Мұнай мен газ өндірісі

КІРІСПЕ
МҰНАЙ МЕН ГАЗ ӨНДІРІСІ ТУРАЛЫ МӘЛІМЕТТЕР
1.1. Мұиай меп газдың қазіргі дәуірдегі миңызы.
1.2. Мұнай және табиғи жанғыш газдар.
Мұнай мен газ отын және энергия көздерінің ең тимдісі ретінде, оларды пайдалану үнемі өсуде. Оларды пайдалануға құрылымыи өзгертпей және өзгертін өңдеуден кейін дайындайды.
Ұсынылып отырған оқу құралында сала өндірісіне қажетті мамандарды дайындаудың оқу жоспарына және бағдарламасына сәйкестендіріп, мұнай мен газды құрылымын өзгертей өңдеудің химиясы және технологиясы жанында толық мәліметтер берілген. Онда мынадай тақырыптар қамтылған: Мұнай мен газ өндірудегі негізгі мәліметтер; олардың құрамы және физикалық қасиеттері; химиялық құрамды зерттеу өндірісі және мұнай мен мұнай өнімдерін кластарға бөлу; табиғи газдарды өндеу; мұнайды алғашқы өңдеу; мұнай фракцияларын тазалау әдістері; қышқылмен және сілтімен тазалау; мұнай шикі затын талғамды еріткіштермен тазалау - асфальттардан және парафіндерден айыру; адсорбциялық тазалау; тауарлы мұнай өнімдерін өндіру; қазіргі мұнай өңдеу зауыттарының шаруашылығы және осы бағыттары.
Оқу құралы мұнай газ өндіріс қатысты арнайы колледж (техникум), институт, университет және академия студеттеріне, аспиранттарға және оқытушыларға, арнайы факультеттер тыңдаушыларына, тағы да сала өндірісінің инженер-техник қызметкерлеріне арналған.
Қолжазбаны қарап, құнды ұсыныс және пікір айтқан И.М.Губкин атындағы Мәскеу мемлекеттік мұнай және газ университетінің мұнай мен газды өңдеу технологиясы кафедрасына (техн.ғыл.докторы, проф. З.И.Сюняев). Шымкент мұнай өңдеу зауытының бас технологы Л.Жақсыбаевка, осы зауыттың бас инженерінің ғылым және техника жөніндегі орынбасары, хим.ғыл.докторы, проф. Н.Қ.Қалдыгөзовке ризашы-лығымды білдіремен.
        
        АЛҒЫ СӨЗ
Мұнай мен газ отын және энергия көздерінің ең ... ... ... ... ... ... ... құрылымыи өзгертпей және
өзгертін өңдеуден кейін дайындайды.
Ұсынылып отырған оқу құралында сала өндірісіне ... ... оқу ... және ... ... мұнай мен
газды құрылымын өзгертей өңдеудің химиясы және ... ... ... ... Онда ... ... қамтылған: Мұнай мен ... ... ... ... құрамы және физикалық қасиеттері;
химиялық құрамды ... ... және ... мен ... ... бөлу; табиғи газдарды өндеу; ... ... ... ... ... ... ... және сілтімен тазалау; мұнай
шикі затын талғамды еріткіштермен ... - ... ... ... ... ... ... мұнай өнімдерін өндіру;
қазіргі мұнай өңдеу зауыттарының шаруашылығы және осы бағыттары.
Оқу құралы ... газ ... ... арнайы колледж (техникум),
институт, университет және ... ... ... ... ... факультеттер тыңдаушыларына, тағы да сала өндірісінің
инженер-техник қызметкерлеріне арналған.
Қолжазбаны қарап, құнды ұсыныс және ... ... ... ... ... ... және газ университетінің мұнай мен
газды өңдеу ... ... ... ... ... мұнай өңдеу зауытының бас технологы Л.Жақсыбаевка, осы ... ... ... және ... ... орынбасары, хим.ғыл.докторы,
проф. Н.Қ.Қалдыгөзовке ризашы-лығымды білдіремен.
КІРІСПЕ
МҰНАЙ МЕН ГАЗ ... ... ... Мұиай меп газдың қазіргі дәуірдегі миңызы.
Энергетикалық ... ... ... жетекші рөл атқарады. Кез-
келген мемлекеттің өндіргіш ... ... ... энергия
қорларын жұмсау ... ... ... ... ... дүние жүзінде өндірілетін пайдалы қазбалардың 70% астамы энергия
көздеріне жататындығы дәлел бола алады.
Энергия қорларының негізгі ... - ... ... ... ... және ядролық энергия. Дүние жүзінде энергия қорларын
өндіру ... ... ... жылу ... мың кДж/т есептегенде) млрд.т мынадай:
1900ж 1920ж 1940ж 1960ж 1980ж ... |0,72 |1,34 |1,88 |2,09 ... | | | | ... | | | | ... |1700 |1200 |90 |400 ... % | | | | ... ... |50 |35 |3 |12 ... |28 |1 |50,5 |20,5 ... жүзі ... ... ... ... ... ... мен
мамандардың жақын кезінде мұнай қорының таусылу мүмкіндігі туралы ойларын
дәлелдей ... XXI ... ... таяу ... ... мұнай қорының
таусылуы туралы пікірлер көп айтылуда.
Мұнайдың энергия өндіруде негізгі шикі зат ... ... ... жүзілік экономикалық және саясаттық рөлі арта түсті. Мемлекетте мұнай
қорының бар болуы, мұнайды және ... ... ... шығару мүмкіндігі
бұл мемлекетке экономикалық және әлеуметтік өркендеуде үлкен ... ... ... Сонымен бірге, мұнайдың дүние жүзілік бағасының
өзтеріп тұруы, мұнай базарындағы коньюктурасы, мұнай ... ... ... ... ... алып ... ... елдер үшін
эқононмикалық саясатта күрделі өзгерістер жасауға тура келеді.
Соңғы жылдары мұнайдың дүние жүзілік ... ... ... тұр. Екінші
дүние жүзілік соғыстан кейінгі алғашқы жылдары мұнай бағасын, құрамында АҚШ-
тың мұнай монополиясы үстемдік бағыт ұстанған, халықаралық ... ... ... ... оны ... - ... елдерден монополиялы
төмен бағамен (1970ж - 22 долларға 1м3 үшін) сатып алып, ал ... ... - ... ... ... ... ... Мұндай жағдай
өркендеуші елдерді қанағаттандыра алмады. Сондықтан, олар ... ... ... ... ... ... ... үшін және мұнайды
экспорттауда бірлескен саясат ұстау мақсатында, 1960 жылы ... ... ... (МШІІЕҚ) қоғамын құрды. Бұл қоғамға Ирак, Иран, Кувейт,
Сауд Аравиясы, ... ... ... ... Ливия, Нигерия,
Алжир, Эквадор кірді.
Дүние жүзіндегі , әсіресе өркендеген елдердегі, энергетикалық шикі
затқа деген сұраныстың күрт ... ... ... МШШЕҚ, елдері 1972-
1973жж мұнай монополияларына қысым жасап, мұнайдың бағасын төрт- жеті ... ... ... ... өркендеген елдерде өндірістің барлық
салаларының мұнай ... ... ... ... Бұл ... немесе мұнай кризисі деген атпен белгілі болды.
Өркендегси Батыс ... ... ... ... бағыныштығын
азайту мақсатында, мұнай мен көмірді ... ... ... мұнай
өнімдерін үнемдеуге бағыт ұстады, энергия өндірудің басқа көздерін (күн,
ядро, геотермалды) өсіре бастады. ... ... ... ... ... ... ... төмендей бастады. 1980ж. мұнайдың дүние
жүзілік орташа бағасы 1м3 үшін 190 доллар құрады, ал 1987ж. 113 ... КСРО өзін ... ... ... ... ... оны көп
мөлшерде Батыс және Шығыс Европа елдеріне, ... ... ... ... валюталық қорын толтырып, шет елдерден өндірістік және
тұрмыстық тауарлар алып келді.
Қазақ мемлекеті де келешекте мұнай мен газконденсатын экспортқа ... ... ( ... ... ... ... елдің валюта
қорын көбейтуде, өндірістің ... мен ... ... ... ... ... шаралар жоспарлауда.
1.2. Мұнай және табиғи жанғыш газдар.
Негізгі мәліметтер
Мұнайдың жер бетіне шығуын Каспий ... ... 500 ... ал газдың жер бетіне шығуын Кавказда және ... ... ... 6 мың жыл ... ... ... Мұнай өндірістік мәнге ... ... ие бола ... - ... ... қабатына көп тараған, сұйық жанғыш материал.
Мұнай және одан жер ... ... ... ... - ... ... адам баласына көптен белгілі. Оларды Вавилонда және ... ... ... ... Ерте ... ... Римде, Тигр
және Евфрат өзендерінің аралығында оларды жол құрылысында, науа ... ... ... ... бітеуде тоқушы, бырыстырушы және гидроайыру
материалы есебінде көп ... XVIII ... ... бастап мұнай
өндеудің өнімі - керосинді үйлерді және көшені жарықтандыруда пайдалана
бастады. Ал ХIX ғасырдан ... ішкі жану ... ... ... ... ... ... жол көліктерінде негізгі отың ... ... ... ... мен ... ... оттегі, күкірт
және азотты көмірсутектердің өте ... ... ... сақинаалкандар,
арендер) болып саналады.
Мұнай сыртқы көрінісі ... май ... ... ... ... түсі ... шайыр заттарының мөлшеріне және
құрылымына байланысты; мұнайдың қара ... ... ... ... ... түссізі де белгілі. Мұнай судан жеңіл және онда іс жүзінде ерімейді.
Мұнай тұтқырлығы оның құрамына ... ... ... ... да ... ... ... зат, оның жану жылуы қатты жаңғыш пайдалы қазбаларға
(көмір, сланец, торф) қарағанда, жоғары, ол ... 42 ... ... ... ... қазбалардан айырмашылығы күлі аз болады.
Мұнай өзінің атын нафата ... ағып ... ағып ... ... ... сөзінен алады.
Мұнайдың түзілуін анықтау қазіргі ғылымның ең күрделі проблемасы
болып ... ... мен ... ... ... мұнайдың
түзілуінің органикалық теориясын жақтайды, бірақ кейбір ғалымдар, мұнайдың
анорганикалық ... ... ... ... нәтижесінде, табиғатта
абиогенді тәсілмен түзілуін жақтайды.
Мұнайдың анорганикалық түзілу теориясын алғашқылардың бірі ... 1877 жылы ... Оның ... ... ... ... астында металл карбидтерінің сумен әрекеттесуінің нәтижесінде түзіледі.
Мұндай реакциялар орын ... ... ... ... ... көмірсутектерінің пайда болуын карбид теориясымен түсіндіру
мүмкін емес, тағы да жер ... ... ... жағдайынан жер астына
жоғары қысымдық жағдайға судың ауысуы да түсініксіз. Соңғы ... ... ... ... ... жорамалы ұсынылды, бірақ олар ... ... ... ... ... ... ... ғылымның геологиялық және
геохимиялық байқауларының және ... ... ... ... ... ... процестерінің ауқымын қоса есептегенде,
мұнайдың органикалық түзілу ... ... ... ... ... жыныстар мен қазіргі жыныстардағы, тірі заттар мен ... ... ... ... ... дәлелдей түседі.
Органикалық түзілімді көмірсутектерінің мөлшері жер ... ... олар ... мен газ ... ... ... ... органикалық теориясының мәні, мұнай мен газ жер
қыртысында шашыранды ... ... ... ... ... ... Жер ... жиналушы органикалық материалдардың негізін
теңіз суындағы өлген, өте ұсақ ... мен ... ... ... және т.б.)
қалдықтары құрайды, оларға жануарлар мен өсімдік қалдықтары тағы араласады.
Шөгінді жыныстардың жоғарғы ... ... ... ... мен ... әсерімен газдар (СО2, N2 , NH3 , ... т.б.) және суда ... ... ... ... тез ыдырайды. Химиялық
және бактериялық ... өте ... ... ... ... ... шөгіндіде қалады.
Одан әрі, органикалық заттардың шөгінді жыныстардың қабатына
1,5 – 3,0км және одан да ... көп ... ... бойы ... ... ... оларға жоғары температураның ... ... 200ºС ... және ... 10-30 МПа, ... ... арадағы
жыныстардың каталитикалық әсерлері болады. Қазіргі көзқарас ... ... ... және ... ... ... органикалық
заттар жәнет негізінен линидтер (майлар, балауыздар) мұнай ... ... - өте ... және көп ... ... ... ... тетігінің кейбір сәттері әлі белгісіз. Себебі бастапқы органикалық
материалдар ... ... оның ... мен газға айналу өнімдері де,
әуелі кезде мұнай аналық көбінесе балшық қабатында, кездесуі әбден ықтимал.
Бірақ ... мен ... су ... ... ... ... олар шөгінді
жыныстардың қабаттарында еркін қозғалады. Осындай қозғалуды геологтар
миграция дейді. Бірінші және ... ... ... мен мұнайаналық жыныстардан бірінші миграция нәтижесінде, көрші
кеуек құмды және карбонадты ... ... ... ... ... болуы мүмкін: жыныс қысымының нәтижесінде сығу немесе
жару, диффузия, әсіресе газдардың, сумен қозғалу, мұнайдың сұйық ... ... ... еруі және ... ... ... ... қысымның
аралық жыныстарындағы өзгеруінің нәтижесінде тесіктерден және жарықтардан
сүзілуі және т.б.
Одан әрі қарай тесік ... ... және тік ... ... ... гравитациялық және тектоникалық факторлардың
әсерінен, мұнай мен газ ... деп ... ... ... ... мұндай тесік тау жыныстарында одан әрі ... ... ... ... қақпандарда мұнайдың жиналуын мұнай қорлары деп атайды. Егер
мұнайдың (немесе газдың) мөлшерінің кені ... ... ... осы ... қабаттарының құрылымында бірнеше кендер болса, онда мұнай,
мұнайгаз немесе газ шығу орьндары туралы айтылады.
Сонымен, ... тау ... кең ... ... ... мен газ сыйыстырушы жыныстың тесіктерін толтырады. Жынысгың
тесіктік коэффициенті өскен сайын, жыныс ... ... ... әсіресе ылғал күйінде, тесіктері ... ... ... ... ... одан әрі ... ... Мұнай мен
газдың бірге кендерінде әруақытта су да ... ... ол да ... ... ... - кендерінің негізгі бөлігі, әдетте, ... ... ... ... жер бетіне шығуы өте сирек кездеседі.
Ондай жер бетіне жақын орналасқан кен ... ... ... ... ... ... әдісі пайдаланған.
Мұнайшы-геологтардың қазіргі алдында тұрған мақсат, мұнай мен газ кен
орындарын іздеу және барлау болып ... ... ... ... ... және геохимиялық әдістерінің үйлесуімен
жүргізеді.
Геологиялық әдістің мақсаты шурф және төтелдер көмегімен шөгінді
жыныстардың құрылымьн ... ... ... Мұндай төтелдер үлкен
терендікке жете алады. ... ... ... ... ... ... ... онда тау жынысының құрамы мен оның жасы ... ... ... ... Одан әрі мұнай немесе газ
қақпан-кен орнын анықтау үшін ... ... ... Кен ... ... ... алаңңың мөлшерін және мұнай немесе газ қорын
анықтау мақсатында, барлау бұрғылауды жүргізеді.
Тау жыныстарын ... ... ... соңғы кездері өсе
бастады. Олар өте дәл приборлармен мынадай ... мен ... - ... ... ... ауытқулықты, жыныстың
электр тогын өткізгіштігін, терең емес төтелдердегі ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін өлшеуге
негізделген. Сонымен қабат ... ... ... ... және радиометрия әдістсрі де қолданылады.
Геофизикалық және геологиялық әдістерді комплексті қолдану, шөгінді
жыныстардың құрылымын, қақпан кен ... ... ... ... және дәл ... жерін анықтаудың зерттеуді едәуір кеңейтті.
Мұнай қен орындарын ... ... ... үлкен жетістіктерге
жетуде. Мұнай кен орындарын іздеуді сонғы ... ... су ... күшті
қарқынмен жүргізілуде.
Мұнайдың дүние жүзілік барланған қоры 306 млрд.г, оның 95 млрд.т.
«өндірістік ... ... ... кен ... дүние жүзілік
елдерде және аймақтарда орналасуы біркелкі емес. Өндірілетін мұнай ... көбі (54 ... ... және Орта ... ... ... Ирак,
Кувейт. Иран, Біріккен Араб Эмираты (БАЭ), тағы Солтүстік және Батыс Африка
(Ливия, Алжир, Нигерия); Оңтүстік-Шығыс Азия (Иіідонезіія, ... ... ... ... АҚШ, Венесуэла, Канада, Аргентина,
Бразилия), Батыс және Шығыс Европа, Азия ... ... ... ... ... ... ... Мұнайдың жалпы барлық
кен орындарының санының 5% құрайтын ... ... 85% ... алып кен
орындарынан өндіріледі. Жер шарында барлығы 10 мыңдағаи мұнай мен газ кен
орындары, оның ішінде 1500 мұнай және 400 ... газ кен ... ... ашылған.
Мұнайдың кен орындарының біразы алып кен орындардың үлесіне тиеді.
Олар: Сауд Арабияда Гавар (II ... және ... (4,1 ... Кувейтте
Бурган (9.9 млрд.г); Иракта Куркук (2,2 ... және ... ... ... Боливар (4,8 млрд.т), Лагунильяс (1,5 млрд.т); Алжирде
Хасси-Ме-Сауд; Иранда Ахваз (2,4 млрд.т), Маруп (2,2 млрд.т) Гечсаран ... және ... (1,9 ... ... ... АҚШ-та Продхо-Бей;
Қытайда Яэрся; Қазақстанда Каспий теңізіндегі Солстүстік Қашағанда (7
млрд.г); Теңіз (5-2 ... Жаңа жол. ... ... ... (Барлық
мұнай қоры 15,1 млрд.т); Ресей федерациясында ... ... ... ... ... ... Усинск; Әзербайжанда Нефтяные камни;
Мексикада Чикогенек (1,6 млрд.т).
Мұнайды өндіру басқа жанғыш қазбаларға қарағанда ... ... ... іске ... және ... өңдеп, өте көп әртүрлі
бағытта пайлаланылатын өнімдер алады. Сондықтан, дүние жүзі ... ... ... ... көбі ... ... тиетіні кездейсоқ
емес. Кез-келген мемлекеттің ... ... ... ... ... байланысты.
Дүние жүзі бойынша мұнай өндіруде ең жоғарғы көрсеткішке
3114 млн.т 1979ж. жетті, одан ... бұл ... 1985ж. ... ... ... ... ... елдер арасында мұнай өңдірудің ең жоғарғы
көрсеткішері 1985ж. былай ... ... ... 624 (1988ж.) - 595
млн.т; Сауд Аравияда 490 (1980ж.) - 170 млн.т; АҚШ-та 474 ... - ... ... 300 ... - 111, Иракта 168 (1979ж.) - 70 ... 194 ... - 88 ... ... 114 ... - 73 млн.т;
Ливияда 160 ... ... 151 ... млн.т; Канадада 100
(1973ж.) - 72 млн.т; Ұлыбританияда 1,2 (1975ж.) - 123 ... ... ... - 133,5 ... ... ... 143 млн.т (1985ж.).
Мұнайды жер қойнауынан алу үшін оны іздеу және ... ... тік ... ... бірақ қазіргі техниканың жетістігі
қандай бұрышпен болса-дағы, жанама төтендерді де ... ... ... ... бұзу үшін ... ... көбінесе шар
тәрізді, қолданады. Олар тиісті конустардан тұрады, ... ... ... майдалайды және ұнтақтайды. Соңғы кездерде алмаз
қашауларын қолдана бастады. Жұмыс ... ... ... ... ... ... қалып немесе барлық бұрғылау құбыр жүйесін ... ... ... ... ... ... ... бұрғыны қолданып іске
асырады. Мұндай жағдайда қашаумен бірге төтел бойына көп ... ... ... қозғалтқышын түсіреді, олар қашауды іске қосады. Бұл ... ... ... газ және мұнай бұрғылауында көп қолданады. ... ... ... оған ... құбырлары арқылы сазды ерітінді
жіберіп, ығыстырып шығарады. Бұл ... ... ролі өте зор. ... тетелден жыныстар шығарылады бұрғылау инструменттері суыйды,
төтелдің тік беті цементтеледі, бұл оның ... ... және ... және ... ... ... болдырмайды. Одан бөлек, сазды
ерітінді турбиналы бұрғылауда турбина мен ... іске ... ... ... ... және газ бұрғылау төтелдерінің, ... ... өсу ... ... 6-7км ... ... Келешекте ол
10-15км де жетеді деп күтілуде.
Төтелдің тереңдігінің ... ... ... да ... болады.
Кейбір құбырдың ұзындығы 6-10м. Құбырдың екі басында да ... ... ойық ... ... ... Бұрғылау құбырларынан бөлек
төтелге, диаметрі үлкен (426мм) қаптама болат құбырларды, стволды бекіту
үшін, ... ... ... осы ... ... ауыр ... механизм күшімси атқарылады.
Төтел өнім қабатына жеткенде одан жоғары жағынан құбырлар шоғырымен
ысырмамен және ... ... ашық ... ... үшін, пайдаланушы ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы 25 МПа дейін және одан да жоғары
қысымға төтен бере алады. Одан ... ... ... ерітіндіні сумен
ауыстырады және төтел, онда қысымның төмендеуінен, артылады. Мұнайдың
төтелге ... ... үшін ... ... ... құбырларды оқтармен
немесе торпедалы бұрғылап, тескішпен агқылайды.Мұнай мен газ, кен ... ... ... ... және ... ... ... болады. Бұл қысым мұнайды өндірген сайын ... ... ... ... су ... ... ... компрессормен
газ жібереді.
Мұнай қабатындагы қысым жоғары болса, онда мұнайды өндіруді арматура
тиегі арқылы фонтандық әдіспен ... Бұл ... ... ... ... ... жер ... өзіндік қысыммен түседі. Егер қабатта
қысым аз болса, онда ... ... ... ... ... ... құбырлар арасындағы айналма кеңістік арқылы, 5 МПа дейін
қысыммен табиғи газды жібереді.Бұл газ ... ... ... ... ... Бұл оның пайдалану құбырларының колоннасына түсуіне
көмектеседі. ... ... әдіс ... ... ... кен ... ... сурет. Мұнайды штангалы терең ... ... ... қондырғысының
жүйесі: 1 – сорушы қақпақ; 2 – басушы қақпақ; 3 – сорапты ... 4 ... 5 – ... 6 – ... 7,8 – кривошип – штунды механизм;
9 - қозғалтқыш .
1.2. сурет. Ортатебуші түсірілуші электр сорапты қондырғысының жүйесі; 1 –
электроқозғалтқыш; 2 – ... 3 – ... ... 4 – сүнгіру сорабы; 5 –
кәбіл; 6 – ... ... 7 – ... ... 8 – ... 9 ... ... өндірудің үшінші әдісі, терең сорапты әдіс. Ол терең
төтелдерді пайдаланғанда және , ... ... ... ... іске асырылады. Поршенді сорап төтелге ... ... ... арқылы тербелуші станокпен қосылады. Теңгеруші тербелуші -
станок электр қозғалтқышымен іске ... және ... ... ... ... өне бойы ... тұрады да, мұнай
жер бетіне аійдалады. ... ... ... типтес электр
қозғалтқышымен істейтін сыртқа тепкіш сораптар қолданыла бастады.
Штангалы сораптармен (1.1. сурет) мұнайды көтеру үшін ... ... және ... ... 1 бар, ... ... Цилиндрде итеруші
қақпағымен 2 плунжер жоғары және төмен жылжиды. Плунжер жоғары қозғалғанда
итеруші қақпақ ... ... ... оған ... ... ... қысушы
әсер етеді, ал сорушы қақлақ ашық болады. ... ... ... ... қақпақ жабылады, ал жоғарғы итеруші қақпақ ашылады. Цилиндрден
сұйықтық плунжердің үстіндегі кеңістікке ауысады. Мұнай ... ... ... ... Плунжерге, тербелуші-станок балансирінен 6 қайту-үдемелі
қозғалысы, сораптың болаттан ... ... мен ... ... терең сораптардың, төтел тереңдігі 200-400м
болғанда, ... 500м ... ал ... 3200м дейін болғанда ... көп ... ... өңдірудің штангасыз сораптар қолданып іске асырылатын да
әдістері бар. Мұндай жағдайда сорапқа төтел бойымен арнайы ... ... ... сұйық басқа ағыммен электр энергиясын қосады. Біздің елде
сыртқы электр сораптарымен істейтін, қондырғылар көп ... ... ... мұнайдың 1/3 алынады. Ішінде электр сорабы бар
қоңдырғы (1.2. сурет) төмен түсірілуші ) ... ... көп ... және ... ... ... ... құбыр арқылы түсірілетін,
тұрады. Жер бетіңде басқару стансасын және трансформаторды орналастырады.
Техиика мен тсхнологияның өсуінің ... ... ... мұнай
қабаттарынан, олардағы бар мұнайдың жарымынан аспайтын мөлшері ғана
өндіріледі. Мұнай қабатарының ... беру ... ... ... ... ... жүргізілуде. Мұнай өндіруді көбейтуге
бағытталған, мұнай ... ... ... ... ... қабатқа жылумен
әсер ету және басқа әдістер өндірістерде ... ... ... ... ... ... өндіріс салаларында
мәні өте үлкен. Мұнайдан көптеген сұйық отындар (бензин, керосин, реактив,
дизель, ... ... ... ... және ... ... нарафин, техникалық көміртегі (күйе), битумдар, ... және ... ... ... ... ... ... алынатын жеңіл алкаңдар жәпе алкендер сұйық және
қатты ... жеке ... ... одан әрі химиялық
өңдеудің (мұнай химиялық синтездің) өте құнды шикі ... ... ... ... ... ... әр ... пластмассалар, жасанды талшықтар,
шайырлар және каучуктер, жасанды беттік - ... және ... ... ... улы ... жеке ... қышқылдар,
спирттер, альдегиттер және кетондар алады.
Мұнай шикі затын қолдану, көп мөлшерде тамаққа жұмсалатын, ... ... ... ... ... ... ... жаңғыш газдар негізінен метаннан, этаннан, ... ... ... кейбір кездерде сұйық көмірсутектерінің қоспасы болады.
Табиғи жанғыш газдардың кен ... ... ... қазбалармен
байланыссыз, газдар жиынтығынан тұратын газды кен ... ... ... еріген немесе мұнай кенінің бетнде газ шапкасы деп
аталатын газмұнайлы ... газ ... ... ... ... ... ... газдар, мұнай сияқты, бірінші кезекте энергетикалық
отын есебінде көп пайдаланады, оның 10-ақ %-ті ... ... ... Ол металлургия, цемент және шыны ... ... ... және коммуналды шаруашлық қажетінде көп ... ... ... ... ... және табиғи органикалық шикізат, олар
келешекте химия технологиясында көп қолдану табуы керек.Соңғы ... және ... ... ... отыны есебінде қолдану табуда.
Табиғи газдың дүние жүзілік барланған потенциалдық қоры
282 трлн м3 оның ... қоры 92 трлн м3 ... ... ... ... ... ... 40% бұрынғы КСРО үлесіне, 25% жақын және Орта
Шығыс елдер үлесіне - кіреді. ... КСРО – ең ... газ кен ... ... ... ... Заполярное, Ямбурское ... ... - ... ... - ... ... Шебелинское, Коми Республикасында - Вуктыльское. ... ... ... ... ... газконденсат кен
орындары жатады. Қарашығанақ өзінің қоры жөнінен Солтүстік Америкадағы Пред-
Хоббей кенішінен кейін ... орын ... Оның қоры 1 трлн 300 млрд ... 10-15 ... ... 150 ... ... Қарашығанақ газының
1м3 1050г конденсат бар. Жер бетінде мұндай кеніш жоқ. Бұл өте ... одан ... ... өнім ... ... ... газдың үлкен кен орындары Алжирде (Хасси-Рмель), ... ... ... Иранда (Парс, Кангаи және
Пазанум), Қатарда, Абу-Дабиде, Сауд Лравияда және ... ... ... дүние жүзінде өндіру деңгейі 1985ж. 1652 млрд м3 ... ... ... ... ... ... 600, ... 485, Канадада
85, ГФР-да 1986ж. 20, Нидерландыда 76, Ұлыбританияда 42, ... ... 28, ... 20, ... 15, ... 14, ... 32,
Қытайда 13, ГДР-да 13, Венгрияда 7, Польшада 6 млрд м1 газ өндірілді.
Табиғи газдарды төтелдер арқылы ... ... ... ... пайдаланылады. Газ жер бетіне шығу үшін газ ... ... ... ашу ... ... ... шығу жағдайында қабат
энергиясы тиімді пайдаланбайды, төтелдің бұзылуы мүмкін. Сондықтан ... , ... ... ... ... барып, шектейді. Газ кен
орындарын пайдалану соңғы 20-25 жылдары үлкен қарқынмен өсіп ... ... ... 80-90% өндірілуде.
Кен қабатының мұнай беру ... және оны ... ... мұнай мөлшерінің, оның алғашқы кендегі қорына қатынасын мұнай
беру коэффициенті деп ... ... беру ... ... ... ... ... және мұнайдың өзінің
қасиеттеріне, кенді пайдалану ... ... ... ... іске қосу ... және т.б.) байланысты. Мұнай өндірудің әр түрлі
режимдері болады: серпімді еріген газ ... газ ... ... су ... ... беру коэффициентінің ең төменгі мәні еріген
газ режиміне тән. Су ... ... ... ... беру коэффициенті
жоғары, сондықтан , мұнайды кен қабатынан өндіруді көбейту және қабаттың
мұнай беру коэффициентін көтеру ... ... су беру ... ... ... ... нұсқа шеңберіндегі және ішкі ... ... ... нұсқа сыртындағы суландыруда олар ... ... су ... сыртқы нұсқада» 300-500м ... ... ... ... ... Бұл әдісті үлкен емес кен орындарында,
өндіруші төтелдер қатарлары 3-4 көп емес ... ... Бұл ... - ... ... ... оның ... шеңберге кетуі арқылы,
шығынның көп болуы. Нұсқа шеңберінде суландыру ... кен ... ... ... ... бұл жағдайда төтелдерді мұнай кен ... ... ... ... ... Ішкі ... суландыруда,
қабатты тығыздаушы төтелдердің ... ... ... ... бір ... ... төтелдердің екі-үш қатары
келеді.
Қабатқа сумен әсср ету әдісін пайдалану мұнайдың геологиялық қорын
толық өндіруді қамтамасыз ете ... жер ... ... ... ал
тұтқыр мұнай кен орындарында - барланған қордың 85% дейін ... ... ... беруін көтеру үшін соңғы жылдары ... әсер ... ... ... - ... ... ... активтік заттарды (БАЗ),
полимерлерді, еріткіштерді) эмульсияларды және басқа ... ... БАЗ ... суды ... мұнай-су шекарасында
беттік кернеу төмендейді, Мұнайдың қозғалтқыштығы «өседі және оның сумен
сығысып шығуы жақсарады. Полимерлерді ... ... ... ... ... ... ... ығыстыруын жақсартады.
Қабатқа әлсіз сілті ерітінділерін жіберу, ... ... ... көп мұнайларды ығыстыруда тиімді. ... ... ... ... ерітінді шекарасында беттік
кернеу едәуір кемиді.
Мұнай өндірудің ең тиімді ... бірі ... ... ... ... СО2 ... еруі оның тұтқырлығын азайтады,
көлемін ... бұл ... ... ... ... ... оның
жылжуына ыңғайлы жағдай жасалады.
Тұтқыр мұнай кен орындарының тиімділігін арттыруда, кен ... әсер ету ... ... рөлі өте ... ... ыстық су
беру, бу беру және ішкі қабаттағы жану. Жылу мен әсер ету ... ... кен ... қабаттарының мұнай беруін күрт көтереді: Сахаліш
аралығындағы, ... ... кен ... Комп ... кен орнының және т.б. ... ... ... ... ... ... ол ... және судың тұтқырлығының қатынасы; ол көп
болған сайын, ... ... ... жоғары. Жоғары тұтқырлы мұнайларға
жылумен әсер ету. Бұл қатынасты 30-50 есе ... ... ... ... ... арттыру үшін кен орнына тікелей әсер
етумен бірге, әртүрлі химиялық, физикалық және ... әсер ету ... ... ... ... ... ... түсетін қышқыл
күммен байланысқан карбонат жыныстарымен әрекеттесіп, жынысты ерітеді, бұл
тесіктер ... ... және ... ... көтереді.
Төтелдерді газқышқылымен әрекеттеу әдістері. Кенжар алаңына термохимиялық
және термогазохимпялық әсер ету қазір өте ... ... ... ... ... ... бұл әсер
қабатта жаңа жарық түзеді де Кенжар алаңның өткізгіштігін ... ... ... оған ... ... ... ... арқылы іске
асырады.
1.3. Мұнай оңдеу ондірісінің өсу дәуірлері. ... ... мен ... тау ... бөлінуі туралы ойлар әртүрлі
дәуірдегі қол жазбаларда кездеседі. Геродот ... ... ... ... Плутарх, Илиний (біздің дәуірге дейінгі І ғасырда) және басқа
ғалымдардың ... ... кен ... Өлік ... жағасында,
Сирияда, Персияда, Иидияда, Жерорта мен Каспий теңізінің жағалауында және
Амударья жағалауында барлығы келтіріледі.
Ерте заманан бастап ... отын және ... алу үшін ... ... ішкі мұнай құйылатын болғандықтан оның ең тиімдісі жеңіл
мұнай ... ... ... ... ... ... ... ауыр мұнайды айдан
шырақ отынын ала бастады. Сондай ... ... ... ... ... (ХҮІ ... Закавказда, Батыс Украйнада, Ухта өзенінің бойында
пайдаланды. 1821-1823 жж. Солтүстік Кавказда Моздок қаласының аймағында аға-
інілі Дубининдер ... ... ... ... ... ... қоты. Англияда мұнайды айдауды 1848ж. бастады, ал ... ... ... ... ... ... қондырғысы 1860ж. Іске
қосылады.
Бірінші айдау қондырғыларындағы негізгі аппарат, оқтын-оқтын ... ... ... ал ... ... ... өнім ... керосині
болды. Жеңл бензин фракциясын және ауыр қалдықты – мазутты, басқа пайдалану
жолы болмағандықтан, жағын жіберетін. Бірінші мұнай ... ... ... кен ... Восбойников 1837 ж. Іске қосты.
Оқтын-оқтын жұмыс істейтұғын ... XIX ... ... ... ... В.Г.Шухон және Н.Н.Елин ойлап тауып іске ... ... ... куб батарейлері ауыстырды. 1876ж. сұйық отынды
жану үшін форсунканы ойлап ... бұл бу ... үшін отын ... ... ... ... Сол жылы орыстың ұлы ... ... ... ... ... екендігін дәлелдеді. Осының
нәтижесінде мұнай майлары осыған дейін кейбір салаларда пайдаланым ... және мал ... ... ... да ... ... және басқа
кейбір мемелекеттерде мұнайдан майлар өндіретін зауыттар салына бастады.
1890ж. В.Г.Шухон және С.П.Гаврилов үздіксіз жұмыс істейтұғын ... ... ... ... ... ... Бұл ... отпен
қыздыратын иілген құбырдан, буландырғыштан, тектификациялаушы, колоннадан
және жылу ... ... ... Бұл ... ... ... ... еді. 1910 ж. кейін ... ... ... қондырғыларын
барлық елдерде де көп қоладана бастады.
XX ғасырдың бірінші жартысындағы ... ... ... өсу
жолдары. Мұнай өндеу өндірістінің өсуінің бастапқы дәуірі мұнайды алғашқы
бірінші ... ... ... ... ... ... ... бастапқы бар запарды гапа бнлді. Одап прі ... ... ... ... ніс ... пнімдердіц ІШ.ІІ і.імі.іп ... ... да ... ... көтеру мақсаті.шда, мүпаіі өпімдеріп екіпіііі вцдеу
ироцсстеріпси оікічс басгады. Нкінші процсстер, мұнайды алгапіқы ... ... ... ... термиялық және химиялық пдісісрді
қолдаиумен сшіатталады.
Мүпаіі ицдеудіц екішііі ііроңсси'|іііііц и.чіриялык нсі ичсрш ... ... ... ... XX ... бірішпі жаргі.ісыида басгалды. Ікмічіш
өндірудіц ік-і ічгі іірпнціш ісрі ... ... ... гсрмиялі.іқ
крокіші исн алуда чсрі к-.чісп. ал І9ІЗж. ЛҚПІ-та гачоііл (|іракцшіларі.пі
кысьіммоі гсрмпячык крекппі ... ... ... ііко косыліап.
XX гасырдыц 20-30 жж. авгокөлік қсічіалгқыіпгарыныц сыгу дпрсжссіпіц өсуіпс
баіілапысты бсігчіішіц догопацпяі а карсі.і ... ... ... ... ... ... бспчппдер алу үіпііі осы ксчсцде
мүпаіідмц оріа ... ... ... капықііаі ап
кі^мірсу юк ісрімеіі ичобуіаиды алкіілдеу. С",-С4 алкі.чідорлі ... ... іс ... ... ... ... ... өіиісуді кішіпрім зауытгарды іскс асі.ірді.і. Көп зауыггар
шсг ел ... ... ... 1918ж. ... ... ... мсішііі інс өтгі. 1>ас мұнай компгсгі қүрылды. ... ... ... ... і. Грочііый.чагі.і. Фсрганадагы, Доссор мсп Мақапаіі.і
Мұнай нпдіру жппс өіідеу «илірісісрі бүчылді.і, оііімді ач бі*рді. ... і.і ... & кен ... ... ... аіідаіігын қүбырлар
юлык қалпыпа кслгірілді, одан ксіііи жаца өидіріс орыиларын салу басталды.
Бірінші ... ... ... өріс ... ЗОж. ... Ишпмбаііда,
Сызрапда, Самарада жаңа мүмаіі нц.чсу ... іары іскс ... ... іско ... ... Ьаку ... аймагындагы
мұнай кен орыидарыиыц іске қосылуі.ім(.чі іапа
ЛК-6У ... ... ... ... құрастырудың тиімділігі оларды пайдалануда дәлелденді. Ішікі ЛК-
алынатын 6У ... ... ... өз ... тұрған Көп елдерде жасанды сүйық отын
(ЖСО) алу ... ... 2,6 есе, ал ... ... ... 1930-1940 жж. дүние жүзінің көн елдерінде, әсіресе
қысқартады, еңбек өнімділігіи екі есе ... ... 8 ... ... көмір мен сланцінің ЖСО ... ... алты МӨЗ ... ... ... 1980 ... ортасыңда мұнай өндіру
деңгейі тұрақтанды (1985ж. 595 млн. т ... ... Бұл ... қоры ... өте ... шикі затты толық
және
терең өңдең ... ... ... ... ... ... ... ... ... алқантарда ... ... ... ... ... оны ... ... ал Батыс Сібірде түрақтанып барын, кейін өндіру
көлемі
кеми ... ... ... ... ... мен
континентальді шельфтердегі ... газ ... ... ... Жаңа ... ... өндіру қүны,
әсіресе шельфте, қазіргі қүнынан ... ... ... ... шікі ... тиімді
пайдалану ... ... ... кеми ... өндірілген мұнайдың қымбатқа түсуі
және сүйық отын мен майларға сүраныстың ... ... ... өте тиімді пайдалапу ... ... ... ... ... ... қазандықтарда) пайдалануды өте ... ... ... ... ... ... аз ... тиімді тұрін ... ... ... ... өнімдеріи жіпіап қайта өнідеп
қолдану қажет; мұнай және ... ... ... орындармен (мұнай кен орындарында, МӨЗ) қабат,
пайдаланушыларды да ... ... ... ... ... ... термиялық және химиялық әдістермен мұнайдаи, оның бастапқы
құрамындан мөлімерден 1,5-1,8 есе кен ... ... ... ... туындайды.
Мұнайды терең өңдеу құжатын іске асыру үшін шикі затты жақсылап дайындау,
олардан катализатордың активтігін ... ... ... ... жэие ... ... ... Терең өңдеуге
керекті қондырғылар үшін, жоғары қысымдарда және ... ... ... сутегі ортасында жұмыс істеуге есентеліен ... ... ... мен майларды өндіру үіпін мұнайдап басқа шикі зат тұрлерін
пайдалану өте ... ... ... ... кезде автомобнль
қозғалтқыштарында отын есебінде бсіпиішіц орнына ... ... ... және
сүйық іазды (ііроиаи жонс бугаиды) көн қолдана ... ... ... тері

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнай және газ өндірісіндегі экологиялық проблемалар7 бет
Қазақстан Республикасының мұнай-газ өндірісінің өркендеуі5 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет
Күкіртсутекпен тазалау қондырғысы44 бет
Мұнай-газ саласындағы инвестициялық-инновациялық даму проблемалары110 бет
Сұйық мұнай газды пайдалану35 бет
Табиғи, ілеспе газдар және оларды өңдеу мен тазалау әдістері20 бет
Қазақстандағы отын - энергетика өнеркәсібінің дамуына қысқаша тарихи шолу71 бет
Қазақстанның қазба байлықтары4 бет
Мұнай мен газды өндіру техникасы мен технологиясы16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь