Кедейшілікпен күрестің теориялық негіздері

КІРІСПЕ 3
I тарау. КЕДЕЙШІЛІКПЕН КҮРЕСТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 8
1.1 Әлеуметтік саясат концепциясы 8
1.2 Кедейшілік әлеуметтік.экономикалық құбылыс ретінде 3
1.3 Кедейшілікпен күрестегі әлеуметтік саясаттың әлемдік тәжірибесі. Чили, Германия, Швеция, Нидерланды, Қытай 9
ІІ тарау. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КЕДЕЙШІЛІКПЕН КҮРЕСТЕГІ МЕМЛЕКЕТТІҢ ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТЫ 35
2.1 Қазақстандағы кедейшіліктің әлеуметтік.мәдени ерекшелігі. Қазақстандағы кедейшіліктің құрылымы 35
2.2 Қазақстан Республикасының әлеуметтік саясаты 41
2.3 Әлеуметтік саясаттың экономикалық басымдықтары 54
2.3.1 Жұмысбастылық саясаты 55
2.3.1 Салық саясаты 61

ҚОРЫТЫНДЫ. 65
СІЛТЕМЕЛЕР: 69
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ: 72
Кедейшілік мәселесі адамзат тарихындағы қоғамның объективті құбылысы ретінде әрқашанда болған. Кедейшілік бұл қоғамдағы теңсіздіктің көрінісі, ал теңсіздіктің болуы табиғаттың заңдылығы. Бұл мағынадағы теңсіздік қоғамның белгілі бір топтарының үлесіне тиесілі қоғамдық байлықтың көлемі, қандай да бір ресурстардың шоғырлануы. Осы байлықтар мен ресурстардың белгілі бір топтардың қолында шоғырлануы қоғамды түрлі деңгейлі қабаттарға бөледі.
Жалпы алғанда кедейшілікпен күрес барлық мемлекеттерде, барлық замандарда жүргізілген. Қоғамда бай таптың үлесі артқан сайын кедейліктің өткірлігі тереңдей түседі, және онымен күрес те басымдыққа айналады. Бұны дамыған елдердің тәжірибесі дәлелдеп отыр.
Кедейшілік проблемасын, және оны шешуге қатысты мәселелерді, ондағы мемлекеттің алатын орны туралы өз заманында бірталай ғалымдар қарастырған болатын. Солардың ішінде алғаш болып кедейлікті эмпирикалық жағынан зерттеген, және кедейшілік шегін анықтаған Дж.Бут пен Ч.Раунтри болдды. Сондай-ақ кедейлікті А.Смит, Т.Мальтус, Д.Рикардо сияқты ұлы ойшылдар өндірістік дамудың нәтижесінде міндетті түрде туындайтын құбылыс ретінде сипаттаған. Т.Мальтустың айтуы бойынша, кедейлік халықтық шектен тыс өсуі мен азық-түліктің жетіспеуі болғанда орын алады. Яғни, кедейлік адамзаттың тым көбеюіне байланысты және оның туындауына кедейлердің өздері кінәлі деген ой айтады. Т.Мальтустың көзқарасы бойынша, мемлекеттік көмек жүйесі осындай адамдардың санын тек қана арттырады, бұл процесс аштық, әртүрлі аурулар, соғыс сияқты тиімді «көмекщілер» арқылы реттеліп отырады.
ХІХ ғасырдың француз ғалымы д`Оссонвиль пауперизм проблемаларын қарастыра келе, «мемлекет қайырымдылық жасаушы болуы керек» деп санаған, ол міндетті мемлекеттің қолдауы қажет етілетін жағдайлардың үш негізгі типін бөліп көрсетеді: ауру-сырқат, төтенше жағдай, кәрілік». Тұлғаның өмірлік сценарийінің өзгеруіне ықпал ететін осы объективті факторлар пауперизмге қарсы бағытталған шараларды жасау кезінде мемлекетпен ескерілуі тиіс болды. Ғалымның пікірі бойынша, мақсаттық бағдарламалар мен қаржыландыру қажет, және олар муниципалитеттер құрылымы арқылы жүзеге асуы тиіс. Мемлекеттік қайырымдылық мәні осында деп табылды.
Вильгельм Гумбольд – неміс философы, жазушы және мемлекет қайраткері мұқтаждарға көмек ісінде мемлекеттің рөлін либерализм позициясынан қарастырды. Оның көзқарасы бойынша, мемлекеттің негізгі функциялары сыртқы шекараны қорғау, ішкі тұрақтылықты қамтамасыз ету, тәртіпті қамтамасыз етуі болуы тиіс. В.Гумбольд мемлекеттің адамның жеке өміріне араласуына қарсы болды, ол мұнда адамдардың құқығы бұзылады деп көрсетті, ал екінші жағынан, осы арқылы мемлекет инициативаның жоқтығының, зиянкестіктің және қайыршылықтың орын алуына жол береді деп санады: «мемлекеттің көмегімен үнемі күтуден шығатын зиянды салдарын тәжірибе іс жүзінде көрсетуде, атап айтқанда: өзіндік әрекеттің жоқтығы, жалған мақтаныш, әрекетсіздік, қайыршылыққа дейін»
1. М.В.Фирсов. «История социальной работы». «Академический проект», Москва, 2004.
2. Т.М.Рогачева. «Социальная политика». «Евразия», Алматы, 2000.
3. М.С.Әженов, М.С.Садырова. «Кедейлік социологиясы». «Қазақ университеті», Алматы, 2004.
4. Л.В.Дьякова. «Социальная политика по преодолению бедности в Чили». // «Латинская Америка». №9, 2005.
5. «Социальный менеджмент», Учебник под редакцией Д.В.Валового. – Москва, «Интел-синтез, 1999.
6. Волков А.М. Швеция социально-экономическая модель // М.: Мысль, 1991.
7. «Основы социальной работы». Учебник / Отв.ред. П.Д.Павленок. – 2-е издание, испр. И доп. – М.: «ИНФРА-М, 2001.
8. Байгереев. «Нидерланды – суть реформы социальной защиты – стимулирование трудовой активности». // М. 2004.
9. Галямова В.Ф. «Китай: реформы, их результаты и перспективы страны в ХХ1 веке» // Аналитик. – 2004. - С. 3-5.
10. Жаназарова З.Ж. «Современная семья в Казахстане и ее проблемы». Алматы. «Қазақ Университеті», 2004.
11. Халықтың тұрмыс деңгейі және Қазақстан Республикасындағы кедейлік. Статистикалық мониторинг. Алматы, 2005.
12. Адам дамуы туралы есеп. Қазақстан-2005, Алматы - 2005, 32-34 б.
13. Қазақстандағы адам дамуы: Оқулық / Жалпы ред. басқарған Н.Қ.Мамыров және Ф.Акчура. – Алматы: «Taimas Printhouse», 2004, 103 б.
14. Адам дамуы туралы есеп. Қазақстан-2005, Алматы - 2005, 34 б.
15. «Социальная политика и бедность». // Саясат, №3-4, 2002, 4-5 б.
16. Трудный поворот к рынку / Под ред. Л.И. Абалкина. – М. Экономика, 1990.- 292-296 б.
17. Агафонов А.Н., Менлибаев К.Н., Туганбеков К.М., Черная Г.Б. Социальная работа: теория и технологии. - Астана:. Парасат әлемі, 2005.- С.54-55.
18. Агенство РК по статистике информирует о выплате государственных социальных пособий в Республике Казахстан // Труд в Казахстане.- 2004. - №4.- С.30-31.
19. Ведомости Парламента РК. 1997. - №11.- 154c.
20. Черная Г.Г. Социальная защита малообеспеченных граждан // Вестник КазНУ. Серия психологии и социологии. – 2004.- №3.
21. Методика назначения социальных выплат из системы обязательного социального страхования. Информационно-разъяснительная работа фонда // Экономика и статистика. – 2006. - №4.
22. Государственный фонд социального страхования – первые результаты деятельности. Информационно-разъяснительная работа фонда // Труд в Казахстане.- 2005. – июнь.
23. Сансызбай Жолдасбаев – "Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры" АҚ президенті. «ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТТЫҢ ӘЛЕУЕТІ Сақтандыру жүйесінің жұмысынан аңғарылып отыр» http://www.enbek.kz «Егемен Қазақстан» газеті» №31-32 (25004), 2 ақпан 2008 жыл.
24. А.А.Зуйков. «Транформация политики занятости». Казахстан в эпоху глаболизации: экономика, образование, право: Материалы международной научно-практической конференции. Апрель 2004 – Т 1. стр. 288-289
25. А.Сейсенова. «Налоговая политика РК и социальная защита населения» // Саясат №1, 2003, 66 бет.
26. Юсупов М.Т. «Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнес мәселелері». Келешек-2006: Студенттер және жас ғалымдардың республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясы еңбектерінің жинағы. – Жезқазған: АО ЖезУ, 2006. – үшінші кітап – 195-197 б.
27. Исаева А.Т. «Салық саясаты мемлекеттің әлеуметтік саясатын жүзеге асырудың негізі ретінде». // Казахстан в эпоху глаболизации: экономика, образование, право: Материалы международной научно-практической конференции. Апрель 2004 – Т1. 333-341 б.
28. Кравченко А.И. Социология: учебник. «Академический проект». М. – 2003. с. 354-368.
29. Кравченко А.И. Социология. Учебное пособие. «Деловая книга». Екатеринбург, 1998, с. 233-253.
30. М.С.Аженов, Д.Э.Бейсенбаев «Социальная стратификация в РК». «Білім», Алматы, 1997, с. 103-110.
31. Х.Сансызбаева. «Новые подходы к управлению системой социальной защиты». // Саясат №5, 2004, 69-74б.
32. Г.Мурзатаева. «Мероприятия и этапы по реформированию системы социальной защиты населения». // Саясат №11, 2002, 23-24 б.
33. Г.Сыдықбаева. «Бәсекеге қабілетті экономика халықтың өмір сүру дәрежесін арттырудың қайнар көзі». // Саясат №12, 2004, 59-60 б.
34. Мухтарова К.С. «Анализ профиля и социального состава бедных в переходной экономике Казахстана». // Саясат май 2001, 58-61 б,
35. Мухтарова К.С. «Современная модель стратификации казахстнаского общества». // Саясат №11, 2002, 17-22 б.
36. К.Мухтарова. «Модель измерения экономического неравенства и сбалансированного решения проблем бедности населения». // Саясат №1, 2004, 66-70 б.
37. «Қазақстандағы кедейшілік себептері және оларды шешу жолдары». БҰҰДБ, 2004, 48-51 б.
38. Жуматай И. !ҚР кедейшілікке қарсы күрес....» // Саясат №12, 2007 70-76 б.
39. Бекхожаева А.К. « Уровень жизни и проблемы бедности. Исследования мирового опыта». // Саясат №3, 2002, 19-22 б.
40. Х.Сансызбаева. « О новых подходах к оценке бедности в РК» // Саясат №7, 2004, 43-46 б.
41. http://kz.government.kz Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 – 2009 жылдарға арналған бағдарламасы туралы баяндама.
42. http://www.newzzz.kz «В Казахстане становится все меньше бедных людей». Астана. 12 декабря. ИНТЕРФАКС-КАЗАХСТАН.
        
        МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ 3
I тарау. КЕДЕЙШІЛІКПЕН КҮРЕСТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 8
1.1 Әлеуметтік саясат концепциясы ... ... ... ... ретінде 3
1.3 ... ... ... ... ... ... ... Швеция, Нидерланды, Қытай 9
ІІ тарау. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КЕДЕЙШІЛІКПЕН КҮРЕСТЕГІ МЕМЛЕКЕТТІҢ ӘЛЕУМЕТТІК
САЯСАТЫ 35
2.1 ... ... ... ... ... құрылымы 35
2.2 Қазақстан Республикасының әлеуметтік саясаты 41
2.3 Әлеуметтік саясаттың экономикалық басымдықтары 54
2.3.1 ... ... ... ... ... ... ... 69
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ: 72
КІРІСПЕ
Кедейшілік мәселесі адамзат тарихындағы қоғамның объективті құбылысы
ретінде ... ... ... бұл ... ... көрінісі,
ал теңсіздіктің болуы табиғаттың заңдылығы. Бұл ... ... ... бір ... ... ... ... байлықтың көлемі,
қандай да бір ресурстардың шоғырлануы. Осы байлықтар мен ... бір ... ... ... қоғамды түрлі деңгейлі қабаттарға
бөледі.
Жалпы алғанда кедейшілікпен күрес барлық ... ... ... ... бай ... ... ... сайын кедейліктің
өткірлігі тереңдей түседі, және онымен күрес те басымдыққа ... ... ... ... ... ... ... және оны шешуге қатысты мәселелерді, ондағы
мемлекеттің алатын орны туралы өз заманында бірталай ғалымдар қарастырған
болатын. ... ... ... ... ... эмпирикалық жағынан
зерттеген, және кедейшілік шегін анықтаған Дж.Бут пен ... ... ... А.Смит, Т.Мальтус, Д.Рикардо сияқты ұлы ... ... ... ... ... ... құбылыс ретінде
сипаттаған. Т.Мальтустың айтуы бойынша, ... ... ... тыс ... азық-түліктің жетіспеуі болғанда орын алады. Яғни, кедейлік адамзаттың
тым көбеюіне байланысты және оның туындауына кедейлердің ... ... ой ... ... ... ... ... көмек жүйесі
осындай адамдардың санын тек қана арттырады, бұл процесс аштық, әртүрлі
аурулар, соғыс ... ... ... ... реттеліп отырады.
ХІХ ғасырдың француз ғалымы д`Оссонвиль пауперизм проблемаларын
қарастыра келе, «мемлекет қайырымдылық жасаушы ... ... деп ... ... мемлекеттің қолдауы қажет етілетін жағдайлардың үш ... ... ... ауру-сырқат, төтенше жағдай, кәрілік». Тұлғаның өмірлік
сценарийінің өзгеруіне ықпал ететін осы объективті ... ... ... ... жасау кезінде мемлекетпен ескерілуі тиіс болды.
Ғалымның пікірі бойынша, мақсаттық бағдарламалар мен қаржыландыру қажет,
және олар ... ... ... жүзеге асуы тиіс. Мемлекеттік
қайырымдылық мәні осында деп табылды.
Вильгельм Гумбольд – неміс философы, жазушы және ... ... ... ісінде мемлекеттің рөлін либерализм позициясынан
қарастырды. Оның көзқарасы бойынша, мемлекеттің негізгі функциялары ... ... ішкі ... қамтамасыз ету, тәртіпті қамтамасыз етуі
болуы тиіс. В.Гумбольд мемлекеттің ... жеке ... ... ... ол ... адамдардың құқығы бұзылады деп көрсетті, ал екінші жағынан,
осы арқылы мемлекет ... ... ... ... орын алуына жол береді деп санады: ... ... ... ... ... ... ... іс жүзінде көрсетуде, атап
айтқанда: өзіндік әрекеттің жоқтығы, жалған мақтаныш, әрекетсіздік,
қайыршылыққа ... ... ... ... бірі ... баға
береді. «Әлеуметтік статика» деген еңбегінде ол кедейлік пен теісіздік
қоғамдық ... ... орай ... өсіп ... ... ... ... мүмкін болмағандықтан, бұл мәселені толық шешу мүмкін
емес. Г.Спенсер кедейлікті қоғамдық ... ... ол әр ... ... ... ... айтады. Бір адамдар ... ... ... ... екіншілері кедейліктің болуына өздері жол
береді. Ол, сонымен ... ... ... ... ... мүмкін
еместігін өзінің методологиялық тұжырымдарында көрсетеді. Кедейліктің ... түрі – ... ... ... тұлға дамуының қозғаушы күші
ретінде де бағалайды.
Э.Реклю «Байлық пен кедейлік» атты еңбегінде кедейліктің ең ауыр түрі
– қайыршылықты бөліп ... Ол ... өмір ... ... ... ... есептеп көрсете отырып, негізгі қажеттіліктерін
қанағаттандыра алмайтын адамдарды ғана кедейлер ... ... ... ... ... ... шарты – ауыл шаруашылығы мен
өндіріс өнімдерін қоғамның барлық қабаттарына бөлу
Гегель адамның кедейшілігінде оның қалыпты табиғи ... ... ... ... ... ... ... амалдар мен қаражаттарды көрмеді.
Кедейшілікке арнайы салық түрі ... ... ... жүйесін талдай
келе, ол мынадай шешімге келді: «Адамдарда белгілі бір талап-қажеттіліктер
болады, ... ... ... айырылады, олар өз еңбегімен
өзінің өмір сүруін ... ... ... құрметті құқығынан айырылады,
нәтижесінде ... ... орын ... Адамгершілік құндылықтарын
жоғалту егер де Шіркеу мұқтаждарға көмектескен жағдайда да орын ... ... ... ... да, ... орын беріп,
септігін тигізеді, өйткені олар ... ... ... ... ... ... қарсы болды, себебі олар
имманентті қарама-қайшылықтар тән болып келетін ... ... ... ... ... тұлға мен жалпы қоғам дамуының
осындай диалектикалық шарттарының бірі болды. «Ең жақсы жол ... ... ... ... ... жағдайына көну. Қайырымдылық
мекемелері не т.с.с. болған кезде адамдарда қорқыныш сезімі болмайды, олар
не ... ... соны ... ... ... сөз айта бастайды;
керісінше, кедейлік оларға ұяңдық ұялатады, және ... ... ... ... өз ... ... ... жұмыс істеуді қалайды».
Дюркгейм кедейшілік пен әлеуметтік қорғауға позитивті қарады, ... ... ... ... ... болды. Оның ойынша, әлеуметтік
ынтымақтастықта кедейшілік, оның ... ... ... ... бола
алмайды. Әлеуметтік ынтымақтастықпен тығыз ... ... ... ... ... бөлу ... ... осыдан шыға келгенде кедейшілік те орын алады. Кедейшілік әрқашан
адамдарды тәртіпте ... ... ... ... ... қалыптастырады, ол аномия мен әлеуметтік дезорганизациядан
моральді кепілдік ретінде қызмет атқарады.
Қоғамның ... ... ... ... Питирим
Сорокин адамның қоғамдағы статусын анықтайтын төрт ... ... ... ... білім, билік және престиж. Осы төрт көрсеткіш
адамның бай қабатқа немесе салыстырмалы ... ... ... ... ... ... қоғамды негізгі үш қабатқа бөліп қарастырады: бай ... тап және ... ... тап. Идеал тұрғысында қоғамның ромб ... ... ... ... ... табылады, яғни 10% бай қабат, 10%
кедей қабат және қоғамның ... ... – орта тап - 80%. ... ... ... ... ... тән. Ал өтпелі экономикалы
елдерге үшбұрыш тәріздес модель сәйкес ... Яғни ... ... ... аз ... одан ... біраз ғана орта тап, және қоғамның негізгі
қабатын құрайтын төменгі тап. Мұндай құрылысты ... ... орта ... ... ... ... ... жағдайына көңілі
толмайтын төменгі таптың үлесі басым ... ... ... 90 ... нарықтық шаруашылыққа өту кезінде дәл ... ... ... ... Бұған негізгі себеп ... ... ... ... салдарынан кәсіпорындардың жабылып
қалуы, халықтың жұмыссыз қалуы немесе қысқаруға ұшырауы орын алды. ... ... ... ... көзінен айырылуы кедейшіліктің кең ... ... ... ... ... ... әлеуметтік көмектің көлемі
де бұл кезде кедейшіліктің алдын-ала алмады. Бұл кезде әлі де бұрынғы Кеңес
заманының әлеуметтік қамсыздандыру принципіне негізделген әлеуметтік ... ... ... еді, ... ... байланысты ендігі жерде ол
да трансформацияға ұшырады. Әлеуметтік төлемдер бюджетке түсетін салық
есебінен төленеді, ал бұл ... ... ... ... ... де ... ... Елдегі жағдай дағдарыста болды. Осы ... ... ... ... міндет қаржы көзін табу болды. Осылайша,
шетелдерден инвестиция тартыла бастады, шетел инвесторларын қызықтырған
Қазақстанның мұнай-газ ... ... ... ... ... тек шикізат
өндіретін мемлекет болатын, елде өңдеуші кәсіпорындардың жоқтығы шикізатты
экспорттауға себеп болды. Осы бастамалармен Қазақстан біртіндеп ... ... ... ... ... Қазақстанның экономикасы 1998 ... ... ... ... 1998 ... бастап елдің экономикасы қарқынды
дами бастады, ... ... ... ... өсе ... Алайда, халықтың
көпшілігі кедейшілік жағдайына ұшырады. Бұрын Кеңес Одағында орта таптың
негізін құраған халық, жаңа ... ... ... ... айналды. Бұл
мәселені отандық та, ресейлік те ғалымдар өз зерттеулерінде атап ... ... ... сияқты ғалымдар. Бұл жылдары халықтың кедейленуі
жаппай құбылысқа айналды. Мемлекет экономикалық жағдайын ... ... ... ... ... ... елдегі кедейшілікпен күресті
қолға ала бастады.
Әлеуметтік мемлекетті құруды көздеп ... ... ... ... ... бұрынғы әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі
әлеуметтік қорғау жүйесімен алмастырылды. ... ... ... ... әлеуметтік қорғау жүйесі халықты негізгі қауіп-
қатерлерден қорғауға кепілдік береді: кәрілік, мүгедектілік, асыраушысынан
айырылған жағдайда. Осындай негізгі ... ... ... бере тұрып, әрбір азаматтың өзінің мүмкіншіліктерін іске асыруына,
өзінің иннициатива танытуына, өзінің жеке басының қабілеттерін ... ... ... ... ... Еліміздегі әлеуметтік
саясаттың негізгі міндеттері келесідей:
- табиғи және техногенді апаттар, ... ... ... зардаптарына мемлекеттік кепілдік беру;
- әлеуметтік ауыртпалықты азайтатын, белгілі бір өмір сүру
деңгейіне және оның ... ... ... ... ... бөлу және ... ұйымдастыру;
- өмір сүру деңгейін реттеу (салықтық құралдар, қайырымдылық
шараларын кеңейту, кәсіпкерлікті қолдау).
Еліміз қазіргі таңда әлеуметтік мемлекет құру ... ... ... – бұл ... ... ... қоғам, бірақ
халықтың әл-ауқатын жақсарту үшін күш жұмылдыратын мемлекет. Осы бағытта
бірнеше ... ... ... ... ... ... «Қазақстан-2030 даму бағдарламасы» болып табылады, сондай-ақ
«Қазақстанның 2015 ... ... ... ... ... ... 2015 ... дейін аумақтық даму
стратегиясы», «2007-2024 жылдарға арналған тұрақты дамуға өту концепциясы»,
«Қазақстанның әлемдегі бәсекеге ... ... 50 ... ... ... және т.б. Бұл ... іске асуы ... жыл сайынғы
халқына Жолдауында үндестік табуда. Биылғы жылғы ... ... ... арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» Жолдауында Елбасының
алға қойған басымдықтары осының дәлелі бола алады.
Жоғарыда келтірілген фактілердің ... ... ... болғандықтан, еліміз реформалар ... ... ... ... қандай шаралар жүргізіліп жатыр, мемлекеттің
әлеуметтік саясаты қалай құрылған және ... ... ... жатыр деген
мәселелрдің өзектілігі бітіру жұмысының тақырыбын таңдауға негіз болды.
Мақсаты – ... ... өту ... ... ... мемлекеттің әлеуметтік саясатын көрсету.
Осы мақсатқа жету үшін келесідей міндеттер қойылды:
– Қазақстандағы кедейшіліктің құрылымын, оның ... және ... ... ... ... ... әлеуметтік саясатының моделін талдау, ... оның ... ... ... күрестегі әлемдік тәжірибені талдау.
Бітіру жұмысының тақырыбына ... ... ... ... саясаты, әлеуметтік қорғау жүйесі, халықтың кедейшілігі.
Бітіру жұмысының пәні: мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... Кіріспе, Негізгі бөлім,
Қорытынды, Сілтемелер және Пайдаланылған әдебиеттер ... ... екі ... ... ... ... ... негіздемесі болып табылады. Онда әлеуметтік саясат ... ... мәні және ... құбылысын зерттеген
ғалымдардың еңбектері келтіріледі, сондай-ақ кедейшілікпен ... ... ... ... ... сияқты елдердің тәжірибелері
қарастырылады.
Екінші тарауда Қазақстандағы кедейшіліктің ... мен ... ... Республикасының әлеуметтік саясаты, және ... ... ашып ... ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Әлеуметтік саясат концепциясы
Қандай да болсын мемлекеттің ішкі саясатының негізгі бағыты әлеуметтік
саясат болып табылады. Әлеуметтік ... ... ... ... өміріндегі
теңдіктің белгілі бір деңгейіне қол жеткізу, ... ... кем ... ... ... ету, яғни ... қалыпты өмір сүру
дәрежесін қамтамасыз ету.
Француз ғалымы д`Оссонвиль «Мұқтаждық, ақау және қайырымдылық» (1889)
атты еңбегінде пауперизм проблемаларын ... ... ... ... ... ... ... үш негізгі типін бөліп көрсеткен: ауру-
сырқат, төтенше жағдай, кәрілік. Тұлғаның өмірлік сценарийінің өзгеруіне
ықпал ететін осы ... ... ... қарсы бағытталған
шараларды жасау кезінде мемлекетпен ескерілуі тиіс деп көрсетті [1].
Адамзат тарихында әлеуметтік ... ел ... ... ... ... ... ... классикалық кезеңінде Перикл
бірқатар әлеуметтік шаралар жүргізген: кедей-қайыршылардың санын азайту
үшін барлық азаматтарды жұмыспен ... ... – жас әрі ... ... ... қоғамдық сомадан табыс табу көзі болса, қаланы
бекіту ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі
жастағы және әртүрлі әлеуметтік топтардан шыққан азаматтарды жұмыспен
қамтамасыз еткен [2]. ... ... ... ... ... ... ... қорғау болған, және олар ... ... ... жүргізіліп отырған.
Әлеуметтік саясаттың ғылыми тұрғыдан негізделуіне алғашқы қадамдар ... ... ... ... ... ... ... (1815-1898)
басшылық етуімен әлеуметтік заңнама қабылданған болатын, оның ... ... ... ... ... ... болып қалыптасты.
Мүгедектілік пен қартаю бойынша сақтандыруға ... ... ... ... пен ... ... қарсы бағытталған
заңнамалық шаралардың маңызды кезеңі болды. 1883ж. жұмысшылар үшін ауру-
сырқат бойынша міндетті сақтандыру ... 1884 ж. ... ... ... ал 1889 ж. ... жұмысшылары үшін мүгедектілік
бойынша сақтандыру енгізілді. ... ... ... ... ... жұмысшыларды қолдауға бағытталған шаралар болды және
кәсіпкерлерге жүктелді. Дәл осы кезде ... ... ... ... ... ... [3, 4].
Қазіргі таңда жүргізіліп отырған әлеуметтік саясаттың мазмұнына
байланысты кейбір ... ... ... ... ... үш ... бөліп көрсетеді: «түңгі күзетші» мемлекеті, «жаппай әл-
ауқаттылық» мемлекеті, және ... ... ... бере ... ... ... мемлекетінің концепциясы консерватизм мен
либерализмнің синтезі ... ... ... ағымның негізгі құндылықтары – қоғамдық
құрылыстың негізі ретіндегі жеке ... және ... ... пікірінше, мемлекет экономикалық сфераға араласпауы
керек және ... ... өз ... ... ... яғни ... ... жүргізуі қажет. Сондықтан да бұл ... ... ... ... ие ... ғ. бойында К.Маркс жазған классикалық ... ... ... ... ... ... ... «жаппай әл-
ауқаттылық» мемлекетінің теориясы да ... ... оның ... ... ... Мұнда мемлекет қоғамның барлық қабатының мүддесін
қорғайтын тапүстілік күш ... ... ... ... ... ... экономиканың» концепциясы дамып бекітілді, оның негізі
әлеуметтік бағытталған экономиканың түрлі варианттары болып табылады.
«Жаппай әл-ауқаттылық» мемлекетінің шеңберінде әлеуметтік іс-әрекеттер
өз алдына үш ... ... ... бөлу жүйесі арқылы кедейшілікпен күрес, яғни жоқшылықпен
күрес (кірістің, қамқорлықтың, тәрбиенің, жұмыстың, ... ... ... кері салдарын әлеуметтік қызмет ... ... адам ... үшін ... ... ... ету.
Француз зерттеушісі Франсуа Ксавиер Меррьен бойынша, «жаппай әл-
ауқаттылық» мемлекетінің қазіргі заманғы ... үш ... ... ... ... ... ... мемлекетінің француздық концепциясына
сәйкес, дәстүрлі қауымдастықтар (отобасы, кәсіби бірлестіктер,
т.б.) әлеуметтік ... ... ... өз ... ... өз ... қанағаттандыра алмайтындарды
мемлекет өз қамқорлығына алуы керек. Мұнда игілік әр азаматтың
өзінің игілігі үшін ... ... ... ... ... түсінігіне негізделеді.
2. «Әлеуметтік мемлекеттің» немістік түсінігі франциялықтан ... ... тек ... ... ... ғана
қамтамасыз етпеу. Канцлер Бисмарк жұмысшылардың жағдайын ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
бейбітшілікке жетуге ұмтылды.
3. «Жаппай әл-ауқаттылық» мемлекетінің англосаксондық түсінігі
(welfare state) екінші дүниежүзілік ... ... ... болды. Ол
әлеуметтік мемлекетті бүкіл тұрғындарға таратады, негізгі идея
барлық азаматтар лайықты өмір деңгейіне жетуі тиіс ... даму ... ... ... халықтың әл-
ауқаттылығына едәуір ықпал ететін жайт әлеуметтік саясаттың моделі ... ... ... ... яғни қоғамдық өнімді тарату
мен өндірісті ұйымдастырудың өзара байланысқан экономикалық құбылыстардың,
нормалардың, ережелердің макродеңгейлік ... ... ... бағыты экономиканың әлеуметтік моделі,
мұндай елдерді тағы әлеуметтік бағытталған мемлекеттер деп те ... ... ... теориялық негіздері соғысқа дейінгі
кезеңнің өзінде ордолиберализм ғылыми ... ... ... ... В., Бем Т. және т.б.). Бұл ... ... ұғымы –
«тәртіп», Х.Ламперт бойынша, бұл халық шаруашылығының ... ... ... ... мен нормалардың жиынтығы.
Экономиканың әлеуметтік бағыттылығы ... ... ... ... оның ... жүргізілуінде ғана жүзеге аса алады.
Әлеуметтік нарықтық экономика, оны жасап шығарушы теоретиктердің пікірінше,
мемлекет пен ... ... ... ат ... ... пен ... теңдіктің арасындағы балансты қамтамасыз ... ... да ... ... жүйе ... ... ... ол келесідей сипаттамаларға ие ... ... ... жеке бас еркіндігі, әлеуметтік теңдік (әсіресе, экономикалық
процестен тыс ... ... ... ... саясат (тұрақтылық),
әлеуметтік серіктестік.
Әлеуметтік-экономикалық әдебиеттерде әлеуметтік нарықтық ... ... ... ... Солардың ішіндегі ең ... ... ... ... оны ... ... ... атайды) және англосаксондық модельдер. Германиялық модель бюджет арқылы
таратылатын ЖІӨ-нің жоғары деңгейімен (50% жуық) ... (ФГР, ... ... шығындардың елеулі бөлігі, негізінен жұмыс берушімен
төленетін сақтандыру жарналары есебінен де ... ... ... ... ... да ... мұнда
бюджет жүйесі арқылы ЖІӨ-нің 50% астамы таратылады (Швеция, Норвегия,
Финляндия және т.б. елдер). Әлеуметтік шығындарды ... ... ... ... бұл ... әлемдегі салық салудың ең жоғары
деңгейімен сипатталады. Бұл елдердегі ... даму ... ... мақсаты ретінде қарастырылады. Дания, Бельгия және Нидерланды
қайта тарату процестерінің көлемі бойынша скандинавиялық модельді ... еніп ... ... ... ... ... әлеуметтік
саясат басты басымдық ретінде қарастырылады. Әлеуметтік шығындарды
қаржыландырудағы негізгі ауыртпалықты ... ... ... бұл ... ... деңгейін білдіреді, өйткені бюджет арқылы ЖІӨ-нің 40% астамы
таратылады.
Бюджет есебінен жүретін үлкен әлеуметтік шығындар, ... ... ... ... 90 ... ... ЖІӨ-де қатысты салық
түсімдері Канада мен Ұлыбританияда 29-33%, ал Швеция мен ... 50% ... ... ... кері салдары да бар: капиталдардың салық салу
деңгейі төмен елдерге ағып ... ... ... ... ... Сонымен қатар еңбек пен ... ... ... осы жайт 90 ... ... ... ... іс-әрекеттерін біршама тоқтата тұруына мәжбүр етті.
Мамандар ... тым ... ... ... ... мен масылдықтың дамуы сияқты кері әсерлердің болуын да атап
өтуде.
Әлеуметтік ... ... ... басқа экономикалардан
ерекшелендіретін маңызды бір ... ... ... ... әлеуметтік қорғалғандылық пен тұрғындардың барлық қабаттарының
жоғары өмір сүру ... ... ... ... ... болуы. Халықтың табысының жалпы өсуі кезінде тұрғындардың
ең аз қамтылған топтарында олардың өсуінің басып өту тенденциясы ... ... ... ... ... ... ... нарық пен мемлекеттің арасындағы үйлесімділікті
қамтамасыз ететін әлеуметтік-экономикалық институттардың ... ... мен ... ... ... көптеген
дамыған елдердегі ... ... ... де ... ... бұл әлеуметтік қажеттіліктерге шығындардың
өсуінде байқалады.
Қарастырылып отырған ... ... ... ... ... нарықтық экономиканың оң әсері келесі ... ... ... өндіріс шығындарын барынша үнемдеуді меңзейді,
бағаның өсуін шектеп, ... ... үшін ... мен ... ... ... ... шығындары мен оны ... ... және ... ... ... мен ... арасындағы нарықтық теңдікті орнатады, бұл ... ... ... тұрады; бәсекелестік есебінен нарық механизмінің барлық
элементтері тиімдірек жұмыс істейді, ал бұл ... ... ... әл-
ауқаттылықтың өсуі мен қоғам ... ... ... ... ... концепциясы басты болып келетін елдерде
(ең алдымен ФГР мен Швеция), мемлекет, басымдықты әлеуметтік ... ... ... қатынастарға белсенді түрде араласады. Мысалға,
егер адамдар қажетті ... ... ... мәні бар тауарды сатып
ала алмаған жағдайда, мемлекет ... және ... ... мұндай
нарықты реттеп отырады. Сонымен қатар, нарық жүйесіне араласу ... ... ... ... әрі кері ... ескеруі тиіс. Мысалға, Швецияда
бұл мәселе баспана құрылысының біршама ... ... ... шешіледі. Бұл дотациялар несие нарығын ... ... ... ең ... ... салуға алынған қарызға ... ... ... ... алу ... ... бағытталған нарық шаруашылығында мемлекет сондай-ақ тиімді
сыртқы әсері бар, қоғамдық маңызы бар тауарлар мен қызметтердің өндірісіне
дотациялар бөледі. Осылайша, ... – оны ... ... ғана ... ... үшін пайдалы. Дәл осындай көзқарастармен көптеген дамыған елдерде
білім берудің мемлекеттік ... ... және ... ... ... Бұл ... денсаулық сақтауға да қатысты, бұл сала да едәір
шамада мемлекет тарапынан қаржыландырылады.
Мұнда сонымен қатар әлеуметтік сфераның ... ... ... ... ... немесе өте арзан ... бұл ... үшін және ... ... ... ... өмір ... теңестіру үшін маңызы зор. Қазіргі уақыттың өзінде көптеген
дамыған батыс елдерінде әлеуметтік ... ... ... ... адам ... ... ... ұлттық байлықтың материалдық-
заттық элементтеріне салынатын капиталға қарағанда тез ұлғаюда. Мысалға,
дамыған елдердегі интеллектуалды еңбектің басты ... ... ... жұмысбастылығының негізгі өсімі келеді: АҚШ-та – 85%, ФГР - 89%,
Ұлыбританияда - 95%, ... - 90%. ... ... ... байланысты әлеуметтік саланы мемлекеттік қаржыландыру мен
оның қызметтеріне нарықтық баға орнату арасындағы қатынас, әрине, ... ... ... ... әлеуметтік серіктестік пен ... ... ... ... ... ... ... және қоғамның әлеуметтік-таптық құрылымындағы елеулі оң
өзгерістер байқалуда. Ол барынша кең ... ... ... қайшылықтар
тегістеліп, шекаралары шайылып, түрлі аралас, өтпелі ... ... ... ... нарықтық экономикаға қарағанда, оның әлеуметтік моделі
өмір сапасының барлық құраушыларына: іс жүзінде игі әсер етеді: табыстар,
жұмысбастылық, ... ... ... ету, ... ... дамуы және т.б. Осы орайда атап өтетін жайт,
нарықтық экономиканың батыс еуропалық модельдері посткеңестік ... ... ... ... үшін де үлгі ... ... аз емес. [6]
Экономиканың әлеуметтік нарықтық моделімен қатар, бірқатар елдерде
шаруашылық жүргізудің социалисттік моделі дамыды. Ол ... ... ... яғни мемлекеттің азаматтарына деген қатынасы
отбасындағы әке мен бала қатынасы ретінде ... ... бұл жүйе ... ... ... ... айырыла бастады. Бұл жағдайды қоғамдық
құрылымы ... ... жан ... ... ЖІӨ ... ... ... отыр. Көптеген социалисттік елдерде
өсудегі оң қарқын байқалғанымен, ... ... жан ... ЖІӨ ... ... ... жеткенімен, олардың барлығы дерлік
өздерінің «нарықтық» көршілерінен артта ... ... олар ... ... ... болатын. Бұл заңдылық Еуропада, сондай-ақ Азия
мен Латын Америкасында дәлелін тапқан. ... ... ... ... бір ... ... бірақ шаруашылық
жүргізуі әртүрлі жағдайда тұрған елдегі өмір сүру деңгейін ... ... ФГР мен ... немістер, КХДР мен Оңтүстік Кореядағы
кәрістер.
Социалисттік эксперимент 50 жылдары ең бай ... ... ... ... батыс жарты шарындағы ең ... ... ... тастады. Әрине, әлемдік тәжірибе көрсетіп
отырғандай, шаруашылық жүргізуідің нарықтық жағдайында да бай да, ... ... яғни ... ... ұлттар мен барлық индивидтердің бірден
өркендеуіне кепілдік бермейді. ... ... ... ... ... ... және ... өздерінің жеке
қабілеттеріне байланысты. Алайда, ... ... ... ... ал ... ... қарағанда көз тартарлық
болғанымен, әлеуметтік-экономикалық жағынан артта қалдырып, кедейленуге
алып келеді.
Біздің еліміз де тәуелсіздік ... ... ... елінің құрамында
экономиканың социалисттік моделі бойынша ... ... ... әскери
коммунизм жылдары пайда болып, бұйрықтық-әкімшіліктік, жоспарлық, нарықтық
емес түрінде, 30 жылдары өзінің классикалық белгілерінде толық қалыптасқан
болатын. Ол ... ... көп ... ... дамудың экстенсивті
типімен және қалыпты ... ... ... ... [7]. ... ... социалисттік моделі тікелей
әкімшілдікке және ... ... ... ... ... ... жоспарлау боды. 60 жылдан бастап кеңестік экономикалық
модельді, оған нарық элементтерін енгізу ... ... ... ... ... амалдары жасалынды, алайда олардың бірі де ... ... ... көптеген пікір-таластар тудырып, орындалмас
үміттер берген, «горбачевтік» қайта құру да еш нәрсені өзгерте ... ... ... ... ... ... ... Мұнда мемлекет басты орынға ие болды, яғни барлық әлеуметтік
қауіптерде мемлекет кепілдік ... ... ... ... істеуі міндетті
болды және барлығы дерлік жұмыспен қамтылған болды. Жалпы ... ... ... жоғары деңгейде болды. Алайда бұл
әлеуметтік масылдықты да тудырған ... ... ... ... әлеуметтік қорғалғандық қоғамда масылдарды тудырады. 70 жылдай билік
еткен социализм көптеген сындарға ұшырағанымен, оның ... ... жөн, ... ... ... ... осы елде ғұмыр
кешіп тәрбиеленді. Бұл модельдің өміршеңсіз болып қалуының ... ... ... ... ... болар, өйткені елдің территориясы
өте үлкен болды, әрине жергілікті ерекшеліктер ... ... ... ... ... ... ... басымдық беріледі. Екі
модельдің оң жақтары мен осал тұстары бар. Социализм барлық азаматтарға тең
қарап, бәрін бір ... тең ... ...... да жоқ, ... де
жоқ. Бірақ жаратылыстан барлығы теңсіз болып жаратылады – бірі мықты, бірі
әлсіз, бірі жылдам, бірі баяу – бұл ... ... ... ... ... ... ... алған деуге болады. Ол жеке адамның қабілеттеріне,
мүмкіншіліктеріне, жетістіктеріне басты орын береді, яғни тек ... ... ... да ... ол өзінің өміршеңдігін жоғалтпады.
Дегенмен де, бұл ... ... ... тәжірибесі
қызықтырарлық. Қытайдың тәжірибесі социалисттік модель мен ... ... ... ... ... ... іс ... Экономикалық реформалар басталғалы бері 1978-1997жж. аралығында
елдегі ЖІӨ 5,7 есе ... 9,6% ... жан ... шаққандағы ЖІӨ 4,4 есеге,
ал еңбек өнімділігі ... бір ... ... ... ...... ... Экономикалық өсімнің тұрақты, әрі жоғары қарқынына қарағанда,
Қытайдағы социалисттік экономиканың ұлттық моделі тиімді бола алды деуге
болады.
1.2 Кедейшілік ... ... ... ... ... ... ... жүретін құбылыс ретіндегі
кедейлік даму деңгейіне қатыссыз әлемнің барлық елдерінде болған және қазір
де бар. Кедейлік ... ... ... ғана ... ... бірге қоғам
өмірінің әлеуметтік және саяси салаларына да әсерін тигізеді, көптеген
жағдайларда ол қылмыстылықтың өсуі мен ... ... ... ... ... ... ретінде, кедейлік ауқымдарын азайту міндеті
бүкіл әлемдік қоғамдастықтың алдында тұр.
Өте кең мағынада кедейлік дегенде ұй ... ... ... ... ... ... мұндай ахуалда олардың
ақшамен, мүлікпен және ... ... ... төмен деңгейі
табиғи-физиологиялық, материалдық, рухани қажеттіліктерін қанағаттандыруға
мүмкіндік бермейді.
Адамның ... және ең ... ... ... ... келмейтіні «абсолюттік кедейлік» сияқты ... ... ... ... ... материалдық жағдайы,
оған қоғамда ең көп тараған ... ... өмір ... ... жағдайларда қолданылады. «Субъективті кедейлік» термині
адамдардың өздерінің материалдық жағдайына субъективті баға ... ... ... кедей тұрмысты халық санатына жатқызу жөніндегі пікірлеріне
қатысты қолданылады.
Көптеген елдер ... ... баға ... ... немесе тұтыну
ұғымына сүйену арқылы кедейлік пен ... ... өз ... үйренген, бұл тәсіл осы ... ... ... Адам ... болуы мүмкін, бірақ оған ұзақ салауатты өмір сүру
мүмкіндігі бұйырмауы, ... оның ... ... ... ... шала ... немесе маңызды саяси шешімдер қабылдау үдерісіне ... ... ... адам өміріне өз әсерін тигізеді. Осы ... ... ... ... ... ... ... үш
көзқарас қалыптасты:
- табыс (немесе тұтыну) тұрғысынан;
- базалық қажеттіліктер тұрғысынан;
- адам әлеуетінің даму мүмкіндіктері тұрғысынан.
Кедейлікті туындататын негізгі фактор тұрақты табыстан ... ... ... ең басты себебіне жұмыспен қамтылу проблемасы – ақылы
жұмыстан айырылу, орындалған жұмысқа ақы төлемеу немесе еңбек ... ... ... ... ... табыстың жеткіліксіз
мөлшері жатады.
Макроэкономикалық шаралар мен тәсілдер үй шаруашылықтарының ... үш ... ... етуі ... үй ... ... табыс
көзі есебіндегі табыстың өзгерістерімен көрінетін жұмыс күшіне ... ... ... ... табысты сәйкестікке келтіруге
мүмкіндік туғызатын ... ... күрт ... және үй
шаруашылықтарының тұтыну деңгейі, сондай-ақ үй ... ... ... мен ... алу ... ... ... салыстырмалы
бағалардың өзгеруі.
Қауптің аса маңызды факторларына жұмыспен ... ... жасы ... жері ... ... ... – отбасының бас иесінің істейтін жұмысы немесе
экономикалық белсенділігі болмаса, ол ... ... ... ... ... қауіпімен бетпе-бет
кездеседі. Жұмыссыздықтың деңгейі білім деңгейімен байланысты:
тек бастауыш білімі ғана бар ... орта ... ... ... ... ... бар ... салыстырғанда кедейліктің
үлкен қаупіне душар болады.
2. Жас - көпшілік елдерде кедейліктің жоғары қаупіне балалар ... ... ... ... Үй ... ... саны
неғұрлым көп болса, осы үй шаруашылығы үшін кедейліктің
салыстырмалы қаупі ... ... ... ... ... көп болған жағдайда көп балалы отбасылар кедейліктің
анағұрлым жоғары қаупіне ... ... бұл ... ... ... ... ... ересектердің жұмыспен
қамтылуының төмен деңгейімен де шиеленесе түседі.
3. Тұратын жер – көпшілік мемлекеттерде ауыл ... қала ... ... ... ... ұшырайды.
Кедейлік адам әлеуетін дамуға қатысты мүмкіндіктерді шектеу ретінде
қаралады. Тамақтануға, киінуге және ... үйге ... ... үшін ... мүмкіндігі шектелмеуі тиіс. Кедейлікті жою
адамның ұзақ және салауатты өмір ... ... ... ... ... ... ... басқа да әлеуметтік-мәдени қажеттіліктерін
қанағаттандыру үшін жеткілікті табыс табуына байланысты мүмкіндіктерін
кеңейтуге жағдай ... ... ... 200 ... ... тарихы бар. АҚШ пен ... бұл ... ... ... келеді.
Кедейлікті ХҮІІІ ғ. А.Смит, Т.Мальтус, Д.Рикардо сияқты ұлы ойшылдар
өндірістік дамудың нәтижесінде міндетті түрде туындайтын құбылыс ... ... ... ... ... ... шектен тыс өсуі
мен азық-түліктің жетіспеуі болғанда орын алады. Яғни, кедейлік адамзаттың
тым көбеюіне байланысты және оның ... ... ... кінәлі
деген ой айтады. Т.Мальтустың көзқарасы бойынша, мемлекеттік көмек жүйесі
осындай ... ... тек қана ... бұл процесс аштық, әртүрлі
аурулар, соғыс сияқты тиімді «көмекщілер» арқылы реттеліп отырады.
ХІХ ғ. ортасында ... ... ... ... ... баға ... «Әлеуметтік статика» деген еңбегінде ол кедейлік пен
теісіздік қоғамдық өндірістің өсуіне орай ... өсіп ... ... ... тоқтату мүмкін болмағандықтан, бұл мәселені толық шешу
мүмкін емес. Г.Спенсер кедейлікті қоғамдық құбылыс емес, ол әр ... ... ... ... ... Бір ... қиыншылыққа мойымай,
проблемаларын шешіп жатса, екіншілері кедейліктің болуына өздері ... Ол, ... ... ... нақты критерийлерін анықтау мүмкін
еместігін өзінің методологиялық тұжырымдарында көрсетеді. Кедейліктің ең
ауыр түрі – ... ... ... ... дамуының қозғаушы күші
ретінде де бағалайды.
Ф.Гидденс кедейлікті екі ... ... бір ... ол жоюға
болмайтын зұлымдық, екінші жағынан - әлеуметтік прогресс серігі.
Ж.Прудон: ... - ... ... оны жою ... еңбек
өнімділігінің өсуімен қатар ашылады, - деген көзқарас айтады. Ол абсолюттік
және салыстырмалы кедейлік түрлерін бөліп сипаттайды. Салыстырмалы кедейлік
– адамзатқа тән ... ... ... сайын адамдардың да қажеттіліктері
өседі де, адамдардың жағдайы қоғам талаптарына сәйкес келмей қалады.
Э.Реклю «Байлық пен ... атты ... ... ең ауыр ... ... ... ... Ол адамға өмір сүруге қажетті минимум
керекті заттарды есептеп ... ... ... ... ... адамдарды ғана кедейлер қатарына жатқызған. Оның
тұжырымдауы бойынша, кедейлікті жеңудің шарты – ауыл ... ... ... ... барлық қабаттарына бөлу [9].
Г.Гегель (1770-1831) неміс философы табиғи құқық принциптеріне ... ... ... ... ... ... Гегель
кедейшілік проблемаларын субъективті детерминация тұрғысынан қарастырды,
мұнда аяқ асты орын алған жағдай маңызды рөл ... ... ... ... қайырымдылықтың мәнін де, қайырымдылық мекемелерінің іс-әрекетінің
спецификасын да анықтады.
Гегель адамның кедейшілігінде оның қалыпты ... ... ... ... көмектесе алатын қазіргі заманғы амалдар мен қаражаттарды көрмеді.
Кедейшілікке арнайы салық түрі орнатылған Англияның салық жүйесін ... ол ... ... келді: «Адамдарда белгілі бір талап-қажеттіліктер
болады, сонда ... ... ... олар өз ... өмір ... ... етуге деген құрметті құқығынан айырылады,
нәтижесінде толықтай арсыздық орын алады». ... ... егер де ... ... ... ... да орын ... өсуіне сондай-ақ монастырьлар да, жалқаулыққа орын беріп,
септігін ... ... олар ... ... етпей-ақ
қанағаттандырады».
Г.Гегель қайырымдылық мекемелерінің дамуына қарсы болды, себебі ... ... тән ... ... ... ... ... тұрды, кедейшілік тұлға мен жалпы қоғам ... ... ... бірі ... «Ең ... жол кедейлерді өз
тағдырында қалдырып, ... ... ... ... ... не ... болған кезде адамдарда қорқыныш сезімі болмайды, олар
не істегісі келсе соны істейді, қысылмай-ақ ... сөз айта ... ... ... ... ... және ... мұндай шараларға
жүгінгеннен гөрі, өз бетімен көтерілуге ұмтылып, жұмыс істеуді қалайды».
Э.Дюркгейм (1858-1917) – француз социологы, ХІХ ... ... ... ... ... ... пен қоғамның
моральді жағдайының проблемаларын қарастырған.
Дюркгейм кедейшілік пен әлеуметтік қорғауға позитивті ... ... ... ұстап тұрушы факторлар болды. Оның ... ... ... оның қызмет атқаруында шектеуші ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
қанағаттылық әлеуметтік реформалаудың, қайта бөлу процедураларымен бұзылуы
мүмкін, осыдан шыға келгенде кедейшілік те орын ... ... ... ... ұстауына итермелейді, ұжымдық тәртіпті қабылдауға
дайындықты қалыптастырады, ол аномия мен ... ... ... ... қызмет атқарады.
Қайыршылық проблемаларын зерттеу үшін социологияның ғылыми әдістерін
алғаш болып қолданғандардың бірі ағылшын ... әрі ... ... ... Бут (1840-1916) болды. Ол кедейшілік пен табыстар
жайлы мәлімет жинау үшін ... ... ... ... және ... ... болды. Лондонның кедей аудандарында зерттеу жүргізіп,
және еркін нарық жағдайындағы жұмысшылардың қанағаттанарлықсыз өмірлерінің
себептерін аша ... ол ... ... ... өмір деңгейін реттеуге
бағытталған мемлекеттің әлеуметтік саясаты мен әлеуметтік бағдарламалары
арқылы пауперизмнің алдын алуға болады. ... ... мен ... ... ... адамдардың өмірі мен еңбегі» (1891-1903) атты кітаптарын
шығарып, ол кәрілік бойынша зейнетақы туралы заңның жасалынуына қатысқан
[10].
Ағылшын ғалымдары Ч.Бут пен ... ХІХ ғ. ... ... ... ... ... ... индивидтің өзінің тамақ ішуі, киім
кию, баспанамен қамтамасыз етілу қажеттіліктерін өтей алу мүмкіндіктерін
алған. ... ... ... ... ... ... өтеу
деңгейін, денсаулығы мен жұмысқа деген қабілетін сақтап отыруға керекті
нормалар мен стандарттарды анықтауға ... ... пен ...
бірінші болып кедейлік шегін анықтаған ғалымдар. Олар Лондон мен Нью-Йоркте
жүргізген социологиялық зерттеулерінің нәтижесінде халықтың 30 пайызы ... ... ... ... ... дәлелдеген. С.Раунтри зерттей келе,
кедейліктің алғашқы және екінші кезектегі түрлерін бөліп көрсеткен. Алғашқы
кезектегі кедейлік түсінігі ... ... ... ... ... ... өтеуге шамасы келмеген жағдайда, ал екінші
кезектегі кедейлік түсінігі адамдардың ақшаны дұрыс қолданбауына байланысты
төмен материалдық жағдайға ұшырағанда қолданылады. ... ... ... мен жай ғана қаражаттарын дұрыс қолданбайтын адамдардың арасындағы
адамдардың арасындағы айырмашылықты көрсеткен. Ол тек қана ... ... ... отбасының деңгейін есептей отырып,
кедейліктің шегін анықтаған. С. Раунтри абсолюттік кедейлік ... ... ... ... ... негізгі қажеттіліктерін өтеуге
жағдайы келмегенде қолданылса, салыстырмалы кедейлік түсінігі ... ... ... ... қолданбауының нәтижесінде кедейлікті бейнелейді.
ХІХ ғасырдың француз ғалымы ... ... ақау ... (1889) атты ... ... ... ... келе,
«мемлекет қайырымдылық жасаушы болуы керек» деп санаған, ол ... ... ... ... ... үш ... типін бөліп
көрсетеді: ауру-сырқат, төтенше жағдай, кәрілік». Тұлғаның ... ... ... ... осы ... ... ... бағытталған шараларды жасау кезінде мемлекетпен ескерілуі тиіс ... ... ... ... бағдарламалар мен қаржыландыру қажет,
және олар муниципалитеттер құрылымы арқылы жүзеге асуы ... ... мәні ... деп ... ... Гумбольд (1767-1853) – неміс философы, жазушы және мемлекет
қайраткері ... ... ... мемлекеттің рөлін либерализм
позициясынан ... Оның ... ... ... негізгі
функциялары сыртқы шекараны қорғау, ішкі ... ... ... ... етуі ... ... ... мемлекеттің адамның жеке
өміріне араласуына қарсы болды, ол мұнда ... ... ... деп
көрсетті, ал екінші жағынан, осы арқылы мемлекет инициативаның жоқтығының,
зиянкестіктің және қайыршылықтың орын ... жол ... деп ... ... ... ... шығатын зиянды салдарын тәжірибе іс
жүзінде көрсетуде, атап айтқанда: өзіндік әрекеттің жоқтығы, ... ... ... ... ... ... ... кедейлікке жаңа көзқарас қалыптаса бастады.
М.Оршанский бюджеттік сауалнама мәліметтері ... ... ... ... ең ... ... ... параметрлерін қалыптастырған. Ол
Энгель коэффициентін қолдана отырып, АҚШ-та 80-жылдарға дейін қолданылып
келген кедейліктің ... ... ... Энгель коэффициенті
бойынша, табыс мөлшері төмен ... ... ... белгіленген шығын көлемі
ұлғая түседі.
ХХ ғасырдың 70-жылдары ... ... ... Оның ... – Маршалл мен П.Таунсенд. Олардың көзқарасына сәйкес, қоғамда ... өмір ... ... жоқ адам ... ... кедей деп
есептелген. П.Таунсенд «Ұлыбританиядағы кедейлік» атты ... ... ... ... береді: «Өздері өмір сүретін
қоғамның өміріне араласа алмайтындар, қоғамда қалыптасқан өмір сүру ... ... ... ұстауға мүмкіндіктері жоқ адамдар ... ... Оның ... ... 25 ... ... ... өмір
сүрсе, 50 пайызы кедейліктен қорқып өмір сүреді.
А.Маккоулидің айтуынша, адамдардың жағдайы өмір ... ... ... деңгейіне сәйкес келмесе, кедей болып саналады.
Кедейлік мәселесі ТМД елдерінде соңғы 10-15 жыл көлемінде кеңінен
зерттеліп ... Бұл ... ... ... құлағаннан кейін өзекті зерттеу
объектісіне айналды. Кеңес өкіметі кезінде С.Г.Струмилиннің бастауымен 1918
жылы Петроградта жұмысшылардың бюджеті мен ... ... рет ... жұмыс бюджеті мен тұтынуды талдаудың негізінде алынған
ақпараттар бойынша өмір құны индексін ... ... осы ... ... одан әрі ... Кеңес Одағының
40-тан астам қаласында жүргізген. Бұл зерттеулердің ... ... ... ... ... ... біраз ақпарат алуға мүмкіндік
берді және 1920 жылы Харьков, Донбасс, Петроград, ал 1921 жылы Ташкент ,
1922 жылы ... т.б. ... ... ... жаңа зерттеулер
жүргізуге жол ашты.
Г.С.Полляк жұмысшы табының өмір сүру ... ... ... мәселеге жаңаша қарауға тырысқан. Ол жеке ... ... ... ... тарапынан берілетін ақшалай және заттай
әлеуметтік жәрдемдердің барлығын ескерген.
1918 жылы міндетті ... ... ... үшін өмір сүру минимумын
есептеуге алғаш рет талпыныстар жасалған. Өмір сүру ... ... ... оның ... ... азық-түлікке кететін
шығын алынып отырған. Ол нақты тұтынуға байланысты жүргізілген бюджеттік
зерттеулердің не физиологиялық ... ... ... Ал бұл
көрсеткіш физиолог-ғалымдардың есептеген физиологиялық нормаларынан
әлдеқайда төмен ... ... ... ... ... өмір ... жалпы көлемінің 26-72 пайыз аралығын құраған. Өмір ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бермеген. Соған
байланысты Кеңес Одағында 30-жылдардан бастап өмір сүру минимумын есептеу
толығымен тоқтатылған.
Отандық ғалымдар ... ... және ... ... ... ... кедейлікті тудырады деген көзқарасқа сәйкес
келеді. ... ... ... ... ... ... алып келеді. Соның нәтижесінде тұлға өзін төмен
бағалап, құнын жоя бастайды. Кедей отбасыларынан шыққан балалар келешекте
кедейлер санын ... ... ... Бұл ... ... ... берілетін
кедейлік туралы айтылады. Жылжымалы кедейлік адамның жоғары статусқа өтуін
не бай, не орта ... ... ... ... ... қарай жылжуын
бейнелейді.
Л.А.Гордон кедейліктің әлеуметтік және экономикалық ... ... ... ... ... кедейлерге, экономикалық кедейлік
күшті кедейлерге қатысты. Әлсіздердің кедейлігі түсінігі ... ... аз ... ... ... көп ... ... асыраушысы
жоқ отбасыларына, мүгедектерге, ауру, ... ... ... ... ... ... түсінігі жұмысқа қабілетті,
қалыпты өмір стандарты бойынша өмір сүруге жағдайы ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саясаттың әлемдік тәжірибесі. Чили,
Германия, Швеция, Нидерланды, Қытай
Чилидегі кедейшілікпен күрес бойынша әлеуметтік саясат.
Кедейшілікпен ... ... ... ... ... және ... ... байланысты. Барлық тарихи төңкерістерге
қарамастан, билік басындағылардың ... ... мен ... ... ... ... болды.
Кедейшілікпен күрестегі басты мәселе постпиночеталық кезеңдегі (1990ж.
бастап) Чили ... ... ... ... Қазіргі кезде кедейлікті жеңу
бойынша чили моделі ең қатаң, сонымен қатар ... әрі ... ... бұл ... ... үшін үлгі бола ... Пиночетаның билігінің аяқталуы мен демократизация процесінің
даму кезеңінде тек саяси ғана ... ... ... да ... ... ... үкіметті демократиялық ... ... ... өкілі, Християндық демократиялық
партияның лидері Патрисио Эйлвин (1990-1994) басқарды. Одан ... ... ... Фрей Руис-Тагле (1994-2000) болды. Бұл үкіметтердің
алдында маңызды міндеттер тұрды: демократизация ... ... ... ... ... ... жаппай кедейшілік болды.
Әскери үкіметпен жүргізілген қатаң ... ... ... қоғамның тек экономикалық емес, әлеуметтік сферасын да өзгертті.
Еңбек қатынастары, ... ... ... ... ... ... өзінің реттеуші рөлінен толығымен айырылды, ол орнын жеке фондтар
мен басқарудың децентрализацияланған жүйесіне берді.
80 жылдардың соңында Чили ... пен ... ... ... ... бірі ... 1990 ж. кедейшілік шегінде ... ... 38,6% ... ... ... ... бойынша Чили
әлемде 54 орында болды. ... ... жж. ... ... ... ... елдің халқының тең жартысы неолиберальді
реформалардан ... ... біту ... ... ... басында қоғамның бұл бөлігі, әрине, жаңа
үкіметтен, ең алдымен, өзінің ... ... ... мен ... ... түскен әлеуметтік бағасының компенсациялануын
күтті. Сонымен қатар кәсіпкерлер ... ... ... жаңа орта ... ... ... неолиберальді бағыттың жалғасыун талап етті.
Мықты экономикалық ресурсқа, ықпалды саяси күштер мен армияның қолдауына
сүйенетін ... ... ... ... да ... ... айтарлықтай бөгет болды. Кедейшілікті жеңудегі саясаттың
жүзеге асуы ... ... ... ... ... бір идеологиялық
негізсіз мүмкін емес еді.
Осы жағдайда «Консертасьон» үкіметі өзінің «нарықтық қоғам емес,
нарықтық реформалар» ... ... яғни ... ... зиян
келтірмей. Бизнеске әскерилер үкіметі кезінде орнатылған ойын ережелерінің
сақталуына кепілдік берілді. Президент Эйлвинмен ... ... ... үкімет елдегі ауыр жағдайды нақты бір класқа емес, жалпы ... ... ... ... жеткізуге мүдделі саяси элитаға
жүктеді. Эйлвиннің ... аса ... ... – бұл ... ... артта қалушылығы, және модернизация мен демократизацияның
негізгі тежеушісіне айналуы мүмкін. Осылайша, ешбір ... ... ... неолиберальді реформаның нәтижелерінде кінәланбады.
Эйлвиннің үкіметі саяси элиталар мен қоғамның түрлі ... ... мен ... ... шыға келе, кедейшілік
проблемасына стратегиялық ыңғайды анықтады. Оның ең ... ... ... ... ... (1990 ж.), оның нәтижесінде бюджеттік
түсімдер ЖІӨ-нің 2% тең келетін сомаға ... ... 700 млн. ... ... ресурс кедей қабаттардың өмір деңгейін біртіндеп көтеруге,
абсолютті кедейшілікті жеңуге жол ашты. Эйлвиннің үкіметі өтпелі ... ... ... ... ... – азаматтық конфронтацияға жол бермеу және
саяси компромисс іздеу. Бұл жылдары көптеген ... ... ... ... жүзеге асыру мен әлеуметтік сфераға капитал салудың
қарқынды өсуі 90 жылдардың ортасына, ... ... ... ... ... бағдарламасы Э.Фрей Руис-Тагленің
президенттілігінің ... ... Ол ... ... ... ... ұйымдардың көптеген әлеуметтік инициативалары мен ұсыныстарына
негізделіп, бірнеше базалық бағыттардан тұрды:
- елдің барлық халқын өмірлік маңызды қызметтермен қамтамасыз ету ... су, ... ... мен ... ... ... ... аудандарындағы жан-жақты инфрақұрылымды құру, ауылдық
жерлерде білім беру, ... ... жол ... ... оқшаулануды жою;
- кедей аудандардың муниципалитеттерінің инициативасы мен дербестігін
дамыту;
- аса кедейшілік жағдайындағы үй ... ... ... ... ... ... бағдарламалар құру;
- кедей отбасыларына әлеуметтік ... ... ... ... ... ... құру;
- жергілікті жерде бағдарламалардың жүзеге асуына жауапты басқарушы
кадрлардың ... мен ... ... ... саясатты жүзеге асыру капитал салымдарын
ұлғайтуды ... ... бойы ... ... ... ... өсіп ... 90 жылдардың басында олар ... ... ... ... - 13%, ал 2000ж. – ... күш ... ... приоритетті бағыттарда шоғырланды –
білім беру, денсаулық сақтау, халықты әлеуметтік қорғау. Мемлекеттің барлық
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... 26%
өсті, ал денсаулық сақтауда – 15-тен 18%.
Білім беру жүйесін жетілдіру кедей қабаттарға, оның қол жетімділігін
көтеру ... ... ... ... ... рөл атқарды. Кедей
қабаттан шыққан балалар үшін ... ... және ... ... ... ... муниципалды мектептердің білім беру деңгейін
көтеріп қана қоймай, бүкіл мектеп өмірінің жүйесін сапалы өзгертуді көздеді
... ... ... ... ұзарту, тамақтануды жақсарту,
мұғалімдердің кәсіби дайындығын көтеру, жас әрі ... ... ... ... 1990 ж. Р-900 атты ... ұзақ мерзімді
бағдарлама енгізілді, ол жылына 900 сәтсіз мектептерді, негізінен кедей
аудандарының мектептерін қамтыды. Ақшалай субсидиялар мен ... ... ... ... ... ... ... құралдар,
оқулықтар мен әдістемелік-оқулықтар, жаңа мамандар бағытталып, білім сапасы
қадағаланды. Бұл шаралар бағдарламаға қатысқан ... ... ... бағдарламасын жүзеге асыру үкіметтің жалпы мектептік білімнің
қол жетімділігі проблемасына қатынасын ... ... ... ... әлеуметтік теңсіздік салдарына да көңіл бөлініп
отырды, яғни ... орта және ... ... ... ... Осы ... ... білім беру аймағындағы
мемлекеттің стратегиясының басты ... ... ... ... ... ... ... тең мүмкіншіліктерге
қол жеткізуге, халықтың кедей қабаттарына медициналық қызмет ... ... ... 1981 ... ... ... бұл жүйе мемлекеттік
және жеке қорлардан қаржыланатын болды, және ... ... мен ... ... ... ... болды. Үкіметпен мемлекеттік
қаржыландыруды ұлғайтуды, азқамтылған қабаттарға медициналық қызметтің қол
жетімді болуы үшін ... ... ... ... ... сақтау
жүйесі тиімді әрі қазіргі заманғы болды, ... ... ... ... ... ... айырылды.
Әлеуметтік қорғау мен зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... ... басталған қайта-құрулар жалғасты. Оның мәні, бір жағынан,
мемлекеттік көмекті барынша дифференциациялау, яғни ... ... ... ең ... категорияларды анықтау, екінші жағынан –
кедейліктен шығуға ұмтылатын әр адамның талпынысын қолпаштап ... ... ... ... толық қатысатын топтар ұтты, яғни ... ... бар, және ... ... ... ... қатар осы жылдар бойында
кедей халықты әлеуметтік қорғаудың құралы мемлекеттің ақшалай субсидиялары
болды – қосымша ... ... ... жәрдемақы, отбасылық
жәрдемақылар, өмір сүруде қажетті түрлі қызметтер үшін ... ... ... осы ... ... мен ... ... олар 2000 жылы кедей қабаттың отбасы табысының 8,6% құраған.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... көрсету мен
жеңілдіктер түріндегі мақсаттық әлеуметтік көмектің маңызы зор болды ... ... ... ... баспанада). «Жеңілдіктер мен қызметтер»
түріндегі жәрдемақылар 2000ж. кедей ... ... ... 37,2%
құрап, қоғамдағы теңсіздікті азайтудың маңызды элементі ... Ал ... ... 20% ... ... ... 0,2% ... Осылайша,
атаулы, нақты, мақсатқа бағытталған әлеуметтік көмек әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... мен
бағыттарын саралайтын болсақ, 90 жылдан бері ... ... ... ... ... көрсетуге болады.
Ең алдымен, Чили тәжірибесі әлеуметтік бағдарламаларды құру мен
тиімділігіне жауапкершілік саяси ... мен ... ... 90 ... ... ... олар әлеуметтік саясаттың
негізігі иннициаторлары мен агенттеріне айналды. Элита кедейшіліктің алдын
алу міндетін қойды, ... ... ... мен ... ... әлеуметтік-саяси қатынастарды гармонизациялауды жүктеді.
Саяси элитаның дүниетанымы мен психологиясы, кедейшілік пен ... ... ... ретінде қабылдап, сәйкес әлеуметтік
саясатты қалыптастырып, жүзеге асуына ат салысуы. Элитаның психологиясы
белгілі ... жыл ... ... ... ... бойы ... дәстүрдің маңызы зор, Чидлиде бұл дәстүр билік ... ... рөлі ... ... ... ... үкіметтік шараларды құрудан бөлек, кедейшілікті және
әсіресе, әлеуметтік теңсіздіктің психологиялық салдарын жеңуде азаматтық
қоғамның ... ... ... рөл ... ... ... жақсы дамыған
елдерде – Чили олардың қатарына кіреді, өз ... ... ... ... мәселелерді шешуде белсенді ат
салысады. Осы ұйымдардың мемлекеттік мекемелермен барлық ... ... ... ... сәтті жүргізілуінің қажетті шарты
болып табылады [14].
Германия.
Қор жинау, пайда табу, ... ... ... ... құралдары
иелерінің – капиталисттердің басты мақсаты ... қала ... ... ... ... ... ... мемелекеттің билік басында социал-
демократиялық, социалисттік және басқа да оппозициялық ... ... ... ... баю мүмкіндіктері шектеле берді. Бұл әсіресе олардың
билік басына келіп, еңбекші қауымның өмірін жақсарту үшін ірі ... ... ... ... байқала бастады. КСРО-ның, кейіннен
социалисттік жүйенің пайда болуынан кейін ... де ... ... ... ... осы арқылы істі социалисттік
революцияға дейін жеткізбеуге мәжбүр болды.
Еуропа елдерінде ... ... ... ... адамдардың өмірін жақсартудың едәуір тәжірибесі жинақталған.
Біздің елдің ... ... ... ... мемлекет қалыптастыру
процесінде көп жақтарын пайдаланып көруге болады.
ФГР-дің екінші ... ... әрі ... ... ... ... ... 50-60 жж. Батыс Германияда ... ... ... ... кең ... экономикалық реформа жүргізген.
Эрхардтың теориялық көзқарастары ресми ... ... ... ... және ... ... негізі болып саналған
«әлеуметтік нарықтық шаруашылық» теориясына негізделді. ... ... ... ... ... ... ... тек теория ғана
емес, елдің келбетін түбегейлі өзгертуге мүмкіндік берген практикалық әдіс
те болды.
«Әлеуметтік нарықтық ... ... ... ... ... ... реттеудің кейнсиандық теориясына жақын болды. 50-
60 жылдары Еуропада ... ... ... ... ... ... жетілдірілген шаруашылық саясаты тараған болатын.
«Әлеуметтік нарықтық шаруашылық» идеологиясы Эрхардпен «қалыптасқан
қоғам» концепциясын негіздеу үшін ... ал оның ... ... қоғамдық мүдделердің плюрализмін жаппай игіліктің ортақ
шешіміне әкелу арқылы жеңу ... ... ... ... принципіне негізделген толыққанды экономикалық реформаны жүзеге
асырды, бұл реформа ең алдымен қоғамдық басымдықтарды таңдау, ... бір ... мен ... ... ... ... отыруды көздеді.
Эрхард экономикалық прогресс болмай, ешқандай әлеуметтік даму ... емес деп ... ... ... ... таратуға емес, өндірісті
дамытуға (шаруашылық экспансиясына), барлық еңбек етушілерге еңбек
өнімділігінің ... ... ... ... көтеріп отыруды қамтамасыз
етуге жасалынды.
Эрхардтың ... ... ... төмендету жалақыны
көтерумен қатар жүрді. Бағаларды тұрақтандыруға деген ... ... ... мерзімді басылымдарда жариялап отыруда көрініс тапты. Өз
бетімен (келісімсіз) ... ... ... заң қабылданды. Эрхард
экспортты үш есе ұлғайта алды. Оның бағалауы бойынша, ... ... тек ... ... ... ... ... да ғана
бекітуге болады.
Әлеуметтік нарықтық шаруашылық, Эрхардтың пікірі бойынша, салық
ауыртпалығын жұмсарту, жаңа ... ... ... ... жалақыны
көтеру, қызметтік сапарларды азайту, жүйелі түрде шығындарды қысқырту
арқылы мемлекеттік бюджетті тәртіпке келтірусіз іске ... ... Ол ... ... ... ... әрқашан жақсарту арқылы номиналды
табыстарды ұлғайтуды көздеді. Төмен салық, антитресттік және антижазалаушы
заңдар, еркін жеке инвестиция салу үшін ... ... ... ... ... – осы және ... да ... шаралар азаматтардың
еркіндігі мен қорғалғандығын қамтамасыз етіп, «экономикалық ғажап» ... ... ... салыстырмалы түрде дербес элементі
тиімді жұмысбастылық жүйесін құру болды, жұмыс ... ... ... ... ... ... оң ... қабылданды. Нарықтың әлеуметтік
бағытталғандығы өзінің механизміне халықты әлеуметтік қорғаудың арнайы
жүйесін ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саясат –
бұл миллионерлердің мүддесіне арналған саясат емес, миллиондағандар үшін
саясат.
Оның ең маңызды аспектісі салық саясаты ... ... ... ... ... ... ... босату, жанама салықтарды көтеруден бас
тарту, әлеуметтік бағдарламаларды қаржыландыруды ... ... ... ... мен ... салық салу есебінен жүзеге асыру. Реформа
барысында зейнетақы мен ... да ... ... ... ... ... бағыттылығы қоғамның барлық сфераларының, ең
алдымен оның ... ... ... ... ... Эрхард қоғамды қалыптастыра алатын, «конституциялайтын»,
«басқаратын» және «реттейтін» күш ... ... ... ... Іс ... ... де, мемлекет Эрхард тұсында «әлеуметтік
нарықтық шаруашылықты» қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... әрі мақсатты түрде араласып отырды.
Дәл Эрхард тұсында ғылыми айналымға монетаристтік ... ... ... ... ... ... мәні – мемлекеттік басқарудан бас тартып, нарықтық
конъюктураны орнатқан кезде халықтың ... мен ... ... етіледі. Монетаризм әлеуметтік ... ... ... медициналық көмек мен білім беруге,
стихиялық нарықтық экономикаға мемлекеттің араласуына ... ... ... ... мемлекет қоғамдық процестерді, соның
ішінде нарықты ... ... ... халықтың мүддесі үшін әлеуметтік
саясат жүргізеді. Әлеуметтік ... ... ... ... өмір сүруге
қол жеткізуіне, ұжымдық ... ... ... пен ... ... ... ... Бұл халық ауқаттылығын ... ... ... ... ... ... әрі өзара байланысқан ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің нарықтың қызмет ету ... ... ... ... ... ... белгілі бір
индикативті көрсеткіштерді орнатуды қарастыратын индикативті ... ... ... көп жағдайда баспа беттерінде ешкімді ешнәрсеге
міндеттемейтін көрсеткіштердің жиынтығы ... ... ... негізі жоқ «классикалық» формуласы туындайды, яғни ... емес ... – бұл ... «бал ... ФГР-дағы индикативті жоспарлар, бұрынғы ... ... ... ... жақсы орындалды. Индикативті жоспарлардың жоғары
тиімділігі бірқатар факторлармен анықталынды, ең ... ... ... ... ... ... әкімшіліктік инструментарий іске
асырылды. Соғыспен ... ... 60 ж. ... ... ... ... бәсекелесе алуы, көп жағдайда сәтті индикативті жоспарлаумен
түсіндіріледі. Бұл ... ... ... ... ... әлемдік экономикалық ғылымның түгел ... ... ... ... квалификациясы;
- осы жоспарларды жүзеге асыру кезіндегі инструментарий мен
әдістердің әртүрлілігі, қандайда да ... ... ... ... жоқтығы;
- кәсіби мемлекеттік аппараттың табандылығы мен бірізділігі,
саяси тұрақтылық сақталмаған жағдайларда да, ол ... ... ... келеңсіздіктерге жол бермеді;
- жақындағы және алшақтағы перспективаларға әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... кең ... ұлттық
келісімді жасап шығару;
- біртіндеп таптық конфронтацияны әлсіретіп отырған әлеуметтік
серіктестік атмосферасы, жұмысбастылық, еңбек жағдайы ... ... ... ... елде индикативті
жоспарлаудың негізін бұзушы жаппай бас көтерулер жалғасушы
еді.
ФГР-дағы әлеуметтік бағытталған нарыққа өту тек ... ... ... ғана емес, сонымен қатар бірқатар әлеуметтік-мәдени
проблемаларды шешумен де байланысты болды: миллиондағандардың өмір ... ... пен ... ерекшеліктерін өзгерту.
ФГР-дағы реформаларды зерттеп қарастырған ресей социологтары Эрхардтың
реформаторлық қызметін ... ... оның ... ... жеткенін атап өтуде. «Неміс ғажайыбы», ең ... ... ... ... ... ... таңдағандығының арқасында
жүзеге асты. ... ... ... ... экономикалық-саяси
мәселелер бойынша шешімдерді қабылдау мен жүзеге асыру процесінде
азаматтардың ... ... ... жетістіктерге жетпес еді.
Сонымен қатар реформаның сәттілігі Эрхардтың өз елінің ғалымдарының көмегін
пайдаланғанына да байланысты болды. Мысалға, мемлекеттік заңға ... ... ... ... ... ... ... эксперттік кеңес құрылған,
кеңес үкіметтің шаруашылық-саяси шешімдер қабылдауы үшін қажетті ... ... ... ... ... ФГР-дағы әлеуметтік мемлекет құру бойынша
реформа сәтті жүргізілген, ... ... ... елдің экономикасын,
әлеуметтік әл-ауқатын көтеру маңызды басымдыққа ... ... ... қандай да болсын елдің басты мақсаты елдің еңсесін көтеру, Кеңес елі
де соғыстан кейінгі кезеңде үлкен ... ... ... Кеңес Одағы
құрған экономикалық жүйе ұзаққа бармады, 80 жылдары ол ... ... ФГР ... ... ... ... қатарында, экономикалық
дамуындағы жетістіктері жоғары, тұрғындарының ... да ... ... ... ... ... ... теоретик, Нобель сыйлығының лауреаты, шведтік
социализм моделінің ... ... ... ... ... көп. Социал-демократтар 70 жылдай азаматтарының материалдық және
әлеуметтік қамтамасыздығы жоғары ... ... ... ... ... ... нарықтың әлеуметтік бағыттылығының, әлеуметтік
реттелетін экономиканың, әлеуметтік мемлекет пен әлеуметтік серіктестік
теориясының ұстанушысы ... ... ... атай отырып, Г.Мюрдаль нарықтың
бірқалыпсыздығын жеңе алады деп ... ... ... оның ... (стихиялық) нарықтық шаруашылықты ескі құрылымның қайшылықтары
мен ... ... жаңа ... ... өзгертеді.
Швециядағы әлеуметтік мемлекеттің айрықша моделі халықтан жиналатын ... ... ... күрделі жүйесіне негізделді.
Мюрдальдің пікірінше, «әл-ауқаттылық мемлекетіндегі» бастысы – халықты
әлеуметтік қорғау, ол бойынша бұл деген еңбекке қабілетті халық үшін ... ... ... және ... ... ... ... мен кәсіпкерлігінің есебінен,
өзінің жеке еңбек үлесінің есебінен өзінің әл-ауқатын көтеру үшін ... ... және ... ... ... үшін өмір сүруін
қамтамасыз етудің белгілі бір деңгейін жасау. Әлеуметтік қорғауды құру,
Мюрдальдің ... ... ... қызметінің келесідей бағыттарын
қарастыруы керек болды:
- қоғам ... ... өмір сүру ... ... ... объективті себептерге байланысты көмекке зәру адамдарға
материалдық көмек көрсету; аз қамтылғандарға жеңілдіктер
орнату және оны ... алып ... ... ... қайшы келмейтін қандай да болсын амалдармен
толыққанды өмір сүруі үшін қаражат табуына жағдай ... ... ... беруде, медициналық ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін
жағдай жасау;
- жалданбалы жұмысшылар үшін ... ... ... оларды
нарықтық экономиканың кері әсерлерінен қорғау;
- қоғам мүшелерінің экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
- ... ... ... ... ... мемлекеттің принциптеріне сәйкес келетін
азаматтық және саяси құқықтар мен еркіндіктерді қорғау;
- саяси ... мен ... ... ... ... өмірінің барынша тұрақтылығын қамтамасыз ету [16].
Әлеуметтік қорғаудың осы ... ... ... үшін адамдардың
ұмтылыстарын тәрбиелеу, зерттеу және қалыптастыру керек, және ... ... ... «шын ... ең ... әлеуметтік
құбылыстардың қатарына жатады және олар едәуір ... ... ... моделі» деген ұғым ... ... ең ... мемлекеттердің бірі ретінде ... ... Ол ... ... ... бақылаушылар Швеция
қоғамындағы әлеуметтік қайшылықтардың салыстырмалы түрде болмауының аясында
тез экономикалық өсудің реформалардың ауқымды саясатымен жақсы сәйкестенуін
атап көрсете бастаған ... ... ... ... ... сәтті әрі
алаңсыз бейнесі, әсіресе, сол кездегі дүниежүзіндегі әлеуметтік және саяси
конфликтілердің өсу аясында қатты көзге ... ... ... тағы бір ... ... ... екі басым
мақсаттың айқын көрінетіндігінен шығады: ... ... ... ... бұл ... ... әдістерін де анықтайды.
Жоғары дамыған еңбек нарығындағы белсенді саясат және аса ... ... (бұл ... ең ... мемлекеттік меншік емес, қайта тарату саласы
туралы айтылуда) осы ... ... ... қарастырылады.
Швецияға тән арнайы факторлардың қатарына 1814 жылдан бастап сыртқы
саяси нейтралитетін, екі бірдей дүниежүзілік ... ... ... Социал-демократиялық жұмысшы партиясының ұзақ уақыт тұруын, жаңа
формацияларға өтудің тарихи ... ... ... соның ішінде
феодализмнен капитализмге өтуі, ... ... ұзақ ... қолайлы және тұрақты жағдайлары, осы принциптерді өздерінің
капиталмен қатынастарында бекіткен жұмысшылар ... ... (1938 ж. ... ... ... ... мен
кәсіпкерлердің арасындағы келісім болды), әр ... ... ... ... ... ... жатқызуға
болады.
Экономикалық дамуға мәдениет пен тарихи алғышарттар белгілі-бір шамада
әсер етті. Шведтік дәстүрдің ажырамас белгісі кәсіпкерлік болып табылады.
Викингтер ... бері ... ... пен ... ... бұйымдарды
өндіру жөніндегі кәсіпорындар әйгілі болып келеді. Әлемдегі бірінші
компания – ... ... (700 ... ... уақыт бұрын негізі
қаланған) Швецияда пайда болған және бүгінгі таңға дейін ... ... ... ... жүйенің жақсы қызмет етуі бағалар динамикасына, шведтік
өнеркәсіптің бәсекеге ... және ... ... ... ... Әсіресе, инфляция – швед экономикасының теңсіздігіне ... ... де ... ... ... ... ... етудің инфляцияға әкеліп соқтырмайтын және
экономикаға кері әсер тигізбейтін әдістері ... ... ... ... пен ... ... ... шведтік
модельдің әлсіз жері болды.
70-жылдардың орта шенінен бастап ... ... ... және ... экономикалық дағдарысқа байланысты елдің жағдайы
күрделене түсті, әрі шведтік үлгінің жолы ... ... ... ... ... ... бірнеше саласы өте үлкен шамада
мемлекеттік көмек ала бастады. Алайда көптеген ... ... ... ... ... ... 1983 ... бастап
жалғасып келе жатқан үзіліссіз экономикалық өсім швед үлгісінің ... ... ... және оның өмірге сай екендігін көрсетті.
Швед үлгісі мына жағдайлардан тұрады: ... ... ... ... мемлекет кәсіпорынның өндірістік іс-әрекетіне
араласпайды, ал ... ... ... ... ... ... шығындарын минимумға келтіруі тиіс. Бұның мағынасы жеке ... ... ... және ... халықтың тұрмыс деңгейін
жоғарылату үшін ... ... мен ... ... ... ... ... мүмкіндігінше көп қайта таратуынан тұрады, бірақ бұл ... ... ... әсер ... ... Бұл ... ... инфрақұрылымдық
элементтерге және ұжымдық ақшалай қорларға түседі[18].
Қазіргі ... ... ... ... ... он ... ... дамуымен бірге дамыды.
ХХ ғасырдан бастап әлеуметтік саясат басқа елдермен салыстырғанда, көп
жағдайда, барлық ... үшін ... ... ... ... ... қабылданған жалпыға ортақ халықтық зейнетақыны тағайындау атқарды. Осы
кезден бастап экономикалық қаражаттарды бөліп беру ... ғана ... бұл ең ... ... ... ... қамсыздандыру
кепілі болды, («негізгі әлеуметтік ... ол ... ... бір деңгейінің кепіліне айналды. ... ... ... яғни ... мен кедейлердің арасын теңестіру
емес, «горизонтальды» теңестіруге (дені сау адам мен ауру адамның арасын,
жұмыс істеуші мен жұмыссыздың арасын ... ... ... байқалды.
Денсаулық сақтау, әлеуметтік қызметтер мен қызмет көрсетулер, ... ... ... ... ... ... қол жетерліктей болды.
90-жылдары «барлық адамдар үшін әл-ауқаттылық» принципі қоғамдық ... ... ... түсті. Алайда жалпыға ортақ әл-ауқаттылық принципі
бүгінгі күнде де кең ... ... және ... ... ... ... ... осындай жүйе мемлекеттік және коммуналдық (салық)
қаражаттар есебінен қаржылануы тиіс [19].
Швецияда мемлекеттің шығынының 50% ... ... ... яғни кірістерді жекеменшік секторға (үй ... ... ... ... ... ... баспаналық субсидиялар,
балаларға төленетін жәрдемақы, ауыл ... мен ... ... ... ... ... ... бойынша проценттерді
төлеу кіреді.
Трансферттік төлемдерді есептеуден қалған қаражаттарды мемлекеттік
тұтыну мен инвестициялар құрайды. Қалған ... 90% ... ... ... ... ... 2/3-і ... сақтауға, білім беруге,
мемлекеттік әкімшілікке т.б. жұмсалады. ... ... ... ... ... мен ... қызметтерге, қоршаған ортаны
қорғауға (30%), білім ... (21%), ... ... және сумен қамтамасыз
етуге (12%), бос уақыт пен мәдениетке (5%), көлік пен байланысқа ... ... ... қаржыландыру кешенді түрде
жүргізіледі. Мемлекеттік сектордың түрлі бөлімдерінің жеке табыс көздері
бар. Сондай-ақ ... ... ... ... секторы
дотацияларды, негізінен, орталық үкіметтен алады. Ал орталық үкімет үшін
негізгі табыс көзі жанама кірістер болып ... 1988 жылы ... ... ... ... мен ... 340 млрд. кронды
немесе орталық үкіметтің барлық табысының 90% құрды, бұл соманың 50% ... 15% ... ... салықтар құрайды.
Жергілікті билік үшін қаржыландырудың негізгі көзі – ... ... (60%). ... ... секторында әлеуметтік
сақтандыруға деген кәсіпкерлер мен жұмысшылардың жарнасы негізгі табыс көзі
болып табылады.
Мемлекеттік сектор ... ... ... үшін маңызды.
Мысалы, маңызды мемлекеттік қызмет түрлеріне – көлік пен байланысқа, білім
беру ... ... ... ... мен олардың сапалы болуы. Мұнда жеке мен
мемлекеттік сектордың өзара әрекеттестігі айқын ... жеке ... ... өсуі ... және ... да түсімдер арқылы мемлекеттік
бюджетке түсіп отырады, осылайша ... ... ... ... кеңейе түседі.
Бұл Швециядағы рекордтық деңгейге жеткен салықтар мен ... ... ... ... бөлу, тұтыну мен қайта бөлуде мемлекеттің
аса үлкен рөл атқаруына алып ... ... ... ... ... ... ... атау алды [20].
Нидерланды.
Нидерландының әлеуметтік көмек жүйесінің ресми жарияланған мақсаты –
кедейшілікпен күрес. Әлеуметтік минимум жыл сайын, ... шегі ... өмір сүру ... негізінде есептелінеді.
Нидерландыда, бүкіл Батыс Еуропадағыдай абсолютті кедейшілік емес,
салыстырмалы кедейшілікпен күреседі, бұл заңды ... егер өмір ... тек сөз ... ғана ... ... Еуропаның Орталық банкінің
банкноттарымен де, яғни нақты қаржы ... ... ... ... ... ... кедейшілік те болмайды.
Күшіне енген мемлекеттік көмек туралы заң (National Assistanse Act)
әлеуметтік бюджетті қалыптастыру мен жоспарлаудың жаңа ... ... ... бұрын қолданылған жай ғана әлеуметтік жәрдемақыларды тарату
тиімсіз болып саналады. Муниципалитеттер үшін әлеуметтік жәрдемақыларға
қаражаттарды үнемдеу үшін және ... ... ... күш ... ... ... жасалынған. 2004 жылдан бастап осындай әлеуметтік
қауіп-қатерлерді орталық үкімет өз мойнына ... ол екі ... ... ... ... - ... ... бюджеті және
«реинтеграция» бюджеті. «Реинтеграцияның» мәні қиын ... ... ... ... ... ... ... кедей адам деген, бұрыннан бері жұмыс істемейтін және
жұмыссыздық бойынша жәрдемақы ... ... Бұл ... себебі әртүрлі
болуы мүмкін – созылмалы ауру, жергілікті тіл ... ... ... ... нашақорлық, отбасындағы ... және т.б. Егер ... адам ... ... ... ... онда ол қиын ... деген сөз және қызметкерлер оны түсінеді.
Бұл қалай көрінеді? Қабылдау бөлмесіне түскен соң, сіз өз ... Бұл ... ... ... ... және батыс
аэропорттарының анықтама бюроларындағы ... ... ... ... ... ... ... алдындағы
«ресми» кеңістікті шектейтін қалың түсті жолақ, және ... ... ... ... кезегіңіз келгеннен кейін, символикалық жолақтан өтіп,
қабылдаушы қызметкерге бет ... ... бәрі ... ... ... осал клиенттерді қабылдайтын адамның ... ... ... ... ... терезенің артында; екіншіден,
сізден бір басқа жоғары – осы арқылы ол билікті білдіреді.
Полиция қызметкерлері, анық шектеуші жолақ, алғашқы қабылдау залындағы
жоғары және қол ... ... ... ... ... ... арналған психологиялық қысым жағдайын жасайды. Осы жердегі қоғамдық
дәретханалардың жарығы да айрықша (флюоресециациялайтын, көк спектрлі), бұл
психикалық ақыл-есі кем клиенттердің ... ... үшін ... мұқтаж адамдардың қиын жағдайын ескеріп, ... ... ... бәрін ұсақ-түйегіне дейін ескерген, тек
кедейлердің әлеуметтік қауіпсіздігін ғана ... ... ... жұмыс
істейтін әлеуметтік қызметкерлердің физикалық ... ... ... ... да ... шаралар экстрималды мінез-құлық көріністерін болдырмау үшін
қарастырылған. ... бәрі ... ... ... ... ... ... мен клиенттердің өзара сыйластығы – елдің азаматтық
және корпаративті мәдениетінің ажырамас элементі болып табылады.
Осындай клиенттерді қабылдауды ... 130 ... ... ... муниципалитет аралық орталықтарына (Center for Work and Income
CWI) тән. Олардың мақсаты - әлеуметтік көмек алатындардың ... ... ... орналасуға барынша көмектесу.
Бірінші кездесуде персоналды менеджер, сіздің осындай ауыр халіңіздің
себептерін іздейді. Кейз-менеджердің бірінші міндеті – ... не ... ... бар ... ... ... ... дәл осы үшін
арналған. Оны ... ... ... ... салалық
қызметтеріндегі өзінің әріптестерімен еңбек нарығы, кәсіби ... ... ... ... кеңес алады. Ол декларацияның қажетті
формасын дұрыс толтыруға ... ... ... ... ... ... ... қай мерзімге, оны алу үшін не істеу
керектігін анықтап береді. Заңнамаға ... ... ... ... тастау туралы шешім сегіз апта ішінде қабылдануы тиіс.
Кейз-менеджердің негізгі міндеті – клиенттің еңбек нарығына дейінгі
«ара ... ... Осы «ара ... ... төрт балдық шкалаға
негізделген. Бірінші топтың клиенттерін салыстырмалы түрде жұмысқа тұрғызу
оңай.
Мұқият құрылған және келісілген реинтеграция ... ... жеке ... ... негізінде таңдау жүргізуі үшін
тендерлік пакетке енгізіледі.
Персоналды консультант – ... ... ... ... ... ... іске асырылады. Ол клиентті қоғамға реинтеграциялау
арқылы әлеуметтік тағдырын анықтап, жеке ісін ... ... ... ... Әдетте, жоғары маманданған, жақсы
дайындықтан өткен жас, талапты мамандар – ... ... ... ... ... ... түлектері (экономисттер, социологтар,
финансисттер, т.б.). Жұмыс барысында ... ... ... ... ... ... жеке ... өтуіне құнды тәжірибе алады.
Жалпы алғанда, Нидерландының әлеуметтік көмек ... ... тұр. ... ... ... ... технологияларға жатқызуға болады. Аталған кейз-менеджерлердің
деңгейі, жұмыспен қамту және табыстар муниципалитет аралық ... ... ... жоғары мәдениеттілігін көрсетеді [21].
Қытай: реформалар және олардың нәтижелері.
Қытайдың саяси аймағында нақты жағдай қалыптасса, (Қытай ... өз ... ... отыр және болып жатқан әлеуметтік процестердің
ықпалымен дербес демократиялық қайта құру жолымен ... ... даму ... ... ... «бірқалыпсыз дамуға» деген саяси ... бұл ... ... Дэн Сяопиннің кезеңінен бері жүргізілген. Бұл
бағыттың мәні: байлық – бұл ... ... егер ... бір ... тез байып кетсе, онда ол мемлекет үшін ... әсер ... ... ... ... ... ... синхронды түрде жақсарту
мүмкін емес. Осылайша біреулерге басқалардан жақсы өмір сүруге ... ... ... КХР-ның түрлі әлеуметтік топтары мен түрлі
аймақтарының даму деңгейінде қатаң алшақтық бар және бұл ... ... ... ... екі ... көрініс табуда. Бірінші деңгейде – бұл
қоғамның ... ... ... реформа жылдары екі анық көрініс тапқан
байлар мен тым кедейлер ... ... ... ... статистика бойынша,
соңғылары халықтың 3% құрайды (25 жыл ... олар 25% ... ... ... кедей отбасыларына жиынтық ... 1,4% ... ал 10% ең ... 45% ... кедейлік тек ауылдық жерлерге ғана тән болған. Қазіргі кезде
табысы аса ... емес күн ... ... ... ... ... ... азиялық банкінің есептеулері бойынша 37 млн. адамға жеткен,
немесе қалалық тұрғындардың жалпы санының 8%-ын құрайды. Бүгінгі таңда ... ауыл ... ... ... 3,24:1 ... ... қатар елде
жұмыссыздық өсуде. Қалаларда ол 10%-ға жетіп, қауіпті шегіне жақындауда.
ЖІӨ жылына 7%-ға өсуімен қосымша жаңа 10 млн. ... ... ... мемлекеттік мекемелерден жұмыстан өз еркімен шыққандар мен ... ... ... орналастырудағы жыл сайынғы қажеттілік бұл
көрсеткіштен екі жарым есе асып түседі.
Екінші деңгейде – шығыстағы жағалаулық аймақтар мен ішкі ... ... ... Бұл ... ... ... Шығыс
аймақтар басшыларының бекітілген жобалар шеңберінде Батыстың ... ... ... көрсету бойынша орталықтың директиваларын орындаудан бас
тартып отыр. Шығыс Қытайдың ең бай ... ... ... ең ... он есе бай ... Қытайдағы донор-провинциялардың жүйелі және
жаппай көмекті қажет ететін провинциялардан аз болуы проблеманы қиындатуда.
Қоғамның таптарға бөлінуі – қазіргі заманғы ҚХР-ның осал ... ... ... ... ... ... көрсетуде. Қытай
үкіметінің әлеуметтік бағдарламаларды бірқалыпты жүзеге асыруы ... ... ... ... жыл ... ... ... саясаты
«біреулер басқалардан жылдамырақ байысын» деген саясаттан, қытай қоғамының
едәуір көпшілігін және елдің артта қалған ... ... мен ... ... ауысты. Бұндай бетбұрыстың нәтижесі 2001 жылғы үкіметтің
әлеуметтік саясатының негізі ретінде ... ... ... ... ел ... ... құру» деген ұранмен өмір сүруде, яғни
«шағын әл-ауқаттылық» қоғамы, дәстүрлі мағынада бұл бүкіл тұрғындарды
минималды материалдық ... ... және оның ... да ... материалдық мүмкіндіктерінің кесірінен қандай да бір өркениеттің
жетістіктеріне қол жеткізе алмай қалмайтын елді білдіреді. Сонымен ... өмір ... ... ... ... ғана емес ... орташа елдердің деңгейіне немесе тіпті біршама ... ... ... ... беру дәрежесін көтеруді, өмірдің
ұзақтығын арттыру, ауыл тұрғындарының ... ... ... ... ... ... басшылығы қалағандай жылдам болмаса да, осыған
қатысты елдің жағдайы жақсара ... ... ... ... біріншіден,
көп жылдық тоқыраудың салдарларын және қоғамға жасалған экономикалықтан тыс
қысымды, екіншіден, өз дамуын өз ... ... ете ... үшін ... экономикалық өмірін қалпына келтіру және үшіншіден, қоғамдағы
барлық дисбаланстарды қысқарту үшін қажетті құралдар бар.
«Қытайдың батыс ... кең ... ... ... ... зор. Бұл бағдарлама 90 жылдардың соңынан іске асуда
және ... ... ... ... 12 ... ... ... нәтижесін берді.
Бүгінгі таңдағы Қытай туралы айта отырып, бірінші ... ... ... ... бұрын-соңды болмаған экспериментке зейін
аударылады. Социализм мен ... ... ... – 20 ... астам
уақыт бойы жалғасып келе жатқан осы эксперименттің мәні, және ... ... ... ... әлі күнге дейін
толастамауда. Іс жүзінде бұл, планетадағы ең ... көп, ХХ ... ... бас ... ... өмір сүрген және апаттық артта қалған
елді, халықаралық саясаттың жаңа ... ... ... алыптардың
біріне, үшінші ғарыштық державаға, өзінің жаңа жетістіктерге қабілетімен
өзіне бүгінгі ... ... де ... кете ... ... ... ... мемлекетке айналдыра отырып, аймақтық көшбасшылардың
қатарына шығаруға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... ӘЛЕУМЕТТІК
САЯСАТЫ
2.1 Қазақстандағы кедейшіліктің әлеуметтік-мәдени ерекшелігі. Қазақстандағы
кедейшіліктің құрылымы
Түрлі қоғамдар мен әлеуметтік ... ... мен өмір ... ... ... ... және өзіндік сипаттары болады. Жалпы еуропалық елдер
мен Қазақстандағы кедейшілікті қабылдау қатты ерекшеленеді. ... ... ... ... арасында жүру ұят болып саналады, еуропалықтардың
10,4% ғана өздерінің материалдық жағдайын нашарға жақын немесе өте ... ... ... кедейшілік бейбақтық ретінде қабылданады және ол
айналасындағылардан аяныш пен көмектесу ниетін тудыруы керек. Сондықтан
көптеген қазақстандықтар өздерінің ... ... ... ... жақындары, таныстары арасында кедейлердің барын мойындайды.
Отандық ... ... ... бүгінгі таңда
республикадағы ... саны – 27% ... 4 млн аса ... ... пікірі бойынша кедейлердің шын мәнісіндегі саны ... ... ... ... ... жоғары.
Сонымен қатар, кедейлердің жоғары шоғырлануы мұнай мен ... ең ... ... мен ... ... байқалып отыр, мұнда күнкөріс
минимуму өте ... ... ... ... ... ... елімізде халықтың шамамен 7% бай деп
санала алады және 12% ...... ... Ал ... 80% ... өте ... ... қайыршылар.
Аймақ халқының санына қатысты кедей тұрмыстылардың үлесі бойынша
аймақтарды топтастыру [29]
|Кедейліктің деңгейі (аймақ ... ... ... ... | ... үлесі) | ... ... ... ... ... ... ... |Қостанай, Солтүстік Қазақстан, Алматы, Ақмола, |
| ... ... ... ... ... |
| ... және ... облыстары ... ... ... ... ... ... Қазақстан, |
| ... ... ... ... мемлекеттік статистика агенттігінің
мәліметі бойынша күнкөріс минимумына қатысты кедейлердің үлесі 2007 жылдың
ІІІ тоқсанында 13,8% құраған, ал 2006 ... ... ... 17,7% болған.
Қаладағы кедейлердің үлесі 5,5%, ал ауылда 21,2% құраған [49].
Бүгінгі күні кедей ... ... ... ... – бұл ... үнемі өзін-өзін шектеуі, жалақысының қалыпты
әрі лайықты өмір сүруіне мүмкіншілік бермеуі – ... ... ... мен ... ... алу, бос ... жақсы әрі уақытымен өткізу, сондай-
ақ балаларына білім бере алмауы [23]. Республикадағы кедейшілікті талдауға
сәйкес, біздің елімізге ғана тән ( ... ... ТМД ... ... жаңа контингентін бөліп көрсетуге болады:
- ресми жұмыссыздар;
- жалақысы өте төмен бюджеттік сфераның өкілдері – ең алдымен
ауыл және бірқатар қала ... ауыл ... ... көп балалы отбасылар;
- толық емес отбасылар;
- қоғамның интеллектуалды қабаттары ... ... ... ... қызметкерлері, жоғары маманданған
жұмысшылар және әскери-өндірістік комплекстің ... жас ... ... ... [24].
Кедейлердің бірыңғай индикаторын құру өте қиын. Қазақстанның түрлі
аймақтарын, климатты, ... ... ... құрамды, және ең
бастысы, кедейілікті анықтау критерийлерін ескеру қажет, сондай-ақ қала ... ... жеке ... ... ... үлесінің динамикасы [46]
Жұмыссыздар мен кедейлер қаладан гөрі ... ... ... ауыл тұрғындары 44% құрайды, соның ішінде табыстары күнкөріс
минимумынан төмен халықтың үлесі 2004 жылы 24,8% құраған. Ауылдық ... саны ... - 66,6%, ... - 15,8%. Ауыл ... ... ... ауыл халқының саны азаюда, бұл жағдай тек туудың
азаюымен ғана ... ауыл ... ... жақсы өмір іздеп, көшуімен
байланысты.
Ауыл жұмысшысының орташа жалақысы өндіріс жұмысшысың жалақысының 29%
құрайды. ... жж. ... ... 80% адам ... ... табыстың
айына 3 мыңына тең келген. Ауылды өз проблемасын өз бетімен шешуіне
қалдырды. ... ... ... ... ... ... қарамастан,
ауылдың жағдайы мәз емес.
Кедей отбасыларын әлеуметтік-мәдени ерекшеліктерде қарастырғанда
кедейшіліктің түрлі ... ... ...... деңгейі
әртүрлі кедейлер және «ескі» мен «жаңа» кедейлер.
Жоғары білімі бар ... ... ... ... ... ... жалпы алғанда, жақсы жағдайда болды, ал отбасын ... ... не орта ... үй ... айналысатын әйелдің жағдайы қиындау
болды.
Жоғары білімі бар кедейлердің бұрын қоғамның ... ... ... ... олар ... қиын ... ауыр
қабылдады. Бұл жағдайда жоғары білімі бар кедей топтарының ... ... ... ... бірақ қоғамдағы статусы қалды.
Жоғары білімі бар кедейлерге ... ... ... ету тән, ... ... ... ... кең қолданады (қосымша жұмыс істеу,
қайта квалификациядан өту). Бұл жағдайда ... ... бар ауыл ... гөрі ... ... кіреді.
Кедейлердің мұндай топтарында кәмелетке толмаған балалар болады, және
олар көбіне «бюджеттік сферада» жұмыс ... ... ... ... ... көп жағдайда отбасының мүшелерінің
бірінің ішімдікке салынуымен байланысты, немесе оның ... ... өз ... шеше ... шыққан түңілу, «өзін-өзі жоғалтып
алуы». Бұл себептердің қатарында егде ... ... ... нашарлығы,
көпбалалық жатады.
«Ескі» кедейлер – бұл революцияға дейінгі кезеңнің өзінде кедей
қабатқа ... ... ... дегенмен де ... ... көп ... ... болды. Сонымен, «ескі»
кедейлер – көп балалы ... ... ... бар немесе мектеп
жасындағы ... ... бар ... ... аналар, ішімдікке салынып
кеткендердің отбасы, мүгедектер, ал «жаңа» кедейлер – бұл ... ... ... ... өмір ... бірақ қазір кедейшілікке «түсіп қалған»
үйшаруашылықтары [25].
1992 жылға дейін Қазақстанда тақыр кедейшілік сияқты құбылыс байқалған
емес, бұл егде ... ... үшін ... жат ... ... ... көшу тереңдей түскен экономикалық
дағдарыс жағдайында жүріп, осы дағдарыс экономика салаларының өндірістік-
қаржылық ахуалы мен ... ... ... ... әсерін тигізді.
1991-1995 жылдарда тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің ... ... ... ішкі өнім 1995 жылы 1990 ... ... ... ... жалақы – 69,9%-ға, тағайындалған зейнетақы – 77,3%-ға, құрылысқа
жасалынатын инвестициялар 84,1%-ға кеміді.
Тауарлар мен көрсетілетін қызметтер өндірісінің құлдырауымен қатар ... ... ... оны 1996 жылы ғана ... ... 1995 жылы 1990 ... ... инфляция 29605 есе өсті. Осы
аталған кезең аралығында орташа айлық жалақы нақты көріністе 1990 жылғымен
салыстырғанда – 3,2 есе, ал ... ... ... 5 есе ... ... басты ерекшеліктері жұмыссыздық, халықтың
төмен және қатты дифференциацияланған табыстары болды.
Халықтың біршама бөлігінің ақшалай табыстарының ... ... ... ... ол ең дәулетті 10% және ең төмен тұрмысты
10% ... ... ... дифференциациясы мен ақшалай табыстарының
алшақтығынан ... 90-шы ... ... қарай экономикалық оң
үрдістерге байланысты, елдегі кедейліктің деңгейі де біртіндеп ... (1999 ... ... 2004 ... ... ... және халықтың
табыстар бойынша дифференциациясы да түзеле түсті. Кедейлік тереңдігі ... жуық және ... ... жеті есе ... ... ... әркелкілігі [26]
| |Төмен табыстағы тұрғын халықтың |Кедейлік ... |
| ... ... |өткірлігі |
| ... ... | | |
| ... ... құнынан| | ... |34,5 |14,5 |13,7 |5,5 ... |31,8 |11,7 |10,3 |4,0 ... |28,4 |11,7 |7,8 |3,1 ... |24,2 |8,9 |6,1 |2,2 ... |19,8 |6,3 |4,6 |1,6 ... |16,1 |4,3 |3,3 |1,0 ... статистика жөніндегі Агенттігі жыл сайын ... ... ... ... ... ... ... тұрмысты халқы (күнкөріс минимумынан төмен ... ... ... ... ... көрсетіледі:
- 14 жасқа дейінгі балалар – 33%;
- 15-19 жастағы жасөспірімдер мен жастар - 13%;
- Егде ... ... мен ...... тұрмысты халықтың үлесі
Халықтың айтарлықтай бөлігінің төмен жиынтық табыстары – Қазақстандағы
кедейліктің ... ... ... ... ... үшін де,
сондай-ақ жүмыспен қамтылған халық үшін де бірдей ... ... үшін ... практикада кедейліктің ауқымдарын ... үшін ... ... ... ол ұлттық валютаның сатып алу қабілетінің
паритеті (СҚП) бойынша АҚШ долларына ... ... 1,08 АҚШ ... ... ... ... Азия ... үшін Дүниежүзілік банк
кедейлік шегінің анағұрлым қолайлы мөлшері – күніне 2,15 АҚШ ... ... 1999 ... ... ... туралы» Заңға сәйкес
кедейлік шегі күнкөріс минимумының мөлшерімен белгіленеді және ол 2000-2004
жылдарда СҚП ... 3,5-3,7 АҚШ ... ... ... ... ... өтпелі (ауыспалы) экономика елдеріндегі кедейлікті
халықаралық салыстыру үшін ... ... ... ... ... ... заңнамасына сәйкес күнкөріс минимумы ең төменгі тұтыну себеті
құнының шамасы бойынша бір адамға шаққанадағы ... ең аз ... ... және ол ... даму ... ... қабылданған деңгейде
адамның ең төменгі қажеттіліктерін ... ... ... ... тұтыну себеті денсаулықты ұстап отыруға қажет азық-түлік
жиынтығының (азық-түлік себеті) қоректік заттарының ең аз құрамы ... және ... ... ... мен ... ... жұмсайтын
шығындарын қамтиды. Азық-түлік және азық-түліктен бөлек шығындар арасындағы
ара қатынас ұзақ мерзімге нормативтік актілер арқылы белгіленеді.
Қазақстанда ... ... 1996 ... бері ... әдіс арқылы есептеледі, сол әдіске сәйкес азық-түлік
себетінің құны ... әдіс ... ... және ... 70% ... қабылданады, ал азық-түліктен бөтен тауарлар мен
қызметтердің күнкөріс ... ... ... 30% ... Ең аз азық-түлік себетінің құны ай сайын тамақ өнімдерін
тұтыну нормаларын ... ... ... ... ... орташа
бағаларға көбейту жолымен есептеледі, мұндай есептеу әр аймақ ... ... ... ... ... туғызады. Халық үшін тамақ
өнімдерін тұтынудың бірыңғай ... ... ... ... ... ... қамтамасыздандыру мен физиологиялық деңгейде
негізгі тамақ заттарын ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саясаты
Қазақстанның мемлекеттік әлеуметтік саясатының стратегиялық мақсаты
азаматтардың негізгі құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... халқының өмірлік деңгейін дамыған
елдердің қазіргі заманғы стандарттарына ... ... ... ... ... ... ... мен оның мүшелерінің арасындағы
қарым-қатынастарды реттей ... ... ... ... ... тепе-
теңдіктің белгілі бір деңгейіне қол жеткізуге бағытталған, яғни белгілі ... ... және ... емес ... ... ... ... қоғамдық мүдделер мен басымдықтарды білдіреді, және
оны ... ... ... мемлекетке экономикалық өсім мен әлеуметтік
кепілдіктердің ... ... ... ... ... тура ... өсімге асыра иек арту не болмаса әлеуметтік кепілдіктерді
ұлғайту саяси не экономикалық дағдарысқа ... ... ... шектеулілігімен және әлеуметтік деңгейінің
төмендеуімен сипатталатын Қазақстан жағдайында аталған мәселе ... ... ие ... ... ... саясаты кеңестіктен көп ерекшеленеді.
Үлкен кісілер өткен кезеңнің тұрақты ... ... ... кезін,
жоғары зейнетақы мен шәкіртақыларды сағынышпен еске түсіріп жатады. Сонымен
қатар халықты әлеуметтік ... ... ... ... ... ... оның нәтижесі әлеуметтік масылдықтың таралуы
болды.
Лайықты өмір деңнейін қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... тым жоғары бағаны талап етті, ал
бұл экономикалық тиімділіктің талаптарымен қайшы келді. 1980 ж. басында-ақ
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... бұл жайт ... әрекет
етіп отырған әлеуметтік-экономикалық жүйені ... ... ... ... 1985 ... ... дамытуды жылдамдату
стратегиясы – қайта құруды жариялау ... және одан ... ... ... ... ... құлағанынан кейін Қазақстанның ... ... ... одан әрі ... ... бұл ... шаруашылық
қатынастардың құлауынан туындаған экономикалық ... ... ... ... мен ... ... ... тереңдей
бастады, осының нәтижесінде реформалардың бағасы ұлғая түсті. 1990 ж.
басындағы әлеуметтік ... ... ... ... нормативтік актілер
айтарлықтай нақты әлеуметтік-саяси мақсаттарды көздегенімен, жалпы ... ... ... ... ... ... ... мүмкіншіліктері
ескерілмеді.
Тәуелсіз Қазақстанның әлеуметтік сферасы, қоғамның барлық сферасына
әсер еткен терең дағдарыстың ізін алып ... Ең ... ... ... ... болды, бұл кезде инфляцияның жылдам қарқыны мен ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... алып келді. Реформалар нәтижесінде мемлекеттік әлеуметтік
инфрақұрылым бұзылған болатын, ал жаңа орнықты жүйе ... ... ... ... ... әлеуметтік қызмет көрсету саласындағы ақысыз
қызметтердің көлемі күрт азайды.
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланыста болды. Осы орайда
реформалардың дамуын төрт ... ... ... ... ... (1991-1993). Бұл кезде біртіндеп өтпелі кезеңнің
шындығымен қарама-қайшы келе бастаған халықты ... ... ... әлі әрекет етіп отырды. ... бұл ... ... ықпал етудің директивті, тікелей шаралары басым болды.
Әлеуметтік сферадағы ... ... ... ... ... аз ерекшеленді. Нарықтық қайта құрулардың бастамасын айқындаған
шешімдер қабылданды. Аталған кезең өндірістің құлдырауымен және әлеуметтік
сферадағы ... ... ... кезең (1993-1995). Бұл кезде ... ... ... ... ... ... ... табыс бойынша қабаттарға
бөлінуі жылдам жүре бастайды.
Өндірістің төмендеуі, бюджеттік қаражаттардың шектеулілігі жағдайында
әлеуметтік саясат ең алдымен аз ... ... ... ... ... ... көмекке кезең-кезеңмен өтудің бастамасы болды.
1995-1997 жж. халықтың жекелеген категорияларына ... ... ... реттейтін нормативтік құжаттар жасалынады. ... ... ... ... әлеуметтік төлемдердің бір бөлігі
басқарудың жергілікті органдарының бақылауына өткізілді. Халықтың ең ... ... ... ... мен көлемдері заңнама жүзінде
орнатылады (зейнеткерлерге, мүгедектерге, көп ... және ... ... ... ... да ... ж. бастап қаржылық жүйенің тұрақтануы басталады; инфляцияның
қарқыны азайттырылды, бұл жағдай әлеуметтік сфераны ... үшін ... ... Нарық жағдайына бейімделген және сфераның қызмет етуін
реттейтін құқықтық базаның ... ... ... ... ... ... ... мен білім беруде мемлекеттің ақысыз кепілдендірілген
қызмет көрсету минимумын сақтай отырып, мемлекеттік емес ұйымдардың ... ... ... кең ... ... беру ... ... өтті – ең көп ... ... ... беру ... ұшырады. Мемлекет оқуға гранттар жүйесін
ендірді, осының арқасында салаға дотацияларды азайту мүмкін болды, ... ... ... алуларына мүмкіндік туды. Мемлекеттік
емес коммерциялық оқу ... ... ... ... білім берудің
сапасын қадағалау мен оқудың приоритетті бағыттары мен ... ... ... ... ету жүйесінің реформасы қоғамда ең кең
талқыланған Үкіметтің қадамдарының бірі ... және ... етіп ... ... өзгертіп, одан ынтымақтастық принципінде құрылған кеңестік
зейнетақылық ... ... ... ... ... жоспарлы түрде
жүргізілген шара болды.
Республиканың денсаулық сақтау жүйесі де біршама өзгерістерге ұшырады.
Емдік-профилактикалық мекемелердің қызметінің ... мен ... ... ... жеке меншік мекемелер пайда болды. Денсаулық сақтау
жүйесін реформалаудың жарқын ... ... ... міндетті
медициналық сақтандыруды енгізу, ақылы медициналық қызметтердің және ... ... ... шешу үшін және ... ... ... құру
үшін Үкіметтің бастамасымен орта және ... ... ... бағдарламасы жүзеге асырылды.
Әлеуметтік сфераның реформа барысын талдай отырып, әлеуметтік
саясаттың тәуелсіздік ... ... ... ... атап ... ... әлеуметтік қорғау жүйесі орнықты сипатқа ие болды, яғни
халықтың тек нақты ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік емес құрылымдары пайда болды; білім беру,
мәдениет және ... ... ... ... ... Бұл ... өз ... ары қарай реформа жүргізу үшін
позитивті алғы шарттар құруда.
Қандай да болсын мемлекеттің ... ... ... ... ... ... табылады, кедейшілік бұл қоғамның ең ... ... ... ... ... таңда кедейлер
қатарында дәстүрлі аз қамтылған ... ... ... т.б.), ... ... ... негізінен бюджеттік сфераның
қызметкерлері, жартылай жұмыспен қамтылған ... да ... ... ... ... ... өмір сүру деңгейінің көрсеткіші ретінде
ғана ... ... ... ... ... күйін көрсетеді [30].
2000 жылдан бері қазақстандық экономика экономикалық өсудің жоғары
қарқындарына қарай ойысты. ... ... ... ... ... негізгі басым міндеттерінің біріне айналды. Осы мақсаттар жолында
келесі іс-шаралар жүзеге асырылды:
- ... ... ... беру ... ... аз ... (табысы аз) азаматтарға қолдау
көрсетуге қатысты жалпыұлттық қор құрылды;
- Қазақстан Республикасында ... ... ... жүргізуге қатысты 2000-2002
жылдарға арналған Бағдарлама қабылданды және ол іске
асырылды;
- «Мемлекеттік ... ... ... ... ... 2002 жылы Азия Даму ... мен ... жәрдемдесуі
арқылы кедейлікті азайту жөнінде 2003-2005 жылдарға
арналған Мемлекеттік ... ... ... саясат үлгілерінің құрылу процесі үнемі ерекше болып
келеді, өйткені халықтың ... және ... ... әр елде ... ... ... Сондықтан нарықтық экономикаға
өту жағдайындағы ұлттық ... және одан ... ... дамуының өз жолын іздеу, жаңа ... ... ... ... ... үлгілерді бейімдеудің шараларын жүзеге
асырудың сенімді механизмдерін қалыптастырумен сипатталады [31].
Қазақстандағы халықты әлеуметтік ... ... ... ... ... ... және ... құрамына мынадай қорғау элементтерін
енгізеді:
- ... ... ... ... ... ... ... барлық
азаматтарға бірдей деңгейде ... ... ... ... мен ... ... ... әлеуметтік сақтандыру;
- жинақтаушы зейнетақы жүйесі;
- мемлекеттің бюджетінен азаматтардың ... ... ... және ... ... ... ... төнген жағдайға азаматтарды ерікті
сақтандыру.
Бұл элементтер әлеуметтік ... ... ... ... ... формалардың бірі әлеуметтік қамсыздандыру болып
табылады. Әлеуметтік қамсыздандыру ... және ... ... сондай-ақ көп балалы отбасыларды материалдық қамтамасыз етудің
және оларға ... ... ... ... жүйесі. Адамның
экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтары туралы Халықаралық пактіге
(1966 ж.) ... ... ... ... ... әлеуметтік
қамсыздандыруға құқығын мойындайды. Осындай құқыққа ... ... ... ие, оған ... ... ... 28-бабы азаматтардың зейнетақының минималды көлеміне, жас
бойынша, ауру, мүгедектік, бағушысынан айрылған ... ... ... ... ... бекітеді.[32]
Қазақстан Республикасында мемлекеттік әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... республикалық бюджеттің есебінен жүзеге асырылады. Мемлекеттік
әлеуметтік жәрдемақылар жас бойынша, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Конституциясы 1-бабының 28 тармағында бекітілген, ... ... ... ету ... ... Қарастырылып отырған
төлемдер, алушылар үшін тіршілік етудің негізгі көзі бола ... ... ... ... ... ... айрылған отбасылардың
еңбекке қабілетсіз мүшелері, зейнеткерлік жасқа толған, бірақ объективті
себептерден зейнетақы алуға ... жоқ ... ... ... ... ... ... ... ... Мүгедектігі бойынша (3-15 АЕК) ... ... ... (2-10 АЕК) ... ... ... (3 АЕК) |
| ... арнайы жәрдемақылар (8 АЕК) ... Жер асты және ашық кен ... ... ... (№1 тізім) |
| ... ... ... ... КСРО ... ... ... ерлеріне, үш дәрежелі Даңқ ... ... (9 АЕК) ... Ұлы Отан ... ... (5,8 АЕК) ... Ұлы Отан ... мүгедектеріне (7,1 АЕК) ... Ұлы Отан ... ... теңестірілген адамдарға (2,4 АЕК) |
|5. Ұлы Отан соғысының мүгедектеріне теңестірілген ... (5,7 АЕК) ... Ұлы Отан ... қаза тапқан жауынгерлердің некеге екінші қайтара ... ... (2,7 АЕК) ... Қаза ... ... қызметкерлердің отбасыларына (2,8 АЕК) ... ... ... ... ... әйелдеріне (күйеулеріне) (0,9 АЕК) ... Ерен ... және Ұлы Отан ... ... ... ... ... қызметі|
|үшін КСРО ордендерімен және медальдарымен марапатталған адамдарға (0,5 АЕК) ... 1 және 2 ... ... (1,4 АЕК) ... 3 ... ... (0,6 АЕК) ... 16 ... ... ... балаларға (0,9 АЕК) ... ... ... ... ... ... немесе бұрын «Батыр Ана» атағын алған |
|және 1,2 дәрежелі «Ана даңқы» орденімен марапатталған көп балалы аналарға |
|(1,9 АЕК) ... Төрт және одан көп ... ... кәмелетке жетпеген балалары бар көп |
|балалы аналарға (1,9 АЕК) ... ... ... ... (1 АЕК) ... ҚР ... ерекше еңбектері үшін зейнетақы тағайындалған адамдарға (1 |
|АЕК) |
| ... ... ... ... Бала ... байланысты берілетін мемлекеттік жәрдемақы (15 АЕК) ... ... ... ... ... бір ... ... өтемақылар |
|(100 АЕК) |
| ... ... ... көмегі – айлық табыстары кедейшілік шегінен |
|төмен адамдарға (отбасыларға) мемлекеттің беретін ақшалай төлемі. |
| ... үйге ... ... – аз ... ... |
|(отбасылардың) тұрғын үйлерін ұстауға (жеке тұрғын үйін ... ... ... қызмет көрсетулерді тұтынуға төлейтін төлемдеріне ақшалай көмек.|
|Тұрғын үйге берілетін көмек жергілікті бюджеттер қаражаттарының есебінен сол|
|елді мекенде ... ... ... және ... үйдің меншік иесі немесе жалға|
|алушысы болып табылатын адамдарға көрсетіледі. ... ... ... ... ... және үнемі
Қазақстан Республикасында өмір сүретін азаматтығы жоқ жандардың мемлекеттік
әлеуметтік ... ... ... үш ... бірі ... ... ... болу, асыраушысынан айрылу, ынтымақтастық немесе жинақтаушы
жүйелерден зейнетақы төлемдерін ... ... ... жағдайдағы
немесе минималды көлемнен төмен зейнетақы тағайындалған ... ... ... ... бір ... әр ... ... жәрдемақылар алуға құқығы бар жандарға олардың таңдауы бойынша
бір жәрдемақы тағайындалатындалады. Мемлекеттік әлеуметтік ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттік әлеуметтік
жәрдемақылар; асыраушысынан айрылған жағдайда ... ... ... жас ... ... ... ... алғанда, мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылар мүгедектікке,
асыраушысынан айрылу және ... ... ... ... ... азаматтарға
мемлекеттің ақшалай қаржы төлемдерін төлеуді білдіреді.
Қазақстанда 1998 жылдың 1-қаңтарына дейін бұндай ... ... ... ... ... ... жағдайы бойынша
зейнетақыларды, яғни әлеуметтік ... ... ... ... ... және ... байланысты көмек алуға мұқтаж
азаматтарға төлейтін ақшалай қаржылары бүгінгі ... ТМД ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік қорғау Министрлігінің мәліметтеріне
сәйкес, еңбек және халықты әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... жағдайы бойынша және жас бойынша
мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақыларды алушылардың жалпы саны 2004 ... ... 786,4 мың ... ... ... 15470-і жас ... ... – 391311, ал асыраушысынан айрылу жағдайы бойынша –
379645 адам жәрдемақылар ... ... ... жәрдемақының орташа
көлемі 4178 теңгені, асыраушысынан айрылу жағдайы бойынша – 3142 ... ... – 2616 ... ... 2003 ... сәйкес кезеңінде мемлекеттік
әлеуметтік жәрдемақылардың орташа көлемі 3647 ... ... ... ... ... әлеуметтік жәрдемақыларды тағайындаудың жалпы тәртібі
Қазақстан Республикасының 1997 ... ... № 126-1 ... ... бойынша, асыраушысынан айрылу жағдайы бойынша
және жас бойынша ... ... ... ... Заңымен
бекітілген [34].
Халықтың өмір деңгейін реттеу ... ... ... бірі болып табылады. Әдетте, бұл жерде ел ... ... ... ... ... ... ... басты рөл атқарады.
Халықтың өмір деңгейін реттеудің негізгі әдістері индекстеу мен ... ... ... ... ... ... ... механизмі
ретінде өмірдің жоғарылаған құнының орнын ... ... ... Ол, ... екі ... белгілі бір уақыттан кейін (жылына, кварталына бір ... ... бір ... ... ... ... ... өсу шамасы бойынша табыстарды алдын ала
келісілген пайызға ... ... ... асырылады.
Әдетте, азаматтардың ақшалай табыстарының барлық ... ... ... ... бір ... ... басқа да
түрлері) индекстеледі. Меншіктен түскен табыстар индекстелмейді. ... ... ... және ... ... ... негізде жұмыс жасайтын кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... іске ... ... реттеудің басқа әдісі өтемақы болып есептеледі.
Өтемақы басталып келе ... ... ... ... бағалардың
жоғарылауының, апаттардың және т.б. ... ... бір ... үшін
салдарлы шығындардың орнын толтыруды білдіреді. Өтемықыны азаматтың өзіне
тәуелсіз сабептерден келген шығындардың орнын ақшалай немесе ... ... ... ... ... Индекстеуге қарағанда, өтемақы
адамдарға үнемі, жүйелі ... ... ... ... ... қаржылық құралдардың болуы негізінде көрсетіледі.
Республикадағы аз қамсыздандырылған азаматтарды ... ... ... ... қатарында келесілер біршама маңызды болып
саналады: мемлекеттік атаулы ... ... ... ... ... бір ... берілетін жәрдемақыларды ұсыну, ақысыз немесе
жеңілдікті қызметтер ұсыну (денсаулық сақтауда, ... ... ... және т.б.).
Аз қамсыздандырылған азаматтарды әлеуметтік қорғаудың маңызды формасы,
бір айлық жан ... ... ... ... ... шегі ... (жанұяларға) ақшалай формада төлемді білдіретін, мемлекеттік
атаулы әлеуметтік ... ... ... ... ... атаулы
әлеуметтік көмек көрсетумен байланысты құқықтық ... ... ... ... ... ... туралы» Заңы реттейді.
Көмектің бұндай түріне жан басына шаққандағы орташа табысы кедейшілік
табалдрыығынан ... ... ... ... ... ... (АӘК) ... әлеуметтік көмек көрсету бюджетіне сәйкес
қарастырылған соманың шегінде еңбек және халыққа әлеуметтік ... ... ... асырады. АӘК-ті алумен байланысты маңызды процедура жан
басына ... ... ... есептеу болып табылады. Ол үшін АӘК-ті
алуға ұсынылып отырған адамдардың ... ... ... ... Одан ... ... тағайындауды өтінген кездің алдындағы тоқсанда
алынған жиынтық табысты отбасы мүшелерінің санына және үш айға бөлу ... жан ... ... орташа табыс анықталады. Адамға
(отбасына) көрсетілетін атаулы әлеуметтік ... ... жан ... ... ... пен ... ... мүшесіне есептеуден бекітілген
кедейлік шегінің арасындағы айырмашылық түрінде құзіретті орган есептейді.
Тұрғын үй саласын, халықтың ... ... жеке ... үшін
мемлекеттік дотацияларды сақтай отырып және тұрғын үй мен ... ... ... ... ... ... ету
кестесіне ауыстыру жәрдемақының жаңа түрінің - ... үй ... ... әсер ... ... үй ... тұрғын үйдің қажеттерін,
коммуналды қызметтерді тұтынудың ақысын төлеу бойынша шығындардың орнын
толтыру үшін ... ... ... аз ... ... ... бір формасы болып табылады. Тұрғын үй жәрдемақысын
тағайындау «Тұрғын үй ... беру ... ... ... ... үй ... тағайындаудағы отбасының (адамның) жиынтық табысын
есептеу ... ... ... ... ... Әрбір отбасы
үшін оның көлемі еңбек және халыққа әлеуметтік көмек ... ... және сома ... ... жеке ... түседі. Тұрғын
үй жәрдемақыларын төлеуді қаржыландыру жергілікті бюджеттің есебінен ... ... ... байланысты құжаттарды толтырудың алдын ала
процедураларынан өту мүмкіндіктері үнемі бола ... ... ... үй жәрдемақыларын алушыларда мәселе ... Осы ... ... ... ... ... мүмкін.
Аз қамсыздандырылған азаматтарды қорғаудың бір формасы бір мезгілдік
жәрдемақылар беру болып табылады. ... алу ... жан ... ... ... ... ... жоғары емес азаматтар
пайдаланады. Жәрдемақының бұл түрі мәлімдеушілік формаға ие және жылына бір
рет бір ... екі ... ... ... ... Сома
мәлімдеме берушілердің жеке есеп-шоттарына түседі. Жәрдемақының осы түрін
қаржыландыру көзі жергілікті бюджет болып ... ... ... ... ... оны ... қажетті, берілген ақпараттардың
дұрыстығына толығымен жауапты. Дұрыс емес ... ... ... ... ... ... ... төленген сома кінәлі жақтан
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... өндіріліп
алынады және жазаға тартылады [35].
ҚР Үкіметінің 2001 жылғы 27-маусымдағы № 886 ... ... ... ... ... қорғау тұжырымдамасына,
сонымен қатар ҚР ... 2004 ... ... № 1241 ... ... жылдары Қазақстан Республикасындағы ... ары ... ... ... ... 2005 ... бастап
халықты әлеуметтік қорғаудың үш деңгейлік жүйесін құру қарастырылған [36].
[37]
Әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінде бірінші ... ... ... ... ... ... берілетін мемлекеттік зейнеткерлік
төлем; мүгедектік немесе асыраушысынан айрылу бойынша берілетін мемлекеттік
жәрдемақы; жерлеуге берілетін ... ... Бұл ... ... ... ... ... етеді және еңбек стажы
мен еңбекақысына тәуелсіз ... ... ... 2005 ... бастап
міндетті әлеуметтік сақтандыруды енгізумен байланысты. Міндетті әлеуметтік
сақтандыру жүйесіне қатысушылар негізгі ... ... ... ... ... асыраушысынан айрылу, жұмысынан ... ... ... ... ... ... алатын
болады. Сонымен қатар, әлеуметтік қамсыздандырудың екінші деңгейі – бұл
жинақтаушы зейнетақы ... ... ... Бұл төлемдерді алудың
шарты экономиканың формальды секторында жұмыс жасау және ... ... (ай ... ... ... 10%) мен ... сақтандыру
қорына міндетті төлемдер жасап отыру болып табылады. Әлеуметтік сақтандыру
жүйесін қаржыландыру әлеуметтік салықтың көлемін төмендету мен ... ... ... асырылатын болады. Қосымша ... ... ... ... ... ... ... жұмысшының
еңбек (қызмет) міндеттерін орындау ... ... ... үшін ... ... ... деңгейдегі әлеуметтік төлемдердің негізі
болады.
Республикадағы халықты әлеуметтік қорғау ... ... ... ... шығара отырып, халықты қамтудың біршама жоғары деңгейімен
тұрақты төленетін еңбек ... ... ... көмектесуге
бағытталған. Осыны негізге ала отырып анықталған әлеуметтік ... ... мен ... әлеуметтік қамтамасыз ету;
мүгедектік мәселелерін шешу. Мүгедектердің қажеттіктері үшін ... ... ... ... асыру, мүгедектердің негізгі ... ... қол ... қамтамасыз ететін мемлекеттік
стандарттарды енгізу. Мүгедектерге ... ... ... ой-пікір
қалыптастырудағы мүгедектердің құқықтарын қорғайтын ... ... ... ... белгілерінің негізінде халықтың тек өте қорғалмаған
бөліктеріне ... ... ... ... Әлеуметтік қорғау,
нәтижесінде күн көру құралдарының немесе ... ... ... ... үшін ... ... ... болып табылатын, қоғамдық қажетті
күн көру минимумын қамтамасыз етпейтін, адам басына шаққандағы ... ... ... ... ... аз қамсыздандырылған азаматтар сияқты адамдардың
белгілі бір ... ... ... бағытталған арнайы бағдарламаларды
қалыптастыру;
әлеуметтік нормативтердің рөлін жоғарылату, минималды еңбекақыны біртіндеп
көбейту және күн көру ... ... ... ... ... әлеуметтік жәрдемақылардың деңгейі арасындағы сәйкестікті оңтайландыру;
тек әрбір азаматтың ғана емес, сонымен қатар ... ... ... мен ... де әлеуметтік қорғау жүйесіне араласу
деңгейін жоғарылату.
Әлеуметтік қауіп-қатерлер төнген кезде ... ... ... ... айрылған жағдайда әлеуметтік қорғау әлеуметтік
қауіп-қатерлерді алдын алу және ... ... ... ... оларды әлеуметтік, еңбекке бейімдеу жүйесін
қалыптастыру жөнінде шаралар қабылдауды ... ... ... ... қамтамасыз етушінің
кінәсінен) жағдайда үш деңгейлік құрылымды енгізу қаралады. Бірінші ... ... ... ... азаматтарға бірдей деңгейде жәрдемақы
беру. Екінші деңгей: ... ... ... ... ... дейін міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінен қосымша төлемдер
беру. Үшінші деңгей: азаматтардың өз ... ... ... ... ... ... ерікті сақтандыру.
Жұмыспен қамтамасыз етушінің кінәсінен жұмысқа қабілеттіліктен
айрылған жағдайларда ... ... мен ... ... ... ... ... міндетті сақтандыру ... ... ... ... айрылған жағдайдағы әлеуметтік қорғау. Мемлекет өзінің
барлық азаматтарын ... ... ... ... ... ... ... «Міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы» Заңына
сәйкес он сегіз жасқа ... ... ... болып қалған, 18 жасқа
толмаған және бұл ... ... ... ... ... ... ... ішінде бағып алынғандар да), ... мен ... ... ... ... ... ... құқылы. Егер
асыраушысынан айрылу жұмыспен қамтамасыз ... ... ... міндетті
әлеуметтік сақтандыру жағдайларына ұқсас, жұмыспен қамтушының жұмысшының
өміріне келтірген зияны үшін ... ... ... ... ... ... ... қорғаудың
бұл бағыты екі деңгейлік ... ... ... Бірінші деңгей:
барлық жұмыссыз азаматтарды еңбекпен қамтамасыз етуге араластыру, ... ... ... мен ... ... етушілердің
қаражаттарының есебінен ақы ... ... ... беру ... ... Екінші деңгей: белгілі бір уақыт кезеңінде міндетті
әлеуметтік сақтандыру механизмі арқылы төлемдерге тәуелді қосымша ... ... ... ... ... және жинақтаушы
зейнетақы жүйесінің параметрлерін жетілдіруді білдіреді.
Аз ... ... ... ... Жаңа ... ... және ... көтеру жолымен кедейлік әлеуетін төмендетуге
қол жеткізу ... ... ... ... ... ... ... институционалды формаларда, сондай-ақ қажетсінудің шынайы
белгілерінің негізінде ақы ... ... ... беру ... 2005 ... 1 қаңтарынан бастап азаматтарды әлеуметтік қорғау
мақсатында құрылған ... ... ... ... ... 2008 жылдың 1 қаңтарынан бастап ел Президентінің «Жаңа
әлемдегі жаңа Қазақстан» атты ... ... ... ... ... мақсатында жұмыс істейтін әйелдер үшін жүктілікті, ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру енгізілді. Осыған байланысты
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры биылдан бастап әлеуметтік тәуекелдің
бес түрі бойынша – ... ету ... ... ... ... ... ... босануы және бір жасқа толғанға дейінгі бала
күтіміне әлеуметтік төлемдер төлеуді жүргізеді.
Жұмыс iстейтiн зейнеткерлердi ... ... ... ... ... қызметтi жүзеге асыратын барлық қызметкерлер
міндетті әлеуметтiк сақтандырылуға жатады. Жалдамалы ... ... ... жұмыс берушi орындаған жұмысы, көрсеткен қызметi
үшiн қызметкерге табыс ... ... ... ... ... ... қорына әлеуметтік аударымдарды төлеу
белгіленген әлеуметтік аударымдар ставкасы бойынша ... Өзін ... ... тұлғалар үшін әлеуметтік аударымдар олардың алатын
табыстарынан төленеді. Түскен әлеуметтік аударымдарды есепке алу ... код ... ... ... Өзі үшін әлеуметтік аударымдар
жүргізілген тұлғалар міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің ... ... және ... ... ... ... әлеуметтік
төлемдер алуға құқылы.
Әлеуметтік төлемнің мөлшері әлеуметтік ... ... ... алынған міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушының ... ... және ... ... ... ... ... тұрақты және уақытында төлеу әлеуметтік төлемдердің мөлшеріне
айрықша әсер етеді. Яғни ... ... ... ... орындаса,
нәтижесінде нақты адамның әлеуметтік төлемінің мөлшері ... ... ... ... ай ... есепті айдан кейінгі
айдың 15 күнінен кешіктірмей аудару қажет. Арнайы салық режимін қолданушы
төлеушілер ... ... ... ... ... ... мерзімде төлейді.
Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі қолданысқа енген уақыттан бастап
2008 жылдың 1 қаңтарына дейінгі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік аударымдар сомасы 88 409 762 мың
теңгені құрады, сонымен қатар әлеуметтік аударымдарды уақытында ... ... ... 495 384,2 мың ... ... жыл үшін ... мың ... әлеуметтік аударымдар түсті, бұл
2006 жылмен салыстырғанда 2 есе ... және 2005 ... ... 3,6 ... ... ... 2007 жылы ... өсімақы 291 084,4 мың теңгені құрады,
бұл 2006 жылға қарағанда 2 есе артық.
Әлеуметтік тәуекел туған жағдайда ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушылар саны, яғни 2008 жылдың
1 қаңтарындағы жағдай бойынша ... 24 айда ең ... 1 рет ... аударған тұлғалар 5 319 мың адамды құрады.
Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысуға ... ... ... ... ... ... ... қатысу деңгейі
республика бойынша 98 пайызды құрап отыр.
Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қолданысқа енген ... 2008 ... 1 ... ... ... ... ... сақтандыру қорынан жүргізілген әлеуметтік төлемдердің сомасы
822 542,1 мың ... ... оның ... ету қабілетінен айрылуы бойынша – 546 248,1 мың ... ... ... – 265 300,3 мың ... ... ...... мың теңге.
2007 жылы Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан жүргізілген
әлеуметтік төлемдердің ... 2006 ... ... 3 есе ... ... қатар еңбек ету қабілетінен айрылуы, асыраушысынан айрылуы ... ... ... ... ... ... былтырғы жылдың
осындай көрсеткіштерінен 3 есе артық. Олардың мөлшері ... ... ... ... ... барлық кезеңіндегі ең жоғарғы мөлшер
болып табылады.
2007 жылы әлеуметтік ... ... саны 21 388 ... ... ... ... ... жүйесінің жұмыс істеген барлық кезеңіндегі
ең жоғарғы ... ... ... Олардың саны 2006 жылмен салыстырғанда
11 793 адамға ... ... 2 ... ... ... 2008 ... 1 қаңтарынан бастап Мемлекеттік әлеуметтік
сақтандыру қорынан жүктілігі, босануы және бір жасқа толғанға ... ... ... төлемдер жүргізіледі.
Жүктілігі және босануы жағдайына ... ... ... ... ... ... қатысушыға бір рет төленеді және ол
әйелдің соңғы он екі айда ... ... ... ... ... босанған жағдайда орташа айлық табыс 4,2
коэффициентке ... ал ауыр ... ... және екі немесе одан
да көп бала туған ... ... ... ... 4,7 коэффициентке
көбейтіледі. Ядролық сынақтар өткізілген өңірлерде тұратын ... ... және 6,2 ... қолданылады. Жаңа туған баланы асырап ... ... 1,9 ... ... ... және бала тууына әлеуметтік төлемдер мөлшерін
анықтау кезінде егер ... ... ... аударымдарды есептеу
обьектісінің ең жоғарғы шекті ... ... ... (ең ... ... 10 ... ... онда есептеуге жинақтаушы зейнетақы қорларына
міндетті зейнетақы аударымдары жасалған табыс алынады.
Мысалы, 2008 жылы бір рет ... ... және бала ... ... ... Ең кіші еңбек ақы алғанда:
10 515 тг * 4,2 = 44 163 тг
2. Орташа еңбек ақы алғанда:
42 600 * 4,2 = 178 920 тг. ... ... ... ... есептеу обьектісінен асқан жағдайда:
250 000 * 4,2 = 1 050 100 тг.
Бір жасқа толғанға дейінгі нәресте ... ... ... ... ... ... және міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің
қатысушысына ... 24 ... ... ... қырық пайызы мөлшерінде
тағайындалады.
Сонымен қатар мөлшері бала күтіміне берілетін мемлекеттік әлеуметтік
жәрдемақыдан кем ... осы ... ... ... ... ... ... егер бұрын декреттік демалыста болған әйелдерге
зейнетақы аударымдары жүргізілмесе, енді ... ... ... үшін
жүктілігі, босануы және аналық кезін міндетті әлеуметтік ... ... ... бала күтімі бойынша демалыста болған кезінде
әлеуметтік төлемдерден міндетті зейнетақы жарнасын ұстау арқылы зейнетақы
жинақтауы одан әрі жалғасады.
Мемлекетіміздің ... ... ... мен әр ... ... өмір сүру ... ... алға қойған мақсаттарының бірі
әлеуметтік саясат. Осы мақсатта міндетті әлеуметтік ... ... ... ... ... әр ... ... топтарының өмір
сүру деңгейін жоғарылатуды қамтамасыз етеді [39].
2.3 Әлеуметтік саясаттың экономикалық басымдықтары
Нарықтық экономикаға өту өтпелі кезең болып ... ... ... ... әр ... саясаттарына қарай көптеген шаралардың
жүзеге асырылуымен қатар халықтың басым бөлігінің ой санасында өзгерістер
енгені ешкімге құпия емес. Оның ... ... ... ... және оның өндірістік жағдайының сандық және сапалық жақтарын
көрсететін технологиясына деген ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халықтардың мінез-
құлқы мен моральді-рухани жақтарына, еңбекке деген ... ... ... ... және ... салу сферасына деген қатынастарына
әсер етті.
Үкімет отандық экономиканың тұрақты өсуі мен ... ... ... ... ... ... экономикалық қауіпсіздікті
нығайтуға, еліміздің ... ... ... ... ... ... ... Жүргізіліп отырған экономикалық саясаттың
нәтижелері мен экономика секторларының серпінді дамуы шынайы.
Алдын ала бағалау бойынша 2006 жылы ... ... ... болжамды
мәннен 2,1 пайыздық пунктке арта түсіп, 2005 жылғы деңгейге қарағанда 10,6%-
ды құрады. Бұл ... ... жан ... ... ЖІӨ 2006 жылдың
қорытындылары бойынша 5083 АҚШ ... ... ... көлемінің өсімі 2006 жылы 2005 ... 7%-ды ... ... ... – 7,3%, тау-кен өндіруде –
7%. Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі көлемінің өсімі 2006 жылы өткен ... 7%-ды ... ... ... 5%-ға, ... қызметтері
20,4%-ға ұлғайды. Негізгі ... ... ... ... ... жұмыстарының көлемі 20,1%-ға ұлғайды.
Сыртқы сауда айналымы 2006 жылы 37%-ға, оның ішінде экспорттың көлемі
37,3%-ға, импорт 36,4%-ға өсті.
Жұмыссыздардың саны 2,4%-ға азайды. ... ... ... ... ... ... ... Халықтың нақты ақшалай
кірістері бағалау бойынша 10%-дан астам өсті.
Қаржы ... ... ең ... дамып келе жатқан салаларының
бірі болып табылды. ... ала ... ... ... ... 2006 жылы 2005 ... салыстырғанда 82,7%-ға –
4736 млрд. теңгеге дейін ұлғайды. Банк ... ... ... жылы 88,4%-ға ұлғайып, 2007 жылғы 1 қаңтарда 3115 млрд. ... Банк пен ... ... ... ... ... жылы инфляция деңгейі жеткілікті түрде жоғары деңгейде сақталды –
8,6%. Инфляция өсімінің ... ... ... банк жүйесінің жоғары
өтімділігі, кірістердің және халықтың ... ... ... ... ... қарқынды өсуі, инфляция импорты байқалып отыр.
Ұлттық Банк инфляциялық әлеуетті ұлғайтуды болдырмау және ... ... ... ... үшін ... ... ... 2006
жылдың басынан бастап кері қаржылдандырудың ресми ставкасы екі ... 1 ... ...... ... ... ал
1 шілдеден бастап 9,0%-ға дейін. Екінші деңгейдегі банктерден тартылатын
депозиттер бойынша ставкалар 3,5 %-дан 4,5 %-ға ... ... ... ... ... бойынша кірістілік 4,95 %-ға дейін (тиімді
кірістілік) өсті.
Бағалы қағаздар нарығын дамыту, оны халықаралық ... ... ... ету, ... ... ... ... Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығы, сондай-ақ оның қызметін
ретейтін Агенттік құрылды.
Ұлттық қордың активтері 14 млрд. АҚШ долларына ... ... ... ... ... ... есебінен 33 млрд. АҚШ долларынан асты.
2006 жылдың ішінде мемлекеттік бюджетке түсетін кірістердің ... ... ... ... ... ... және Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі
аумақтық даму стратегиясын іске асыру басталды, ... ... ... құру ... ... және жалпы сыртқы
борышты басқару тұжырымдамасы әзірленді, салық заңнамасы жетілдірілді,
«Концессиялар туралы» Қазақстан Республикасының Заңы ... ... ... ... ... ... қарамастан, тұтастай алғанда, экономикалық тұрақтылыққа әсер
етуге, экономиканың «қызып кету» ... ... ... ... бір
факторлардың бар екендігін атап өткен жөн, бұл өз кезегінде, Қазақстанның
бәсекеге қабілеттілігінен ... ... ... ... ... ... ... саясаттың маңызды бағыты ... ... ... ... ... ... негізгі
бөлігінің табысын қамтамасыз етеді. Ал бұл өз кезегінде ... ... ... ... ... ... ... басты себептерінің бірі жұмыспен тиімді
қамтылу проблемасының шешімін таппауы болып табылады. Республика халқы осы
проблеманы ... ... отыр және оның ... ... ... ретінде
атайды. Соңғы жылдардағы экономикалық өсуге байланысты, ... ... ... оң үрдістер байқалды, ол еңбекке деген сұраныстың
ұлғаюына және адамдардың экономикалық белсенділіктерінің ... ... ... ... күші ... ... жыл ... орташа 157
мың адамға көбейген және 2004 жылы 7,8 млн. асқан, экономикалық белсенді
халық деңгейі 70% ... пен ... ... ... ... ... себебі деп айтылған болатын. 2004 жылы ... ... 8,4% ... ... жердегі жұмыссыз халықтың саны 416,7 мың.
адамды құрады (63,3%), ... ... – 9,4%. ... ... 242,1 мың адам (36,7%) және 7,1%. ... ... ... олардың өз бетінше жұмыспен қамтылуына байланысты [40].
2000-2004 жылдары Қазақстандағы жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету арқылы, жұмысбастылықтың мемлекеттік қызметінің
сферасын кеңейту мен ... ... ... ... ... ... ... асыру арқылы толыққанды, жемісті әрі еркін ... ... ... ... ... жүйесінде белсенді және енжер шаралар
деп бөледі. Белсенді шараларға жататындары: жұмыссыздарды кәсіби дайындау
мен ... ... ... ... ... және жаңа ... орындарын
құру. Енжар шараларға жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... жатады. Жұмысбастылықтың енжар
саясатынан белсенді саясатына өтуі, сондай-ақ Қазақстандағы еңбек нарығының
жаңа жағдайларына өтуі мәжбүрлі ... ... және ... ... жүргізілді.
Жұмысбастылықты қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... орны бойынша ... ... ... ... ... ... өтеледі.
Еліміздегі қазір қызмет етіп отырған «Халықты жұмыспен қамту ... (2001) осы ... ... үшінші заң. Алғаш жұмысбастылық сферасын
реттейтін заң 1990 ж. 15 ... ... ... ... ... ... Заңында қабылданған болатын. Бұл Заң 1999 жылдың 1 ... ... ... ол жаңа ... ... ... қамту туралы» ҚР
Заңымен өзгертілді [41]. Алдыңғы заңмен салыстырғанда 2001 жылы ... мына ... ... анықталынған: жұмыссыз адамның статусы, ол
еңбекке қабілетті халықтың қатарына жатқызылған; ... ... ... ... негізгі принциптері. «Жұмыссыздықтан
мемлекеттік әлеуметтік қорғау» бабында жұмыссыздықтан келесідей ... ... ... орналасуға көмектесу; кәсіби дайындық;
мамандығын жоғарлату; жұмыссыздар үшін қайта ... ... ... жұмыстарды ұйымдастыру; қоғамдық жұмыстарға жұмылдырылғандардың
еңбек ақысын төлеу; заңнамалық актілерге сәйкес азқамтылған ... ... ... ... ... ... Алайда бұл
заңда жасырын жұмыссыздық пен оны реттеу шаралары ... ... да ... мемлекет экономикалық жағдайын ескере отырып,
жұмысбастылық сферасындағы ... ... ... әлеуметтік
қорғаудың формалары мен көлемін анықтайды. Сонымен қатар мемлекеттің
экономикасы мен әлеуметтік сферасындағы күтілетін ... ... ... ... ... құру ... [42].
Қазақстанда нарықтық шаруашылыққа өтумен жұмысбастылық сфераснда шағын
және орта бизнесті дамытуды қолға алынды. Бұл халықтың нарық жағдайындағы
жұмыспен ... әрі ... ... ... ... ... ... бизнес нарық қатынастарын ұдайы іске қосып отыратын ортаның нақ
өзі. Экономикалық өтпелі кезеңіндегі ... ... ең ... нарықтың
тауармен молығуына және жаңа жұмыс орындарының құрылуына мүмкіндік береді.
Жалпы алғанда, кәсіпкерлік экономикада нақты ... ... ... қалыптастырып қана қоймай, сонымен қатар, мемлекеттің ... оның ... ... ... орта ... ... Шағын
кәсіпкерліктің әлеуметтік міндетіне: халықты жұмыспен қамту, тұрмыс
деңгейін ... ... ... ... ... анық ... мүмкіндігін
арттыру жатады.
Бұл сектор өзінің мәнісі жөнінен нарықтық ... ... ... ... ... ... негізін құрайды. Дамыған елдердің
тәжірибесі дәлелдегендей, шағын және орта ... ... ... Олар ... қайта құру қарқынын жедел тездетіп, шығынның
тез өтелуін қамтамасыз етуге, салалық және ... ... ... ... ... ... ... Ұлттар Ұйымының
көрсеткіштері бойынша шағын және орта бизнес еңбекке қабілетті ... ... ... ... ұсынып отыр. Жапония, Италия мен Швейцария ... ... және орта ... ... ... ... ... шағын және орта бизнеспен 23 млн. компания айналысады,
мемлекеттің жалпы ұлттық өнімінің ... ... ... ... ... қабілетті халықтың 54% жұмыспен қамтып отыр. Ұлыбританияда 3,7 млн.
қызмет етіп отырған компаниялардың 7 мыңға ... ірі ... ... ... және орта бизнеспен (жұмысшылардың саны шамамен 250 адамға
жуық) айналысады. Германияда 3,250 мың қызмет ... ... ... және
орта бизнесмендер болып саналады және елдегі барлық кәсіпорындардың ... ... ... Осы ... ... ... ... елдердің
экономикасында шағын және орта ... ... рөл ... ... ... Қазақстанда шағын және орта бизнесті белсенді дамыту
мәселесі тұр. Бұл келесі ... ... ... ... құрылымындағы шағын және орта бизнестің
үлесі төмен, шамамен 14%. Бұл көрсеткіш Шығыс Еуропада – 35-
45%, дамыған елдерде – 50-60% ... ... ішкі ... ... ... қарағанда
импорттық тауарлар басым, ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарды,
материалдарды отандық кәсіпорындардан сатып алмай, ... ... ... ... шағын және орта ... ... ... ... ... бөлігі тиеді,
ал бұл болса қазіргі ... ... ... үшін ... табылатын жұмыссыздық мәселесін шешуде. Әзірше біздің
елімізде жұмыссыздықтың үлкен үлесіне қарамастан, шағын және
орта бизнес саласында жұмыспен қамтылғандардың ... ... (1,6 млн. ... ... Шығыс Еуропада шамамен 40-
50%, ал дамыған елдерде ... ... ... көптеген шағын және орта қалалардың құлдырауына байланысты
аймақтық аспектідегі ... ... ... Жеке ауылдық аймақтардағы жұмыссыздық 30-50 %
құрайды. Бірқатар дамушы елдерде бұндай мәселелерді ... ... беру ... ... тендер негізінде
дамытуда;
- Қазақстан өзінің табиғи ресурстарын, шикізаттарын экспорттау
арқылы ... ... ... ... ... ... Сондықтан Қазақстан үшін шағын және орта
бизнесті дамыту маңызды болып келеді.
Жоғарыда көрсетілген көрсеткіштерден шағын және орта ... ... келе ... ... ... ... оның дамуын тежеп отырған
негізгі факторларды шешіп, қолдау көрсету керек.
Шағын және орта ... ... ... ... ... факторларға:
- салық саясатының дұрыс жүргізілмеуі;
- несие алудың қиындығы;
- мемлекеттік органдардың араласу мен бақылау мәселесі;
- мемлекетіміздің бірқатар аймақтарында шағын және орта ... бір ... ... ... және орта кәсіпкерлікті заңсыз және жиі тексере беруі;
- отандық жетістіктер ... ... ... жоғары технологиялық базасында құрылған
жаңалықтар патент арқылы қорғалмайтыны жатады.
Жоғарыда көрсетілген шағын және орта ... ... тек ... ғана ... ... Бұнда шағын бизнестің басты
мәселелері ғана ... ... ... және орта ... осы
мәселелерін шешу арқылы, оның басқа мәселелері шешіледі.
Қазақстанда қазіргі ... ... ... экономикалық
реформалырның басым бағыттарының бірі – ... және орта ... ... Еліміздің Ата Заңында әрбір адамның өзі қалаған қызмет
түрімен айналысуға берілген құқық пен еркіндік ҚР Президентінің шағын және
орта бизнеске кең жол ... ... ... ... ... ... өзі
де уақыт өткен сайын шағын және орта ... ... ... ... қолданылатын негізгі көздердің бірі екенін мойындауда.
Шағын және орта бизнестің кеңінен құлақ ... ... ... ... ... ... арасында бәсекенің дамуына ықпал
ететін экономикалық, әлеуметтік-саяси ортаның ... ... ... ... Сондай-ақ ол жаңа жұмыс орындарының ... ... ... қалыптасуына, тұрғындар табыстары ... ... ... ... ... ... ... зор
ықпал етеді.
18 ақпан 2005 жылы ... ... ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президенті Назарбаевтің
Қазақстан халқына жолдауында шағын және орта ... ... ... айқындады: Жапония, Германия, Бельгия, Италия сияқты елдерде шағын
және орта бизнес олардың ... ... ... 90 ... ... ... дамыған елдерде олар жалпы ішкі өнімнің 50 пайыздан
астамын береді.
Сондықтан да біз ... және орта ... ... түбірінен
жаңа идиологиясын құруымыз қажет. Біз кәсіпкерлік ортаның бастамашылдығын
іске асыру үшін ... ... ... ... ... ... осы ортаға ... ... өз ... ... ... бастамашылдығына кең өріс ашу үшін жағдай жасалды,
кәсіпкерлер ендігі жерде осы мүмкіндіктерді ... ... ... жерде жаңа идиологияға сәйкес, заңнаманы сапалық жағынан
жақсарту міндет.
Қысқасы, сөзден іске ... ... ... ... ең ... ... ірі компаниялары мен
монополиялардың өздеріне үйлеспейтін міндеттерін шағын және орта ... ... ... ... сәт ... Сол арқылы біз бизнеске тың
тыныс ашамыз.
Бұл ретте бірқатар стратегиялық ... ... ... ... ... арнайы құрылатын мемлекеттік холдинг
компаниясына беру қажет. Әлбетте, бұл шараларға қарсыласу да, сөз бұйдаға
салу да ... ... ... ... ... танытып, бұл іске мықтап
кірісетін кезі келді.
Келесі бір мәселе туралы. Даму банкі мен ... ... ... қолы жете ... ... «Шағын кәсіпкерлікті дамыту
қоры» өзіндік бір «үлкен қаржылық маркетке» айналуға ... Біз ... ... республикалық бюджеттен 10 млрд тенге ... ... ... бизнес
субъектілерін кредиттеу мүмкіндігі 25 млрд тг дейін ... ... ... ... кепілдік беру мен сақтандыруды жүзеге асыруды қолға ... ... өзі ... мемлекеттік қолдау болмақ.
Қазақстан республикасы үшін шағын ... ... ... әлде ... ... ... ... база жасалып, соның ішінде ірі
шаруашылық субъектілерімен де кооперация ... ... ... ... ... қағидаттары қарастырылған. Сонымен бірге соңғы жылдары
заңсыз салық әкімшілігін жүргізуімен ... ... ... Дегенмен шағын
кәсіпкерлік қызметтің нәтижелері әлі де жоғары деңгейге ... ... ... ... – ЖІӨ-дегі үлес салмағы және бюджеттің ... ... 20 ... ... Шаруашылық салаларының деңгейінде
алғанда, саудадан басқа жерде шағын кәсіпкерліктің жетекші ықпалы ... ... да ... ... ойдағыдай даму үшін, оны шешуші
факторлары болып ... ... ... ... кең қарастырып,
инновациялық тәсілдерді, дәстүрлі емес және озық технологияларды қолдану,
ең жаңа ... мен ... ... өте ... болмақ. Шағын
бизнестің өзі табиғатынан экономикалық ірі субъектілерімен оның құрамдас
бөліктерін дайындау, қызметтер көрсету жолдары ... ... ... ... ... ... ... алуан қырлары Қазақстанның
индустриялдық-инновациялық даму стратегиясында маңызды рөл атқаруы керек.
Мұндай ... ... бірі ... салық салу режимі болуы ... ... ... ... үшін әлемдік тәжірибеге де аз-кем шолу
жасамай болмайды.
Әлемдік тәжірибе көрсетіп ... ... ... ... ... саясатқа сәйкес саланы мемлекеттік
қолдаудың ... ... ... мен ... айқындайды. Олардың
көбінде шағын бизнес субъектілеріне салық салуда дифференциалдық тәсілді
қолдану ... орын ... ... көзіне қарай әр елде салым ставкасы әр
алуан шекте өзгеріп тұрады. Бірқатар елдерде шағын және орта ... ... ... ... жоқ ... болып та көрінеді. Мәселен, Швецияда
салық заңына сәйкес барлық кәсіпорындар үшін бір салықтық ... ... салу ... және ... есеп ... ... кезінде бірдей
міндеттемелер қолданады. Бірақ бұл елдің заңнамасында шағын кәсіпорындар
үшін салықтық көтермелеу ... ... ... ... ... 720 ... (80 АҚШ ... шамасында) кем кәсіпкерлер толық баланс
ведомосын немесе ... мен ... ... есеп ... ... ... декларациясын тапсыра алады. Сондай-ақ жаңадан бастаған
кәсіпкерлер алғашқы 5 жыл ішіндегі кірісінен шаруашылық қызметі барысында
шеккен ... өтеп ... ... ... Ал ... ... ... салуға арналған кіріс есебі кезінде қолданылатын
бухгалтериялық есепті жүргізуге міндетті. Сонымен бірге табыс ... ... ... ... мен ... ... ... есепке
алу және есеп рәсімдерінің шағын кәсіпорындарға арналған ... ... ... ... ... кіріс резерві 20
пайызға дейін жетеді және бұл салық жеңілдігі қолөнер, сауда, өнеркәсіп
секторын қамтиды. ... ... ... де ... ... ... жеңілдіктері нақты бағыттары мен қызмет түрлеріне беріледі. Атап
айтқанда, резервтік қорлар құру мен ... ... ... ... салудан босатылған. Озық құрал-жабдықтар мен тез жүретін
амортизация құнының бір ... ... ... ... ... ... ... ставкалвр түрінде салықтық
жеңілдіктер белгіленген. Жылдық ... 3,5 млн ... кем ... жағдайда
ставка 6 пайызды, 3,5-тен 7 млн-ға дейін – 9 пайызды, 7 млн-нен жоғары – 12
пайызды құрайды ... ... ... ... ... де оңды ... бар
екен. Салық салудың өзі фискалдық қызметімен бірге ынталандыру құралына да
айналуы ... Бұл ... ... ... ... түрі салық ставкасының
тұрақтылығы, жүйелігі, біркелкілігі ынталандыру саясатының құрамдас ... жөн. Сол ... ... ... ... секторларға, соның
ішінде қайсыбір қажет етілетін ... озық ... ... ... ету т.б. ... ... қарастырып отыру –
шағын бизнесті дамыта түсуіне кең мүмкіндік береді.
2.3.1 Салық саясаты
Әлеуметтік ... ... ... мемлекет алдында әлеуметтік
басымдықтар, яғни кезек күттірмейтін негізгі әлеуметтік ... оның ... ... ... ... ... ... ақы; еңбекке
жарамсыз адамдарды әлеуметтік қорғау; ... ... ... ... ... ... ... қамтиды.
Әлеуметтік-экономикалық саясаттың негізгі элементтерінің бірі болып
мемлекет жүргізетін салық ... ... Тек қана ... ... ... ... мен көлемін анықтайды, және салықтарды,
олардың ставкалары мен жеңілдіктерін белгілеп, ... ... ... реттеу бойынша шаралар кешенінің көмегімен жүзеге асырылады. Салық
саясаты мемлекеттің әлеуметтік саяси, экономикалық бағдарламаларын ... ... ... мемлекеттік бюджетке түсуін қамтамасыз
етуі қажет.
Мемлекет ... ... ... ... оның қалыпты өмір сүруі
мүмкін емес жағдай. Қазақстан Республикасы тиімді ... ... ... ... мемлекеттің күрделі міндетті шешуді талап ... ... бірі ... ... Мемлекет кез келген жолмен, кез келген
әдіспен өз бюджетін неғұрлым ... ... ... ... ... ... сферасындағы негізгі жоспар және ақшалай
ресурстарды ... ... ... бола ... ... ... билікті нақты жүзеге асыруға мүмкіндік береді, ал мемлекет қолына
саяси және ... ... ... ... реттеп отыруы үшін салық саясатын жүргізуге
қатынасуы салықтар ставкасы, салық жеңілдіктері, салық базалары, салық салу
әдістері сияқты ... ... ... ... ... ... ... қандай өзгерістер енгізетіні мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... тыс көп болуы және олар бойынша неғұрлым жоғары ... ... ... ... ақшалай ресурстардың түсу көлемін
қысқартып қана қоймай, сонымен бірге ... және ... ... төмендететіні сөзсіз. Яғни, мемлекет пен салық төлеушілер
мүддесін түйістіретін салық саясатын жүргізу басты ... ... ... ... ... ... және экономикалық және саяси қажеттіліктері
де қарастырылады, сондықтан ... ... ... кодексінде
қарастырылған салықтар мен алымдар ... ... ... көзі ... республика азаматтары мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... естен
шығармаулары керек. Салық кодексінің енгізілуіне байланысты мемлекетте жаңа
салық саясаты жүргізіле бастады. Салық ... ... ... ... ... ... шарт.
Қазақстан Республикасының салық кодексі 2001 жылдың маусымында
қабылданды. Кодекс ... ... ... 9 түрі ... ... ... табыс салығы;
- жеке табыс салығы;
- қосылған құн салығы;
- акциздер;
- жер ... ... ... мен арнаулы
төлемдері;
- әлеуметтік салық;
- жер салығы;
- көлік құралдары салығы;
- мүлік салығы.
Салық саясатының тиімділігі мемлекттің нақты жағдайына ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда салық салудың
салық объектісі ... пен ... ... табылатын үлгісі қолданылады.
Мемлекет өзіне жүктелген бірқатар ... ... ... функцияларды орындайды. Оның ішінде негізгілерінің бірі
әлеуметтік ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыру саясаты
халықтың аз қамтылған бөліктері мен ... ... ... тарапынан
көмек қажет ететін тұрғындардың өмірін қамтамасыз ету және жақсарту, қорғау
бойынша саяси, әлеуметтік, экономикалық шаралар ... ... ... ... ... ... ... мемлекетке түседі. Кез келген
мемлекетте әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мемлекет пен түрлі кәсіподақтар болып табылады. Сондай-ақ әлеуметтік
функцияларды жүзеге асыру кезінде қайырымдылық қорлар мен ұйымдардың ... ... ... ролі ... ... ... әлеуметтік қорғау жүйесінде негізгі
орынды әлеуметтік сақтандыру қызметі алады. ... ... ... зейнеткерлік сақтандыру еңбек ақыдан біркелкі мөлшерде ұстап ... ... іске ... Ал, ... әлеуметтік қамсыздандыруға
орташа еңбек ақының 7 проценті мөлшерінде аударылым жасалынып отырады; АҚШ-
та 7,5 процент ... ... ... ... қалыптастыру
толықтай мемлекет тарапынан жүзеге асырылады. Ал Қазақстанда ... 10 ... ... ... ... ... ... қызметпен, тұрғын үймен ... ... ... ... мүгедектік туындаған кезде,
қартайған кезде әлеуметтік қамтылуға ... ... өмір сүру ... ... кепілдік беруі керек. Қазақстан Республикасында әлеуметтік
қамтамасыз етілу ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Осы тұрғыда мемлекеттің алдына қойған ... ... ... ... ... ... ... көп балалы аналар мен
жастар, жасына жеткен адамдар және т.б.;
- халықтың материалдық, рухани, ... ... ... жеке ... ... ... және ... негізінде
масылдықты, әлеуметттік енжарлықты, еңбектік емес табыс табуды жою;
- өмір сүрудің жоғары деңгейі мен ... ... ... ... жаңа ... құру.
Сәйкесінше, мұндай кезде мемлекетке жоғарыда аталып ... ... ... іске ... ... ... ... кезекте бюджетін
максималды түрде толтыруы мақсатында тұрақты және тиімді салық ... ... ... ... ... ... ... салық салудың ауқымдылығымен сипатталады. Салық ... кері ... ... ... ... ... ... деңнейінің
шекарасымен шектеледі. Ал мемлекеттің шығыстары ... ... ... ... ... күнге республикада салық саясаты саяси және әлеуметтік сипатқа
еніп келе жатыр. Салық саясатының мазмұны мен ... ... ... ... экономикалық саясаттың жалпы бағытына, сондай-ақ
аталған саясатты ... ... ... ... ... ... ... тәсілдері мен әдістеріне негізделген.
Бүгінгі күнде, салық саясатының негізгі ... бірі ... ... ... ... орнын толтыру табылады.
Елбасы Н.Ә.Назарбаев өзінің халыққа жолдауында атап ... ... ... ат ... ғана ... бай ... бар ... өркендеп, байымақ емес»,-деді. Ал әлеуметтік топтар мен таптар
табыстарын ... ... ... ... ... жүргізілетін салық
саясатының үлесінде.
Мемелекеттің салық саясатының негізгі бағыттары ... ... ... ... ... салық саясатын құру;
- салықтар саясатын азайтып, оларды ірілендіру немесе біріктіру арқылы
қысқарту, мемлеттік бюджет кірісіне оншалықты түсім ... ... ... ... ... ... ... өнім шығарушы кәсіпорындардың салықтық ауыртпалығын төмендету және
қосарланған салық салуды болдырмау.
Бюджеттің әлеуметтік мүмкіндіктері ... емес және ол өте ... ... ... кері ... ... ... салу
деңгейімен бағаланады. Жоғарыда аталып өткендей, қазіргі кезде бірінші
кезекте әлеуметтік шығындарды ұлғайту ... қою ... ... ... тиімділікті максимилизациялау мақсатында және ыңғайлы әлеуметтік
стандарттарға жетуде ... ... ... ... ... ... Әділетті салық саясатын құру, яғни ... мен ... ... ... ... ... ... салық салу өте
күрделі мәселенің бірі. Тәжірибе жүзінде бірде-бір мемлекет ... ақша ... ... де, ... ... бөле алған емес.
Салық саясатын жүргізу кезіндегі әділдік пен жариялық халықтың
салықтардың қайда, қандай ... не үшін ... ... ... алып ... үшін өте ... ... табылады. Мемлекеттің кез келген
азаматы мұндай ақпараттарды біліп отыруға құқығы бар.
Жан жақты тиімді салық саясаты кез келген мемлекет пен ... ... ... ... ... Аталған мақсатқа адамзат өркениеті жүздеген
жылдар бойы ұмтылып келеді және алдымызда әлі де ... осы ... ... ... ... ... ... салудың әділеттілік қағидасы қатаң түрде
ұсталатын болса, ол салық саясатын ... етіп қана ... ... ... ... ... және ... ықтиярлы, саналы азаматтар
тәрбиелеп шығаруға мүмкіндік береді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Мемлекет тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңде Қазақстан экономикасы
аса ... және ... ... ... ... ... Оның ... мүлдем жаңа қатынастар негізінде – ... ... ... ... ... етіп ... көрініс тапты.
Экономикадағы түбегейлі өзгерістер қоғамдық өмірдің барлық ... ... ... ... тауар-қатынастарындағы өзгерістер,
кәсіпорындардың еркіндігі өндіргіш күштердің мүлдем жаңаша орналасуына алып
келді. Тиісінше, ... ... ... ... ... ... барлық әлеуметтік топтардың психологиясына да ... ... ... іске ... ... ... айналдырылуы, акционерлік қоғамдар ... ... ... жалға берілуі, халықтың әлеуметтік қабілетін жаңа ... жаңа ... ... пайда болды. Олардың ішінде қолындағы
материалдық игілікке сүйеніп, едәуір ... ие ... ... ... деп ... ... топ болды.
90 жылдардың екінші жартысында қоғамды ... ... ... ... елдің әлеуметтік келбеті үнемі өзгерістерге ұшырап отырды.
Соның нәтижесінде қоғамның әлеуметтік құрылымын дәл ... оған ... беру ... ... ... елдерге қатысты қолданылып жүрген таптарды
айыру критерийлерін Қазақстан әлеуметінің күйін ... ... ... әлеуметтік саясаттың мазмұны тұжырымдалды - әлеуметтік таңдау жүзеге
асырылды.
Социалистік қоғамның ... ... ... ... ... ... өзгерді. Шаруа мен жұмысшының аражігін айырудың өзі қиынға соқты
және оның қажеті де болмай қалды. ... ... ... таптарды
ажырату және оның критерийлерін анықтау мәселелерін қазақ ... ... ... ... ... ... айқындау
бағытын ұстанды. Нәтижесінде қоғамның әлеуметтік құрылымына дүниежүзінің
өркениетті елдеріндегідей тиісті баға беріліп, ... ... ... ... Қазақстан Республикасының әлеуметтік саясатының
түпкілікті мақсаты – орта тапты қоғам ... ... ... ...... ... ... деңгейіндегі халықты орта таптың өкілдеріне
айналдыру.
Түпкілікті ... ... құру ... ... рет ... ... «Қазақстан-2030» стратегиялық даму бағдарламасында:
«Біздің мақсатымыз – орта тап ... ... деп атап ... ... ... шығып, орнықты даму жолына түскеннен
бастап, орта тап өкілдерінің саны да ... ... де ... ... ... ... және күрделі үдеріс.
Қазақстандағы, айта кететін, кедейшілік құрылымының басты ... ... ... ... ... ... ... кедейлердің пайда
болуы, бұл қабат 90 жылдарға дейін орта таптың өкілдерін құраған болатын.
Елдегі өзгерістерге ... ... ... ... ... ... механизмдерді ендіру арқылы – жеке кәсіпкерлікті дамыту, несие
беру жүйесін енгізу, шағын және орта бизнесті ...... ... ... ... адамдардың психологиясы өзгеріп, нарық қоғамының
заңдылықтарына бейімделе бастады.
Нарықтық қатынастарға өту үшін шокотерапия амалын көптеген мемлекеттер
пайдаланады. Ол ... ... ... ... ... ... мақстаты – макроэкономикалық тұрақтандыру. Оның бірінші кезеңіне
бағаны ... ... тез ... ішкі ... ашық ... ... ... Қазақстан да осы әдістерді пайдаланған
болатын, нәтижесінде ... ... ... ... ... ... біртіндеп қалыпқа келе бастады. Елдегі ЖІӨ жыл сайын
артып отыр.
Бірінші бөлімде қарастырылған ... ... даму ... әр ... ... ... ... экономикалық даму
үлгісі әлемдік тәжірибені ескере отырып, елдегі объективті ... ... ... және ... экономиканың дамуы мен оның
ерекшеліктері төмендегі кестеден көруге болады.
|Экономиканың даму|Мақсаты ... ... ... | | |
|1 |2 |3 ... |- ... ... ... ... ... ... салалардың ұдайы |орташа өсуі; ... ... ... ... |- нарықтық қатынастарға |
|үлгісі |- ... ... ... ... мерзімінің ұзақтығы; |
|(Гер-мания, |мүмкіндіктерін арттыру; |- ... ... ... т.б.) |- ... әсіресе, тұтыну |2-3% көлемінен аспауы. |
| ... аз ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... асыру. | ... |- өз ... ... ұлт |- ... ... ... ... күш салу; ... ... ... ... мемлекет ішіндегі |- экономикалық озық ... ... ... ... қалып-тастыру.|
|Оңтүстік Корея, |жерлердің даму ерекшелік-терін| ... ... | |
| |- ... ... | |
| ... арқа ... | |
|1 |2 |3 ... Американдық |- ашық экономикалық |- ... ... ... ... |қаты-настарға жол беру; |жоғары қарқыны; |
| |- ... ... |- ... әлеуметтік |
| ... ... ... ... қорғалуы; |
| |- ... ... |- ... көптігі |
| |- ... ... жеке ... |
| ... ... ... | |
| ... | ... ... |- ... ашық эконо-миканы |- дағдарыстан шығып, |
|экономикалық даму|қалыптастыру және оның ... ... ... |қауіпсіздігін сақтау; ... бет ... |
| |- ... әлеуметтік |- жұмыссыздықты мей-лінше |
| ... ... ... ... ... |
| |- ... ... |шаралар жүйесінің |
| ... ... |
| |- ... аралас меншік түрлерін|- экологияның халық |
| ... ... ... орын |
| | ... ... ... кедейшілікпен күрес және оның ... ... ... ол ... ... ... елімізде кедей санатқа жататын халықтың ... ... адам ... - бұл ... табысы күнкөріс
минимумынан төмен ... ... ... яғни кедейшілік шегінен төмен табысты
халықтың үлесі. Бұл тұрғыда аталған көрсеткіш ... ... ... ... ... түрде кедейшілік қатарына азқамтылған
азаматтар да жатады.
Ендігі осы аталған ... ... ... ... ... негізделеді? Мемлекеттің әлеуметтік саясатының көздейтіні халықтың әл-
ауқатын арттыру, кедейшіліктің шектен асуына жол бермеу, адамдардың өздерін
дамыту ... ат ... ... ... саясаты
әлеуметтік қорғау қағидатына негізделеді, яғни негізгі қауіп-қатерлерде
мемлекет жәрдемақы беру арқылы ... ... ... ... ... ... ... тікелей және жанама шараларды бөліп көрсетуге
болады. Кедейшілікпен күрестің тікелей шараларына әлеуметтік қамсыздандыру
негізінде ... ... ... әлеуметтік көмек көрсету –
кедейшілік шегінен төмен тұрмысты ... ... ... – мүгедектілік, кәрілік, асыраушысынан айырылу ... ... ... ... ... орнату, жұмысшыларды
әлеуметтік сақтандыру арқылы қорғау, жол жүру ... ... ... ... ... атқаратын қызметі кедейшілікті болдырмаудың,
алдын алудың шаралары. Бұл ... ... орта ... ... ... кәсіптік орта білімге бағыттау, халықты жұмыспен қамту - себебі
жұмыссыздық кедейшіліктің ... ... ... ... ... ... және орта ... дамыту, салықтық жеңілдіктер,
дамуға еркіндік беру ... ... ... ... сферасында қалыптасу үстінде
жүріп жатыр. Жыл сайынғы ... ... ... дамуын анықтайтын
басымдықтар айқындалып, іске асырылып жатыр. Соның ішінде әлеуметтік салаға
да жіті назар ... ... ... Елбасының Жолдауында әлеуметтік
саланың үш жылдық бюджеті айқындалған, онда аталған кедейшілікпен күрестегі
индексация ... ... ... ... ... ... ... көзделген. Жаңа үшжылдық бюджеттің жоспары
келесідей:
- тұтас алғанда 2007 жылға қарағанда зейнетақылардың орташа мөлшерін
2012 жылға ... 2,5 есе, оның ... 2009 жылы – 25% , 2010 жылы – ... 2011 жылы 30% ... ... етуге тиіс. Бұл ретте 2011 жылы
арқаулық зейнетақылық төлемдер мөлшері ең төменгі күнкөріс мөлшеріне ... -ға ... ... тиіс;
- мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың және арнаулы мемлекеттік
жәрдемақылардың ... 2009 ... ... жыл ... орта ... ... сәби бір жасқа толғанға дейін күтіп-бағуға берілетін ай сайынғы
жәрдемақыны 2010-2011 жылдары кезең-кезеңмен өсіруді, орта ... ... ... ... ... 2,5 есеге арттыруды;
- 2010 жылдан бастап 4 және одан да көп бала туғанға ... ... ... 2007 ... ... 4 ... ... бюджет саласы қызметкерлерінің жалақысын кезең-кезеңмен өсіру арқылы
2012 жылы 2 есе деңгейге, оның ішінде 2009 жылы – 25%, 2010 жылы – ... жылы 30% ... ... ... ... ... ... кедейшілікпен күрестегі мемлекеттің әлеуметтік
саясатына келесідей сипат беруге болады:
- кедейшілікпен күрес нарық жағдайының аясында қалыптасты, сонымен
қатар ол ... ... ... ... ... күресте атаулылық принципі қолданылуда;
- кедейшілікпен күрестегі азаматтардың белсенділігін арттыруға
қадамдар жасалынуда;
- негізгі ұмтылыс орта тап құруға ... ... ... ... ... ... жасалынды;
- кедейшілікпен күрестегі тікелей және жанама шаралар арқылы
кедейшіліктің ... ... ... ... ... ... «Академический проект», Москва,
2004, 414б.
М.В.Фирсов. «История ... ... ... проект», Москва,
2004, 46-47 бет.
М.В.Фирсов. «История социальной работы». ... ... ... 155-156 ... «Социальная политика». «Евразия», Алматы, 2000, 3бет.
«Концепция социального государства во ... 2004, ... ... ... «Евразия», Алматы, 2000, 25-28бет.
Т.М.Рогачева. «Социальная политика». «Евразия», Алматы, 2000, 23бет.
Адам дамуы туралы есеп. Қазақстан-2005, Алматы - 2005, 32-35б.
М.С.Әженов, М.С.Садырова. ... ... ... ... 2004. ... «История социальной работы». «Академический проект», Москва,
2004, 417-422б.
М.В.Фирсов. «История социальной работы». «Академический ... ... ... ... ... ... «Академический проект», Москва,
2004, 410б.
М.С.Әженов, М.С.Садырова. «Кедейлік социологиясы». «Қазақ ... 2004. ... ... ... по преодолению бедности в Чили». //
«Латинская ... №9, 2005. ... ... ... под ... Д.В.Валового. – Москва,
«Интел-синтез, 1999. - 355-359 ... ... ... под ... ...... 1999. - 359-360 б.
Мюрдаль Г. «Мировая экономика. (Проблемы и перспективы)». – М., 1958. ... А.М. ... ... ... // М.: Мысль, 1991.
«Основы социальной работы». Учебник / Отв.ред. П.Д.Павленок. – 2-е издание,
испр. И доп. – М.: ... 2001. – стр ... А.М. ... ... ... // М.: ... ... М. «Нидерланды: суть реформы социальной защиты - в стимулировании
трудовой активности : [новая идеология социальной политики ... ... ... ... а содействие в трудоустройстве] ». // «Человек
и труд», 2004. № 2. - С. ... В.Ф. ... ... их результаты и перспективы страны в ХХ1
веке» // Аналитик. – 2004. - С. ... З.Ж. ... ... в ... и ее проблемы». Алматы.
«Қазақ ... 2004, 214-216 ... З.Ж. ... ... в ... и ее ... ... Университеті», 2004, 229 б.
Жаназарова З.Ж. «Современная семья в Казахстане и ее ... ... ... 2004, 220-222 ... тұрмыс деңгейі және Қазақстан Республикасындағы кедейлік.
Статистикалық ... ... 2005. ... ... ... ... ... Алматы - 2005, 32-34 б.
Қазақстандағы адам дамуы: ... / ... ред. ... ... ...... «Taimas ... 2004, 103 б.
Адам дамуы туралы есеп. Қазақстан-2005, Алматы - 2005, 34 ... ... и ... // ... №3-4, 2002, 4-5 ... В.И. ... ... в рыночной экономике. Трудный поворот к
рынку / Под ред. Л.И. ... – М. ... 1990.- 292-296 ... А.Н., ... К.Н., ... К.М., ... Г.Б. ... теория и технологии. - Астана:. Парасат әлемі, 2005.- С.54-55.
Агенство РК по ... ... о ... государственных социальных
пособий в Республике Казахстан // Труд в Казахстане.- 2004. - №4.- С.30-31.
Ведомости Парламента РК. 1997. - №11.- ... Г.Г. ... ... малообеспеченных граждан // Вестник КазНУ.
Серия психологии и социологии. – 2004.- №3, ... ... ... ... выплат из системы
обязательного социального страхования. Информационно-разъяснительная работа
фонда // Экономика и статистика. – 2006. - ... ... фонд ... ...... деятельности. Информационно-разъяснительная работа фонда // Труд
в Казахстане.- 2005. – июнь.
Агафонов А.Н., ... К.Н., ... К.М., ... Г.Б. ... ... и ... - ... Парасат әлемі, 2005.- С.51.
Сансызбай Жолдасбаев – "Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру ... ... ... ... ... Сақтандыру жүйесінің жұмысынан
аңғарылып отыр» ... ... ... ... №31-32
(25004), 2 ақпан 2008 жыл.
«Қазақстан Республикасындағы халықтың өмір сүру деңгейі және кедейшілік».
Статистикалық ... ... 2005, 14-15 ... «Транформация политики занятости». Казахстан в эпоху
глаболизации: экономика, образование, право: ... ... ... конференции. Апрель 2004 – Т 1. стр. 288-289
А.Сейсенова. ... ... РК и ... ... ... ... №1, 2003, 66 ... М.Т. «Қазақстан Республикасындағы шағын және орта ... ... ... және жас ... ... ... еңбектерінің жинағы. – Жезқазған: АО ЖезУ,
2006. – үшінші кітап – 195-197 б.
Исаева А.Т. «Салық саясаты мемлекеттің әлеуметтік саясатын жүзеге ... ... // ... в эпоху глаболизации: экономика, образование,
право: Материалы международной научно-практической конференции. ... ... Т1. 333-341 ... ... ... Үкіметінің 2007 – 2009
жылдарға арналған ... ... ... тұрмыс деңгейі және Қазақстан Республикасындағы ... ... ... 2005. 21 ... ... ... ... Қазақстан-2005, Алматы - 2005, 36 б.
«Қазақстандағы кедейшілік себептері және оларды шешу жолдары». БҰҰДБ, 2004,
51 б.
http://www.newzzz.kz «В Казахстане ... все ... ... ... 12 декабря. ИНТЕРФАКС-КАЗАХСТАН.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
М.В.Фирсов. «История социальной работы». ... ... ... ... ... ... Алматы, 2000.
М.С.Әженов, М.С.Садырова. «Кедейлік социологиясы». «Қазақ университеті»,
Алматы, 2004.
Л.В.Дьякова. «Социальная политика по ... ... в ... ... ... №9, ... ... Учебник под редакцией Д.В.Валового. – ... ... А.М. ... социально-экономическая модель // М.: Мысль, 1991.
«Основы социальной работы». Учебник / Отв.ред. П.Д.Павленок. – 2-е ... И доп. – М.: ... ... ... – суть ... ... ... – стимулирование
трудовой активности». // М. 2004.
Галямова В.Ф. «Китай: реформы, их результаты и ... ... в ... // Аналитик. – 2004. - С. 3-5.
Жаназарова З.Ж. «Современная семья в Казахстане и ее ... ... ... ... ... ... және ... Республикасындағы кедейлік.
Статистикалық мониторинг. Алматы, 2005.
Адам дамуы ... ... ... ... - 2005, 32-34 ... адам дамуы: Оқулық / Жалпы ред. басқарған Н.Қ.Мамыров және
Ф.Акчура. – Алматы: «Taimas Printhouse», 2004, 103 б.
Адам дамуы ... ... ... Алматы - 2005, 34 б.
«Социальная политика и бедность». // Саясат, №3-4, 2002, 4-5 б.
Трудный поворот к рынку / Под ред. Л.И. ... – М. ... ... ... А.Н., Менлибаев К.Н., Туганбеков К.М., Черная Г.Б. Социальная
работа: теория и технологии. - Астана:. ... ... 2005.- ... РК по ... информирует о выплате государственных социальных
пособий в Республике Казахстан // Труд в ... 2004. - №4.- ... ... РК. 1997. - №11.- ... Г.Г. ... ... малообеспеченных граждан // Вестник КазНУ.
Серия психологии и ... – 2004.- ... ... ... ... из ... обязательного социального
страхования. Информационно-разъяснительная работа фонда // Экономика и
статистика. – 2006. - №4.
Государственный фонд ... ...... ... Информационно-разъяснительная работа фонда // Труд ... 2005. – ... ... – "Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры" АҚ
президенті. «ӘЛЕУМЕТТІК ... ... ... ... ... отыр» http://www.enbek.kz «Егемен ... ... ... 2 ... 2008 ... «Транформация политики занятости». Казахстан в ... ... ... право: Материалы международной научно-
практической конференции. Апрель 2004 – Т 1. стр. ... ... ... РК и ... ... ... //
Саясат №1, 2003, 66 бет.
Юсупов М.Т. «Қазақстан Республикасындағы шағын және орта ... ... ... және жас ... ... конференциясы еңбектерінің жинағы. – Жезқазған: АО ЖезУ,
2006. – үшінші кітап – 195-197 б.
Исаева А.Т. «Салық саясаты мемлекеттің әлеуметтік саясатын жүзеге ... ... // ... в ... ... ... ... Материалы международной научно-практической конференции. Апрель 2004
– Т1. 333-341 б.
Кравченко А.И. ... ... ... ... М. – 2003. с.
354-368.
Кравченко А.И. Социология. Учебное пособие. «Деловая ... ... с. ... ... ... ... в РК». ... 1997, с. 103-110.
Х.Сансызбаева. «Новые подходы к управлению системой социальной защиты». //
Саясат №5, 2004, 69-74б.
Г.Мурзатаева. «Мероприятия и ... по ... ... ... ... // ... №11, 2002, 23-24 ... «Бәсекеге қабілетті экономика халықтың өмір сүру дәрежесін
арттырудың қайнар көзі». // Саясат №12, 2004, 59-60 ... К.С. ... ... и ... ... ... в переходной
экономике Казахстана». // Саясат май 2001, 58-61 б,
Мухтарова К.С. «Современная модель стратификации казахстнаского общества».
// Саясат №11, 2002, 17-22 ... ... ... ... ... ... решения проблем бедности населения». // Саясат №1, ... ... ... ... және ... шешу ... БҰҰДБ, 2004,
48-51 б.
Жуматай И. !ҚР кедейшілікке қарсы ... // ... №12, 2007 70-76 ... А.К. « ... ... и проблемы бедности. Исследования мирового
опыта». // Саясат №3, 2002, 19-22 б.
Х.Сансызбаева. « О новых подходах к ... ... в РК» // ... ... 43-46 ... ... ... Үкіметінің 2007 – 2009
жылдарға арналған бағдарламасы туралы баяндама.
http://www.newzzz.kz «В Казахстане становится все ... ... ... 12 ... ИНТЕРФАКС-КАЗАХСТАН.
-----------------------
Үшінші деңгей
Жұмыс берушінің жауапкершілігін сақтандыру
Қызметтік міндеттерді орындау барысында жұмысшының денсаулығы мен өміріне
қауіп ... ... ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру жүйесі арқылы берілетін төлемдер
▪ Еңбекке жарамдылығынан айырылған жағдайда;
▪ Асыраушысынан айырылған жағдайда;
▪ Жұмысынан айырылған жағдайда
Бірінші деңгей
Мемлекеттік бюджеттен берілетін ... ... ... Әлеуметтік қорғау мекемелері арқылы
- Мүгедектікке байланысты төленетін жәрдемақы; - ... ... ... ... ... ... Атаулы әлеуметтік көмек
Халықты әлеуметтік қорғаудың үш деңгейлі жүйесі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 92 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кедейлiкпен күрес. Жұмыссыздықпен күрес - кедейлiктi жоюдың негiзгі шарты6 бет
Кедейлік ұғымы, онымен күрес тәжірибесі. Халықтың тұрмыс-деңгейін көтеру жолдары6 бет
Ақпараттық терроризм және қауіпсіздік6 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Кедейшілік25 бет
Кедейшілік пен қайырымдылық проблемасы18 бет
Мұңайтпасұлы Қажымұқан9 бет
Сәбит Дөнентаев7 бет
Ыбырай Алтынсарин шығармашылығы6 бет
Қазақстан жетістіктері18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь