Сенімнің пайда болуы

I. Кіріспе
а) Сенімнің пайда болуы.

II. Негізгі бөлім
а) Көне түркілердің сенімі.
б) Түркілердегі Ұмай ананың рөлі.
в) Түркілердің көрші халықтарға ықпалы.

III. Қорытынды бөлім.
а) Қазіргі кездегі сақталған көріністері

IV. Пайдаланған әдебиеттер
Діни сананың шығу тегі қайырымды күштерге табынуға негізделген, ал осының арқасында өмірдің өзі мәнге ие болып, тіршілік ету әдістері пайда бола бастайды. Дәл осы қайырымдылық және оның артындағы табиғи күштерге табыну алғашқы болып саналады; ал осының негізінде қыр – сыры көп өмір үшін күресте адамдарға көмек көрсетуші белгісіз күш құбылысына мәңгілік ризашылық пайда болады.
Бұл жағдай қайырымдылармен зұлымдар күресін қайырымдылықтың бастапқы түсінігіі негізінде құрастырылған деген баға беруге әкеледі. Сонда, қайырымдылық көрсетушімен зұлымдылық ойлаушының мәңгілік күресі шындыққа діни қатынас үшін екінші орында болады, ол бастапқы қайырымдылық көрсетуші күшке сенуден шығып отыр. Осылайша тәңірге табыну өмірге келеді.
Жоғардағы көк аспан көне түрік дүние танымының темір қазығы тәрізді. Бұл қызықты ол жоғарғы тәңір әлемі тіршіліктің тірегі деп санаған. Аспанға (тәңірге) табыну діни нанымда маңызды орын алады, бұл түсінікті де сондықтан болар Көкке табыну түркілер арасында кең тараған. Аспан тұрғындаары өздерінің қанатты арғымақтарына мініп, аспан күнбезін шарлайды, түрік қағандары да аспанға ұқсас асқақ оларды көкте туғандар дейді. В. В. Бартольдтің халық психологиясын түсіну үшін оның діни нанымдарын білудің маңызы зор. Көк пен жерге табыну туралы айтқанда кейде «түрік аспаны», «түркі жері мен суы» деген сөз тіркестері қолданылады. «Тәңір сөзі заттық мағынадағы аспанды да, аспан құдайлығын да білдірді. Жер мен су туралы айтылған жерлерді де жер иелерінің жиынтығы емес, біртұтас жер мен су құдайлығы туралы айтылады деп түсінуге болады» деген сөздері өз маңызын әлі жоғалтқан жоқ.
Көк – аспан мен жер суға тыбынушылықтан пайда болуын адамның табиғат алдындағы мәңгілік парыздарлығымен оның қиындақта қолдан, аштық пен зіл- заладан сақтайтын, азық – түлікпен қамтамасыз ететін ізгі құдайлармен пір иелеріне үнемі алғыс білдіру ниетімен байланыстыруға болады.
1. Мұқанмұхаммед Орныбеков «Қазақ сенімдерінің бастаулары».

2. Ибраев М. «Түркілік және славяндық көне сенім».

3. Ақатаев Н. «Зороастризм қайда пайда болды?», «Білім және еңбек» журналы.

4. Ғ. Есім «Дінтану негіздері».

5. Төреқұлов М. «Діннің тарихи түрлері», «Семей таңы» газеті.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ               ...... ... ... ... ... ЖҰМЫС
Тақырыбы__________________________________________
Жетекші:___________________
Ғыл. дәрежесі:_______________
Студент:____________________
Мамандығы:________________
Тобы:______________________
АЛМАТЫ 200 ж
Жоспар
I. Кіріспе
1) Сенімнің пайда болуы.
II. Негізгі бөлім
1) Көне түркілердің сенімі.
2) Түркілердегі Ұмай ананың ... ... ... ... ықпалы.
III. Қорытынды бөлім.
1) Қазіргі кездегі сақталған көріністері
IV. Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе
Діни ... шығу тегі ... ... ... ... ... ... өмірдің өзі мәнге ие болып, тіршілік ету ... ... ... Дәл осы қайырымдылық және оның артындағы табиғи ... ... ... ... ал осының негізінде қыр – сыры көп өмір үшін
күресте ... ... ... ... күш ... мәңгілік
ризашылық пайда болады.
Бұл жағдай қайырымдылармен зұлымдар күресін ... ... ... ... ... баға ... әкеледі. Сонда,
қайырымдылық көрсетушімен зұлымдылық ойлаушының ... ... ... қатынас үшін екінші орында болады, ол бастапқы ... ... ... шығып отыр. Осылайша тәңірге табыну өмірге келеді.
Жоғардағы көк аспан көне түрік дүние танымының темір ... ... ... ол ... тәңір әлемі тіршіліктің тірегі деп санаған. Аспанға
(тәңірге) табыну діни нанымда маңызды орын ... бұл ... ... ... ... ... түркілер арасында кең ... ... ... ... ... мініп, аспан күнбезін шарлайды,
түрік қағандары да аспанға ұқсас асқақ оларды көкте туғандар дейді. В. В.
Бартольдтің ... ... ... үшін оның діни ... ... зор. Көк пен ... табыну туралы айтқанда кейде «түрік аспаны»,
«түркі жері мен суы» ... сөз ... ... ... сөзі ... ... да, аспан құдайлығын да білдірді. Жер мен су ... ... де жер ... ... емес, біртұтас жер мен су
құдайлығы туралы айтылады деп ... ... ... ... өз маңызын әлі
жоғалтқан жоқ.
Көк – аспан мен жер суға тыбынушылықтан пайда ... ... ... ... парыздарлығымен оның қиындақта қолдан, аштық пен ... ... азық – ... қамтамасыз ететін ізгі құдайлармен пір
иелеріне ... ... ... ... байланыстыруға болады. Нақты өмір
шындығын түсіну адамға жәрдем беретін жоғарғы көк – аспан әлемі бар ... ... ... Көне ... үшін ... ең ... ... атануы да кездейсоқтық емес.
Аспанды жоғарғы құдай ретінде талдау және малшыларды тиімді қозғалыс
бағыттары мен ... ... шын ... тәңірді оның әртүрлі
құрылымдарында қайта қалпына келтіруге мүмкіндік ... Бұл ... ... ... ... ... қалды. Бұл аспектіге тереңдемей –
ақ аспан образындағы империкалық шындықтың үш тұтас бірлігін атап ... ... ол ... ... ... ... құдайлық болып
табылады. Үшіншіден, бұл құрылым әрі ... әрі ... ... эпостарда әрекет ете алады. Аспан өз қызметінде шындық пен ... ал бұл ... ... өте ... ... ... шындығына етене сіңгені ... ... ... ... ... ... дүние түйсінуіндегі аспан ұғымына
түсінік беруді қажет етеді. Малшы ең алдымен жарық жұлдыз Шолпанды ... ... ... ... пен ... ... қарайды.
Шолпан жұлдызының маңыздылығы соншалық, ежелгі ... оны ... ... жан ... ... ... ... жүрді деп таныды.
Осыдан нақты аспан денесімен оның дүниені жаратушы ... ... ... ... ... ... Реалдылық пен идеалдылықтың
мағыналық бірлігі бұл жерде айырықша көзге түседі. Сол ... айды ... ... ... ... ... Бұл әсірісе, оның бетіне қара
дақтар түсіп, кәрі ... ... ... ай ... ... күні де ... ... жаңа ай туғанды: «Ай көрдіім,
аман көрдім ескі айда есірке, жаңа айда ... - ... ... ... ... ... ... құдайлық қана емес,
қазақтардың көне діни нанымдарында бәрін жаратушы бастау болды. Жер мен ... ... ... ... ... өйткені олар адам тіршілігінің
негізі еді, сондықтанда ... ... ие ... ... ... ... ... саю ежелгі түркілердің Алтайдан қоныс аударуынан басталады.
Алтайды олар қадір ... ... жер – су ... ата ... ... ... ... қазақ тайпаларына бөліп берген жері болып
саналады. Алтайдағы сүттікөл осыны еске ... ... ... ... ... ... жер ... дейді. Жер – судың тағы бір
қызылкөл деген көлі бар, онда адаммен жан – жануардың болашақ ... ... ... кер – ... ... етеді. Кербалық бұл бойына біткен
бітімдерді жер – суға тарту етеді, ал ... ... жан ... жан
жаққа таратады. Тіңір жер – су арасындағы тығыз байланыс олардың нықты
қарым – ... ... ... Түбе ... ... ... тармағы)
табылған Орхан Енесей ескерткішінде: - О, Аспаным, бізге пана бол, О, ... ... жаса деп ... Араб географы Аль – Максиди – «түркілер ... ... бұл бір ... дегені, олардың біразы тәңір- Көк аспан аты
десе, басқалары ... бұл- ... ... ... тұрғыда жер- су тәңірімен байланыстығына емес, оған қарама- қарсы
тұрған жер беті ретінде түсінілді. Алайда, қазақтарда ... ... ... де, аз ... Мысалы, Көк бөрі аяқ – қолы жоқ, баланы құтқарып, одан
алғашқы ... ... ... ... ... Көк бөрі ... ... болып, бертің келе ... ... ... ... ... ... ... айтқан: «Бөрілі
менің байрағым, бөрілі байрақ көргенде қозады қай – ... Бұл жер ... ... және ... ... және ... деп бөліп, өз жері мен
суын киелі қасиетке ... ... ... Ата – ... өзің туған жер және
осы жерде аққан судың табыну объектісіне ... ... ... ... ұғым Күлтегін жырында:
«Биікте көк тәңір
Төменде қара жер жаралғанда
Екеінің арасында адам баласы жаралды» - дейді.
Бұл жерде тәңір оның ... ... ... ... күш, түркілердің дүниетанымына оптимизм тән. Биік көктегі Тәңірі оларға
қиял арманына қанат,жүрегіне қайрат беретін ... ... бас ... ... ... ... дүниетанымға талпындырады. Биіктікке ұмтылу
ерлік, батырлық дүнетаным болды. «Адам баласының бәрі ... ... ... ... сөз ... жоғары құдай, аталық бастау болып табылса, соған сай жер – ... ... ... ... Өйткені өну, өсу құнарлылық жермен байланысты.
Көктемгі қайта түлеу, күзгі өнім алу сияқты ежелгі мейрамдар, жер ана ... ... ... ... ... ... түркі нанымдарында тағы бір әйел
құдай – Ұмай ... Ол ... ... ... ... ... ... өзі «жатыр», «бала орны» дегенді ... Ал ... ... ... ... көрсетеді.
Көріп отырғанымыздай, Ұмай ежелгі қазақтар нанымында үлкен ... ... үш ... ... ... Ұмай ... бұл ... жаны оған
қамқор болатын құдайға тиесілі дегенді ... Бұл ... осы ... баланың кіндігін атауға да байланысты. Баланың ... ... ... ... ... іліп қоятын болған. Бұл Ұмай анаға әрқашан
бесіктің жанында бол ... ... ... Егер бала ... ... ... Ұмай оның жанынан ұзап кетті деп жорамалдаған. Ұмай
ұрпақтар жадында жас баланың қорушысы ізгілік ... ... ... ... ... ... сүйген бикеш» деп аталуы да тегін емес. Көне
түрікте Ұмайды аса сұлу ... ... ... ... ... ... шашты
әйел немесе жас қыз бейнесінде елестеткен. С. Абрамзон: ... ... оның ... ... бол деп ... ... науқасқа шалдықса
да Ұмайды шақырған»- деп жазады. Балаларын тіпті үлкен ... ... ... «Ұмай енеге тапсырдым» деп айтқан. Ұмайға табыну ... ... ... халықтарында әлі күнге дейін ... ... ... жас ... оның атын атап ... жаңа ... жас ... ... қарап, Ұмай түнде келіп оларды күтіп бағып шомылдырып кетеді
деп ... ... ... ... толғанға шейін бұл құдай оны қолдап,
қолпаштап ... Бұл ... ... әлі ... дейін сақталған жас
ұрпаққа тәрбие беру, білім беру және ... ... Ұмай ... ... ... қағандар туыстар арасындағы тақ ... ... ... ... ... тәңір қолдауымен пайда болған көне түкі
мемлекеті туралы аңыз ... ... Бұл ... саясаттануының белгісі еді,
дін билікке немесе таққа ұмтылған адамның талпынысын ... ... ... ... Бұл ... ... ... созылды. Тіпті ХХ ғасырдың
соңында жаңа ... ... ел ... оң ... ... ... ... ант етті. Сондықтан қаған мемлекеттігінің мәнін
киелендіруге және оған ... ... ... ... ... ата ... дана болған деуге болады.
Түркілік сенімжәне славяндық сенім, сырт қарағанда бұл екеуінің бір ... ... ... жоқ, ... ... керағар, алшақ ешбір
қиылыспайтын түйіспейтін параллель ... ... ... евро – азия
құрлығын талай мыңжылдықтар бойына мекендеп келген түркілер мұсылман, ... ... ... ... ... оған дейін бұл көршілес
қанаттас халықтардырда ... ... ... ... ... өлім - өмір ... ... ешбір халықтық көзқарас болмаған ба?
Болған
Түркі тілдес халықтармен бір ... ... ... ... ... арғы ата – бабаларымыз «дүние жаралғалы» ... келе ... ... ... оп – оңай арылып кетті дей қыйын. Бұл тек бүгінгі
қазақ халқына ғана емес иісі ... ... ... ... ... болды деп
айтуға әбден болады.
Анда... бұл өте көне замандардын келе ... ... серт ... ... ... яғни «қан құйысқан дос жақын туыс» болудың қатар ... анда ... ... екі ... ... немесе білегін өткір
кездікпен орып жіберіп қан шығарысып, сол ... ... ... ... бергі замандағы жұмсарған андастық түрі екені байқалады. Одан дәлірек
ескі замандарда бауырласушы не ... екі адам ... ... қан ... ... шыққан қанды тамызып содан «дәм ... ... ... шағын қайыңның безінен үңгіп ойып жасалған. Кей
тосақтарда арнаулы ру таңбасы болмаса Ұмай ана – күн ... ... ... ... ортақ ел таңбасы – бөрінің бейнесі бейнеленген.
Заманда мұндай андалық ыдыс қасиетті саналған оған қайтадан ас ... ... ... ... Андалықтың көне түрінде ондай ыдыс
қиратылған. Тостақтың сынығын үш күнге ... ... алу ... ... ... ... Андалық тостақ ел аузында «бөрі бас ... ... ... ... атаулармен» ұзақ уақыт бойы сақталып келген. Түркі
халқында оның ішінде қазақ халқында андалық ұзақ уақыт бойы салт – ... ... ... «қан ... Дос ... да сол көне дәуірден келе
жатқан бір үрдіс. «Қозы Көрпеш жырында Баян мен ... ... ... ... құда ... болып екі жасты «жүфтілік» етуге ант етіседі.
Ант серт сөзі де осы анда ... ... ... ... ... ... ... заңға айналған. Берген серттен айнудың арты
өлім. «Ант ... «Ант ... ... ... ... ... ... адамның дәм –тұзының таусылғанын енді оның жер ... ... ... – бір үкім ... ... ... түрі боз қасқа шалып баталасу анттасу
әрекеті. Бұрын адам қанымен серттескен уәде енді боз биені бауыздап ... ... ... жылы – ... жесіп сорпасын теңдей бөліп
дәм ауыз ... ... ... акт ... сөзде осы ант сөзімен
түбірес, мағыналас.
Одан берірек келгенде ... ... ... ... ... ... бол» деп ... «сарқыт» .
Бұл ырым сенімнің де арғы тегі андалықтан ... – ау ... ... ... ... бір ғана ... ... дәстүр – орыстардың
үйлену тойларында «сваттар» «жених и невеста» деп ... ... бала ... ... ... ... қандасу рәсімі, ретінде бір ыдыстан дәм
татып оны еденге атып ұрып сындырып тастауынан – ақ ... Бұл ... орыс ... күні ... ... өмір сүріп келеді.
Ондай түркілерден ауысқан християн дініне дейінгі тәңірлік түсініктерді
орыс ғалымдары «не жить славянская» деп атасады. Біз ... не ... не ... деп ... одан үркітіп шошытпайды. Керісінше
халықтың бір кездегі қасиетті сенім – нанымы ретінде тарихтан өз ... көп ... ... ... қарастырады. Олар түркілік ... ... ... ауысқанын қандай себеп жолдармен таралғанын
әдейі бүркемелеп аттап кетіп ... ... ...... ... ... ... түп – тамырына үңіліп «АзиЯ» кітабында ... ... ... ... ... ... жерге апарып соңынан қысыммен
кешірім сұратқан дейді.
Көне түркілерде адам жаны о дүниеге өткен мен, ол осы ... ... әсер ... ... ... ... си - ... қошемет көрсетіп отыру
керек, аруақтардың есімін, істеген істерін ризашылықпен есте ... ... ... қара жер ... ... деген мәтел осы кездерден бастау
алады, қайтқан адамның жаны 40 күн осы дүниеде кідіреді, ... беру ... ... си – ... ... кейін, туған – туыстарына
ренжімей, ешкімге кесірін тигізбей ол дүниеге аттанады.
Қазақтарда Исламның қатаң тиым салуына қарамастан ... келе ... ... ағаш ... мата ... рәсімдері осы Архоизімнен бастау
алады және ... ... ... ... ықыласын алуға байланысты. Бұл
жерлеу рәсімінде айқын байқалады. Жантәннен бөлініп шығып, ... ... ... ... жаны ұшып ... ... күө бойы
жерлеу, еске алу дәстүрін байқап отырыды. Егер салт-дәстүр бұзылмай қалыпқа
сай өткізілсе екеуі төменгі ... ... ... келгенге дейін ешкімде тозақ, жұмақ және т. б. кейінгі
жаңа ұғымдар ... ... ... ... ... әлемдерге ұқсас деген
сенім қалыптасқан. Шоқан ... ... да ... ... Олар
белдікті мойындарына тағады, біз ... әлем – ... өмір ... ... ... ... Ал жер асты ... белдікті
аяқтарына тағып жүреді. Аспан қырғызбарының арасында асабай ... ... ... өмір ... ... басқадай мүмкін емес.
Өйткені бұл элементтер қырғыз ... ... деп ... ... ... ... ... себебі ортаңғы әлемдегінің бәрі
соған тәуелді ... ... «көк ... «Көк соққыр» деген
идиомалар қазақ наным сенімдеріне тән және әлі ... ... ... ... ... үшін ізгі ... ең алдымен ата – баба әруағы болды.
Оларға арнап 40 күн шырақ жаққан. Рухтар барлық жерде ... ... ... ескі ... ... ал буын ... ... әруақ қонған
жерді басып кетумен түсіндірген тосын жерлердің бәрі ... ... ... ... ... ... ... табыну объетісіне айналған. Ал ... ... адам ... ... ... ие болу үшін мата ... болған.
Малды да жақсы жаман деп бөлген адал адамы үшін ... қой, ... ізгі мал ... ... ... ... ... ешкі малдары
құрметтелмеген. Жалында немесе құйрығында қаллы бар ... ... ... бұл жолы болудың белгісі деп санаған. Аққу, үкі,
көкқарға сияқты құстарды өлтіруге болмайды. Оларды ... ... ... ... ... тек ... бір діни мейраммен байланыстырған ислам
дінімен салыстырған ежелгі қазақтар сеніміндегі кез – ... ... ... ... шалу әлі күнге дейін сақталған. Ш. ... ... ... ... ... ... ... қуанышты жағдайларды жақын
туыстары алыста қауіпті сапардан оралғанда, бала көтермеген жанұяда ... да ... және оның шығу тегі ... ... ... ... деп ... Ежелгі сенімдер бойынша ауруларды айналу оның барлық
сырқатын өзіне қабылдаумен тең ... ... ... ... ... сөзі ... Ертедегі балажан әкелер мойындарына белбеу
асып алып, ұлы ауырып жатқан үйді айнала жүгіріп өзін аурудың ... ... ... қазақтар айналуға осылай сенген.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Мұқанмұхаммед Орныбеков «Қазақ сенімдерінің ... ... М. ... және ... көне ... Ақатаев Н. «Зороастризм қайда пайда болды?», «Білім және еңбек»
журналы.
4. Ғ. Есім ... ... ... М. ... ... түрлері», «Семей таңы» газеті.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дін философиясы мен тиялогияның ара қатнасы.10 бет
Діни дәстүрлер арқылы жеткіншектердің рухани-адамгершілігін қалыптастыру80 бет
Діннің жастар психологиясына әсері7 бет
Инфляцияның мәні, тарихы және пайда болу себептері11 бет
Ислам дін негіздері, иманның шарттарына жалпы түсінік және ислам психологиясы58 бет
Магия – наным сенімнің ерекше формасы ретінде99 бет
Ортағасырлық батысеуропалық философия10 бет
Орындалуға әмір етілген іс-әрекеттер12 бет
Стратегия және бәсекеге қабілеттілік10 бет
Философия пәні және дүниеге көзқарас15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь