Жеңіл өнеркәсіптің ауыр жүгі


Текстильдік өнеркәсіп бүгінгі күні әлемдік рейтингта тиімділігі бойынша үшінші орында тұр – туризм мен ақпараттық технологиялардан кейін. Бірақ та, Қазақстанда экономиканың бұл секторы тоқырауда тұр. Отандық жеңіл өнеркәсіп мемлекеттің көмегін қажет ететіндігін сөзсіз атуға болады. Соның ішінде тұтынушыларды да айту керек. Біздің оқырмандарды басқа нәрсе қызықтырады: отандық тігіншілер, аяқ киім жөндеушілер, текстильщиктер қытай фабриканттарымен бәсекеге түсе алады ма?

Қытай vs. Қазақстан: бәсекелестік мүмкін бе?
Бұл мәселе бойынша Қазақстанның жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындарының Ассоциациясының төрағасы Любовь Худова былай деп ойлайды:
- Егер де отандық тігіншілерге, аяқ киім жөндеушілерге, текстильщиктерге импорттаушылармен бәсекелестікте теңдей шарттар берсе, онда жеңіл және текстильдік өнеркәсіп - қазынаға табыстардың жоғары бөлігін алып келетін экономиканың маңызды секторлары бола алатын еді. Бірақ та, бүгінгі күні мұндай жағдай жоқ және отандық жеңіл өнеркәсіптегі жағдай күрделі болып отыр. Жеңіл өнеркәсіптегі тұтыну тауарларының спектіріндегі отандық өнімнің бөлігі бүгінгі күні 10%-дан аспайды, - деп түсіндіреді Любовь Николаевна. – Үш жылғы өсімнен кейін (1999 жылы – 14,7%-ға, 2000 жылы – екі еседен көпке, 2001 жылы – 14,8%-ға) 2002 жылы өнімді шығару 1,4%-ға, 2003 жылы -4,3%-ға азайды. 2003 жылы жеңіл өнеркәсіптің бөлігі 13,2 есеге қысқарды. Егер де 1991 жылы сала 24,5% рентабельділік және табыс деңгейімен жұмыс істесе, соңғы жылдары шығынды болып қалды.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Жеңіл өнеркәсіптің ауыр жүгі

Текстильдік өнеркәсіп бүгінгі күні әлемдік рейтингта тиімділігі
бойынша үшінші орында тұр – туризм мен ақпараттық технологиялардан кейін.
Бірақ та, Қазақстанда экономиканың бұл секторы тоқырауда тұр. Отандық жеңіл
өнеркәсіп мемлекеттің көмегін қажет ететіндігін сөзсіз атуға болады. Соның
ішінде тұтынушыларды да айту керек. Біздің оқырмандарды басқа нәрсе
қызықтырады: отандық тігіншілер, аяқ киім жөндеушілер, текстильщиктер қытай
фабриканттарымен бәсекеге түсе алады ма?

Қытай vs. Қазақстан: бәсекелестік мүмкін бе?
Бұл мәселе бойынша Қазақстанның жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындарының
Ассоциациясының төрағасы Любовь Худова былай деп ойлайды:
- Егер де отандық тігіншілерге, аяқ киім жөндеушілерге,
текстильщиктерге импорттаушылармен бәсекелестікте теңдей шарттар берсе,
онда жеңіл және текстильдік өнеркәсіп - қазынаға табыстардың жоғары бөлігін
алып келетін экономиканың маңызды секторлары бола алатын еді. Бірақ та,
бүгінгі күні мұндай жағдай жоқ және отандық жеңіл өнеркәсіптегі жағдай
күрделі болып отыр. Жеңіл өнеркәсіптегі тұтыну тауарларының спектіріндегі
отандық өнімнің бөлігі бүгінгі күні 10%-дан аспайды, - деп түсіндіреді
Любовь Николаевна. – Үш жылғы өсімнен кейін (1999 жылы – 14,7%-ға, 2000
жылы – екі еседен көпке, 2001 жылы – 14,8%-ға) 2002 жылы өнімді шығару 1,4%-
ға, 2003 жылы -4,3%-ға азайды. 2003 жылы жеңіл өнеркәсіптің бөлігі 13,2
есеге қысқарды. Егер де 1991 жылы сала 24,5% рентабельділік және табыс
деңгейімен жұмыс істесе, соңғы жылдары шығынды болып қалды. Сонымен қатар,
кәсіпорындарда жұмыс істейтіндердің санының қысқару үрдісі жалғасуда (1992
жылы 220 мың адамнан 2003 жылы 21,8 мың адамға дейін). Әрине, бұл
жұмыссыздықтың өсуіне әсер етеді және, сәйкесінше, әлеуметтік қысымның
өсуіне әсер етеді. Міне, тағы да бірнеше сөйлейтін сандар. Қазақстанның
ІЖӨ-нің (ішкі жалпы өнімнің) жалпы көлемінің текстильдік және тігін
өнеркәсібіндегі жарғылық қоры соңғы бірнеше жылдарда 0,4-0,5%-ды құрайды;
өнеркәсіптік өндіріс көлемінде – бір пайыздан кішкене көбірек. Он бес жыл
бұрын ІЖӨ-де олардың бөлігі 15%-дан көп болатын. Салыстырыңыз: Түркия мен
Қытайда жеңіл өнеркәсіптің бөлігі 12%-дан көпті құрайды,
Үндістанда - 14%-ды құрайды. Жеңіл өнеркәсіп бұл елдерге 20-дан 30%-ға
дейінгі бюджет табысын алып келеді. Барлық дамыған және дамушы елдер бұл
салаға үлкен назар аударады.

Нәскиге қызығушылық

ОТАНДЫҚ жеңіл өнеркәсіптер күшті құрылымдарға қажеттілік үшін
өзінің ассортиментін бейімдей отырып, негізінен, тапсырыс бойынша жұмыс
істейді. Өндірушілер елдің ішкі нарығында бәсекелестік күрестрді жүргізу
үшін тең емес шарттардың (кедендік, салықтық) құрылуына байланысты тар
мамандандырылған.
Құрылған жағдайда мемлекеттік сатып алулар - экономиканың нақты
секторы үшін өмір сүрудің қайнар көзінің бірі болып табылады. Ішкі нарықта
made in Kazаkhstan өнімінің жарғылық қоры 8%-дан аспайды. Елдің
экономикалық қауіпсіздігін құру үшін ішкі өндірудің көлемі ішкі сұраныстың
минимум 30%-н қанағаттандыруы керек болған кезде.
- Баж салығынсыз және салықсыз импорттың (яғни, демпингтік бағалар
бойынша жүзеге асатын) негативті нәтижелері өндірістің тек бүгінгі
мөлшеріне ғана әсер етпейді, сондай-ақ, саланы даму перспективасынан
айырады, - деп ойлайды Любовь Худова.
Қазақстан Республикасының жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындарының
Ассоциациясының мәліметтері бойынша текстильді өнеркәсіптің негізгі
персоналының орташа жалақысы персоналдың орташа жалақысынан 63% -ға төмен
және экономиканың барлық салалары бойынша, жалпы алғанда, адамдардың орташа
айлық жалақысынан 57%-ға төмен.
Отандық өндірісті және ресми импортты ескере отырып, бір адамға: нәски
бұйымдарының 0,2 жұбы, матаның 2,0 шаршы м., трикотажды бұйымдардың 0,02
данасы, киімнің 0,3 данасы, іш киімнің 0,21 данасы, аяқ киімнің 0,26 жұбы
және тағы да басқалар сәйкес келеді.

Ұшақтың кілемдері

Республикада кілем бұйымдарын шығаратын жалғыз кәсіпорын – бұл АҚ
Алматы кілем болып табылады. Келесі жылы кәсіпорынға 70 жыл толады. Бірақ
та, бұл мақтаныштың жалғыз себебі. Қазақстан Республикасының жеңіл
өнеркәсіп кәсіпорындарының Ассоциациясының ақпараты бойынша Қазақстанда
кілемдерді өндіру көлемі жылдан-жылға төмендеп келеді. Сондай-ақ,
кілемдердің импорты жылдан-жылға өсіп келеді және ішкі тұтыну көлемінде
үлкен бөлікті алады. Отандық кілем бұйымдарының бөлігі жалпы көлемнен 4,3%-
дан аз бөлікті құрайды. Негізінен, түрік өндрісінің кілемдері әкелінеді.
- Үш жыл бұрын Алматы кілем кілем фабрикасында 186 мың шаршы метр
кілем өнімдері өндірілді. Өткен жылы бар болғаны 98 мың шаршы метр
шығарылды, - деп айтады Қазақстан Республикасының жеңіл өнеркәсіп
кәсіпорындарының Ассоциациясының төрағасы Любовь Худова. Сонымен қатар,
2004 жылы 11 айда Түркиядан Қазақстанға 7 млн. шаршы метрден көп кілем
әкелінді.
Түркия Қазақстанға кілемдерді орташа шамамен шаршы метрге 5 доллардан
экспорттайды. Нарықта баға 8-10 долларға дейін жоғарылайды. Алматы кілем
сауда сауда желісінде кілемдер орташа шаршы метрге шамамен 19-20 долларды
құрайды. Қазақстандық кілемдер мұндай шарттарда импорттықтармен бәсекеге
түсе алмайды және нарқта біз, негізінен, түрік бұйымдарын көреміз.

Капиталдың формуласы

Статистикалар мынаны есептеді: Қазақстанда жеңіл өнеркәсіп
кәсіпорындарының тіркелген саны 1357-ні құрайды. Олардың ішінде: 336 –
текстильдік өндіріс, 692 – киім өндірісі. 1167 кәсіпорындар белсенді деп
саналынады. Олардың әрекетінің талдауы - бес жыл бойы 164 кәсіпорындар,
яғни 14% тұрақты жұмыс істегендігін көрсетті. Сәйкесінше, 86% немесе 1003
кәсіпорындардың көрсетілген мерзімде өзгермелі белсенділігі болды – мысалы,
ликвидталды, іс-әрекетінің түрін өзгертті және тағы басқалар. Бұл саланың
тұрақтылығының жоғары емес көрсеткіштерін мәлімдейді. Жалпы тенденция
саланың потенциалының төмендеуімен сипатталады.
Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорынының орташа жасы 6 жылдан көбірек уақытты
құрады. Соның ішінде, кіші кәсіпорындар бойынша – 6
жылды, орташа кәсіпорындар бойынша – 6,7 жылды, үлкен кәсіпорындар
бойынша – 7,8 жылды құрады. Бұл сала күрделі қайта ұйымдастыруды басынан
өткізді дегенді білдіреді.
- Арзан трикотажды тауарлардың қытайлық интервенциясы жеңіл кәсіпорын
бойынша күшті әсерін тигізді, - Любовь Худова жалғастырды. – мақта-мата
жіпті (АҚ Ақ жіп), полиакрилонитрильді және жүнді жіпті (Семипалатинсктік
және Қостанайлық камвольді-суконды комбинаттар) қайта өңдейтін трикотаждық
сала толығымен дерлік жойылған. Семипалатинсктік, Ленингорская,
Жезқазғандық, Алматылық, Целиноградтық трикотаждық фабрикалар,
Семипалатинсктік және Қостанайлық камвольді-суконды комбинаттар жойылды.
Соңғы он жылда былғары аяқ киімді өндіру 1000 есе қысқарды. Трикотажды
бұйымдарды өндіру көлемі 1992 жылмен салыстырғанда 900-ден көп есеге,
нәски өнімдері – 36 есе төмендеді. Жылдан-жылға трикотажды бұйымдардың
импорты өсуде. Көлеңкелі айналым, кейбір есептеулер бойынша, трикотажды
бұйымдар бойынша бұйымдар саны 70 млн. асады және нәски бұйымдары бойынша
жылына 80 млн. астам жұпты құрайды. Мұның бәрі – декларацияланбаған импорт.

Сонымен қатар, Қазақстан жеңіл өнеркәсіпте өндірістің бұрынғы деңгейін
қайта орнатумен қатар, жоғары қосылған құнмен жаңа өндірістерді құра алады.
Және мұндай мысалдар бар. Шымкентте 2005 жылы Альянс қазақша-орысша
текстиль текстильдік фабрикасының құрылысы аяқталды, ол Швеция, Бельгия
және Германия елдерінің жаңа жабдығымен жабдықталған. ЖШС Ю-ТЕКС Риттер
швейцарлық фирмамен келісімге отыра отырып, 2004 жылы қырлы мақта-мата
жібін өңдеу бойынша фабриканың құрылысын аяқтады. АҚ Меланж мақта-мата
жібін өндіреді және жіптік өндірісті кеңейтеді. Сонымен қатар, Шымкентте
текстильдік бұйымдарды өндіруді дамыту үшін еркін экономикалық зона
құрылды.
Үлкен жоспарлар – Нимекс мақта компаниясында бар, ол соңғы жылдары
мақта нарығында алдыңғы қатарда келеді. Олармен ЖШС Текстиль-Восток
базасында әр түрлі бағыттағы текстильді матаны өндіру бойынша ЖШС Нимекс-
Текстиль кәсіпорыны құрылды.
Отандық текстильдік өнеркәсіптің құрылуы ауыл шаруашылығында, сондай-
ақ экономиканың басқа салаларында аралас өндірістің дамуына әрекет ететін
болады.

Сандық мәліметтер

Статистика бойынша ҚР-ның Агенттігінің мәліметтері бойынша

Мақтаны өсірудің тәуекелді аймағы

Оңтүстік Қазақстанда мақта кластері құрылып жатыр деп жазып жүр.
Қазіргі кездегі стандарт бойынша – шикізаттан дайын өнімге дейін ауыл
шаруашылық салалардың бірін құру мақсаты бар екендігі түсінікті. Бірақ та,
бұл кезде әр түрлі мәселелер пайда болады. Бұл мәселелер қандай және олар
қалай шешіледі?
Бахтияр Худоназаров, Шымкент

Оңтүстік Қазақстан облысында соңғы 14 жылда мақтаны өсіру аймағы екі
есе дерлік өсті және өнім көрсеткіші екі есе дерлік төмендеді. Өзіндік құн
тез жоғарылады – соңғы бес жылда оның тоннасы 25-тен 45 мыңға дейін
жоғарылады. Мақта – бұл Оңтүстік Қазақстанның байлығы мен мақтанышы.
Сонымен қатар, қазіргі кезде елде құрылатын бірінші кластерлер Оңтүстік
Қазақстан облысына негізделеді.
Оңтүстік Қазақстанның ауыл шаруашылық департаментінде мақтаны өсіру
мәселесі микроскоптың көмегімен зерттелген деп айтуға болады. Өсімдік өсіру
және механизация бөлімінің бастығы Малакаждар Исмаилов ең ауыр мәселелерді
атап өтті: элиталық тұқымдардың мәселесі, себу айналымының жоқтығы, нұқсан
келтіретіндермен күрес, фермерлік шаруашылықтарды ұлғайтуға күрес, ескірген
техника, мелиорация және тыңайтқыштарды қолдану жүйелерінің жоқтығы. Ауыл
шаруашылығында барлығы өзара байланысқан және бір сұрақты шешпей жатып
басқа сұрақты шешу мүмкін емес.
Егіс айналымының жоқтығы тек өнімге ғана емес, сонымен қатар жердің
өнімділігіне де әсер ететіндігін азаматтар да біледі. Бірақ та, кішкентай
іс барысында (бес гектар) егіс айналымын бақылау мүмкін емес, люцерна
шаруашылық жанұяны тамақтандыра алмайды. Нәтижесінде Махтааралдық аймақта
3% аумақ қана люцерна егілген, қалған жерге жылдан жалға мақта себіліп
жатыр.
Қазіргі кезде Оңтүстік Қазақстан облысында 45 165 мақта шаруашылықтары
жұмыс істейді.
Ауыл шаруашылығының 80 пайыздан көбісінің 5-тен 10 гектарға дейін
жерлері бар.
Өткен жылы Оңтүстік Қазақстан облысында мақтаның 466 мың тоннасы
жиналған болатын.
2003 жылы Оңтүстік Қазақстан облысында 139 млн. 131 мың долларға мақта
экспортталған болатын.
Сенімділіктің жоқтығы

Оңтүстік Қазақстан облысының фермерлері мен кәсіпкерлерінің
бірлескен ҚОРЫ ұдайы тренингтер мен семинарлар жүргізіп тұрады, аз жерлі
шаруаларға кооперацияның артықшылықтарын түсіндіреді. Бұл қордың
басқарушысы Раис Караибрагимов крестьяндармен өте жиі кездеседі және былай
деп айтады:
- Үлкен жерде егіс айналымын бақылауға болатындығын біле отырып,
туысқандар да, достар да өздерінің іс барыстарын
біріктіргілері келмейді. Бұл кезде несие жайлы айтудың қажеті
де жоқ. Бірақ та, қаржылық сұрақтарда адамдарда бір-біріне
деген сенім жоқ. Кіші шаруашылықтар бұл жылы кепілдік мүліктің
жоқтығынан несие ала алмады және қайтадан үлкен шаруашылықтар
алдыңғы қатарда болды.
Шаруашылықтардың бірігуге асықпайтындығының тағы да бір себебі бар:
өзінің жерінде мақтаны өңдейтін жеке тұлғадан үлкен заңды тұлғаға
(кооператив) өту адамдарды қағазбастылықпен қорқытады, яғни қазір оларда
бар жеңілдіктерден айырылу қорқынышы.

Контрабандалық (ұрланған) тұқымдар

Тұқымдарды элиталық тұқымдық шаруашылықтардың бес облысында
өндіреді. Бірақ та, бұл өнімді алуға барлық адамдардың шамасы келе бермейді
(мамандардың ойлары бойынша, әрбір ауданда мақтаның өзінің ерекше түрін
өсіру керек). Әзірше, көптеген шаруашылықтар тұқымдарды базардан сатып
алады. Қандай да бір сертификатсыз. Өте күмәнді сапа бойынша. Облыстың
мақталық өрісіне биылғы жылы себілген жеті мың тонна тұқымның 2,5 мың
тоннасынан көбісі - Өзбекстаннан ұрланылған тұқымдар. Олар демпингтік
бағалар бойынша сатылған және олардан шығатын мақта, мамандардың ойлары
бойынша, тек техникалық майды өндіру үшін ғана керек болады.
Махтааралдық тәжірибелі станцияда үш жылдық сорттық сынаудан кейін үш
жыл бұрын Оңтүстік Қазақстан облысында өнідіріске екі сорт шығарылды – М-
3044 және М-4005.
- Өкінішке орай, шаруашылықтар тұқымды таңдаған кезде сапаға емес,
бағаға қарайды, - деп айтады Махааралдық тәжірибелі станцияның директоры
Ибадулла Умбетаев. – Мүмкін, олар бұл сорттың элиталық тұқымдарын тек біз
ғана өндіретіндігімізді білмейтін шығар. Мақтаның жаңа сорттары ауруларға
анағұрлым төзімді, олардың коробкасының массасы 6 граммға дейін жетеді, ал
талшықтың шығуы – 39,3%-ға деін (басқа сорттарда ол шамамен 30%-ды құрады)
жетеді. Олар тез шығады, ал бұл біздің әлемнің солтүстік, яғни мақтаны
өсірудің тәуекелді аймағында өте маңызды болып табылады.

Бізге ғылымның көмегі тисін

Жаңа отандық сорттарға жаппай өткен кезде ғалымдар өнімділік 35-40
цга дейін өседі деп уәде береді. Махтааралдық тәжірибелі станциядан басқа
облыста тағы да төрт элиталық мақта өсіру шаруашылықтары бар, бірақ та,
олар әлі күнге дейін С47-27 сортын өсірумен айналысады, ол бірнеше
ондаған жыл бұрын Оңтүстік Қазақстан облысында бейімделген болатын және
бағалы қасиеттерін жоғалтқан болатын. Мақта зауыттарында тәжірибелі
станциялармен элиталық тұқымдар бір бурттарға жиналады және басқа
тұқымдармен араласады, ал бұл ғалымдарды жоққа күштейді.
- Бұл мәселе, мүмкін, жақын уақытта шешілетін болатын шығар, -
Оңтүстік Батыс ауыл шаруашылығының ғылыми-өндірістік орталығының
директоры Абдирахман Омбаев деп айтады. –Махтааралдық ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Дүние жүзінің жеңіл өнеркәсібінің қазіргі жағдайын, даму қарқынын, экономикаға қосар үлесін анықтау, жеңіл өнеркәсіптің дамуына кедергі негізгі мәселелерді қарастыру
Жеңіл атлетика
Химиялық өнеркәсіптің шикізаты
Қазақстан Республикасындағы өнеркәсіптің даму ахуалы
Жеңіл өнеркəсіп. Жеңіл өнеркəсіпке қажетті шикізат өндіру
Өнеркәсіптің шикізаттық ресурстары
Өнеркәсіптің есептік электрлік жүктемелерін анықтау
Ауыр металдар
Мұнай химиялық өнеркәсіптің даму тарихы
Жеңіл және тамақ өнеркәсібі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь