта сатып алынған мүліктің ... мен ... ... ... ... бұрынғы иесінің аты-жөні және мекен жайы
• Сатып алушының аты-жөні және ... ... ... ... ... сатып алу бағасы
• Сауда-саттықты өткізген сенім білдірген тұлғаның аты-жөні және ... ... алу үшін ... қажетті құжаттар тапсыру қажет:
• Үй иесінің сатып алу келісім шарты
• Пәтердің жоспары
• Техникалық жоспар
• Жерге меншік құқығы туралы ... ... ... ... жеке ... Үй ... жеке төлқұжаты
• Өз құжаттарыңыз (төлқұжат, СТТН, үй ... ... ... ... 3 ... ... Еңбек кітапшасы немесе жұмысқа алу туралы келісімшарт
• Табысыңыз туралы анықтама
Банктен несие алу процедурасы ... ... ... ... ... ... мамандандыру кезеңі
­ Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалау (андерайтинг)
­ Ипотека объектісі ретінде ... үйді ... ... ... ... Үйді ... есеп айырысуды жүргізу кезеңі
• Сатып алған үйді сақтандыру кезеңі
• Ипотека келісімшартын жасау
Компания жобасының шеңберінде ипотекалық несиелеудің ... ... ... теңгеде несие беру.
Ұзақ мерзімді ипотекалық несие берудің мақсаты азаматтардың жеке қаражаты
мен ұзақ мерзімді ипотекалық несиенің ... ... ... ... ... ... үй сатып ... ... ... ... бар ... ... ... баға бойынша
тұрғын үймен қамтамасыз етудің тиімді жұмыс ... ... құру ... Бұл ... ... ... үй ... халықтың жинағы және бюджеттен тыс басқа түрдегі
қажетті қаржы ресурстарын тартуға;
... үй ... ... мүмкіндігін туғызады;
Бүгінгі таңда ипотекалық неие беруді қаражат қорларын көбірек ... ... ... ... ... ... қамтитын көп
бейімді тетік әрі тұтастай бір жүйе десе болады. Бұл үрдіс, ... ... ... ... басқа, құрылыс салу және сақтандыру компанияларын,
риэлторлық кеңселерді, инвесторларды қамтиды. ... ... ... ... ... инвестициялық серпіліс алады, сұраныс
өсе бастағандықтан ... ... ... үй құрылысын өрістете
түседі. Меншік құқытарын, соның ішінде жылжымайтын мүлікке берілген меншік
құқығын қорғауға ... ... ... ... ... ... ортаның қалыптасу айрықша маңызды.
Коммерциялық «Альянс Банк» ипотекалық несиелерді кепілдендіру жүйесінің
алғашқы қатысушысы болып отыр. Бұл 2007 ... ... ... үй ... ... бағдарламасын меңзейтіндіктен де аса маңызды болмақ.
Ипотекалық несие ... ... ... кез келген азаматы үшін
сатып алынатын пәтерді кепілге қойып,тұрғын үйді ... алға ... ... ... ... ... ... жаңа пәтеріңізге
қоныстанып, бірте-бірте тұрғын үйіңіз үшін ... өтеп ... ... ... ... ... тұрғын үй мәселелерін Қазақстанның
ипотекалық несиелерге кепілдік беру ... ... ... ... ... ол ... ... тәуекелдерін бөлу арқылы берілетін ипотекалық
несиелер бойынша шарттарды жеңілдетеді.
1.2 Ипотекалық ... ... және ... несиелеудің дамуына әсер
етуші факторлар
Қазiргi заң ... ... ... және тәжiрибеде қолданылып
жүрген кепiлдiк процедуралары, бiр-бiрiнен ... ... ... ... ... ... әртүрлi түрлерiн атап ... ... үш ... ... мәнi ... ... қарызы үшiн кепiлдiкке салынған мүлiкке қатынасы;
­ қарыз үшiн кепiлдiкке ... ... ... ... өтеу жағдайы.
Бiрiншi нышан ... ... үшiн ... ... үш ... ... Классикалық кепiлдiк, ( кең ... бұл ... ... зат ... ... кепiлдiкке беру, бұл ... ... заты ... зат
ұстаушы- несие берушiге берiледi;
• берiк кепiлдiк, егер обьект қарыздарда ... ... ... ... мөрi ... ... немесе кепiлдiкте екенiн
дәлелдейтiн белгiлi бiр ... ... ... .
«Ипотека туралы» Заңның қабылдануымен отандық ипотекалық нарықтың
құрылуына заңды ... ... ... ... ... ... операцияларды практикалық жазықтыққа ... ... үй ... ... ... зор ... ... жүргiзiлдi.
Шаруашылық өмірдің барлық аясынан әр түрлі нысанда енетін ипотека ... ... ... ... ... практикада
көрінеді.барлық жерде бұрыннан даму тарихына қарамастан, ипотеканың әр
түрлі кездерде оның ... және ... ... рационалды,максималды
бейімделген схемасын іздеуді қажет ететін сипаттамалық өз ерекшелігі
бар.Ол, ... ... жер ... ... даму ... ... ... сондықтан, әр елде ипотекалық несиелендіру
аясындағы ... ... ... ... ... ... қатынастағы ипотека – бұл, мүлiктi алудың ( сату-сатып
алу, ауыстыру) ... ... ... ... ... жағынан
қолайсыз болған жағдайда, және әртүрлi жобаларды жүзеге асыру ... ... ... ... беретiн жылжымайтын обьектiлерге
мүлiктiк ... ... ... құралы.
Ұйымдастыру жоспарында кепiлдiктi несие беру - ... ... ... ... ... ... ... байланысты
элементтердiң жиынтығы болып табылады.
А қосымшада ипотекалық несие беру ... ... ... ... ... өз приоритеттерi, мақсаттары және ... бар ... және ... ... ... ... мүлiк бағалары;
• әдiстемелiк және құқықтық ... ... ... және ... ... сұраным және ұсыныс;
• кадрлердi даярлау;
• несие беру ... ... ... ... беру шарты әдiстемелiк және құқықтық қамтамасыз ету
бағасымен, ... мен ... ... ... және ... нарық
қатысушыларының мақсаттарынан, ипотекалық несие ұсыну ... ... ... ... ... ... ... т.б. бағынышты
А Қосымшада сонымен қатар, нағыз ... ... ... да берiлген:
• инвестициялық жобаларды таңдау;
... ... ... ... ... ... ... жасасу;
• несиеге құжаттар дайындау;
• кепiлдiк шарттарын жүзеге ... және ... ... ... ... және ... ... тарату;
• несиенiң пайдаланылуын бақылау;
• төлемеген жағдайда кепiлдiктiң нәрсесiн жүзеге асыру.
Сонымен, ... ... ... ... қамтамасыз етудiң
тәсiлi болып табылады, мысалы, несиелiк келiсiм бойынша. ... ... ... ... ... ... ... кепiлдiкке салынған мүлiктi ... жеке ... жол ... ... ... - ... ... алу
тәсiлi емес, қайта несие ... ... ... ... ... ... нысаны. Өзiнiң кепiлдiктi құқығын жүзеге
асыру үшiн, яғни ... ... ... ... ... ... тек сот арқылы iске асыры алады.
ХХI ғасырдың басындағы халықаралық қаржылық ... ... ... үй – ... несие берудiң әсер ететiн негiзгi факторлар
мыналар:
... ... ... ... ... халiнiң деңгейi;
• тұрғын үй құрылысы облысындағы тенденциялар;
• құрылыс кешенiнiң хал-жайы;
• бiрiншi және екiншi деңгейдегi ... үй ... ... ... екi ... сипаттамасы, ипотекалық несиелер
нарығының бiрiншi және ... ... ... ... ... Ипотекалық несиелердiң бiрiншi деңгейдегi нарығында шын мәнiнде
ипотекалық қатынастар қатысушыларының ... ... ... ... әр ... бағыттағы мiндеттемелердi орындауды
қамтамасыз ету мақсатында несие ... ... ... ұсынады.
Бiрiншi деңгейдегi нарық – ипотекалық ... ... ... зат ... мiндеттемелердi орындау тәсiлi ретiнде
жылжымайтын ... ... ал ... зат ұстаушы қабылдайтын
өзара мiндеттi қатынастарға сәйкес келетiн ... ... ... ... ... ... қамтиды. Ипотекалық несиелердiң
бiрiншi деңгейдегi нарығының құралдары мен ... ... ... жағдайда қарыздардың ипотекалық жүйемен оның ... ... ... ... Ол толықтай Б қосымшасында
көрсетілген.
Банктiң борышқормен дара немесе саны ... ... ... портфельдi толтыруының сәйкестiгiнде жүзеге асыру, ипотекалық
нарықта жемiстi қызметiн ... ету ... бiрi ... табылады.
Банк қызметiнiң маңызды жағы болып кезектегi заемшыға ұзақ ... ... ... ... ... ... несиелiк ресурстарды жаңарту
болып табылады. Бұл мамандардың ... ... ... ... ... сегментi - ипотекалық несиелер ... ... ... онда ... ... несиелiк портфелiн мобилизациялау
жүретiн несиелiк мiндеттемелер және ... ... ... ... ... ... өзгеруi есебiнен иесiзденген ... ... және ... ұзақ ... ... орналастыру. Осындай мiндеттi орындау үшiн ... ... ... ... деңгей нарығы - ... ... ... ... жүйе ... несие портфелiнiң қалыптасуы несиелiк
мiндеттемелер және ... ... ... ... шарттар бойынша
персонофицириндi құқықтың өзгеруi ... ... ... ... және ... ұзақ ... инвесторлар
арасында орналастыру. Б қосымшасында ... ... ... ... ... мен ... несие екiншi деңгей нарығы бiрiншi деңгей ипотекалық
нарығында инвесторлар мен ... ... ... байланыстырушы
звено; ол ақшалай қаржының ... ... ... және ... (облигация шығару арқылы және ... ... ... ... ... ... ... бойынша өз құқығын бере алмайды, ... ... ... тұлғаға ипотека туралы шарт ... ... ... егер де ... ... ... сол тұлғаға негiзгi
мiндеттеме бойынша борышкерге талап құқығына жол ... ... ... ... ... ... ... Құқық қатынастарын
қарастыру жөнiнен құқық ... ... ... ... ... құнды қағаз бола тұрып, ол кезектегi жазумен ... ... ... ... ... ... актысының ыңғайлылығы
сонда, оның өзi кепiлдiк нәрсесi бола ... ... ... ... ... ... мен ... модель
Ипотекалық несиелендiрудiң дүниежүзiлiк практикасында екi модель ... ... және ... ... ... алдымен, стандартты
қаржылық өнiмдерге, салынған мүлiк туралы жасалған акт қағаздарға, құнды
қағаздар мен ... ... Бұл ... ... адам
әдеттегiше, құнының шамалы бөлiгiн қолма-қол ... ... ... ... 15 жылдан 30 жылға дейiнгi мерзiмге кепiлге қойып,
маманданған ипотекалық банктен ... ... ... ... ... тұрған үй
алады. Мемлекет iрi фирмалардың делдалдығын пайдаланып ипотекалық ... ... ... ... ... американдық моделі
Ипотекалық несиелендiрудiң жүйесi елдiк айырмасына қарамастан, ақырғы
инвестордан қозғалымсыздықты сатып алушыға, яғни, заемшыға ақшалай ... бөлу ... ... ... ... ... қатысушылары:
• тұрғын үй сатып алуға несие алушы, яғни заемшы;
• несие берушi (банкнемесе басқалай мекеме), заемшыға қозғалымсыздығын
кепiлге алып ... ... ... маманданған ұйым, олардың мақсаты – ипотекалық несиеге
бұдан әрi қайта инвестициялау үшiн ... ... ... ... ету.
• ақырғы инвесторлар (негiзiнен институционалдық), ипотекалық ... ... ... ... ... ... ... мен банкiнiң ара ... ... ... ... шынында олардың инструменттерi болып табылады.
Делдалбанк- инвестор тiзбегi екiншi ипотекалық нарық ... ... ... ... ипотекалық несиемен қамтамасыз етiлген құнды
қағаздар болып табылады. Ипотекалық ... ... ... ... ... ... ... несие берушiлердiң ұзақ ... ... ету. ... ... жүйе өзiн өзiндiк
жеткiлiктi механизм екенiн көрсетедi, өйткенi ол бiр ... ... ... ... ... ... екiншi жағынан барлық бiрлесiп
әрекет етушi звенолар үшiн табысты. Бұл процесте екiншi нарықтың құрылуы
мен ... ... роль ... ... iрi ипотекалық нарық АҚШ
ипотекалық ... ... ... Бұл ... ... бойынша қалай
күрделi болса, қаржылық және ипотекалық ниструменттер түрi жөнiнен де ... ... ... ... ... алғашқы нарығы.
Ипотекалық несие деп (mortqaqe, loan mortqaqe) заемшының қозғалмайтын
мүлiгiн кепiлге алу ... ... бiр ... ... керi ... несиенi айтамыз. Егер ... ... ... ... бас ... ... онда несие берушi оның кепiлге
қойған қозғалымсыздығын ... ... ... ... ... шартсыз
тәртiпте өткiзiп және алынған ақша есебiнен қарыз сомасын жабуға құқылы.
Несие берушiге кепiлге салынған ... ... ... беру ... қолдану» деп аталады. Қарастырылып отырған ипотекалық
несиелендiру сұлбасында ... ... жеке ... да, ал ... ... үй қозғалымсыздығы. Шынында, заемшылар ... ... алу үшiн ... әрi ол ... ... рөлiн де
атқарады.
АҚШ-тағы несиелендiрудiң басқа ... ... ... ... ... ұзақ ... (едетте, 20-30 жыл);
­ кепiлдiң қолма-қолдығына байланысты төмен несиелiк тәуекелге қатысты және
соған қарай заемшының өте жоғары жауапкершiлiгi;
­ мерзiмiнен ерте өтеу ... ... ... анық ... кең ... ипотека инструменттерi заемшыға толық немесе жартылай
мерзiмiнен ерте, ал ... ... ... ... ... ... ... ипотекалық несиенi заемшы жағынан ұзақ мерзiмге арналған опциалы
(call option) несие ретiнде қарастыруға болады. ... ... ... ... ... ол оған жеке және ... жағынан қараса да
өзiнiң қарыздық мiндеттемесiн ... ... ... ... берушiге
проблемаларымен байланысты.
Қазiргi уақытта АҚШ-та заемшының керегiн және спецификалық ... ... ... ... әр ... ... қолданылады.
Несиелендiрудiң (level – payment fixed – rate mortqaqe), ... ... ай ... тең ... ... ... пайыздық ставкалы несие
инструментi басым болып келедi. Ай ... ... ... ... ... ... сондықтан, несиенiң бұндай түрi аннуитеттiк деп
аталады. Ай ... ... ... ... ... ... формулаға
сәйкес: пайыз төлемi және негiзгi қарыз бөлiгi болып екi компонентке
ажырайды. ... ... ... ... ... ... ... төленетiн
болғандықтан, пайыздық төлем сомасы уақыт өткен сайын азая бередi.
Төлеу үлесi негiзгi қарызды өтеу есебiне ... әр ... өсiп ... ... ... ... ... борыш қалдығы 0-ге теңеледi.
Бiр қалыпты төлеудiң жүйелеп баяндалған сұлбасы ... ... ... ... ... толық өтелуi автоматты түрде қамтамасыз етедi
және несиенiң бұндай түрi, сонымен қатар, өз-өзiнен амортизациялану ... ... ... де кең ... ... ... тәуекелдi төмендетуге қолайлы инструмент, деңгейi белгiлi бiр
индекске, жиi либор ставкасына немесе мемлекет облигация ... ... ... ставкасы (adjustable - rate mortqaqe) ауыспалы несие
болып табылады. ... ... ... ... ... несиелiк шарт
жасасу кезiнде анықталады және ... ... ... жылға жасалады.
Бастапқыға қатысты пайыздық ставка ... ... ... жыл ... ... ... ... ставка 2%-дан артыққа
ауытқымайды.
Алғашқы несие берушiлер ретiнде ипотекалық несие ұсынатын көбiне ... ... ... ... және ипотекалық банктер, сонымен
қатар, өмiрдi сақтандыру компаниялары және зейнеткерлiк ... (бұл ...... ... ... алу үшiн ... құжаттарын толтыратын және
өзi туралы талап етiлетiн қаржылық және қаржылық емес ... ... оны банк ... ... банкке ықыласын бiлдiредi. Берiлген
мәлiметтер негiзiнде банк ... ... ... ... ... ... андеррайтинг өткiзедi.
Андеррайтингтiң негiзгi белгiлерi (критерийлерi):
Бiрiншiден, заемшының несие бойынша ... ... әр ай ... ... ... ratio – PTI). Бұл ... ... қарай заемшыға да қарыз жүгi аз ... яғни оның ... ... жоғары болады;
Екiншiден, несие сомасының кепiлдiң (Loan-to-value ratio - LTV) нарықтың
(немесе бағалау) құнына қатынасы. Бұл ... ... ... ... ... ... өндiрiп алу үшiн кепiлдi сатып берген қарызы бойынша
шығынын жабуға солғұрлым мүмкiндiк бар;
Үшiншiден, несиенiң ... ... ... ... ... ... типтi ипотекалық несиелер 28% PTI дейiнгi, 80% LTV дейiнгi
шарта және 200 мың долларға ... ... ... Несие беру кезiндегi
ипотекалық несиелендiрудiң мiндеттi ... ... пен ... сақтандыру. Сақтандырудың кең таралған мiндеттi
емес түрi–заемшының өмiрi мен ... ... ... ... ... ... ... банк заемшымен
ипотекалық несие беру туралы шарт жасайды. Несиенi алғаннан ... не ... ... ... не басқа қызмет көрсетушi компания қызмет етедi.
Екінші ипотекалық нарық
Ипотекалық несиелендiру процесiне тартылған банктер үшiн ... ... ... ... ... Жеке меншiк капиталдың шоғырлануы
үшiн маманданған институт құру мәселесi және оны кейiн ипотекалық несиеге
инвестициялауды жүзеге ... АҚШ ... ... Ұлы ... кезеңiнде ол
қозғалымсыздық нарығын ипотекалық несиелендiрудi ... ... ... ... жылы АҚШ ... ... ... ипотекалық ассациация немесе
«Фэнни Мэй» (Federal National Mortqaqe ... Fannie Mae) ... ... ... ... тiптi ... ... дейiн қарыз құнды
қағаздарын шығару есебiнен қаражат тарқан банктерден ипотекалық несиелер
сатып алу. Ұлы ... ... АҚШ ... ипотекалық несиелендiрумен
айналысуға түрткi болуының екi негiзгi себебi болды:
Бiрiншiден, қаржы дағдарысы, оның кесiрiнен көптеген ... ... ... қиын ... ... ... ... даму перспективасына сенiмсiздiгi,
бұл ұзақ мерзiмдi қаржы инструменттерiнiң, шарттарының дамуын және халықтың
ұзақ мерзiмдi төлеу ... ... үшiн ... ... ... кезде АҚШ-тың ипотекалық несиелер нарығы кепiлге алынған мүлiктер
санының ... ... ... ... ... тез ... жоқ болған кезде несиелiк кезеңнiң аяғында негiзгi қарыз сомасын
өтеудi қарастыратын несиелердi қайта ... бас ... ... өсуiне байланысты өтелмеген несиелер бойынша үлкен шығындар
одан әрi өстi. ... үйге ... ... ... үшiн Федералдық
Үкiмет ұзақ мерзiмдi өзiнен амортизацияланушы ипотекалық ... ... ... және 1938 жылы банктерден ипотекалық несиелер алу үшiн
ипотекалық несиелердiң екiншi нарығың ... ... ... ... ... ... ... үй аясындағы қысқа мерзiмдi және ағымдағы мәселелер
елдiң тұрғын қорын бөлу және ... ... ... ... бағдарлама көмегiмен шешiлген.
Қазiргi жағдайда «Фэнни Мэй» дүние жүзiндегi iрi қарыздық мiндеттеме
эмитентерiнiң бiрiнен саналады. Ол 1994 жылы 603 млрд ... аса ... ... ... оның 39 млрд. ұзақ мерзiмдi ... ... ... ... барлық қарыз қағаздары компанияның
активтерiмен қамтамасыз етiлген және АҚШ ... ... ... ... ... өз сипаттамасы жағынан төтенше әр түрлi.
Қарыз мiндеттемелерiнiң диверсификациясы екi ... ... ... сұраныстарының әртүрлiлiгiмен, олардың
әрбiреуi инвестициялық портфельге кiргiзу үшiн ... ... ... ... «Фэнни Мэй-дiң» өз жағынан компания активтерiнiң ерекшелiгiн
ескеретiн пассивтер құрылымын құру жолымен жететiн тәуекелдiкпен басқарудың
қажететтiлiгi.
«Фэнни Мэй» ... ... ... ... ... ... дисконтпен орналасқан қысқа мерзiмдi (айналыс
кезеңiнен жылға дейiн) купонсыз ... ... ... орта және ұзақ ... ... ерте өтеу құқығы бар купондары белгiленген орта және ұзақ мерзiмдi
облигациялар;
­ ерте өтеу ... бар ... ... ... ... ... ... step-up notes) белгiленген
шамаға өсетiн.
­ құрылымдық ... ... notes), ... айтқанда әртүрлi
түрлерi, купон ставкасы немесе негiзгi қарыздың төлем сомасына қарай
белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... ... бар.
Негiзгi айырмашылығы еуропалықтардың қайталанбайтын дара тауар сияқты
қозғалымсыздыққа қатынасына негiзделген. ... мен ... ... үшiн ... ссуда компаниялары және банктер жеке ... ... ... ... белсендi шығуға және үлкен жарғылық қор
құруға мәжбүр, ал бұл американдық модельде ... ... ... ұзақ
мерзiмдi қаражатты тарту үшiн жинақтау ... ... ... жинақ
жүйесi) күштi дамыған. Бұл несиенi алмас бұрын, алдымен ипотекалық банкте
арнаулы «жинақтау есебiн» ... ... ... бiлдiредi. Сөйтiп, есебiңде
болашақ тұрғын үйiң құнының (шамамен 5-8 жыл) қажеттi бөлiгi жинақталған
жағдайда ғана ... ... ... үй ... 10% дейiн және
жетпей тұрған бөлiгiн төлеу үшiн жеңiлдетiлген несие) Несиенi өтеу ... ... 15 ... ... Сөйте тұра несиелiк мекемелердiң ... ... ... ... ... ... ... ссуда беру үшiн
пайдалануларына мүмкiндiктерi бар. Немiс моделi азаматтарға құрылыс салу
ауданынан тұрғын ... ... ... ... ... ... ... деңгейi орта
және одан да төмен адамдарға бейiмделген.
Малайзиялық ... және ... ... ... ... уақытта халықты ипотекалық
несиелендiру жүйесi азиялық аймақтарда, ... ... ... ... ипотекалық несиелендiру жүйесi құрамына ... (20%), ... ... (19%), ... ... (60,5%)
кiрген «Кагамас» Ұлттық ипотекалық корпорациясын (бұдан әрi – корпорация)
құру жолымен дами бастады. Қазiргi кезде ... ... ... ... 40 млн. жуығын құрайды. Берiлген корпорацияның негiзгi рөлi
- өтiмдiлiгiн қамтамасыз ету, ... ... ... ... ұзақ мерзiмдi сипаты, тұрғын үй сатып алушылар үшiн қаржыландыруды
таңдау болып табылды.
Малайзиядағы ипотекалық несиелендiру процесi екi кезеңге ... үй салу ... және ... үй құрылысының толық аяқталуы. Тұрғын
үй құрылысына салушыға 2-3 ... ... ... және салушы өзiнiң
тұрғын үй салатындығы туралы халықты хабардар етедi. Үй ... ... ... ... үйдi ... сату ... және үй сатып алушылар аяғына дейiн ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Несиелендiрудiң негiзгi шарттары --қаржыландыру маржасы 70% -дан 80% ... ... ... ... толуы 20 және 25 жыл ... ... ... ... 1/3 ... ай ... өтелуi, қозғалымсыздықты
сақтандырғаны туралы шарттың болуы мiндеттi, сыйлық берудiң (ынталандыру)
ең үлкен ставкасы 9% құрайды.
Секьюрритизация ... ... ... ... ... ... несие заемшыларға беруiнен басталады,.Корпорация өз
кезегiнде, ипотекалық несие сатып алуға кеткен шығынын жабу үшiн ... ... үшiн ... құнды қағаздар шығарады, кейiн оны
инвесторларға сатады.
Үлкен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк емес ұйымдар болмай қалыптасқан
экономикалық жағдайда және ... ... ... ... ... ... құру ... шешiмiн таппас едi, Қазақстан үшiн, банктер
ипотека пуласымен қамтамасыз етiлген ипотекалық облигациялар ... ... ... ... тұрғын үй нарығының дамуын қамтамасыз етушi
жабық акционерлiк қоғамдар ... ... ... құру ... ... несиелендiру жүйесiнiң Малайзиялық моделi ... ... ... ... ... кейiнiрек еуропалық немесе
амеркандық модельдердi де қолдану мүмкiндiгiн естен шығармауымыз ... ... ... үй ... ... ... ... Көптеген қазақстандықтар өздерiнiң пәтерлiк ... ... ... қол ... ... артуы арқасында шешiп
отыр. Қазақстандағы тұрғын үй құрылысын қаржыландырудың ... ... ... ... ... үй ... бөлiгi сияқты
мемлекеттiк тұрғын үй құрылысына бюджеттiк ... ... түрi және оны ... ... ... кезекте
тұрған азаматтар арасында тегiн бөлу. Бұл ... ... алу және ... экономикаға көшу кезеңiнде ... ... ... ... ... ... және халықты тұрғын үймен қамтамасыз етуде тұрғын үй алудың
негiзгi көзi, халықтың өз меншiгiндегi ... ... ... ... экономикасы дамыған көптеген елдердегi сияқты банктердiң
несиесi.
Бұндай ... ... ... үй ... ... әсерiне
ең аз ұшырайтын және өз уақытында қайтару мейлiнше қамтамасыз етiлетiн ұзақ
мерзiмдi несие алуына ... ... ... ... құндылықтармен
кепiлдi талаптарға жауап бередi.
Нарық жағдайындағы ипотека тұрғын үй саласына инвестиция ... ... ... ... ... Ол ... елдiң экономикалық
дамуының зор потенциалын ұстайды, ... ... ... ... ... ... ... кепiлдiктi пайда алуға, ал халықты
жылжымайтын мүлiктi ... ... ... тағы да ... ... ... қолдануға тиiмдi ипотека, табыстары
жоғары және орта деңгейдегi ... ... үй ... қол жеткiзуiнiң
басты құралы.
Тұрғын үй-қаржылық жүйенiң басты мақсаты-қаржы жинағысы ... ... үй алу үшiн ... ... ... ... алмай қарызға ақша
алғысы келетiндер арасында қаржыны қайта ... ... ... ... үй ... ... ... негiзгi принциптен тұрады: шартты қор немесе «Баушпаркассен» ... ... ... ... ... үй алу үшiн ... ... мекенжайлық жәрдем ақы жүйесi). Бұл ... ... ... ... тiптен ерекшеленедi. Шартты қор нарықтық
экономикасы ... ... ... үй ... ... ... ... берудiң көмегiмен немесе құрылыс-тұрғын үй қорының
көмегiмен ... ... Бұл ... мемлекеттiң мiндетi,
инфрақұрылым құру және азаматтардың тұрғын үй мәселесiн шешуге ... ... ... ... ... ... ету ... жүйеге сәйкес әлеуеттi тұрғын үй сатып алушылар белгiлi бiр
кезеңде ... ... ақша ... шарт ... ол ... нарықтың
пайыздық мөлшерлемесiмен салыстырғанда ең төменi. Негiзiнен бұл ... ... ... ... да ... ең төмен ... ... ... ... үй қоры ... ипотекалық процес жүйесiнде ерекше орын
алады және банк пен ... ... ... ... ... ... рөл атқарады.
Құрылыс қорларының мәнi-құрылысжинақ кассаларында ашылған шоттарда
алдын-ала жинақталған қаржылар және ... тек қана ... ... үшiн ғана ұзақ ... ... беру. Құрылыс қорлары жүйесiнде
мемлекеттiк қолдаудың негiзгi нысаны жүйе ... ... ... ... есептеу болып табылады. Пайыздық ставкалар (салымға да, сол
сияқты несиеге де) ... ... ұзақ ... ... салым
бойынша ставка мен заем бойынша ставкалардың айырмашылығы 3%.
Тұрғын үй салымдары ипотекалық несие ... ... ... ... зор ықылас тудырады. Бәрiнен бұрын олар ... ... ... ... ... ... ... аналогын
құруға мүмкiндiк бередi.
Тұрғын үй салымдары жеткiлiктi мөлшердегi ұзақ мерзiмде ... ... ... ... ... ... ... оның кiрiсiн, өз
табысынан алуды жүзеге асыруға дайындығы және қабiлеттiлiгiн бағалайды.
Клиенттiң салымға ... ... ... ... ... (әр ... мерзiмдiлiк, белгiлi сома) оның төлем ... ... ... етедi.
Құрылыс қорлары өзара ... ... ... бет ... және ... ... ... ипотекалық несие
беру үшiн басқа да ресурстарды тартудың ... ... ... ... ... үй ... ... мүдделi азаматтардың ... ... үй ... ... ... ... ... шектеулiлiгiмен байланысты.Тұрғын үй қоры бағдарламасы
халықтың басқа бөлiгi және заңды ... ... ... ... жаңа ... ... ... немесе тоқтату керек болатын
нақты жағдай болуы мүмкiн. ... ... ... ... салыстырғанда) тиiмдi қаржының қысқа мерзiмде жинақталуы
және оларды несиемен қайтару қажеттiгi ... ... ... қосымша
шектеу салады.
Тұрғын үй салымдары азаматтар үшiн аз мүдделi емес. Бәрiнен бұрын,
ипотекалық несие алу үшiн ... ... ... ... ... ... әсiресе маңызды, өйткенi ол ипотекалық несие алу құқығына бiртiндеп
ие болуға мүмкiндiк бередi. Бұдан басқа ... үй ... ... ... ... берудiң әлсiз дамуы барысында және ... ... ... беру ... ... ... жағдайында
маңыздылығы кем емес жағымды момент болып табылатын ұзақ мерзiмдi несие
мiндеттемелерi ... ... бар ... ... Ай ... ... мөлшерде ақша салу талабының мiндеттiлiгi болашақ заемшыны, ... үшiн ... ... және ... өтеу ... ... ... көлемiмен салымға мерзiмдiк төлемнiң мөлшерiн салыстыруды
қамтамасыз еткен жағдайда күшейетiн ... ... ... тұрғын үй қоры бағдарламасы банктiң мүддесi мен ипотекалық
несиеге ... ... ... ... ... ... Қозғалмайтын мүлiктi алуда заемшыны белгiлi
бiр схема бойынша ... ... ... ... ...... ... деп аталады.
Екiншi дүниежүзiлiк соғыс аяқталғанға дейiн ... ... ... берудi ұйымдастырудың ең даму нысанында ... ... ұзақ ... ... ... ... мақсатында өз
бетiмен ипотекалық құнды қағаздарды орналастырды. Қорлық биржа ... ... ... және ... ... ... үй ... саласына жеке сектор ... ... ... берушiлер ипотекалық несиенi депозиттердi тарту жолымен
қамтамасыз етедi. Маманданған жинақ ұйымдары , ... ... ... немесе коммерциялық банктер несие берушi бола алады. Бұл жүйе
ауыспалы пайыздық мөлшерлемеге негiзделедi. Оның ... ... ... ... ипотекалық несие үшiн пайдалануды талап етедi.
Ипотекалық банктердiң қызметi ... ... ... ... ... жатыр. Бұндай жүйелер Данияда, Швецияда және ... ... отыр , ... ... ... ... және ... өте дамыған. Франция мен ... жүйе ... ... ... ... ... ... Несиелер қаражат нарығында ипотекалық ... және ... ... ... Еуропада ипотекалық қордың
шамамен 30% ипотекалық облигациялар қамтамасыз етедi.
Ұлыбритания және Ирландияда ... ... ... ... соңғы жылдары ипотекалық несие нарығына коммерциялық банктер
көптеп кiре ... ... беру ... ... айырмашылығына қарамай,
ақшалай қаражатты соңғы ... ... ... сатып алушы
заемшыға қайта бөлу механизмiне ... ... үй ... мемлекеттiң қолдауы.
Ипотекалық несие ... ... ... бар барлық елдерде
мемлекет несие институттарына және ... зор ... ... ... ... ... ... ИПОТЕКАЛЫҚ НАРЫҚТЫҢ ДАМУЫНА ТАЛДАУ
2.1 Ипотекалық несиелеу жүйесінің Қазақстан экономикасында дамуы
1999 жылдың аяғында Қазақстанның Ұлттық банкi ... ... ... ... құқықтық базасын жете зерттеуге өзiндiк
бастама танытты. Қорытындысында, Республика Үкiметi тұрғын үй ... ... ... ... және ... ... несиелендiру жүйесiнiң дамуын бекiттi. Концепцияда ... ... ... ... азамат-заемшыларға ұзақ мерзiмдi ипотекалық
несиелер беруiн кiргiзе отырып, ... ... ... ... ... қатар, несиелендiру үшiн несие берушiлердi қажеттi
ұзақ мерзiмдi ресурстармен қамтамасыз ететiн механизм құру көзделген. 2000
жылдың ... осы ... ... ... үшiн ... ... ... Малайзиялық моделi
таңдалып алынды. Оның негiзiнде, банктер ... ... ... ... ... мақсатты ақшалардың арқасында,батыстық ноу-
хау екi деңгейлi нарық құрылымы ... және ... және ... ... жоғары емес) тұрғын үй несиесiн беруге мүмкiндiктерi бар. ... ... ... ... ал ... ... ... ипотекалық
құнды қағаздар (облигациялар, закладнойлар). 2000 жылы желтоқсанның аяғында
ҚР Ұлттық Банкi ... ... ... ... ... ЖАҚ «Қазақ ипотекалық компаниясын» (ҚИК) құрды. Ол, елде
ипотекалық ... ... ... ... мақсатымен арнайы
ұйымдастырылған болатын. Ойластырылғанда, ол екiншi нарықта ... ... ... ... ... серiктесi атынан халықпен жұмыс
iстеуi керек және осы ақшаға банктен ипотекалық ... ... ... ... бередi. Сөйтiп, ипотекалық компания бiрiншi нарықта коммерциялық
банктер арқылы жұмыс ... ал ... ... ... ... ... ... облигациялар шығару және олардан стандартты
ипотекалық несие алу жолымен ... ... ... қайта
қаржыландыруды жүзеге асырушы оператор қызметiн ... ... ... несиелендiрудiң екi деңгейлi жүйесiнiң жұмыс
iстеуiнiң ең толық ... 1 ... ... ... Республикасында ипотекалық несиелендiру жүйесі
Ескертпе: Салихова А.Р. Тұрғын үй несиелендіру ... ... ... ... ... шiлдесiнде «Қазақ ипотекалық компаниясы» ААҚ «Астана-
финанспен» ... ... ... ... ... ... ... үй алудың жанама жобасын жүзеге асыруға ... ... ... ... тұрғын үй нарығында халықтың әртүрлi
тобының сұранымын қанағаттандыру үшiн қолайлы жағдай туғызу. Осы ... мен ... ... ... Жоба шегiнде осы ... 3 ... 10 ... дейiн теңгемен ұзақ ... ... беру ... ... ... несиенiң ең аз мөлшерi 3
мың долларды, ал ең көп ... 30 мың ... ... Жоба 8 ... (2001 жылдың шiлдесi 2002 жылдың ... ... ... Бағдарлама Астана және Алматы қалаларында ... ... ... ... ... асыру кезiнде
Қазақстандық ... ... ... үй ... ... 300 млн. ... 230-дан аса ипотекалық талап құқығын сатып алды.Несиенiң орташа
мөлшерi 1 млн. ... ... (АҚШ ... 7 мың ... ... 200-300 ... отбасылардың үлесi заемшылардың жалпы санынан 85 ... ... ... ... ... ... ... қаласы
Мәжiлiсiнiң 123/26-II шешiмiмен 2001 жылы 25 желтоқсанда Астана қаласында
тұрғын үй құрылысы мен ... ... ... ... Оны ААҚ ... жүзеге асырады. Бұл Бағдарлама, бәрiнен
бұрын, Астанаға Республика елорда статусын ... ... ... даму ... ... ... ... мен мiндетi:
• тұрғын үй құрылысының дамуы мен тұрғын үй нарығының құрылуы;
• Астана ... ... ... ... ... және төлеу нысаны
жөнiнен қолдары жететiн, қазiргi өмiр деңгейiне ... ... үй ... ... ... клиенттердi тұрғын үй алу ... ... және олар ... ... ... ... ... қарастырып,
қызықтыратын жүйе құру;
Мемлекеттiк коммунальдық тұрғын үй қоры категориясына жататын тұрғын
үйдi ... беру ... ... жеке меншiк қаржылары есебiнен
алатын коммерциялық тұрғын үй құрылысы практикасына көшу.
Астанада 2002 жылы 230 мың ... ... аса ... жай ... 30%-ға ... ипотекалық несиелендiру бағдарламасы бойынша жүзеге
асырылады.
Халықтың валюталық эквивалентi ... ұзақ ... ... ... ... ... ... қажеттiлiгi пайда болды.
Бiрақ, теңгемен несиелендiрудiң тәуекелдi хеджирлеу ... ... ... белгiлеу қажеттiлiгiмен байланысты шешудi ... ... ... ... ... өз ... болашақта сыйақы
мөлшерлемесiнiң едәуiр өсетiнiнен қауiптендi, өйткенi, бұл ... ... ... ... компаниясы заемшыларды қауiпсiздендiре алатын
сұлбаны iздестiруде көптеген жұмыстар атқарды. ... ... ... (кэп)
сыйақы мөлшерлемесiнiң шектеуiшiн қолданудың халықаралық ... ... ... ... шектеуiштi қолданудың жалпы моделi мынадай.
Былай болжасақ, ақша құнсыздануының өсу ... ... ... ... ... ... ипотекалық несие бойынша сыйақының
қалқымалы мөлшерлемесi алдын-ала белгiленген ең үлкен шектеуiштен ... ... ... ... ... артып кетуiне қарамастан есептеу
шектеуiш мөлшерлемесi бойынша жүретiн болады. Ұлттық Банк бұл жобаны
қабылдады.
Ең ... ... ... қаржыландырушы ипотекалық тұрғын үй
несиесi бойынша сыйақының несиелiк ... және ... ... үшiн банк-несие берушiнiң маржасын өзiне кiргiзетiн ... ... ... та ... ... ... кезде
банктердi қайта қаржыландыру саясатын қайта қарау керектiгiн көрсеттi.Ендi
Компания ай сайын өзiнiң баға ... ... ... ... ... берушiлердi қайта қаржыландыруды жүргiзедi. Өз кезегiнде
банктер де өз бетiмен өздерiне меншiктi ... ... бiр ... ... ... Сондықтан, заемшы-жеке тұлғалар үшiн ... ... әр ... ... түрлiше.
Бұл олардың арасындағы бәсекелестiкке жағдай ... ... ... ... ... ... ... дейiн
төмендеуiне мүмкiндiк туғызады. Осыған байланысты ипотекалық тұрғын ... ... ... ... ... оларды қайта қарау үшiн
базалық индекстi анықтау ... ... ... Ол ... көрсетудегi
(соңғы 12 ай) құнсыздану индексi болды, ... ... - ... индикатор экономиканың жағдайы.
Қазақстандық ипотекалық Компания қызметiн бастаған кезде заң ... ... ... ... ... шешiлмеген мәселелер де болды:
• қозғалымсыздықпен мәмiленi мемлекеттiк тiркеудiң заңмен белгiленген
тәртiбiн орнатудың ... ... ... ... ... ақы ... ... үшiн несиенiң қымбаттауына әкеледi;
• несиеге тұрғын үй алушы азаматтар үшiн салық жеңiлдiктерiнiң болмауы;
• заңды тұлғаның ... ... ... кепiлдiк мүлiктi
конкурстық массаға кiргiзу.
Осыған байланысты Қазақстан Ұлттық Банкi ... заң ... ... мен ... ... ... Қазақстан
Республикасы Заңының жобасын дайындайтын ... ... ... ... ... ... қаржы тарту басты мәселе болып қалды.Бұған
қажеттi ... ... ... ... шығару жолымен
iшкi нарықта тартылады, ипотекалық тұрғын үй несиесi ... ... ... Қазақстан ипотекалық Компаниясына жатады деп ойластырылды. Негiзгi
отандық институциональдық инвесторлар - зейнеткерлiк жинақ қорлары ... ... ... ... қор ... ... жоғары табыстылығы және шетел валютасында нормаланған
қағаздардың басым ... ... ... ... ... бойынша ипотекалық облигацияларды жалпы жағдайда шығару
ипотекалық тұрғын үй ... ... ... күрт ... ... Егер де облигация бойынша табыстылық нарықтан ... ... ... ипотекалық Қомпаниясы жүргiзiп отырған төмен
пайыздық мөлшерлеме ... ... ... мақсаттары үшiн
қолайлы) ипотекалық қағаздарды орналастыра алмау қаупi күшейедi.
Жағдайды және халықаралық тәжiрибенi ... ... ... ... ... кезеңде ипотекалық облигацияларға белгiлi бiр
преференция берiлуi керек.Бұдан әрi осындай ... ... ... ... ... ... ... жүйенiң қызмет
iстеуi үшiн преференцияны елеусiз шығынмен бiртiндеп жоюға болады.
Ипотекалық несиелендiру жүйесiн ... ... ... Компаниясы 2002 жылы төрт екiншi деңгейдегi банкпен және ... емес ... ... туралы Бас келiсiмдер жасады. ... 1 ... ... ... жалпы көлемi 320 мың теңгенi
құрады. Бұл жеке ... ... ... аса ... ... үй
несиелерi. 1 мамырға қазақстандық банктердiң ... үй алу үшiн ... ... ... көлемi 5,3 млрд теңгеге жеттi. Халықаралық
талаптарға сәйкес ипотекалық тұрғын үй ... ... ... және ... ... ... ... Компаниясы
«ЦентоКредит» банктiң аймақтық ... ... ... ... ... ... Алматы, Алматы облысы,
Астана, Ақтау, Ақтөбе, Атырау, Жезқазған, Қарағанды, Көкшетау, ... ... ... ... ... ... жүйесi
тұтынушылық несиелендiру нарығының ... және ... ... ... ... бiздiң қоғам үшiн тұрғын үй ... жаңа ... ... адамдар дайын болды ма? «КОМКОН-2 Еуразия»
компаниясының жүргiзген сауал мағлұматы бойынша: Алматы қаласында 2005
жылдың ... ... ... ... ... не ... туралы сауал қойылған адамдардың барлығы 43% -ы ғана
бiлген, яғни, жартысынан да аз. Бұдан әрi ... ... ... түсiнiгi
бар адамдарға ғана қойылған. Сөйтiп, бiрiншi сауалдан кейiн ... тек 300-i үшiн ғана ... ... Сауалға жауап
бергендердiң тек 5% ғана ипотекалық несиенi пайдаланғаны және ... ... ... ... атап айту ... Ал ... 95%-ына ипотекаға қатынасын паш ете алар ма едiңiз деген
сұрақтар қойылды.
Қорытындыға қарағанда 40%-ы ... ... ... риза емес
(әсiресе, 30-39 жастағы респонденттер арасында «риза еместер» көп), ... ... ... ... ... бiрдей ықылас таныта қойған жоқ.
Өмiрлерiн жақсартуға ... ... ... ... қатысы
бiржақты, дегенмен ипотекаға дұрыс қарайтын респонденттер аз да ... ... ... өмiр сүргiсi келетiн респонденттердiң 32% -ы ғана
ипотека қызметiне өтiнiшпен баратындықтарын ... ... ... ... ... ... негiзгi себептер: тұрақты ақшалай кiрiстiң жоқтығы,
сонымен қатар еңбекақы мөлшерiнiң аздығы және әрдайым ... ... ... ... ... әсер ... ... қиыншылықтар, 2006ж.(%):
|Тұрақты ақшалай кірістің болмауы |28,3 ... ... ... ... |21,7 |
|Әрдайым ... ... ... болмауы |19,6 |
|Ипотекалық несиені ресімдеу үшін не істеу ... |10,9 ... ... | ... ... ... болмауы|4,4 |
|Басқалай |2,2 ... ... ... |13 ... «КОМКОН-2 Еуразия» компаниясының жүргiзген сауал мағлұматы
Сонымен, сауал берген ... ... ... ... ... ... ... бiр жағынан салыстырып қарағанда
хабардарлығы аздығы және тұрақты ... пен ... ... ... ... ... «ТұранӘлем Банк» АҚ бойынша ипотекалық несиелеу динамикасын талдау
«ТұранӘлем Банк» АҚ Қазақстанда қаржылай қызмет ... ... ... ең ... дамып келе жатқан компаниялардың бірі. Бұл ... ... ... ... топ. ... бірі тез ... ... «ТӘБ Ипотека» ипотекалық компаниясы.
Банк бүкіл еліміз бойынша ірі,орта және кіші ... ... және ұзақ ... ... ... Банк ... несиелер
нарығында лидер, еншілес компания «ТӘБ Ипотеканың» ... ... ... дамуына белсенділік көрсетеді./26,б.55/
2005 жылы Қазақстан Республикасында ... ... ... ... жалғастырды. Егер 2005 жылдың басында елде ипотекалық
несиелендiрудiң ұлттық портфелi 99,4 млрд теңгенi құраса, ол ... ... 2 ... аса ... 220,5 млрд ... құрады. «ТӘБ Ипотека» АҚ-тың
2005 жылы берген жаңа несиелерiнiң сомасы 29,2 млрд теңгеге жеттi және ... ... ... ... ... саналады. «ТӘБ
Ипотека» АҚ баланстан тысқары шоттардағы несиелердi есепке ала отырып 41,6
млрд теңгеден асатын шамаға ... жылы ... ... S&P халықаралық рейтингiлiк агенттiгi «ТӘБ
Ипотека» АҚ контрагентi мен депозиттi ... (В+В) ... ... және ... мерзiмдi рейтингiлерi атағын бердi. «ТӘБ Ипотека»
АҚ S&P агенттiгi мойындаған бiрiншi банктiк емес ... ұйым ... және iрi банк ... ... ие болды./26,б.55/
Компания Қазақстан Республикасы Үкiметiмен 2005-2007 жылдарға тұрғын ... ... ... жүзеге асыруда ынтымақтастық туралы
меморандумға қол қойды және бүгiнгi күнi осы Бағдарламаның ... ... ... белсендi қатысушылардың бiрi болып табылады.
Компания, сонымен ... ... ... ... ... ... «ТӘБ Ипотека» АҚ ипотекалық ... ... ... ең ... бiрлесiп, табысты қызмет
еткендердiң бiрiнен саналады және күнi бүгiнге ... ... ... ... деңгейге дейiн төмендетiлген өнiмдердiң бүтiндей сериясын
ұсынып отыр.
Компанияның Қазақстанда 22 өкiлеттiгi бар, ... ендi «ТӘБ ... ... ... ... қала тұрғындарының 90%-ынан астамы
пайдалана алады./27,б.44/
«ТұранӘлем Банк» АҚ ... ... ... ... ... ... ... несиесі
❖ Орта және шағын бизнес несиенсі
❖ Бөлшектік несиесі
2005 жылы коммерциялық несие:
Кесте-2
«ТұранӘлем ... ... ... ... ... ... |2005 жыл ... ... ... |601 000 000 000 ... және шағын бизнес |165 000 000 000 ... | ... ... |63 725 000 000 ... |829 725 000 000 ... АҚ ... Банктің» 2005 жылғы есебінен
Егер бөлшектік несиесін бөлек қарайтын болсақ,онда тұтынушылық несиесінің
көп бөлігін ипотекалық несие алады.
Тұтынушылық несие портфелінің негізгі өсімі ипотекалық ... 24 ... ... және ... ... ... 20 620 млн тенге, автонесиесі-
11 387 млн тенге,эксперсс несиесі- 7 202 млн ... 2. ... ... ... несиелеу салалары
Ескертпе: «ТұранӘлем Банк» АҚ-тың 2005 жылғы есебінен
2004 жылғы коммерциялық несие:
Кесте-3
«ТұранӘлем Банк» АҚ–тың барлық экономикалық салаларын ... |2004 жыл ... ... ... |439 150 000 000 ... және ... бизнес |51 910 000 000 ... | ... ... |33 392 000 000 |
|Барлығы |524 452 000 000 ... ... ... ... 2005 ... есебінен
2004 жылдың бөлшектік несиесін бөлек қарастырсақ, онда ипотекалық несиесі
көп бөлігін алып отырғаны байқалады.
Тұтынушылық несие портфелінің негізгі ... ... ... ... ... ... несиесі- 11 107 млн тенге, ... ... ал ... ... тек 2005 ... бастап іске қосылды.
Сурет 3. Бөлшектік несие протфелінің несиелеу салалары.
Ескертпе: «ТұранӘлем Банк» АҚ-тың 2005 жылғы есебінен
2003 жылғы коммерциялық несие:
Кесте-4
«ТұранӘлем Банк» ... ... ... ... ... |2003 жыл ... ... ... |237 610 000 000 ... және ... ... |48 000 000 000 ... | ... ... |15 163 000 000 ... |300 773 000 000 ... «ТұранӘлем Банк» АҚ-тың 2005 жылғы есебінен
Егер ... ... ... ... ... ... аз ғана ... ипотекалық несие алады.
Тұтынушылық несие портфелінің негізгі өсімі шұғыл мұқтаждық несиесі-
7 105 млн тенге, ... ... 5 985 млн ... автонесиесі-2 073 млн
тенге.
Сурет 4. Бөлшектік несие протфелінің несиелеу салалары
Ескертпе: «ТұранӘлем ... ... 2005 ... ... Банк» АҚ-тың өзінің бөлшектік несиесінің клиенттеріне
қызметтерін ... ... ... ... 5. 2003, 2004, 2005 ... ... ... динамикасы
Ескертпе: «ТұранӘлем Банк» АҚ-тың 2005 жылғы есебінен
2003, 2004, 2005 жылдардың бөлшектік несиесінің арақатынастарын салыстыра
отырып, онда 2003 жылдың 2004 ... ... ... ... яғни 2 ... Ал 2004 жыл мен 2005 ... арақатынасын салыстырсақ,онда 192%-ға
яғни 2 еседей өскені байқалады.
Берілген деректер ... ... ... ... ... 6. 2003, 2004, 2005 ... ипотекалық несие динамикасы
Ескертпе: «ТұранӘлем Банк» АҚ-тың 2005 жылғы есебінен
Немесе:
Сурет 7. 2003, 2004, 2005 жылғы ипотекалық несиенің өсу ... ... ... АҚ-тың 2005 жылғы есебінен
Ипотекалық несиесі жыл ... 2 ... өсіп ... Егер ... ... болса, онда: 2003 жыл мен 2004 жылдар арасында 195%-
өсті; ... мен 2005 ... ... 210%-ға ,яғни 2 еседке артық
өскеніні байқалды.
Берілген деректер бойынша болжаса, 2006 жыл АО ... ... ... ... ... ... жеке ипотекалық несиесін ... банк үшін ... ... 2006 ... ... несие
2 есеге дейін өсуі мүмкін (шамамен ... 2005 ... ... ... ... ... ... үй бағдарламасы және
тұрғын үй ... ... ... ... Астана мен Алматы
қалаларында.
Сурет 8. 2006 жылға ипотекалық несиенің өсу мүмкіндігі
Ескертпе: ... ... ... 2005 ... ... Банк» АҚ-тың барлық экономикалық салаларын несиелендіру
|Көрсеткіштер |2003 |2004 |2005 |2005 ... |
| |жыл |жыл |жыл ... % |
| |мнл |мнл |млн |2003 жыл |2004 жыл |
| ... ... ... | | ... ... |237610 |43915 |601000 |256 |139 ... | | | | | ... және ... ... |48000 |51910 |165000 |344 |318 ... | | | | | ... ... |15163 |33392 |63725 |420 |190 ... ... |59850 |11675 |24516 |410 |210 ... ... ... |7105 |11107 |20620 |290 |186 ... |2073 |10610 |11387 |549 |107 ... ... |  |  |7105 |  |  ... ... ... |300773 |524452 |829725 |276 |158 ... «ТұранӘлем Банк» АҚ-тың 2005 жылғы есебінен
Осы кесте арқылы ... ... АҚ ... ... ... ... 2003, 2004, 2005 ... салыстырғанда, жыл сайын шамамен
2 есеге өсіп келеді.
2.3 Ипотекалық несиелеу ... және ... ... ... ... ... ипотекалық мәміледе тұрғын үй сатып алушы кепілді
ұстаушыдан несие алады. Несиені қайтарудың кепілі ретінде ... ... ... ... ... сол арқылы кепіл ұстаушы қайтарылмаған қарыз
сомасын өндіріп алуға тырысады.
Іс ... ... ... ... ... қойлатын мүліктің бағалау
құнынан біршама төмен ... АҚШ ... ... ... ... құнының 80% аспайды. Ипотекалық несиелердің келесі бір ... ұзақ ... ... 10-30 және одан да ... ... дейін
берілуімен сипатталады.
Қарыздың айтару әдістеріне ... ... үйді ... ... ... ... ... түрлері болады. Олардың ішінде көбі бір
типтес немесе ипотекалық несиелеудің стандартты нысанына ие. ... ... алу ... ... ... ... ипотекалық несие алсын, оның сомасы
мүлік құнының 70-80%-нан аспаған болсын. ... бұл ... ай ... ... ретінде 10-20 және 30 жыл ішінде қайтарылады.
Несиенің негізгі сомасын ... ... ... ... ... ... несиелеудің екі үлгісін қарастырады.
Үлгіде пайдаланылатын мынадай белгілемелерді ... ... ... ... ... пәтерінің құны (АҚШ долларымен өлшеген)
C- жалпы тұрғын үй көлемінің 1 шаршы метрінің құны (АҚШ доллармен өлшеген)
S- пәтердің ... ... ... ...... ұй ... ... құнына байланысты несиенің үлесіне
сипаттайтын коэффицентті
r-ипотекалық несие берілетін пайыз мөлшерлемесі
T-несиелеу мерзімі
P-барлық несиелеу мерзімі ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... қарызды қайтарға байланысты төлем
P2(t)-t жылдағы пайыздық төлем
D(t)-t жылдағы қарыз сомасы
D(0)-қайтарылатын несие мөлшері
1- Үлгі
Бұл үлгіде ... ... ... ... ... ... басты есеп айырысу қатынастары төмендегідей түрде жүзеге асырады:
D=SC ... ... (1+r ... ... P1(t) ... ... ... үлгісінде жыл сайынғы төлемдер мөлшері
бірдей,соның ішінде P1(t)қарызды ... ... ... және ... ... бірдей болып келеді./25,б.104-105/
2- Үлгі
Мұнда стандартты ипотекалық несиелеу үлгісінде пайыздар күрделі пайыз
мөлшерлемесін есептеу арқылы ... ... ... басты есеп айырысу
қатынастары төмендегідей:
P(t)=
(8)
P2(t)=D(t-1)r
(9)
P2(t)=P(t)-P2(t)
(10)
D(t)=D(t-1)-
P1(t) ... ... ... ... ... ... АҚШ ... жылдық АҚШ долларында)
T=20 жыл
Kn=0,8 (80% үйді бағалау құнынан),
Ендеше (1)-(7) формулалар бойынша ... ... АҚШ ... АҚШ ... ... АҚШ ... АҚШ доллары,P2(t)=1102,5 АҚШ доллары,барлық t үшін, ... ... ... ... арқылы несиелік мерзімі ішінде тұрақты
табысы бар жанұяларды несиелеуге ... Үлгі мен 2 Үлгі ... ... салыстыратын болсақ екінші үлгісінің
жеңілдігі аз,себебі бірінші үлгіге қарағанда екінші үлгідегі ... ... 1,12 есе ... ... 5599 АҚШ ... артық төлем жасауға
әкеледі.
Сондықтан да, біздің ойымызша екінші үлгінің табысы жоғары жанұялар үшін,
немесе ... ... ... және ... ... тұсында пайдалануға
болады.жалпы алғанда тұрғын үй ... ... ... мемлекеттің
тікелей қатынасумен немесе кепілдігімен жүзеге асуға тиіс ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаларға ұзақ
мерзімді несие беруге ... бұл ... әр ... мүмкін болар
тәуекелдер орын алары сөзсіз.
Жоғарыда келтірілген ... ... ... ... үлгі ... ... берілген./25,б.105-106/
Кесте-6
Ипотекалық несиелеудің екінші үлгісі бойынша есептеулер
| ... ... ... ... ... ... |Пайыз |
| | ... ... ... | |
| |P(t) ... төлем |P2(t) |D(t) | |
| | |P1(t) | ... | |
| |- |- |- |24000 |8,75 |
| |2582 |482 |2100 |23518 |8,75 |
| |2582 |525 |2058 |22993 |8,75 |
| |2582 |571 |2012 |22422 |8,75 |
| |2582 |620 |1968 |21802 |8,75 |
| |2582 |975 |1908 |21127 |8,75 |
| |2582 |734 |1849 |20393 |8,75 |
| |2582 |798 |1784 |19595 |8,75 |
| |2582 |868 |1715 |18727 |8,75 |
| |2582 |944 |1639 |17784 |8,75 |
| |2582 |1026 |1556 |16757 |8,75 |
| |2582 |1116 |1466 |15641 |8,75 |
| |2582 |1214 |1369 |14427 |8,75 |
| |2582 |1320 |1262 |13107 |8,75 |
| |2582 |1436 |1147 |11671 |8,75 |
| |2582 |1561 |1021 |10110 |8,75 |
| |2582 |1698 |885 |8413 |8,75 |
| |2582 |1846 |736 |6566 |8,75 |
| |2582 |2008 |575 |4558 |8,75 |
| |2582 |2184 |399 |2375 |8,75 |
| |2582 |2375 |208 |0 |8,75 ... |51649 |24000 |27649 |- |8,75 ... ... Н.С. ... ... үйді ипотекалық несиесі
Ипотекалық несиелеу барысында тәуекел міндетті түрде болады.Олардың ... ... ... келеді.Пайыз мөлшерлемесінің төмен болуы, несиеге деген
төлем қабілетінді сұранысты қамтамасыз ... ... ... ... ... жол береді. Бұл жерде несие берушінің ... ... ... ... ... кепілдігі артады. Бірақ тұрғын үй
ұсынысының артуы, өз кезегінде ... ... ... ... ... ... ... қол жетімділігін есептеу
барысында мынадай ... ... ... ... көлемі: 100 шаршы
метр, 50 шаршы метр, 1 шаршы метр құны (АҚШ долларында):350,400,600; несие
мерзімі:10,15,20,25 және 30 жыл; ... ... ... ... ... ... ... төлемдердің үлесі, 30%
;жанұялық коэффициент:3.2; салықтар мен ... ... ... 20% .
Мұндағы азаматтардың меншікті қаражаты (бастапқы салым төлемі) үй құнының
20 және 30%,ал ипотекалық ... ... үй ... 70 және 80% ... шамасы және қайтару шарттары қарыз алушының ең төменгі қажетті
мөлшерін анықтайды.
Ипотекалық ... ... ... ... ... ең ... табысын
есептеу.
Ипотекалық неисе алуға қажетті қарыз алушының ең төменгі табысын есептеу
үшін P(t)-жылдық төлемді 1Y және 2Y-гі (4) және (8) ... ... ... ... ... Q(t)=P(t)/12-ай сайынғы қарыз алушының
төлемін жанұянң табысына қатысты 30% (АҚШ ... ... ... ... алғандағы қарыз алушынының табысы(k=теңге/$
бағамы бойынша) тең долады: R=$R k теңге). Rmin-q ... ... ... мен міндетті төлемдерге түзетулерді есепке ... ... жан ... ... ең ... теңгемен есептелетін табысы. Онда
енгізілген параметрлерді және q-ді есепке алғандағы ... ең ... тең ... Rmin=R/q.
Егер q=3,0 және =1,2 деп алсақ, онда ... ... ... ... ... С=$600 және =0,8, валюта бағамы k=130теңге/$ ... және 30 ... үшін ең ... ... ... ... ... 1Y және 2Y несиелеу типтері бойынша бағалауға болады.
Қарыз алушының ең төменгі қажетті табысын есептеуде ипотекалық ... екі ... ... және ... қарыз алушының ай сайынғы
табысының ең төменгі мөлшерінің шамасының нақты табысын ... ... ... ... ... көрсеткіші анықталады.
Оның есептері 7-кестеде берілген (24 000 АҚШ ... ... ... жан ... ... табысының ең төменгі мөлшері:
|Көрсеткіштер, $ ... мың ... ... |P(t) |Q(t) |$R |R |Rmin ... 10 |1Ү |3555 |296 |988 |128,4 |51,4 ... |2Ү |3699 |308 |1027 |133,5 |53,4 ... 15 |1Ү |2720 |227 |756 |98,2 |39,3 ... |2Ү |2930 |244 |815 |105,9 |42,4 ... 20 |1Ү |2503 |192 |640 |83,2 |33,3 ... |2Ү |2582 |215 |717 |93,2 |37,3 ... 25 |1Ү |2051 |171 |570 |74,1 |29,6 ... |2Ү |2394 |200 |665 |86,5 |34,6 ... 30 |1Ү |1885 |157 |524 |68,1 |27,2 ... |2Ү |2284 |190 |635 |82,6 |33,0 ... ... Н.С. ... ... үйді ипотекалық несиесі
Есепте көрсетілген мәліметтер ... ... ... ... үшін және ... ... ... схемасы бойынша 50
шаршы метр көлемді және 1 шаршы ... 250 АҚШ ... 10 жыл ... ... ... қолжетімділік көрсеткіші 37%-ға (несиені қайтарудың
екінші схемасы бойынша 40% -ға), 30 жыл ... ... 63%-ға ... ... ... ... 70%-ға) өседі; 1 шаршы метрі 450 АҚШ
долларындағы құны бар үйге ... ... ... сәйкесінше 21%-дан
(23%) 41% (55%)-ға ;ал 600 АҚШ ... үйге ... ... ... ... (13%)-дан28% (36%)-ға өскен.
100 шаршы метр көлемді және 1 шаршы метрі 350 АҚШ долларындағы 10-30 жыл
мерзімге қатысты ... ... ... ... ... ... ... өскен; 10 жыл мерзімге несиеленді 1шаршы метрі 450 және 600
АҚШ долларға құны бар үйге ... ... екі ... ... үшін
10%-ға төмен, соның ішінде 450 АҚШ долларында 13%(21%)-ға өскен;ал ... ... үйге ... ... ... ... ... қайтарудың екінші схемасы бойынша) өскен./25,б.107/
III ИПОТЕКАЛЫҚ НЕСИЕНІҢ ДАМУ СТРАТЕГИЯСЫ
3.1 ... ... беру ... дүниежүзілік тәжірибесі және оны
Қазақстанда жетілдру стратегиясы
Өзара принциптi ажыратылатын ... ... ... ... ... ... жүйе ... барлығы үшеу және
олар ипотекалық ... үшiн ... ... ... ... ... ... Әртүрлi елдердегi ипотекалық бизнес
тәжiрибесi ... ... ... ... ... пайда болуына әкелдi.
Ипотекалық несиелендiрудiң ең қарапайым және ең аз ... ... ... ... ... деп ... болатын модельдi есептеуге
болады. Бұл модель негiзiнен закладтардың ... ... ... Осы ... ... ... қарыз бойынша клиенттерден
алған ипотекалық банктердiiң закладнойларын пайдалану, қағида ... ... ... ... ... ... ... ету ретiнде
қолданудан аспайды.Берiлген модель маманданған тұлғалардың ең аз санымен
«ипотеканың ашық құрылымымен» ... ... ... ... ... банктерде де және ипотекалық
несиелендiру бөлiмдерi бар әмбебап банктерде де ... ... ... ... ипотекалық қарызға жиынтық сұранысын банк
өз бетiмен, оның ... ... ... капиталынан, депозитте жатқан
клиенттер қаржысынан,банкаралық несиелерден, және т.б. қамтамасыз ете алуы,
бұл модельдiң бiрiншi принциптi ... ... ... ... ... жалпы жағдайынан ипотекалық ... ... ... ... ... бұл ... ... белгiсi болып табылады.Белгiлi бiр кезеңдерде бұл бағыныштылық
банктердiң ипотекалық ... ... ... мен ... ... ... ... үшiн несиелiк ресурстарды өндiрiп алып және тарта
отырып, банк берiлген модель бойынша ... ... ... ... ... ... ... мүлдем пайдаланбауына болады.
Осы модель базасында ... ... ... қарапайымдылығы дүниежүзiнiң көптеген елдерiнде практикалық
түрде жеткiлiктi дәрежеде кең ... ... ... ... ... ... нарығының инфрақұрылымы әлi де болса толық қалыптаспаған ... , ... сол ... де ол ... ... ... нарығында
Англия, Франция, Испания, Израйль сияқты және басқа да дамыған елдерде
мәндi орын ... ... ... ... ... ма ... ережелерге немесе
ипотека несиелерiнiң негiзгi параметрлерiн ... ... ... ... ... мен ... сирек бейiмделедi./16,б.15/
Әдетте, мұндай параметрлердi әрбiр ипотекалық банк клиенттердiң типтi
сұранысы ... ... ... Және де, берiлген модельден
басқа ипотекалық несиелендiрудi ұйымдастырудың ... ... жоқ ... ал ... ... ... ... банктер
санының жеткiлiксiздiгiнен шектелген, қарыз мерзiмiнiң ұзақ еместiгiне
қарай несие мөлшерлемесiн типтi монопольдi ... ... ... ашық ... ... ... модельден елеулi
айырмашылығы бар. Бұл модель бойынша ипотекалық несиелендiру ... ... ... ... осы мақсатқа арнайы ұйымдастырылған
жылжымайтын мүлiкке закладпен қамтамасыз етiлген құнды қағаздардың екiншi
нарығынан ... ашық ... ... ... ... ... кеңейтiлген
инфрақұрылымын жасаған жағдайда ғана, қағида ... ... бiр ... және оның ... ... айналымындағы құнды
қағаздар эмиссиясын ең аз ... ... ... ... ... ... шарттарының бiрi – жиынтық бағасымен және ... ... ... ... ... ... ... құнды қағаздар
және осы эмиссияны қамтамасыз етуге эмитенттерге ... ... ... арасында қатаң баланстың болуы./16,б.14/
Кеңейтiлген ашық модель ... бiр ... ... жүйеге несие
ресурстары ағынын қамтамасыз етушi ... ... ... ... ... және өтеу мерзiмi бар. Дегенмен бұл тұрақтылық
тек белгiлi уақыт аралығы ... ... ... ... жүйесiнен
тәуелсiз капиталдың еркiн нарығынан несие ресурстарын алуға хабардар және
ашық бола тұрып, бұл ... ... ... ... ... ... әсерiне ұшырайды. Сондықтан, бұндай модельдiң кең ... тек ... өте ... ... ғана ... Демек, бұл
модельдiң АҚШ-та ең үлкен масштабта ... ... ... ... ... кеңейтiлген ашық модельдi ипотеканың «американдық моделi» деп
жиi атайды.
Американдық ... ... ... адам жыл сайынғы ... ... ... ... ... үй ... және оның ... бөлiгiн ғана төлейдi, ал қалғанын клиенттiң қарауында ... ... ... ... жылжымайтын мүлiгiн кепiлге қою ... ... ... ... ақшасымен төлейдi.Бұл несиенi қайыру
заемшының жыл ... ... ... және ... ... ... әдетте 15-30 жыл iшiнде жүзеге асырылады.
Ипотекалық ... ... ... таза ... ... ... ... капиталы және жедел ... ... Олар ... ... және ... ... көрсетедi. Одан
кейiн компания өздерiнiң заклад портфелiн ... ... ... ... ... түрiнде) жоғары өтiмдi құнды қағаздарды
орналастыру және шығаруға маманданған ... iрi ... ... ... ... Бұл ... ... қағаздарды
екiншi нарықта iрi салымшыларға, мысалы, әртүрлi ... ... ... компанияларына, сол сияқты, қаржыларын ... ... ... келетiн инвесторларға сатады.
Ипотекалық банктер закладтар ... ... ... ... ... бере ... қайта айналымға салады. Олардың пайдалары несие
беруден ... ... және ... ... көрсетуден түскен төлемдерден
құралады. Тiптi ... ... ... ... ... ... да
олардың несиеге қызмет көрсету жауапкершiлiгi сақталады. Осы ... ... үй ... нарығының болуын болжайды, онда берiлiп
қойылған ипотекалық заклад сатылады. ... ... ... ... ұзақ ... ... ... ету дефицитi мәселелерiн
шешуге принциптi ыңғай беретiндiгiне ... ... ... жылы ... «Фенни Мэй» федералдық ұлттық ипотекалық ассоциациясы
закладтың екiншi ... ... ... iрi ... ... табылады. Ассоциация меншiктiң үй және бiр отбасына ... ... ... ... ... ... үйлер де кiредi, кепiлденген
закладтарын сатып алуға құқылы. ... Мэй» ... ... ... ... Мұндай ипотека пулаларына ол жоғары өтiмдi құнды
қағаздар шығарады, олардың ... ... ... ... бизнесi
саласына қаржылай ресурстардың үздiксiз күштi ағынын қамтамасыз етедi.
«Фредди Мек», ... Мэй» ... ... мемлекет ресурсынан
жүзеге асырады. «Сэлли Мэй» студенттер үшiн ... ... ... ... ... мен ... көрсетудiң мұндай әртүрлiлiгi ипотекалық несиеге
қаржылық жағдайы әртүрлi жеке ... да қол ... ... ... заемшылардың ( жастар, зейнеткерлер, орта және төмен
деңгейлi табысы бар азаматтар) жекелеген ... ... алу ... жағдайларды қамтамасыз етедi.
Ашық және кеңейтiлген ашық модельдердiң екеуiне де тән ... ... ... таза ... ... көрiнедi. Сұраныстың
масштабы мен балансы және олардың шегiнде ақша ... ... екi ... көрсеткiштермен, екiншi нарықта орналасатын құнды қағаздардың
табыстылығымен, сонымен ... ... ... ... ... ... ... қатысушыларының қызметтерiн төлеуге бөлiп
шығарған қаржының мөлшерлемесiмен анықталатын қарыз бойынша ... ... ... ... ... ... модель ерекше қарастыруды қажет ететiн «автономиялы балансты»
модель. Бұл модель қызметiнiң жинақ-қарыз ... оның ... ... ... ... принцип жағдайында iрi ресурстардың жиынтық портфелi
капиталдың ашық нарығынан алып ... ... ... ... көмек
кассасы принципi бойынша болашақ заемшылардың жинақтарын тарту есебiнен
құрылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... егер де
бұрын бұл жүйеге өзiнiң ... бос ... ... ... ... және
жинағының сомасы шамасымен несие сомасына тең болуы керек.
Бұрынғы ... ... ... берiлген шектеулер үлкен
үйлесiмсiздiк, өйткенi, нақтызаемшының жылжымайтын мүлiк алу сәтiнiң
уақытын кейiнге ... ... ... автономиялық балансты модельдiң
маңызды артықшылығы бар, өйткенi бұл модельдiң өзiнiң ... ... ... қаржы-несие нарығының жалпы жағдайына мүлдем бағынышты
болмайды.. Автономиялық балансты модельдi жүзеге асыру барысында ипотекалық
банктiң ... ... ... ... ... ... ... тұрмайды, қайта өз қызметi үшiн тек саналы маржа ... ... ... ... ... ... және несиенi
пайдаланғаны үшiн пайыздың мөлшерлемесi теория бойынша еркiн ... ... Банк ... ... кiрiстi мүлдем төлемеуiне және
маржаны ... ... 3%-ға және осы ... ... құны деп
жариялауына болады. Жинаққа кiрiс 10% есебiнен аударылуы мүмкiн және онда
несие бойынша ... 13%-ға тең ... ... тек ... ... нарықтық бағасының қобалжуынан ғана
емес, сондай-ақ бұл ... ... ... де ... ... ... ... еркiн айырбасталатын валютамен жүзеге асатын ... ... ... ... ... ... ... балансты модельдiң маңызы ерекше. Берiлген модельдiң жағымды
жағы болып сонымен қатар, оның шеңберiнде несие берушiнiң ... ... ... аз, ... клиенпен қарым-қатынас кезiнде оның төлеу
қабiлетi бар екенiн тексеруге көп мүмкiндiктер болды..
Қарастырып ... ... ... ... ... көзi
әртүрлi елдерде ХIХ ғасырда басталған болатын.Революцияға дейiнгi ... ... ... ... ... және өзара несие қоғамдарында
байқалды.
Қазiргi уақытта ... бұл ... ... қолданылуы кең де
және үлкен табысқа ... ... ... елдi ... ... ... онда қорлану механизмдерi (құрылысжинақ) нақты
азаматтарды несиелендiру механизмiмен, сонымен қатар, азаматтардың ... ... ... ... ... ... мемлекеттiң
протекционалдық механизмдерi мен тұрғын үй жағдайын жақсартуға ... ... ... тапқан,
Тұрғын үй иелiкке алғысы келетiн азаматтар, ... ... ... үй ... алу ... ... бұдан 2-10 жыл бұрын қарым-
қатынаста болады. Бұл көбiне бойдақ жас адамдар ... ... ... ... тұрған жас отбасылар. Олар өз мүмкiндiктерiне ... ... ... ... ... ... ... үйiнiң
құнының шамамен 45% қорлануы үшiн ақша салады. Содан ... ... ... үй ... 10% ... ... құқығы және оның жетпей
тұрған сомасына ... ... ... ... ... Бұл несиенi өтеу
әдетте 10-15 жылға ... ... ... ... ... қаржы ресурстарын бiрiншi
кезеңде шоғырландырудың ... ... ... осы ... жүйеге ерте өтiнiш бергендер және несие алудың екiншi кезеңiне өткен
азаматтарға қарыздар беру үшiн ... ... ... ... құрылысжинақ немiс моделi жылжымайтын мүлiкке заклад құнды
қағаздар ... ... ... ... мен ... ... құрылысжинақ жүйесiнiң ерекше және басты қасиетi, оның шеңберiнде
пайдаланатын пайыздық ... ... ... ... аударылған және несие жүйесi негiзiнде берiлетiн ... ... ... және қаржы-несие нарығының жалпы жағдайына
бағынышты емес. Берiлген сұлбаның негiзгi сипаттамасы, оның ... ... ... көзi ... ... ... шарты
бойынша қорланған қаржы ғана пайдаланылады.Бұндай жүйенi қолданатын
банктер ... ... ... ... ... ... ... отырып,
нарықтағыдан төмен несиелер беруге мүмкiндiктерi бар./17,б.69/
Банктiк секторда жеке меншiк жинақ кассалары және жеке ... ... ... ... ... ... Онда
әлеуеттi заемшылар ипотекалық банктен несие алу үшiн қажеттi бастапқы
жарналарының ... ... ... ... жинақ сомасына салымшының
жинақ сомасы (жалпы соманың 40% немесе 50%) және ... ... ... ... ... ... ... жинағының сомасы мен
тұрғын үй құрылысы немесе сатып алуға ... ... ... ... ... ... мен ... алушының ұқсастығы құрылысжинақтың
бұл түрi үшiн типтi болып табылады. Барлық соманы төлемес ... ... ... де, ал оған құрылысжинақ кассасына қарыз берiлгеннен кейiн ол
қарыздар болып шығады.
Сөйтiп, халықты несиелендiрудiң өзiн ұйымдастыру және ... ... ... ... ... қарағанға қарамастан, жалпы
американдық ипотекалық ... және ... ... жүйесi үшiн
олардың практикалық iс-әрекетi процесiн мемлекеттiң ... және ... осы ... ... ... ... және қаржылай реттеуi
және мемлекеттiк кепiлдiк беру және ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Американдық және немiс модельдерiн бiрiктiретiн екiншi жалпы сипаты,
олардың екеуi де шын ... таза ... ... ... ... ... процесiмен тiкелей ұйымдастырушылық байланысы жоқ.
Инвестициялық-құрылыс компаниялары, ... ... ... ... ... ... дайын тұрғын үйдi сатудан құралған азаматтардың
қаржысын алудан, ал ерте стадияларда қарапайым ... ... ... ... кепiлге қойып несие рәсiмдеу, қызмет көрсету мен осы
несиелердi өтеу, американдық ипотека моделi мен немiс құрылысжинақ жүйесi
үшiн ... және өте ... ... ... ... малайзиялық моделi маманданған ипотекалық
компаниялар құру жолымен ... ... онда ... ... ... сата алады және одан түскен ақшаға тұрғын үй сатып алу
үшiн несиелер ... ... ... айырмашылығы жылжымайтын мүлiк ... ... ... модельдi қысқаша шола отырып, мынаны атап көрсетуге ... ... ... ... жүйесiн дамыту үшiн
мынадай ұсыныстар мен ұсынымдарды мақсатты жүзеге асыру керек.
Ипотекалық несиелендiрудiң ... ... бай ... ал ... ... ... ... қамтамасыз етiлмеген тобына қолданылады
Ипотекалық несиелендiру жүйесi ұзақ ... ... ... аз
шығынды тұрғын үй жобасын қаржыландыруда ... ... ... ... үй ... ... қайта құруда мемлекет ... ... ... ... ... қайтарып бермеу қаупiн ... үшiн ... ... ... ... ... үшiн мемлекеттiк ипотекалық хедж-
фондтар құру туралы мәселенi қарастыру.
Заемшының өзiнiң ипотекалық мiндеттерiн орындамаған жағдайда одан ... ... ... ... қалу ... ... Ипотекалық Компаниясы және екiншi ... ... ... мүлiктердiң құнын бағалау.
Капиталдың бөлiгiн фондылық нарықтан ипотекалық несиелер нарығына
аудару үшiн ... ... ... ... ... ... несиелiк портфелiнде ипотекалық несиенiң үлесi жоғары жағдайында
банктерге мемлекеттiк құнды ... ... ... ... резервтер
құруға рұқсат етiледi. Банктiң резервтерiн жұмысшы ... ... ... ... және ... қатар,
мемлекеттiк бюджеттi инфляциялық емес көздерден қаржыландыруды қамтамасыз
етедi
Ипотекалық ... ... жабу үшiн орта және ... ... ... ... ... жәрдемақыларды, немесе соңына қарай
сатып ала ... қолы ... ... үй ... ... несие алар
алдында белгiлi бiр соманың бiртiндеп қорлану үшін арналған./18,б.104-109/
3.2 Ипотекалық ... даму ... мен ... шешу ... 15 жылда елiмiзде социалистiк сараптың ауыр зардаптарының көптеген
зерттеулерi пайда болды. Олардың iшiндегi ... бiз әлi ... бойы ... ... боламыз, әңгiме қазiргi Қазақстанның
қозғалымсыздық ... ... ... Оның мәнi мынады,
қозғалымсыздық пен уақыт бiр бiрiнен ажыратылмайды. ... ... үшiн ... ... және ... ... ... ерекшелiгiн
өзiнде нақтылы түрде көрсетедi.
Бiрiншiден, қазiргi ... ... ... көптеген
бөлiгiнде тек физикалық емес, сол сияқты функциональдық және сырттай ... ... ... ... жеткендiгi туралы айтылып та,
жазылып та жүр. Тұрғын үй, өнеркәсiптiк және коммерциялық ... ... ... ... ... тозу ... ... Қазақстанның кез-келген қаласына саяхат жасау жеткiлiктi. Бiрақ ... ... ... және ... тозу ... болуы ең
маңызды проблема./19,б.36/
Функциональды тозу–осы обьектiнi тұрғызғандағы архитектуралық, техникалық
және басқа да ... ... ... ... ... Қазақсатн практикасында бұған мысал жеткiлiктi. Мысалы,
коммерциялық жалдау үшiн ... ... ... клуб немесе мәдени
Сарайлар (қайта құру иен қайта жоспарлау ...... ... 30 метр цех, ал ... ... ... 20 метр болуы керек
(артық биiктiгiне қызмет көрсету ... да ... ... ... ... ... ... кәсiпорны (жылумен жабдықтау жүйесiн
жетiлдiру шығындары тағы да ... ... ... жағдайларда
функциональды тозуды жою мүмкiндiгi ... ... ... биiктiгiн
кiшiрейту экономикалық қолайлы бола қоймайды.
Сырттай тозу–обьектiнiң қоршаған ортаның ... ... ... ... ... ... құнсыздануы. Бұл
кәсiпорындардың қуаттылығын сипаттайтын көрсеткiштерде анық бiлiнедi.
Мысалы, егер ... ... ... ... ... ең көп ... ... мың текше метр кесiлген материалдар беретiн болса, онда, жылға 500 ... метр ... ... ... арналып құрылған орман өндiрiс
шаруашылығы қозғалымсыздығы құнсызданады. Сондықтан, қазiргi ... ... ... ... оның физикалық тозу белгiсi бiлiнсе де
өзiнiң құнын ... ... ... ... ел үшiн өте ... ... ... көп кәсiпорындар әскери және арналып салынған, бiрақ өзiнiң негiзгi
профилi бойынша пайдаланылмаған.
Екiншiден, тенденция ... ... ... да негативтi деп
қозғалымсыздық және жерге салық ... ... жер ... ... аясы ... ... ... секторға нарықтық қатынастың
қарқынды ену проблемасын ... ... ... ... ... ... ... бойынша тұрғызылған қозғалымсыздыққа
нарықтық норма мен ереже торлары салынды. Бұл әсiресе, жер ... анық ... ... нарық ережесi бойынша тұрғызылмаған
қалаларда бағалау аймағы мен жерге төлемге (жер салығы ... ... ... ... аймақтау жүйесi қолданылады. Әрине, бұл талассыз, өте
тиiмдi және ынталандырушы жүйе, бiрақ ол ... ... ... ... ... Егер де кәсiпорын халықтық құрылыс ... ... ... ... еңбегi әдiсiмен пайда болған болса, ... ... ... «брежневкаларға» айналған, қорытындысында
өнеркәсiп аймағы қазiргi ... сай қала ... ... онда бұл
кәсiпорынға жерге салық салудың нарықтық принциптерiн қолдану әдiлдiк
болмайды. ... ... ... ... ... ... ... аймағына араласып кетуi болады, бiрақ ол 5-10 жылдың мәселесi ... ... ... ... ... жерге ақы қазiрден бастап
алынуда.
Үшiншiден, Қазақстандағы тұрғын үй қозғалымсыздығы ... ... ... отыр. Проблема түбiрi тағы да елiмiздегi ұзақ соуциалистiк
сарапта. Елiмiз 20 жылдай уақытта әскери өнеркәсiп ... нық ... ... елге айналды. Азаматтардың аграрлық сектордан
жаппай шығу қорытындысы көзбен көргендей ... ... ... ... құрылысының барлық тарихы–бұл көп халықты аз ... ... ... ... ... бiзде көсемдердiң аттарымен аталды, «сталиндiк»,
«хрущевтiк», «брежневтiк» және бар бағыт коммунальдық пәтерлерден тар ... ... ... (пәтерлерге) ауысуға тырысу болды.
Тұрғын құрылысы аясындағы бұндай саясат адам өмiрiнiң орта ... ... ... ... ... ... ... болатын принципте құрылған.
Басынан жер асты және жер үстi гараждар, дүкендер, банктер ... ... да ... ... ... ... Қорытынды белгiлi: қазiргi
уақытта өмiр деңгейi аздап өскен жағдайда аулалар автокөлiк ... ... ... адам ... ... ... ... келесi деңгейi–адамдардың өздерiнiң тұрғын үй жағдайларын
жақсартып, тар ... ... Бұл әлi де ... ... орта деңгейдегi
халықтың ипотекалық тұрғын үй несиенiсiне сұранысын қамтамасыз етедi.
Қазiргi Қазақстандағы ... ... даму ... ... ... не ... ... проблемаларын, оның негiзгi қатысушыларының
көзқарастары арқылы қарастырайық, олардың арасында ең бастылары ... ... ... ... мен ... ... ... тұрмыс жағдайларын жақсартқысы келетiн азаматтар) ... ... ... ипотекалық несиелендiру жүйесiн реттеушi).
Несие берушiлерден бастайық, ең ... ... ... ... Осы
институтқа тоқталайық, өйткенi ипотекалық агенттер нарығында ипотекалық
құнды қағаздар туралы Заңмен қарастырылған ... ... ... ... ... несиелендiру нарығына шыққысы келетiн ... ... мен ... ... дара ... үшiн ... ... сапалы активтер және оларды қайта қаржыландыру мүмкiндiгi;
­ кепiл ұстаушы құқығын жүзеге асыру мүмкiндiгi,
­ қозғалымсыздық нарығына қатысы бар ... және ... ... шешу.
Өкiнiшке орай, жоғарыда көрсетiлген бағыттардың әрқайсысында несиелiк
ұйымдардың толықтай ... ... ... шығу үшiн өте ... ... ... ... банктердiң ресурстық базасын
қалыптастырудан бастайық. ... бiр ... ... ... ... ... ... өлшенген орта қаржы ... ... ... мүмкiндiгi жоқ. Әлеуеттi салымшының не банктiк, не ұлттық
валютаға ... жоқ, ... ... ... ... ... ... атрибуттарын кiргiзген 10-15 жылға созылатын банктiк
депозиттi қызықтыратын инструмент ... ... адам ... ... қаржысын банктiк жүйеге тартуға әрекет етiп Қазақстанда
депозиттердi сақтандыру жүйесiн енгiздi. Бiрақ бұл жүйе ... ... ең ... бiр жыл ... ... (депозиттердi сақтандыру
жүйесiне банктердi таңдау және ... ... ... ... ... 100 мың рубль мөлшерi банкке елеулу ... ... ете ... ... ... қазiргi Қазақстан Республикасы Азаматтық
Кодексi шын мәнiнде салым шот иесiне ... ... өз ... ... ... ... барлық депозиттердi өзi талап ететiн депозиттерге
айналдырды.
Екiншi бағыт, дара бизнес жүргiзу үшiн ... ... ... ... ... ... дара ретiнде құрылмаған -- олар
корпоративтi клиенттерге, ... жеке ... ... - ... және ... отыр. Осыған орай, қаржыны филиалдық желi
дамуына немесе қосымша офистер желiсiне ... ... ... ... дара нарыққа шығу әрекетi дамудың бiрiншi кезеңiндегi ... ... ... қалатынын бiлдiредi. Iстiң мәнi тек желi мен
жарнаманың ... ... ... ... дара ... (клиенттi қабылдау,
арызды өңдеу, заемшыны бiлiп зерттеу, оның қаржы жағдайын талдау,несие
беру, мониторинг, ... ... ... өз құнында да. Дегенмен бұның бәрi
бiр корпоративтi ... ... бiр ... да ал ... ... ... бiр ... Келесi проблемалар жиыны несиелiк ұйымдардың
сапалы және ... ... ... ... ... ұмтылуымен
байланысты.
Қазақстанда несиенi 10-20 жылдан кейiн өтейтiн ... ... ... банкiнiң даму перспективалары қандай? ... ... ... ... ипотекасы әлi ұзақ уақыт қол жетпейтiн арман болып қалады.
Жақында «Ипотекалық ... ... ... ... Заң ... және ... сертификаттарын несиелiк ұйымдардың және
ипотекалық агенттердiң эмиссиялау мүмкiндiгiн белгiлеген ... ... ... ... ... ... ... болды. Эмиссияның
негiзi-құрылымы және мөлшерiне өте қатаң талап ... ... ... ... реестрiн маманданған депозитария- тәуелсiз ұйым жүргiзуi
керек.
Берiлген Заңды зерттеп-өңдеушiлердiң ... ... айта ... ... ... құнды қағаздар нарығының дамуына кесел
келтiруi мүмкiн жетiспеушiлiктер қатарын атап көрсетемiз.
Банкпен ... ... ... ... ... ... ету үшiн ... банкроттық және ипотека
облигацияларын ұстаушылардың талаптарын ... ... да ... керек. Ипотекалық төлеу конкурстық массаның
құрамына кiретiн, ал несие берушiлердiң ипотекалық облигация ... ... ... ... тәртiбiмен жүретiн болғанда
бiз бұл құнды қағаздың тартымдылығын ... ете ... ... облигацияның рейтингi банк-эмитенттiң облигациясы рейтингiсiне
тең болса оны алып керегi не? Әрi ипотекалық облигация ... ... ... ... ... керек. Сонымен, бiз заңды
эмитент–тұлғаның кез-келген ... ... ... ... басымдылығы
жоқ икемдi емес қаржы инструментiн шығарамыз.
Ипотекалық қағаздар ... Заң ... ... ... ... ... қояды. Бұл толықтай әдiл болсын. Бiрақ ... ... ... ... ... ... ... мүлiк ипотекалық
төлемнiң 10%-нан аспауы керек болса, бұндай талап банктердi бiрiншi нарықта
тұрғын үй алушыларды несиелендiру ... ... ... ... да
көптеген нақтылауды талап ететiн сәттер бар, мысалы: ипотекалық ... ... ... қаржыны пайдаланудың мақсатты сипаты, ипотекалық
облигацияның номинальды құны мен ипотекалық төлем мөлшерiнiң ара ... ... ... ... ... және ... ... түземейiнше бiз несие берушiлердiң активтерiн қайта
қаржыландыру ... ала ... алу ... кепiл ұстаушының құқығын жүзеге асыру мүмкiндiктерi
туралы аз айтылып та, жазылып та жүрген жоқ. Әзiрге ... ... ... алуды жүргiзетiн мүмкiндiгi болмайынша, бiз жалпы тұтынушыларды
несиелендiрудiң толық жүйесiн ала алмаймыз.
Азаматтардың өмiр ... үшiн ... ... ... ... ... ... мүмкiн емес. ҚР (РФ) Азаматтық Кодексi
292 бабындағы жағдайға сәйкес меншiктiк құқық тиылғанмен ... ... ... ... ... ... тұрғанда банктер жалпы
тұтынушылармен жұмыс iстемейдi. Автордың ... ... ... ... да шұғыл шешудi талап ететiн мәселер де бар. Әңгiме
әзiр қолдануда жоқ ипотека ... ... ... ... нотариалды
куәландыру,әдiлет мекемесi мен нотариаттың қызметiн жарыса жүргiзу, ипотека
заты ретiнде құрылысы аяқталмаған обьектiлердi және осындай ... ... ... ... ... ... ... мөрiмен және
қолымен бекiтудiң мақсаттылығы туралы закладнойдың мазмұнын тараптардың
еркi бойынша өзгерту мүмкiндiгi туралы ... ... ... факторлар бiздiң елiмiзде ипотекалық несиелендiрудiң
цивилизациялы жүйесiнiң қалыптасуына ... ... Осы ... ... және өтеу ... ... шығатыш әрi өзiнiң
тұрғын үй жағдайын жақсартқысы ... ... ... қарайық. Қандай
кедергiлер болуы мүмкiн?
Ипотекалық несиелендiрудiң көпшiлiк дамуына кедергi болатын факторлар
арасынан транзакционды шығын деңгейiнiң биiк ... ... ... ... ... алған обьектiсi үшiн бiр-ақ рет төлейтiн сомасының бөлiгiн
және алғашқы ай сайынғы ... ... ... ... ... мен ... ... қызметiне ақы төлеумен байланысты ... Сол ... ... ... шартты нотариалды куәландыру үшiн бiр-ақ
рет шығынданады, несиенi тiркегенi және ... үшiн, ал ... ... ... ... ... алу және ... қабiлеттiлiгi . Бұндай қымбат тұратын жүйе халықтың кең көпшiлiгiне
қызмет көрсету ипотекасынан, ... ... үшiн ... ... ипотекасына айналдырады.
Ең соңында, ипотекалық несиелендiру жүйесiнiң үшiншi қатысушысы -
мемлекетке назар аударайық. Елде ... ... ... заң ... ... ... Заң ... базасын жетiлдiрумен қатар ең басты
мәселе мемлекеттiң ипотекалық несиелендiрудi қайта қаржыландыру механизмiн
қолдап және жiберуге ... ... ... туындайды. Қажеттi бағытқа
алғашқы қадам басылды, яғни агенттiктер ипотекалық тұрғын үй несиелендiру
бойынша құрылып, ... ... ... .және олардың қызметi белсендi түрде
Қазақстанның аймақтарына тарала бастады.
Келесi ерекше мәселе–«Ипотекалық құнды қағаздар туралы» заңды ... ... , ... ... мен ... ... ... болуы,
қатысудың ипотекалық сертификаттары, ... ... ... ... ... ... ... оның корпоративтi құнды
қағаздар мен ... ... ... ... ... оларды
несиелендiру арқылы банктердi қайта қаржыландыру жүйесiне қосатынына сенiм
бiлдiрейiк.
Сонымен, мемлекеттiң рөлi заң шығарудағы ... ... ... тезiрек
жою және ипотекалық тұрғын үй несиелерiн қайта ... ... әсер ету ... ... ... ... ... шешу, оның iшiнде тұрғын үй, денсаулық сақтау мен
бiлiм проблемаларымен бiр ... ... ... кепiлдiгiнiң қазақстандық Қоры» АҚ өзiнiң бiр жылдық
қызметiнде болашаққа сенiммен қарайды.
Елде тұрғын құрылысы ... ... ... ... ... инфрақұрылымның бiрi бола отырып, Қордың стратегиялық мiндеттердi
шешу бағыты келесi ... ... ... ... 20 ... ... ... бастапқы жарна шамасын 10%-ға дейiн азайту,
ипотекалық несиелер бойынша пайыздық мөлшерлеменiң 10%-ға ... ... қол ... ... ету ... ... ... бәрiне белгiлi проблемалар: тұрғын үйге жоғары ... ... ... ... пайыздық мөлшерлеме және едәуiр бастапқы
жарна, сонымен қатар, банктер ұзақ ... ... ... жақтырмай
тәуекелге барады. Шын мәнiнде, бүгiнде қаржы нарығында мынадай жағдай пайда
болды. Несие ресурстарына халықтың ең ... тобы қол ... ... тәсiлi-ипотека көптеген бiздiң азаматтар үшiн орындалмайтын
арманға айналды.
Сөйте тұра, көрсетiлген ... ... ... осы аяға
инвестиция тартудың ең ... бiрi ... ... ... ... индустриясының дамуын тежейдi.
Екiншi деңгейдегi банктер мен ипотекалық компаниялар үшiн өздерiнiң
несиелiк тәуекелдерiн төмендету, ипотекалық ... әрi ... ... ... фактор ретiнде қарастырылады, өйткенi мерзiмiн ... мен ... ... ... ... ... ... мүмкiн емес. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... үлесi несие бойынша ең ... ... ... ол ... берушiге ұлттық валютадағы
несиелер үшiн 49,2% әрi шетелдiк валютада 59,8%-ға дейiн құрайтын ... ... ... ... Бұдан басқа несие үшiн ең аз пайыздық
мөлшерлеме, мысалы, ... ... ... ... ... ... ... беретiн мынадай негiзгi компоненттермен қамтамасыз етiледi. (ҚР
Ұлттық ... 2004 ... ... №27104 хаты).
Берiлген есептеулер елiмiздiң қаржы ... ... ... үшiн
несиелiк тәуекелдердi азайтудың тиiмдi инструментi ... ... ... сенуiмiзге мүмкiндiк бердi. Көпшiлiк таныған дүниежүзiлiк
практикада ипотекалық ... ... ... ... ... ... олардың кепiлдемесi (сақтандыру) болып табылады.
Бiрқатар елдердiң өздерiнде ипотекалық несиелердiң кепiлдеме (сақтандыру)
институттарын ... ... ... ... ... экономикалық
сiлкiнiстер және дағдарыстар нәтижесiнде келдi, яғни, өздерiнiң бастарынан
өткен қиыншылықтары себепшi болды. ... ... ... ... ... ... бекiтуге бағытталған алдын алу шарасы
ретiнде ... жылы ... ... ... ҚР ... ... құрылтайшы болған
Ипотекалық несиелер кепiлдемесiнiң қазақстандық ... ... ... ... ... ... бағытталған саясат болды.
Бүгiнде ипотекалық несиелер кепiлдемесi жүйесiнiң қатысушыларына сегiз
банк және екi ипотекалық компаниялар кiредi, олар: ... ... ... АҚ, «Қазкомерцбанк» АҚ, «Цеснабанк» ААҚ, «БанкЦентрКредит» ААҚ,
«Қазақстан халық жинақ банкi» АҚ, «Астана-қаржы» АҚ, ... АҚ, және ... ... АҚ. ... ... ... кепiлдемесi жүйесiнiң қатысушысы болғысы келетiнiн ресми түрде
мәлiмдеген «Қазақстан тұрғын үй ... ... ... ... Бас келiсiмге
қол қойылды.
Ипотекалық несиелер кепiлдемесi жүйесiне қатысушылардың беделдi құрамы,
олардың бiздiң ел үшiн жаңа ... ... еш ... ... бiрақ Қорға ерекше жауапкершiлiк жүктейдi.
Ипотекалық несиелер ... ... мен ... компанияларға
несиелiк Тәуекелдi реттеу және капиталға айналдыруға сәйкес деңгейi бар
Қормен ... ... ... ... ... ... ипотекалық несиенiң барлық мерзiм ұзақтығына әрекет
етедi. Қордың капиталы 500 млн теңге , бұл ... 5000 ... ... (ипотекалық несиенiң орта ... ... 15000 ... үшiн ... ... тәуекелдiң меншiктi капиталға ара
қатынасы 20:1 болғанда, сонымен ... бұл есеп ... ... ... ... ... ... 3,8 млрд теңге
мөлшерiнде.
Қор өзiн өзi қаржыландырушы ұйым болып табылады, сөйте тұра, ипотекалық
несиенiң кепiлдемесi үшiн ... ... ... ақша ... кiрiс алуды
өзiнiң негiзгi мақсаты етiп ... ... ... ... қалыптасады.
Дүниежүзiлiк практикада қолданылып жүргендей қорға сыйлықты ... ... және де Қор бiр рет және ай ... ... беру ... ... ... сомасынан 0,12%-дан 3,37 %-ға дейiнгi
диапозонда белгiледi.
Қорыта келгенде, Қор ипотекалық несиелер кепiлдемесi ... ... ... және ипотекалық компанияларды тартуда белсендiлiк
көрсетiп, ... ... ... ... ... ... отырып,
ипотекалық несиелендiруге халықтың қол жету мүмкiндiгiн кеңейту үшiн, сол
сияқты ипотекалық компаниялар мен ... ... ... ... бар ... ... Екiншi деңгейдегi банктер мен ипотекалық
компаниялардың ипотекалық несиелер ... ... ... ... ... бойынша заемшылармен дефолта болған жағдайда Қордың
кепiлдеме төлеуiмен шығындардан сақтану құқығын ... Қор ... ... ... тәуекелдерiн несиенiң барлық мерзiмiне 30%-дан 50%-
ға дейiн бөлудi жоспарлап отыр. Одан да басқа, қор тарифты төмендетудi ... ... ... ... және ... заң ... өзгерiстер енгiзу жұмыстарын жалғастыруды қарастырып ... ... ... ... ... ... ... мақсатында жаңа
өнiмдер енгiзуге бар күшiн салады.
Соңғы жылдары ипотекалық ... ... ... ... өсiп, ... ... аяғында 29,5 млрд. теңгеге жеттi. 2001 жылмен
салыстырғанда ипотекалық несиелер артуы 2002 жылы 190,9%-ды ... ал ... ... 2003 жылы ... ... ... ... бұл
абсолюттi де , салыстырмалы да ... ... ... 2001 ... ... ... ИНК ... 5,6 млрд теңге
болатын 3410 несие алды, бұл коммерциялық банктер несиелердiруiнiң ... 19%-ын ... 2004 ... 1 ... ИНК ... ... ипотекалық несиелендiру бойынша сомасы 10 млрд. теңгеден артық
талап ету ... ... түрi ... 2003 ... ... несиелердiң банктiк портфелiн
талдай отырып, шетел валютасымен берiлген несиелер ... ... ... ... мерзiмiнен көрiнедi. 2003 жылы ұлттық валютадағы ипотекалық
несиелер үлесiнiң өскенiне қарамастан, олардың деңгейi 2001 ... ... ... жуық ... түрi ... ипотекалық несиелер құрылымының мәнi зор. Несиенiң
ұлттық валютада алынуы халықтың өз ... сену ... ... ... ... курс айырмашылыға байланысты қосымша
шығындары ... ... ... ипотекалық несиенің көлемі тез өсіп келеді. 1 кестеден
Валюта түрі ... ... ... ... өте маңызды.Ұлттық
валютада несиені алу халықтың өз валютасына сенімділігін куәландырады.Әр
аудан ... ... ... ... 2 ... көре ... ... сәтте ипотекалық несие құрылымына ... ... гөрi ... ... ... бар. Бiрiншiден, соңғы жылдары
ұлттық валютаны бекiтудiң орнықты ... ... ... ... ... осы уақытқа дейiн валютамен белгiленедi, бұл несие
берушiлердiң ... анық әсер ... ... ... ... ... да ... әсер еттi. Сонымен, өткен жылдың
қорытындысы бойынша iшкi нарықтан ... ... ... ... базаның өсiнен асып түстi. Сондықтан валюталық тәуекелден қашып
ипотекалық ... ... ... ... та, егер ... ... валютасының курсын төмендету тенденциясы
ағымдағы жылдың екiншi жартысында да ... ... онда ... ... ... несиелер үлесiнiң төмендеуi қысқа мерзiмдi
перспективада күтiледi деп болжауға болады. Несиенi теңгемен ... ... ... ... ... банктер санының өсiп
отырғанын ... ... ... үлесiнiң шетелдiк ... ... ... отыр.
Жалпы, ипотекалық несиелендiру жүйесi жұмыс iстеуiнiң қорытындысын талдай
отырып, оның ... ... ... жетiстiктерiн мойындамауға болмайды.
Көбiнене ипотеканың ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы, халық табысының және екiншi
деңгейдегi банктердiң ресурстық базасының өсуi ипотекалық несиенiң ... Осы ... ... ... және заң шығаруды, нормативтi-
құқықтық актiлердi жетiлдiру жөнiнде көптеген жұмыстар жүргiзiлдi.
Құрылыс жинақтары бағдарламасын ... ... үй ... мен ... үй алу ... ... жаңа ... қызмет көрсетудiң
тағы бiр түрi болды. Осы мақсатпен 2003 жылдың ... ... үй ... ... ... АҚ құрылды. ҚТҚЖБ АҚ тұрақты еңбекақысы бар,
бiрақ жаңа пәтер ... ... ... жоқ азаматтардың тұрғын үй ... ... және ең ұзақ ... ... ... ... АҚ ... төрағасының пiкiрiнше, тұрғын үй сатып алу ... ... ... тiптi 10000 ... аспайтын азаматтарда да пайда
болды. Көрсетiлген халықтың ... үшiн ұзақ ... ... ... ... мөлшерлемесi икемдi, өйткенi берiлген заемды өтеу барысында
жанұялық ... ... ... бұл ... ... жүйеден негiзгi айырмашылығы
мынада,клиент тұрғын үй ... алу үшiн ... ... ... ... 50%-ы
мөлшерiнде алдын ала төлейтiн жарна сомасын ... ... ... ... ... ... ... салым сомасы, банктiң сыйлығы
және мемлекет сыйақылары кiредi. Банк салымшыларына мемлекеттiк сыйақы жыл
сайын ... ... ... ... 20%-ы ... ... Жыл
сайынғы сыйақы берiлетiн салым сомасы 60 айлық есептеу көрсеткiшiн құрайды.
Салымдар бойынша сыйлық пен сыйақыны мемлекет тұрғын ... ... ... ... негiзгi сомасының өсуiне жiбередi. Тұрғын үй ... ... ең аз ... 3 ... құрайды. Ең үлкен қорлану
мерзiмi шектеусiз. Салымшыларға тұрғын үй заемдары тұрғын үй ... ... ... ... төмен пайыз болуына қарай 15 жыл
мерзiмге дейiн.
Бүгiнгi күнi ... ... ... ... АҚ ... жылдың 23
қыркүйегiнен) жалпы жинақ көлемi 67 млн. теңгенi құрайды. Банк жалпы сомасы
1 ... ... ... 1400 шарт ... ... үй құрылыс жинақ жүйесi
Астана, Алматы қалаларында белсендi ... ... ... Ақтөбе,
Павлодар,Оңтүстiк Қазақстан облыстарын айтуға болады.
Тұрғын үй ... ... ... ... ... үшiн, атап ... ... құрылыс жинақ жүйесiне ақша салу арқылы тұрғын үй проблемасын шешетiн
халықтың санын ... ... ... ... ... ... үшiн
қызықтыратын жағдайлар туғызу, атап көрсетсек, ҚТҚЖБ АҚ-қа ... ... ... ... үй ... ... ... төмендету
Қазақстан Республикасында тұрғын үй құрылысын дамытудың мемлекеттiк
Бағдарламасы жұмыс iстей ... ... ... ... мерзiмiне қарай несиенiң мерзiмiн 25 жылға дейiн өсiру;
• мемлекеттiң сыйлық беретiн салым сомасын 200 ... ... ... ... бұл ҚР ... жүрген заңнамасына
өзгерiстер енгiзу
Осындай мақсатпен ҚТҚЖБ АҚ жарғылық қорын 12,26 млрд. теңгеге көбейтiп
және 2,34 ... ... ... ... ... ... төлеуге бөлу.
./22,б.33-35/
Қазақстанда қолданылып жүрген тұрғын үй несиелендiру жүйесi : ипотекалық
несиелендiру ... және ... үй ... ... ... бiр ... емес, қайта толықтырады. Ипотекалық несиелендiру жүйесi табыс
деңгейi ... ... ... ал ... үй ... ... жүйесi
табыс деңгейi орташадан төмен азаматтарға ... ... ... ... жүйе бiр ... тiптi олардың бiрлескен әрекетi дәулетiнiң деңгейiне
қарамай ... үй алу ... ... ... қанағаттандыруға
мүмкiндiк бередi.
Қазақстанда экономикалық қайта жаңарудың басынан ... ... ... тұрғын үй реформасы өте жәй жүрдi. Халықтың ... ... ... төмен жағдайда , сонымен қатар, дайын үй ... ұзақ ... ... ... ... алғашқы жылдарында
құрылған тұрғын үй нарығы қажеттi қаржы-несиелiк механизмдермен ... ... ... ... ... және
қозғалымсыздықты нарық айналымына тарту сәтiнде қалыптаса бастады. ... емес ... ... ... ... өрiс, қозғалымсыздықпен
операция - кәсiпкерлiк әрекетiнiң қалыптасуына әкелдi. Егер бұған ... ... ғана ... ... ендi жеке ... құқығы бар
иелерi өзiнiң қозғалымсыздығын сата алатын болды.
Қазақстанда тұрғын үй секторы нарықтық қатынасқа өттi және ... ... ... ... ... тұрғын үй алу және тұрғын үй құрылысын
салуын несиелендiрудiң прогрессивтi ... ... ... ... үшiн
жағдай туғызу.
Қаржыландыру көздерi және меншiктiк нысанына бойынша тұрғын үй ... ... да ... Тұрғын үй құрылысын қаржыландыру жүйесiнде
радикальды өзгерiстер болды, жеке меншiкшi және дара салушылар ... ... үй қоры ... ... ... 2004 ... 1 ... Республикасының тұрғын үй қорының жалпы алаңы 243,0 млн. ... ... оның ... ... – 144,8 млн. ... метр, ауылдық
жерлерде 98,2 млн. шаршы метр.Қазақстан Республикасының тұрғын үй қорының
96,8 %-ынан артығы жеке ... ... ... және ... ... (7,7 млн.шаршы метр)
Қолданылып жүрген әлеуметтiк норма бойынша бiр тұрғынның тұрғын ... ... 18 ... метр ... 2003 ... ... ... елiмiз
бойынша бiр тұрғынға орташа 17 шаршы метр, оның iшiнде-қалаларда- 18 шаршы
метр, ал ауылдық жерлерде - 15,8 ... ... ... ... үй ... қатысушы болудан қалды. Оның үлесi тұрғын үй құрылысының жалпы
көлемiнде 2002 жылы ... ... 2003 жылы бұл ... ... жер ... ... ... үй құрылысы есебiнен жоюда 13,1%-
ға дейiн өстi. Қолдануға тапсырылған ... ... ... алаңының 69,4 %-ы
халық қаржысы есебiнен берiлдi./24,б.106-107/
Халықтың елеулi бөлiгiнiң жинағының деңгейi ... ... ... ... оның
өсуiнiң өзi 1999-2000 жылдарда басталған болатын. Сонымен қатар, соңғы екi-
үш жылда жеке үйге ... ... көп ... ... ... және ... ... сұраныс өстi. Тұрғын үйге сұраныс
Астана және Алматы қалаларында көбiрек болды, оларда ... тек ... ғана ... ... ... ... ... мемлекеттiк органның
көптеген қызметкерлерi, сол сияқты өнеркәсiптiң ... және ... ... iстейтiн кәсiпорындар жұмылдырылған жерлерде.
Тұрғын үй нарығына келетiн болсақ, ... ... ... ... бiрдей. Тұрғын үйдiң көпшiлiгi екiншi нарықта ұсынылады, ол
кезде жаңа тұрғын үй құрылысы ретiнде өте баяу ... 2000 жылы ... ... ... 1999 ... ... жетi рет ... басқа, бiрнеше жыл iшiнде республикада қосылған тұрғын үй көлемi
бұрыннан бар ... үй ... ... ... құрайды және тұрғын үй
қорынан шығарылған апатты және ... үй ... ... теңеледi.
Тұрғын үй қорын жаңартудың мұндай қарқыны оның үмiтсiздiгiне ... ... ... көп ... ... ... аймақтарда екенiн
ескерсек, онда мұндай саясаттың зардаптары тұрғын үй ... ... ... ... мемлекеттiк емес секторда салынып жатқан
тұрғын үйдiң үлестiк салмағының бiрқалыпты өсуiн, яғни меншiктiк үлес ... ... жеке ... ... ... ... Олай болса 1990
жылы мемлекеттiк кәсiпорындар және ... 78% ... үй ... ... ... 90%-дан артық жаңа тұрғын үй құрылысы жеке меншiк секторының
үлесiне тиедi.
Қазiргi уақытта бiрiншi нарықтағы тұрғын үйдiң құны ... ... 1,5 – 2,5 рет ... ... ... үй нарығы дамуының бiрiншi
кезеңiнде және ... үй ... ... ... мүмкiндiгi
бiрiншi кезекте екiншi нарықтағы тұрғын үй әрекетi басталуы керек. Одан әрi
жағдай өзгеруi керек.
Халықтың тұрғын үй ... және ... үй алуы үшiн ... ... ретiнде ипотекалық несиелендiру жүйесi шығады.
Қазақстан Республикасында ипотекалық ... ... рөлi жыл ... ... сипаттама алып келе жатқанын атап айту керек. Ипотекалық
бизнестiң дамуы ... ... ... ... ... әсер ... өнеркәсiптiң бiрқатар салаларында өндiрiстiң ... ... ... өсуi ... ... өндiрiсiн, ағаш өңдеу саласын,
жиһаз өндiрiсiн, электр жабдықтарын, металл бұйымдарын, т.б. жандандырды.
Бұл көлiк инфрақұрылымының ... ... ... ... өндiрiстi жетiлдiру және өнiмнiң бәсекеге қабiлеттi сапасын
арттыру үшiн мүмкiндiк бередi.
Экономикасы дамыған елдерлiң ... ... ... жеке ... ... ... және әлеуметтiк тұрақсыздықты жеңуге жағымды
әсер етедi, соның iшiнде ... ... үйге ... ... үй – ... жағдаймен қамтамасыз ету,
ұлттың денсаулығының жақсаруына, өмiрiнiң ұзаруына, ол өз ... ... ... ... ...... үй аясына инвестиция тартудың ең тиiмдi
тәсiлдерiнiң бiрi. Нақ ипотека халықтың мүддесiн ...... ... ... – тиiмдi және табысты жұмыс, құрылыс ... ... ... ... кең таралуы мүмкiндiк беретiн
экономиканың өсуiне мүдделi мемлекет пен өндiрiстiң ... ... ... бередi.
Сонымен қатар, ипотекалық несиелендiру жүйесiнiң рөлi мынада, оны
қазiргi Қазақстан экономикасының өсуi мен тұрақтылығының ... ... ... болады.
Ипотекалық несиелендiрудiң бiрiншi кезеңi деп 1995 – 2001 ... ... ... мүлiк ипотекасы туралы» заңдық күшi бар
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... екiншi деңгейдегi банктер ... ... үй ... ... ... және ... ... ипотекалық несие берудi жүзеге
асыра бастады. Ипотекалық ... ... ... ... ... ... 20%, ... жарнаның мөлшерi шамамен 40-50 % -ды
құрады, ... ... 5-10 ... аспады. Сондықтан, ипотекалық
несиелендiрудiң дамуымен ипотекалық несиелендiрудiң негiзгi критерилерiнiң
азаюы жағына қарай өзгерiске ұшырады. Сонымен, 2003 ... ... ... ... сыйлық беру мөлшерлемесi жылдық 12-15% -ды ... ... ... ... 15-20 % -ға ... ... несие мерзiмi
орташа 10-15 жыл болды, қажеттi құжаттар тiзiмi қысқарды./24,б.45-47/
Бiрақ та ипотекалық несиелендiру ... тiптi ... ... ... ... ... ... көрсету Қазақстан Республикасының ерекше
санаттағы ... ғана ... ... Оның ... ... бiрi
халықта бастапқы жарна мен сыйлық беруге төлеу үшiн ... ... ... ... ... ... компаниясы» ЖАҚ (бұдан әрi
ҚИК) құрылды. Бүгiнде ҚИК жарғылық капиталы 2,5 млрд. теңгенi құрайды.
ҚИК ... ... ... ... ... ... ұлғайту
үшiн ипотекалық несие беру ... ... ... алу ... екiншi
деңгейдегi банктердi қаржыландыру. Сөйте отырып, ... ... ... ... ... қол жеткiзедi, бұл берiлген нарық шеңберiнде
шешiм қабылдау кезiнде басымырақ болуы керек.
ҚИК құлдыраудың деңгейiнен,инвесторлар маржасынан, ҚИК ... ... мен ... ... ... ... құқығын баға
белгiлейтiн мөлшерлеме бойынша сатып алады. ҚИК-тiң ... ... баға ... мөлшерлеме тек төмендеу ... ... ... ... 2002 жылы баға ... ... 14% -ды
құрады,қазiргi уақытта ол 9,6% -ды құрайды.
ҚИК-тiң қатысуымен ипотекалық несиелендiру ... ... банк ... ... ... ... жүзеге асырушы екi ұйым ... ҚИК ... ... ... ... берудi асыратын
«Каспийский» банкi, «Астана-қаржы, «ЦентрКредит» банкi, «АТФ Банк», «БТӘ
Ипотека», Нұрбанк», НаурызБанк ... ... ... ... сияқты екiншi деңгейдегi банктер мен қаржы ұйымдары ҚИК-тiң
серiктестерi болып табылады. Одан ... ... ... ... қатары
тұрғын үй құрылысын өз бетiмен ипотекалық несиелендiрудi жүзеге асырады.
2004 ... 1 ... ҚИК ... ... ... ... бойынша сомасы 10 млрд. теңгеден асатын талап құқығын алды.
Сонымен қатар, ипотекалық несиелендiрудi ... ... де рөлi аз емес ... атап өту керек. Ипотекалық несиелендiрудi
кепiлдендiру (сақтандыру) жүйесi ипотекалық несиелендiруге қол жеткiзу үшiн
несие бойынша ... ... ... ... ... ... банктер мен ұйымдар арасында бөлу жолымен жақсы жағдай
туғызуға бағытталған. Осыған ... 2003 жылы ... ... ... ... ... ... әрi ИНКҚҚ).Ипотекалық
несиелер кепiлдемесi жүйесiн құру ипотекалық несиелер нарығын кеңейтуге
және оптимизировать етуге мүмкiндiк бередi. Ипотекалық ... ... ... ... ... ... ... несиелiк тәуекелдiң
50 %-ын жабады деп күтiлуде. Қазiргi кезеңде Қордың жарғылық ... ... ... ... ... жыл ... ... тұрғын үй құнының апатты құлдырауы
болса, бүгiнде жылжымайтын мүлiк нарығы керiсiнше жағдайды ... ... ... ... құны ... ... бiрiншi
нарықтағы пәтерлер құнына жеттi. Әлеуеттi сатып алушыларды құрылыстың
сапасы мен коммунальдық, техникалық және ... ... құны ... өте ... ... ... ... жоғары құны жалпылай тұрғын үй құрылысының өсуiн тоқтатып
тұрған негiзгi себептердiң бiрi. ... ... ... ... ... ... 2000-2003 жылдарды республика
қалаларында (халық тұрғызған жеке тұрғын үйлердi қоспағанда) 1 шаршы метр
тұрғын үй ... ... ... құны 47,5-60,3 мың теңгенi құрады, бұл 1
шаршы метр ... үй ... ... нақты орташа құнынан 24,5 және
12,7 мың теңгеге артатын Астана мен Атырау қалаларын қоспағанда./24,б.105-
108/
Құрылыстың құнын ... үшiн ... ... және қуат ... шешiмдерге өту қажет.Тұрғын үй құрылысы сапасына
қазiргi қойылатын талаптар дүниежүзiлiк стандарттарға ... ... ... тиiмдi құрылыс материалдарын алдын ала анықтайды.
Бiрақ та отандық құрылыс материалдары өнеркәсiбi құрылыс өндiрiсiнiң
қажеттiлiгiн ... ... ... ... ... жаңа құрылыс материалдарымен, ... ... ... ... ... шикiзат ресурстарымен, өндiрiстiк
қуаттылықпен, инженерлiк және жұмысшы кадрлармен қамтамасыз ете алмайды.
Елде ... ... ... алюмений құймасы конструкцияларын,
композиттi және ағаш пен металды ... ... ... ... жоқ. Өзiнiң машина құрылысы дамымаған, жүк көтеру машиналары,
жүк көтеру-көлiк ... ... мен ... ... ... ... түрде жоқ
Осындай проблемаларды шешу ... ... ... «2005-2007 жылдарға Қазақстан Республикасында тұрғын ... ... ... ... ... ... ... оның құнын төмендету тұрғын үй несиелерiнiң мерзiмiн ұлғайту,
бастапқы жарнаны және ... ... ... ... ... ... қол ... алатын берiк тұрғын үй құрылысының өсу ... ... екi ... ... асады.
Бiрiншi кезеңде (2005) өндiрiлетiн:
• ипотекалық несие бойынша мөлшерлеменi төмендететiн құлдырау деңгейiн
бұдан әрi ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатымен ҚИК-тi 6,4 млрд.
теңгеге капитализациялау;
• қол жететiн тұрғын үйге сұранысын қаржыландыру үшiн 20 жылға дейiнгi
мерзiмге ҚИК ... ... 34,9 млрд ... ... ... ... мөлшерiн 10 %-ға дейiн төмендету, бұл ... ... 1,5 млрд ... ... ... ... ИНКҚҚ-ты
капитализациялау;
• «бенчмарканы» ҚИК ипотекалық облигациялары эмиссиясы алдында ... ... ... ұзақ ... (20 ... ... мемлекеттiк
құнды қағаздар шығару;
• Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... беру және алғашқы үш жылда
қысқа ... ... ... ... ... (2006-2007 жылдар) мынадай шаралар қабылданады:
• ипотекалық несиелендiру көлемiнiң мәндi өсуi барысында компанияның
берiктiлiгiн ... ету ... ... 20,4 млрд теңге
мөлшерiнде капитализациялау;
• 2006-2007 жылдары салынған тұрғын үйлерге сұранысты қаржыландыру үшiн
ипотекалық облигацияларды 111,2 млрд ... ... 20 ... ... ... ... жарна мөлшерiн 10 %-ға дейiн төмендету, бұл ... ... 2,3 млрд ... мөлшерiнде төмендету мақсатымен ИНКҚҚ-ты
капитализациялау;
Бағдарламаны жүзеге асыруды бастағанша мынадай ... ... ... ... ... зерттеп-өңдеу;
• ҚИК акциясының мемлеекттiк пакетiн пайдалану және иелiк ету құқығын
Ұлттық Банктен ... ... ... ... ... ... ҚИК ипотекалық облигациялары эмиссиясы алдында қолдау
үшiн Қаржы министрлiгi ұзақ мерзiмдi (20 жылға дейiн) ... ... ... уақытта ипотекалық несиелендiру жүйесiн дамыту үшiн шешуге
қажеттi проблемалар қатары бар:
• шарттық жағдайларды сақтау үшiн ... ... ... ... ... субьектiлер шеңберiн анық анықтау қажет.
• Меншiктiң әртүрлi статусына қарай ... ... ... ... ипотека қатысушыларының мүдделерiн қамтамасыз ету.
Бұнда жер салығынан түскен ақша есебiнен құрылған қор қаржыландырған,
жердi кепiлге алған ипотекалық ... ... ... ... ... ... қашу ... қозғалымсыздықты кепiлмен несиелендiру
туралы заң шығару жүйесiн қамтамасыз етуге мүмкiндiк беру. Тұрғын ... ... жер, ... ... заң ... ... бiр ... болуы қажет:
• заемшыға сатып алған қозғалымсыздығын қаржыландыруға, ал несие
берушiге табыс табу үшiн мүмкiндiк беру;
... ... ... ... - ... қалың
көпшiлiгiнiң қолы жететiн болуы керек.
Қазiргi Қазақстандағы ипотекалық несиелендiру жүйесiнiң ... ... ... ... ... ... байланыста, мыс:
• қозғалымсыздық обьектiлерiн (жер, тұрғын үй, ... ... ... ... жүйiсi;
• қозғалымсыздықты бағалау бойынша маманданған мекемелер;
• ипотекалық маманданған банктер;
• банкiлiк емес қаржы институттары;
• бюджеттен тыс қорлар;
• сақтандыру компаниялары.
Бағдарламаны ... ... ... ... қорытындыларға жетi
жоспарланып отыр. Атап айтсақ, Бағдарламаны жүзеге асыру ... жаңа ... ... ... барлық ұсыныстар ипотекалық несиелендiру ... - ... ... ... ... жабылады.
Жүргiзiлген есеп бойынша ипотекалық несиелендiру жүйесiн 49 мың ... ... 2005 жылы -11,7 мың ... жылы -16,5 мың отбасы,2007 жылы
– 20,8 мың отбасы.
Сонымен,. ... ... ... ... жүйесiн құру
қажеттiлiгi туды. Жүйенiң қандай ма бiр ... ... ... ол ... мүмкiн. Жұмыстың тиiмдiлiгiн арттыру мақсатымен қозғалымсыздықтың
құнын бағалаудың дамуына және сақтандыруға барлық жағдайды туғызу қажет.
Бұнда ҚР ... ... аз рөл ... ... ... ... және мемлекет қолдайтын
ипотекалық несиелендiру жүйесi өнеркәсiптi, ауыл ... және ... ... ... және ... ... мүмкiндiк
бередi.
Сонымен, қорыта айтқанда, ипотекалық несиелендiру жүйесiнiң қалыптасуы
Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастар дамуының кезектi қадамы болуы
керек.
Елiмiздiң мемлекет ... ... ... үшiн ... ... ... ... несие алушы нақты азаматтарды мекенжайлық қолдаудың
әртүрлi нысандары, сондай-ақ екiншi нарық үшiн ... ... ... ... асырылатын заемдар мен ипотекалық несиелерге мемлекеттiк
кепiлдiктi ... ... ... ... ... ... ... енгiзiлген жағдайда ғана ипотеканың табысты дамуына мүмкiндiк
туады. Бұл ... ... ... мәселеге тiкелей қатысты факторлар
қатарын атауға болады.
Қоғамның ... ... ... ... қарай құқықтық факторлар
анықталады. Сөйте тұра, құқықтық ... ... ... әсiресе
жылжымайтын обьектiлердi қорғауға қабiлеттiлiгi ипотека дамуына ... ... Сол ... ... ... ... ... мүлiктi
иесiздендiру және жаза тартқызуды заңды тәсiлмен қамтамасыз ету ... ... ... мүлiктi тiркеудiң нақты жүйесiнiң болуы немесе
болмауы,сонымен қатар, кепiлдi тiркеу және ... да ... ... ... жатқызуға болады.Қағида бойынша, ипотеканың табысты
дамуы оған ... ... ... ... ... ... ... ретке келтiрушi арнайы ... ... және ... ғана ... болады.
Ипотекалық несие берудiң дамуына әсер ететiн экономикалық факторларға
қаржы-несие ... ... ... және ... ... қағаздар нарығының
дамуы, валютаның нықтылығы,инфляцияның деңгейi, жылжымайтын ... ... және ... ... ... ... ... жатады.Ипотекаға байланысты барлық мүмкiн экономикалық тәуекел
етулердi сақтандыру жүйесiн дамытудың бұл ... ... мәнi зор. ... ипотеканың бiрқалыпты дамуы үшiн жылжымайтын обьектiлердi, заемшылар
өмiрiн және оған берiлген несиенi сақтандыру, сонымен қатар, жылжымайтын
мүлiкке ... ... ... ... ... табыстылығы мен
өтiмдiлiгiн сақтандыру қажеттiлiк болып табылады.
Ипотекалық несиелендiрудiң нысандары мен дамуына тарихи жағдайлар ... да ... бiр әсер ете ... ... ... рөл ... қорлануы дәстүрлерi немесе олардың болмауы, сондай-ақ халықтың
несиеге қарым-қатынасы. .Жер ... ... ... ... ... ... асыру және дамуының өзiне тән ерекше сәттерi
ипотека дамуының ... ... ... әсер ... қарастырылған барлық факторлардың әртүрлiлiгi дүниежүзiнде,
ипотекалық несиелендiрудi ұйымдастырудың варианттары мен ... ... үшiн ... болды.
Өзiнiң меншiк ортасына үйрене отырып ... ... ... ... жүзеге асырылатын ипотекалық несиелендiрудi ұйымдастырудың
варианттары және әртүрлi ... ... ... ... ... ұй ... ... шешудің ықтимал жолдары
белсенді талқылануда.Мемлекеттік ... ... үй салу ... ... ... Бар ... осы мәселені қарастыру
қажет.
Құрлысты ... ... ... үй ... ... өз ... ... билік алуы тиіс.Құрылыс үшін тендер
арқылы жер сатуды міндетті шараға айналдыру қажет.
Елбасымыздың жолдауларын, алға ... ... ... пен ... ... шығып жатуы да мүмкін, бірақ, олтаяу үш жылда
орындалуы тиіс. Ең ... үй ... ... үшін ... қол
жетерлік ету, тұрғын үй құны мен халықтың табысы арасындығы сәйкессіздікті
қысқарту.
Жалпы тұрғын үйді ұзақ мерзімді ... ... ... ... және шетел инветициясын пайдалану механизмдерін енгізу тұрғын үй
салссына тиімді қаржы ресурстарын бөлуді қамтамасыз ететін ипотекалық
несиелеу жүйесінің қазіргі элементтерін жұмылдырумен тікелей ... ... ... ... ... ... өз кезегінде
кредитор мен қарыз алушылардың мүдделеоін ескерентін тиімді жүйеге
айналдыруды көздейді. Ұсынылып отырған ипотекалық несие дің жаңа ... ... ... болып табылады: біріншіден,ол несиелеу
процесіне қатысушыжақтардың мүдделерін толық скерсе; екіншіден, қарыз
алушының қарызын қайтаруын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... Бұл сызба мондай-ақ қарыз
алушылардың,соның ішінде жас отбасылардың бастапқы несиені қайтарумен
байланысты шығыстарын қайтаруға немесе несиелік демалыс алуына мүмкіндік
жасауға,яғни бар ... ... ... ... ... табысының өсуіне
қарай салуға бағытталынады.
Тұрғын үйді ұзақ мерзімді ... ... ... ... 9 суретте берілген.
Ипотекалық несиеге деген сұраныстың жоғары болуы өз кезегінде несиенің
пайыздық мөлшерлемесін өсіреді. Тұрғын үй нарығында мемлекеттік пайыз
мөлшерлемесін реттеуші ретінде ... ... Егер ... ... ... мөлшерлеменің өсуі тұсында несие қолжетімді болса, мемлекет мұндай
жағдайда табысы төмен отбасылардың шығыстарының орнын жабуға,яғни несиені
жеңілдікпен берілуіне ықпал етуі ... ... А.Ж. ... ... жүйесі
Пайыз мөлшерлемесінің өсуі өз кезегінде сұрагысты немесе несиеге деген
қолжетімділікті ... ... ол ... табысын өсіруге
бағытталса, онда төлемсіздік тәукелі де өсуі ... үй ... ... ... тұрғын үйлердің
өтімсіздігін арттырады.
Теориялық тұрғыдан қарағанда мұндай ауытқулардың нәтижелерді несиелік
ресурстарға сұраныс пен ұсыныстың теңсіздігіне пайыз мөлшерлемелерінің ... ... ... тепе ... егер де ... ... мен
қарыз алушының мүдделері қай кезде тең келсе сонда ғана ... ... ... тарапынан тұратын үйге ... ... және ... ... ... үшін ... әр түрлі
топтардың арасында ... ... ... ... ... қажет./25,б.107-108/
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасның Елбасының «Бәсеке қабілетті ... ... ... ... үшін, бәсеке қабілетті халық үшін». 19 наурыз
2004 жылғы ... ... ... үй ... оларды арзандату,сондай-
ақ, құрылыс құнын төмендетуге бағытталатын ... ... ... үй ... ... ... жолдары
талқылануда.Сондықтан Президент ... ... ... даму ... ... ... ... тұрғын үй әлі
де болса мәселе болып тұр./36,б.5/
Қорыта келе, тұрғын үйге қол жеткiзу, яғни ... өз ... ... ... есебiнен меншiгiне тұрғын үй алуы шын ... даму ... ... ... төлем төлеу қабiлеттiлiгi
сұранысының жеткiлiксiздiгi, нақты табысының тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... тiптi
ипотекалық несиенiң көмегiмен де тұрғын үй алу ... ... Ұзақ ... несие беру жүйесiн құру жолы талаптарының бiрi ... ... ғана ... ... ... ... орта халық үшiн де
ипотекалық ... қол ... ... ету ... табылады. Сөйте
тұра, ипотекалық несие беру жүйесi ... емес ... ... және ипотекалық несие беру процесiне қатысушылардың ... және ... ... болуы керек.
Тұрғын үйге ипотекалық несие беру жүйесi алдымен, ... ... ... ... азаматтардан, коммерциялық несие
берушi банктерден, инвесторлардан тартылған ... ... ... ... ... ... ... үйге ипотекалық несие
беру ... ... мен кең ... ... ... жағдайлармен, тұрғын үйге ... ... алу ... ... ... ... ... база мен
инфрақұрылымның болуымен ... ... ... ... ... ... ... жоғары болуы өз кезегінде несиенің
пайыздық мөлшерлемесін өсіреді. Тұрғын үй ... ... ... ... ... ... тиіс. Егер табысы ... ... ... өсуі тұсында несие қолжетімді болса,
мемлекет ... ... ... ... ... ... орнын
жабуға, яғни несиенің жеңілдікпен берілуіне ықпал етуі тиіс.
Пайыз мөлшерлемесінің өсуі өз кезегінде сұранысты ... ... ... ... ... ... ол ... табысын өсіруге
бағытталса, онда төлемсіздік тәуекелі де өсуі ... ... ... үй ... ... нәтижесінде тұрғын үйлердің өтімсіздігін
арттырады.
Халықтың тарапынан тұрғын үйге деген сұранысты ынталандыру және несиеге
деген қолжетімділікті ... үшін ... ... топтардың арасында пайыз
мөлшерлемелеріне қатысты мемлекеттік реттеуді қолдану ... ... ... ... үй ... ... ... жүйесі мен тұрғын үй құрылысының жинағы , олар бәсекелес
емес,қайта бірін-бірі толықтырады.
Шындықты жалтырмайық, әзірше ... бәрі ... жаңа ... ұмтыла алмайды.
Бірақ, жұмыс істейтін әрбір адам пәтер немесе үй алатын жағдайға жететін
уақыт та келеді.
Жалпы тұрғын үйді ұзақ ... ... ... ... ... және шетел инветициясын пайдалану механизмдерін енгізу тұрғын ... ... ... ресурстарын бөлуді қамтамасыз ететін ипотекалық
несиелеу ... ... ... ... ... ... ипотекалық несиелеу сызбасын мұндай түрлендіру, өз кезегінде
кредитор мен қарыз алушылардың мүдделеоін ... ... ... ... ... ... ипотекалық несие дің жаңа үлгісі
мынандай ... ... ... ... ... ... ... мүдделерін толық скерсе; екіншіден, қарыз
алушының қарызын қайтаруын қамтамасыз етсе; ... ... ... ... ... Бұл ... мондай-ақ қарыз
алушылардың,соның ішінде жас ... ... ... ... ... қайтаруға немесе несиелік демалыс ... ... бар ... ... ... ... уақытта табысының өсуіне
қарай салуға бағытталынады.
Ипотекалық несиеге деген сұраныстың жоғары болуы өз кезегінде несиенің
пайыздық мөлшерлемесін ... ... үй ... ... ... реттеуші ретінде қатысуы тиіс. Егер табысы жоғары отбасыларға
пайыздық мөлшерлеменің өсі тұсында несие қолжетімді болса, мемлекет ... ... ... ... ... ... жабуға,яғни несиені
жеңілдікпен берілуіне ықпал етуі тиіс.
Пайыз мөлшерлемесінің өсуі өз ... ... ... ... ... ... ... ол кредиторлардың табысын өсіруге
бағытталса, онда ... ... де өсуі ... үй ... азайтып, нәтижесінде тұрғын үйлердің
өтімсіздігін арттырады.
Теориялық тұрғыдан қарағанда мұндай ... ... ... ... пен ... ... пайыз мөлшерлемелерінің тепе
теңдігін қалыптасуын баяндайды.Мұндай тепе теңдік егер де ... ... ... алушының мүдделері қай кезде тең келсе сонда ғана сақталады.
Қазақстан Республикасында ипотекалық қатынастардың ... мен ... ... ... ... ... болады:
­ Халықаралық практика көрсеткендей, ипотекалық несиелендiрудiң дамуы
мемлекетке елеулi пайда ... ... ... әлеуметтiк саясат
тұрғысынан қарағанда маңызды тұрғын үй проблемасын шешуге мүмкiндiк
бередi. Және де ... ... ынта ... себепшi болады.
Одан басқа, несиелендiру үшiн iшкi инвестиция – халық ... ... ... ... Қорытындысында экономиканың
нақты секторын қосымша қаржыландыру жүредi, атап айтсақ, ... ... ... ... ... ... ... араласуынсыз
көнерген тұрғын үй ... ... және ... ... ... ... проблемалар шешiледi. Бұның бәрi салық
салынатын базаның өсуiне және ... ... және ... ... ... ... Ипотекалық несиелендiрудiң дамуы ел ... ... ... ... ... ... тәжiрибе
куәландырады.
­ Қазақстанда ипотекалық несиелендiрудiң дамуы үшiн негiзгi ... үйге ... биiк ... болуы, миграциялық процестер,
экономиканың тұрақтылығы, банктiк операциялардың құрылымының өзгеруi.
­ Қазақстанда ипотекалық несиелендiру азғана уақыт қана . ... ... ... тауарларды несиеге алуға болатынына халық әлi ... жоқ, олар ұзақ ... ... ... Әлi де болса қажеттi
қаржыны жинақтау әдетi берiк. Осыдан келiп, өзiнiң тұтынушылығын ... ... ... ... ... де, ... ... қажет ететiн жақсы тұрмысыңды болашақ кiрiс ... алу ... ... ... ... ... несиелендiру түсiнiксiз шетел
сөзi ғана болудан қалып келедi. Бүгiн бұл тұрақты ... бар ... ... қазақстандықтар үшiн қозғалымсыздық алудың нақты
мүмкiндiгi. Әсiресе , мына фактiлердi ... ... ... ... ... ... ... жарна тұрғын үйдiң құнынан
30 %-дан 10% - 15%-ға дейiн төмендедi, несиелендiру ... 3 ... ... ... ... ... мөлшерлеме 24%-дан (2001ж.) 12%-ға
дейiн (2004 ж.) төмендедi. Және де ипотекалық қозғалыс жаңа ... ... ... ... алған пәтерiн банкпен толық есеп айырғанша
меншiгiне ала алмайтын болса, бүгiнде несиеге алған ... иесi ... ... ... мен ипотекалық компаниялар тек
тұрғын үйге ғана ... ... ... ... қозғалымсыздықтарға
да, сонымен қатар, оларды жөндеу және қайта құруға да несие алуға
мүмкiндiкткр ... ... ... ... ... енгiзудiң инициаторы
малайзиялық модельдiң прототипi ретiнде таңдап ... ... Банк ... ... ... ... ... құнды қағаздар «ұзақ»
мақсатты ақшалар нарығында аккумуляциялайтын және ... ... ... (жоғары пайызда емес) тұрғын үй несиелерiн беру мүмкiндiгi бар
нарықтың екi деңгейлi құрылымы батыстық ноу-хау ... ... ... ... ал ... ... берушiлерге олардың көмегiмен
қосымша ... ... ... ... ... Ипотекалық ұсыныстардың ... ұзақ ... ... ... ... ... шешудi iшкi
инвестициялық потенциалды пайдалануды қамтамасыз ... ... ... аса ... ... мәселелердi шешумен
Қазақстандық ипотекалық компания айналысады. Бағдарламаны мемлекет
тiкелей қаржыландыра алмаған ... ... ... басқа көздердiң
қол жеткiзiлетiндiгi басты факторы болады. Бұл нарықтық экономикада –
қор нарығынада тартылған ... ... ... ... ... ипотекалық несие бойынша талап құқығы
кiпiлмен қамтамасыз етiлетiн құнды қағаздар шығару жолымен ... ... ... Бұл әлемнiң көптеген елдерi үшiн
дәстүрлi инструмент, және ол шетел инвесторларында үлкен ... ... ... және өтiмдiлiктiң өте
жетiстi симбиозы болып табылады.
­ Элиттi тұрғын үй несиелендiру нарығы шектеулi, бұндай тұрғын үйдi ... ... ... бола бермейдi.Және де несиенiң берiлген түрi
тәуекелдiң жоғары дәрежесiн ұстайды: ... ... ... ... тағы бiр ... сұраныс салдарынан тұрғын
үй құнының тез төмендеу ықтималдығының жоғары дәрежесi. ... ... ... ... ... ... үйдi ... бойынша
операцияларда ең үлкен өсу перспективалары болады.Болашақта жағдай
теңелуi тиiс.
­ Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... жүйесi қызмет iстеуi керек.
Мүмкiн жағдайдағы несиелендiру көлемiн үлкейту үшiн алғы ... ... атап ... ... емес ... ... және
ұзақ мерзiмге валюттiк эквиваленттi белгiлеусiз теңгемен ... ... ... ... ... ... стадиясында-ақ бұл
нарық республикада ең динамикалық дамушылардың бiрi болатыны болжалған
болатын. Қазақстан Ипотекалық Компаниясының ... ... ... ... ... 2004 ... аяғына 5,4 млрд-қа дейiн, 2005
жылы 8,6 млрд-қа дейiн ... ... ... азаматта ипотекалық
тұрғын үй несиелендiрудiң мәнi туралы сұрақ тумайды, оны ... ғана ... ... ... сөзбен айтқанда, халық қаржы
облысында бұрынғыдан сауатты, хабардар болып келедi.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1) ... ... Ата ... 30 ... ... ... Н.Ә. ... халқына Жолдауы «Жаңа әлемдегі жаңа
Қазақстан».Астана,2007ж.28ақпан,Егемен Қазақстан,1наурыз 2007ж.
3) Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы «Бәсеке ... ... ... ... ... ... қабілетті халық үшін».
Астана, 2004 ж.19 наурыз «Надежда»,2004ж.
4) Назарбаев Н.Ә. ... ... ... ... ... және саяси жедел жаңару жолында».2005 жыл.Астана
5) Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына ... ... ... ... ... 50 елдің қатарына кіру стратегиясы»2006.Астана
6) Ақша айналысы және несие.Оқулық.С.Б.Мақыш.-Алматы.;Экономика, 2006ж.
7) Банковскве дело.Учебник под.ред. В.И.Колесникова, ... и ... ... дело. Под.ред. О.И.Лаврушина.-М.;Банк и биржевой науно-
консультативный центр,1992
9) ... ... ... ... ... ... дело.учебник.изд.Қаржы-қаражат,1997
11) Агальцева С.Жельё и кредит,//Банки Казахстана,№1,2002
12) Аманова А. Ипотека.проблемы ... ... ... А.К. ... ... ... кредитования,//Банки
Казахстана,№8,2005
14) Валеев Ш. Об актуальных аспектах гарантирования ... ... ... ... ... ... и
Кредит,№1,2004
16) Ерахина Е.С. ... ... ... жилищного
кредитования.Сб.Статьей студенческого семинара.-Москва ... ... С.М. ... проведения экономической политики в области
формирования и ... ... ... кредитования.//Банки
Казахстана,№3,2005
18) Котляров М.А. Ипотека и системные проблемы рынка недвижемости в
России.//Финансы и ... ... ... ... кредитования, Москва.Высшая
школа.1998
20) Салихова А.Р. Система жилищнего кредитования: современное состояние ... ... ... ... ... ... Казахстан«Об ипотеке недвижимого
имущества».//Юрист.№1,2007
22) Тартаковская Т. Ипотека: плюсы и минусы.//Юрист.№11,2005
23) ... Д. ... ... ипотечного кредитования в экономике
Казахстана.//Analytik.№4,2005
24) Тұрлыбеков А.Ж. ... ... ... ... ... ... Н.С. ... тұрғын үй ... ... ... ... 2004 жылғы жылдық есебі
27) «ТұранӘлем Банк» АҚ-тың 2005 жылғы жылдық есебі
28) www.BTA.kz
29) www.ipoteka.kz
30) ... ... ... ... ... ... алу – сату шарты
Серіктес банкілер
Тұрғын үй сатушылары
Ипотекалық несие ... ... ... ... ... ... компаниясы
Ипотекалық несиелендіру жүйесі
Заемшылардан аударылған төлемдер
Ипотекалық несие алу. Ипотекалық ... ... ... үшін ... шарт
Басты шарт
Ипотекалық несиелер. Ипотекалық міндеттеме-лердің орындалуын бақылау
Қарыз бен ... ... ... ... үй ... ... ... 9. Тұрғын үйді ұзақ мерзімді ипотекалық несиелеуді ұйымдастырудың
функционалдық сызбасы
Ипотекалық несие
Ипотекалық несиелерді сату
Қаржы ресурс-тары
Мақсатты бюджет несиелері
Қарыз
алушылар
Банктер
Құрылысшылар
Инвесторлар
Қазақстан ипотекалық компаниясы
Коммерциялық банктер
Дүниежүзілік қайта құру және даму ... ... ... алу ... ... ... үйді ... алу
Тұрғын үйді төлеу (несие+меншікті қаражат+сыйақы)

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеуді дамытудың негізгі бағыттары»32 бет
Ипотекалық несиелеу20 бет
Ипотекалық несиелеу жүйесі31 бет
Ипотекалық несиелеу және оны ұйымдастыру-құқықтық негіздері62 бет
Ипотекалық несиелеу және оның ерекшеліктері71 бет
Ипотекалық несиелеу нарығы7 бет
Ипотекалық несиелеу – Қазақстан нарығындағы ұзақ мерзімді несие28 бет
Ипотекалық несиелеудIң теориялық негIздерI105 бет
Ипотекалық несиелеуді ұйымдастыру30 бет
Ипотекалық несиелеудің теориялық негізі40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь