Нарықтық экономика жағдайындағы өндіріс шығындарының есебін ұйымдастыруды жетілдіру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3


1.НАРЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАРДА ӨНДІРІС ШЫҒЫНДАРЫ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1. Өндіріс ерекшеліктері және олардың шығындар есебін ұйымдастыруға тигізетін әсерлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.2. Өзіндік құнның экономикалық мәні және оны үнемдеу
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
1.3. Экономикалық элементтер бойынша өндірістік шығындар және олардың есеп саясатындағы көрінісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29


2. ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАР ЕСЕБІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ
2.1. Материалдық шығындар есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
2.2. Еңбек ақы шығындарының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...45
2.3. Үстеме шығындарды есептеу және оларды бөлуді жетілдіру ... ... ... ... 52


3. ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАРЫНЫҢ АУДИТІ
3.1. Ішкі аудиттің мақсаты, міндеттері және атқаратын қызметтері ... ... ... 63
3.2. Кәсіпорындағы өндірістік шығындарды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... .68
3.3. Жұмсалған шығындар мен орындалған жұмыстар аудиттері ... ... ... ... 79


ҚОРЫТЫНДЫЛАР МЕН ҰСЫНЫСТАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...90
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .96
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Автокөлік жолдары – Қазақстан Республикасының жалпы транспорт жүйесінің маңызды саласы бола отырып, олардың даму деңгейі мен техникалық жағдайы жалпы мемлекеттің, сондай-ақ жеке аймақтардың экономикалық және әлеуметтік дамуына ерекше ықпал етеді. Автокөлік жолдары тауарлар мен өнімдер, жүктер мен жолаушылар тасымалдарын жүзеге асыратын негізгі қатынас құралы болып есептеледі.
Қазақстан Республикасында саяси – экономикалық және әлеуметтік қатынастардың тұрақтану жағдайында пайдаланудағы жолдарды қалыпты жағдайда күтіп – ұстау маңызды мәселелердің бірі болып саналады. Автокөлік тасымалдарының қарқынды дамуы автокөлік жолдарының жай – күйіне және олар көрсететін қызметтердің сапасына қатаң талаптар қойып отыр. Соған байланысты Қазақстан Республикасының Үкіметі 2001 жылдың 29 мамырында «Қазақстан Республикасының автожол саласын дамытудың 2001-2008 жылдарға арналған тұжырымдамасы туралы» қаулы қабылдады [1]. Осы қаулының негізінде «Қазақстан Республикасының автожол саласын дамытудың 2001-2005 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» қабылданды [2].
Қазақстан Республикасы территориясының көлемі жағынан әлемде тоғызыншы орынды алады, ал тұрғындарының саны тек 15 млн-нан сәл артып түседі. Осы тұрғыдан алғанда транспорттық – коммуникациялық кешеннің маңызы ел экономикасы мен оның мемлекеттік тұтастығы үшін алатын орны өте жоғары.
Қазіргі уақытта өнеркәсіп пен ауылшаруашылығының, өңдеуші орындардың тұрақты дамуы, транзиттік қатынастардың өрістеуі, коммуникациялар мен ақпараттың ғаламдық жүйелері, халықаралық экономикалық және қаржылық ұйымдар мен корпарациялардың іс – қимылдары, жүк және жолаушы тасымалдар көлемінің өсуі, сондай-ақ барлық елді – мекендер, аудандар мен облыстар арасында тұрақты автомобиль қатынастарын қамтамасыз етудің қажеттілігі республикада автомобиль жолдары желісін дамытудың маңыздылығын айқындата түседі.
1. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы » заңы өзгерістер мен толықтыруларымен 2007 жылғы 28 ақпандағы № 234-ІІІ Заңы
2. «Қазақстан Республикасының автожол саласын дамытудың 2001-2008 жылдарға арналған тұжырымдамасы туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 29 мамырдағы № 726 қаулысы // ПҮАЖ -2001 №19.-Б. 24-25.
3. «Қазақстан Республикасының халақаралық көлік дәліздерін дамыту тұжырымдамасы туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001жылғы 27 сәуірдегі №566 қаулысы // ПҮАЖ.-2001 №15.-Б.37-56.
4. Радостовец В.К., Бутин М.Е, Копайлов Г.З. Бухгалтерский учет в дорожных хозяйствах – Алматы: Издательство «Казахстан», 1996.-344с.
5. Бухгалтерский учет в дорожных хозяйствах: Научно – методические разработки / Под ред. В.К. Радостовца. – Алматы, Минавтодор Каз ССР, 1984.–506 с.
6. Назарова В.Л. Учет и аудит затрат на содержание и ремонта автомобильных дорог и дорожных сооружений / Диссертация ... канд.эконо.наук:. 08.00.12. – Алматы: КазГАУ им. Т. Рыскулова, 1993.-136 с.
7. Бельгибаев Е. Главная задача – строительво дорог: Дороги Республики Казахстан // Правительственный вестник, 2001. № 1.-С. 66-67.
8. Қазақстан Республикасының «Автомобиль жолдары туралы» Заңы // Заң газеті. 2001. – 8 тамыз.
9. Тасмағанбетов Т.А. Басқарушы есеп, стратегиялық жоспарлау және талдау (кәсіпорында басқарушы есепті құрудың метологиялық және практикалық қағидасы). Оқу құралы.-Алматы.: Дәуір, 2002.-416 б.
10. Николаева С.А. Особенности учета затрат в условиях рынка: система «директ - костинг»: Теория и практика. – М.: Финансы и статистика, 1993.-128 с.
11. Кеулимжаев К.К., Джумагазина А.К. Вопросы совершенствования учета затрат на производство // Бухгалтерский учет и аудит, № 6.-С.29-27.
12. Кеулимжаев К.К. Учет накладных расходов в строительстве // Учет и аудит, 1999. № 4.-С.7-11.
13. Назарова В.Л. Учет в строительстве // Файл Бухгалтера. Отреслевой учет.-2003. № 18-24.
14. Радостовец В.В., Шмидт О.И. Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета. – Алматы.: Центр аудит Казахстан, 2000.-404 с.
15. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Ғабдуллин Т.Ғ., Шмидт О.И. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп: Өңделіп және толықтырылып 3-ші басылуы. – Алматы: Қазақстан – аудит орталығы, 2002.-656 б.
16. Основы учета в строительстве Р.К. (прак. пособие) / Под ред. Скала В.И.-Алматы.-2003.-268 с.
17. Баканов М.И., Шеремет А.Д. Теория анализа хозяйственной деятельности: Учебник. М.: Финансы и статистика, 1997.-416 с.
18. Ковалев В.В., Волков О.Н. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. М.: Проспект, 2004.-424 с.
19. Жарковская Е.П. Анализ хозяйственной деятельности строительных организаций. Учебник. – М.: Стройиздат, 1989.-252 с.
20. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия: Учебник. – 2-е изд., испр и доп. – М.:ИНФРА-М, 2003.-400 с.
21. Кеулимжаев К.К., Сергеева О.А. Аудит затрат на производство строительно-монтажных работ. // Бухгалтерский учет и аудит, 2000. №4.-С. 25-33.
22. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаева З.К. Аудит и анализ финансовой отчетности: Учеб. Пособие. – Алматы: «Қаржы - қаражат», 1998.-512 с.
23. Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары. – Алматы: Раритет, 2003.-672 б.
24. Бухгалтерский учет / Под ред. Л.И. Хоружий и Р.Н. Расторгуевой. – М.: Колос С, 2004.-511 с.
25. Учетная политика предприятия (В условиях работы по МСФО) часть 2 «БИКО» 1(162) январь 2004 г.
26. Абдыкасынов Т.А., Сатмурзаев А.А.Основы бухгалтерского учета и аудита; Учебное пособие.- Уральск:Дастан,2001.-238 с.
27. Назарова В.Л., Жапбарханова М.С. Басқару есебі; Оқулық.-Алматы: Экономика, 2005.-298 б.
28. Ержанов М.С., Даулетбеков Г.Б. и др. Аудит – 1: Учебник. – Алматы: Бастау, 2005.-282 с.
29. Тайгашынова К.Т. Управленческий учет логистических издержек Часть 1 Учебное пособие.-Алматы: Экономика, 2006.-208с.
30. «Жібек жолының тарихи орталықтарын қайта өркендету, түркі тілдес мемлекеттердің мәдени мұрасын сақтау және сабақтастыра дамыту, туризм инфрақұрылымын жасау бағдарламасы» туралы Қазақстан Республикасы Президентінің жарғысы // Егемен Қазақстан, 2003.№.-Б-3.
31. Аксененко А.Ф. Себестоимость в системе управления отраслью: (Учет и анализ). - М: Экономика, 1984. -168с.
32. Друри К. Введение в управленческий производственный учет. - М.: «Аудит», 1999.783 с.
33. В.Ф. Палий. Основы калькулирования. - М.: «Финансы и статистика», 1987.— 288 с.
34. Баширов А.А. Учет издержек производства и калькулирование себестомости в подрядном строительстве.-М.: Финансы и статистика, 1986.-207 с.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Т.РЫСҚҰЛОВ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
НАБИҒАЗЫ ГҮЛЖАН
Нарықтық экономика жағдайындағы өндіріс шығындарының ... ... 0508 ... және ... академиялық дәрежесін алу үшін дайындалған
ДИССЕРТАЦИЯ
Ғылыми ... ... ... 2007 жыл
МАЗМҰНЫ
Кіріспе
............................................................................
.......................................3
1.НАРЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАРДА ӨНДІРІС ШЫҒЫНДАРЫ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
АСПЕКТІЛЕРІ
1.1. ... ... және ... ... ... ... ... ... ... экономикалық мәні және оны үнемдеу
жолдары
............................................................................
.................................18
1.3. Экономикалық элементтер бойынша өндірістік шығындар және олардың есеп
саясатындағы ... ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫ ... ... шығындар ... ... ақы ... ... ... ... ... және оларды ... ... ... ... АУДИТІ
3.1. Ішкі аудиттің мақсаты, міндеттері және атқаратын ... ... ... ... ... ... шығындар мен ... ... ... МЕН ... ... ... ... ... ... ...... ... инвестициялық жекешелендіру қоры
ҚҚС- ... құн ... ... ... ... ... – техникалық жабдықтау
ӨБ- ... ... ... ... ... ... ... ... І Р І С П Е
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Автокөлік жолдары – ... ... ... ... ... ... бола ... даму деңгейі мен техникалық жағдайы жалпы мемлекеттің, сондай-ақ
жеке аймақтардың экономикалық және әлеуметтік дамуына ерекше ... ... ... ... мен ... ... мен жолаушылар тасымалдарын
жүзеге асыратын негізгі қатынас құралы болып есептеледі.
Қазақстан Республикасында саяси – ... және ... ... жағдайында пайдаланудағы жолдарды қалыпты жағдайда
күтіп – ұстау ... ... бірі ... ... ... ... ... автокөлік жолдарының жай – күйіне және олар
көрсететін қызметтердің ... ... ... қойып отыр. Соған
байланысты ... ... ... 2001 ... 29 ... ... автожол саласын дамытудың 2001-2008 жылдарға
арналған тұжырымдамасы туралы» қаулы қабылдады [1]. Осы қаулының ... ... ... ... ... 2001-2005 жылдарға
арналған мемлекеттік бағдарламасы» қабылданды [2].
Қазақстан Республикасы территориясының көлемі ... ... ... ... ал ... саны тек 15 млн-нан сәл артып түседі. Осы
тұрғыдан алғанда ...... ... ... ел
экономикасы мен оның мемлекеттік тұтастығы үшін алатын орны өте жоғары.
Қазіргі уақытта өнеркәсіп пен ... ... ... дамуы, транзиттік қатынастардың өрістеуі, коммуникациялар мен
ақпараттың ғаламдық жүйелері, ... ... және ... мен корпарациялардың іс – қимылдары, жүк және жолаушы тасымалдар
көлемінің өсуі, сондай-ақ барлық елді – ... ... мен ... ... ... ... қамтамасыз етудің қажеттілігі
республикада автомобиль жолдары желісін дамытудың маңыздылығын ... ... ... ... ... тереңдету және
халықаралық сауда көлемін ұлғайту мемлекетаралық экономикалық және ... ... ... ... транзиттік жүк және жолаушылар
ағындарын кедергісіз өткізуге қолайлы жағдайларды талап етеді. ... өсуі ... ... ... тасу ... пайдалану тиімділігін арттырады, олардың ұдайы өндірісі мен
жетілдіруін ынталандырады. Транзиттік тасымалдардың өсуінің ... ... ... ... ... ... мен олардың
тиімді дамуына ықпал ете алады [2].
Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алғаннан кейін мемлекетіміздің ... ... ... ... орта және кіші ... ... және газ
өнеркәсібі, құрылыс кешендері экономиканың тұрақтануына елеулі әсер етіп
отыр.
Осы салалардың ішінде ... ... ... ... ... ... жай – күйі мен ... қызметтерінің
сапасы халықаралық стандарттардың талаптарына жауап берген жағдайда ... ... ... да, ... ... жол шаруашылығының тұрақты дамуына
және автомобиль жолдарының тиімді пайдалануына саладағы өндіріс шығындары
есебі мен аудиттің ... ... ... әсер ... ... ... ... бухгалтерлік есеп арқылы материалдық ресурстар ... ... ... пайдалануға, жолдарды салу және ... ... ... ... сонымен қатар өндіріс
тиімділігін арттыруға мүмкіндік болады.
Қазақстан Республикасы тәуелсіздік ... ... ... ... ... да жалпы құрылыс кешеннің ішінде автокөлік жолдарын салу
мен жөндеу жұмыстары ... ... ... мен ... және ... ... онша мән берілмеген. Бұл саладағы есепті жетілдіру
мәселелері бойынша В.К. Радостовецтің жетекшілігімен бірнеше ... ... ... ... ... ... Ал, 1984 ... шаруашылығындағы бухгалтерлік есеп бойынша ғылыми - әдістеме дайындалды
[4]. ... ... 1993 жылы В.Л. ... ... ... мен ... ... және ұстау шығындарының есебі мен аудиті» ... ... ... ... [5]. ... бері жол ... есеп пен ... жүйесін жетілдіру бойынша ғылыми
зерттелген ... ... ... ... нарықта қызмет істеп отырған жол
құрылысы ұйымдары өздерінің есеп жұмыстарын тұрғын –үй ... ... ... ... мен ... ... ... Осының салдарынан жол құрылысы мен ... ... ... шығындардың дұрыс топтамасы қалыптаспай, олардың
жұмсалу бағыттары бойынша есеп және ... ... ... ... ... жалпы ұстамдар мен талаптарға сәйкес орындалмай
келеді.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен ... ... ... мақсаты нарықтық қатынастар жағдайында жолдарды салу мен ... ... ... шығындарының қалыптасуының теориялық
ерекшеліктерін, олардың есебін ... ... ... ... ... ... жүргізуді ұйымдастыруды жетілдіру болып табылады.
Осы мақсаттарға қол ... үшін ... ... мына ... алға ... Жол ... ... және салалық ... ... ... ... мен ... ... ... бойынша ұсыныстар беру;
• Нарықтық қатынастар жағдайында өндірістік шығындар есебін ұйымдастыру
мен саладағы қызметтің өзіндік құндарын төмендету жолдарын жетілдіру
мәселелеріне байланысты ... ... ... ... салу және ... жұмыстары бойынша материалдық,
еңбек ақы және техника ... ... ... ... ... ... есептеу және бөлуді жетілдіру мәселелері бойынша
ұсыныстар беру:
• Жолдарды салу мен жөндеу жұмыстарына жұмсалған өндірістік ... ... ... ... ұсыну;
• Орындалған жол құрылысы мен жөндеу жұмыстарына және ... ... ... ... және ішкі аудитті ұйымдастырудың ұтымды
әдістемелерін ұсыну.
Тақырыптың ғылыми зерттелу дәрежесі. Автокөлік жолдары ... ... ... ... ... негізінен осы саладағы
инженер- ... ... ... ... ... жол ... ... экономикалық даму бағытын зерттеуге, ал,
жалпы құрылыс бойынша шығындар есебі мен өзіндік құнды ... және ... ... Е. ... [6], ... В.К. ... ... Қ.К. Кеулимжаев [10,11,20],
К.Ш Дюсембаев [21], М.С Ержанов [27] К.Т.Тайгашынова [28] және ... да ... мен ... ... жұмыстарында кеңінен
зерттелген.
Аталған авторлардың ғылыми ... ... ... салалары
бойынша бухгалтерлік есепті ұйымдастыру мен жүргізу, сондай-ақ аудит пен
бақылауды және ... ... ... мәселерінің теориялық және
тәжірибелік әдістемелері қарастырылған.
Автокөлік жолдарын салу мен жөндеу жұмыстарын орындайтын ... ... мен ... құнды калькуляциялау мәселелері, ... ... ... ... ... әдістері бойынша өзекті мәселелер осы
уақытқа дейін ғылыми тұрғыдан толық деңгейде зерттелмегендіктен, бұл
мәселелер ... ... ... ала отырып әрі қарай зерттеуді
қажет етеді. Осы ... және ... да ... ... жұмыстың
тақырыбын таңдауға, зерттеудің мақсаты мен міндеттерін айқындауға ықпал
етті.
Зерттеудің пәні мен объектілері. ... пәні ... ... мен ... ... байланысты шығындар есебін жетілдіру,
орындалған жұмыстар мен жұмсалған шығындар бойынша талдау мен ... және ... ... ... ... ... ААҚ ... жол құрылысы басқармасы болып
табылады.
Диссертациялық жұмыстың теориялық және ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп, менеджмент, қаржылық және
басқарушылық ... ... ... және ... ғалым –
экономистердің, жол шаруашылығын, транспорт пен байланыс инфрақұрылымын
дамытудағы ғалымдардың ... ... ... ... ... және ... бағыттарына байланысты қабылданған заңдар
мен заң күші бар жарлықтар, нормативтік нұсқау – ... ... ... конференцияның материалдары, сонымен бірге ... ... жыл ... ... ... ... ... қаулы – ережелері басшылыққа алынып, ... ... ... ... есеп ... пайдаланылды.
Ғылыми жұмыстың жаңалығы. Автокөлік жолдарын салу мен ... ... ... ... өндірістік шығындардың
жіктелуін және олардың шығындар есебін ұйымдастыруға тигізетін ықпалын,
сондай-ақ өзіндік құн құрылымы және ... ... ... ... ... ... есебі мен аудит жүйесін жан – жақты жетілдіру,
талдау мен бақылау механизмдерін ... ... ... ... ... экономиканың талаптарына сәйкес енгізу болып
саналады.
Қорғауға шығарылған төмендегідей ... ... ... жол ... технологиялық және салалық ерекшеліктеріне
сипаттама беріліп, олардың шығындар ... ... ... ... жолдарын салу мен жөндеу жұмыстары ... ... мен ... ... ... ... оларды үнемдеу
жолдары көрсетілді;
- отандық және шетелдік бухгалтерлік есеп теориясы мен ... ... жол ... ұйымдарында материалдық және
еңбек ақы шығындары есебін жетілдіру бойынша ұсыныстар берілді;
- жол ... ... ... машиналары мен механизмдерін
пайдалануға байланысты шығындар есебінің ерекшелігі мен ... ... ... ... ... шығындардың баптары анықталып, оларға толық
бақылауды қамтамасыз ету үшін бөлу тәртіптеріне ұсыныстар жасалды;
- ... ... салу мен ... ... бойынша шығындарға
жүргізілетін талдау және жедел бақылау механизмдерінің тәртіптері
зерттелді;
- орындалған құрылыс – монтаж ... мен ... ... және ішкі ... ... ... мен әдістері
ұсынылды.
Диссертациялық жұмыстың ғылыми және ... ... ... ... ... жол шаруашылығы саласындағы
ұйымдардың шығындар есебін, талдауы мен ... ... ... ... ... ... ... мен қызметтердің өзіндік
құндарын анықтауға арналған. Зерттеу нәтижелерін автокөлік ... ... ... ... ... ... ұйымдарының қызметтерін тиімді
жүргізу мен басқару шешімдерін қабылдау үшін, шаруашылық ... ... ... ету ... ... бақылау мен талдау
жұмыстарын және аудитті ұйымдастыруды жетілдіру үшін республикадағы барлық
жол құрылысы кәсіпорындары мен мекемелерінде, есеп пен ... ... ... оқу ... ... ... ... Жұмыс нәтижелері мен қорытындылары халықаралық
және республикалық ғылыми – тәжірибелік конференциялар мен ... ... ... ... көрді.
Жұмыстың көлемі мен құрылымы. Диссертациялық жұмыс кіріспеден, үш
негізгі бөлімнен, ... ... ... тізімінен және
қосымшадан тұрады. Диссертация көлемі 98 ... 8 ... ... ... ... ӨНДІРІС ШЫҒЫНДАРЫ ҚАЛЫПТАСУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
АСПЕКТІЛЕРІ
1. Өндіріс ерекшеліктері және олардың шығындар есебін ұйымдастыруға
тигізетін әсерлері
Автокөлік жолдары – Қазақстанның көлік ... ... ... бірі бола отырып, оның тиімді қызмет істеуі мен
ұдайы дамуы ел ... ... ... ... ... көтерілуіне зор ықпалын тигізеді. Автокөлік жолдары ... және ... ... мен ... ... ... ... асыратын бірден-бір қатынас құралы болып есептеледі.
Нарықтық жағдайда жолдар арқылы жүк тасуды жеделдету және ... ... ... ... ... ... өнім өндірушілер мен жүк
жөнелтушілер жақын қашықтыққа ғана ... ... алыс ... ... ... ... Еуроазия құрлығының орталығында орналасуы халықаралық
бағыттар қалыптастыратын көлік магистральдарын ... үшін ... ... сонымен қатар мемлекетаралық экономикалық байланыстардың
кеңеюі мен елдер арасында ... ... ... ... ... етіп
отыр. Осыған байланысты ішкі және ... ... ... ... ... ... техникалық жай-күйіне және осы ретте
көрсетілетін қызметтер сапасына ... ... да ... ... жағдайда республиканың өндіргіш күштері мен автокөлік паркінің
дамуы ... ... ... ... ... ... ... объективтік алғышарттары ретінде мыналар саналады:
1) өнеркәсіп пен ауылшаруашылығының, өңдеуші орындардың дамып, өсуі
және жалпы ұлттық өнімнің өсуі;
2) жүк және ... ... ... ... ... ... өрістетудің ықтимал мүмкіндіктері;
4) барлық ауылдық елді – мекендер, аудандар мен ... ... ... ... қамтамасыз етудің қажеттігі.
Тұтас алғанда жол мәселесінің күнделігі мен сан қырлылығы автожол
саласында ... ... және ... ... жол факторының объективті әсерін есепке алуға негізделіп
ойластырылған саясаттың ... ... әрі ... ... ... ... ... көзқарас пен бағдарламалық ... ... ... ... ... ... қатынастардың қарқынды даму барысында автокөлік
жолдарының рөлін арттыру үшін, алдыменен ... ... ... ... ... ... мерзімін арттыру мақсатында мемлекеттік
бағдарламаларды жүзеге асырумен қатар, ... ... ... ... ... жетілдіре отырып, олардың орындалуын мемлекет
тарапынан қатаң бақылауға алып, ... ... ... ... ... ... жолдарын салу және оларға жөндеу жұмыстарын өткізу
жоғары шығындарды қажет ететін күрделі сала, ... ... ... ... ... байланысты бір шақырым жолдың құрылысына шамамен – 200
мың, күрделі жөндеуге – 100 мың, ... ... – 20 мың АҚШ ... Осыған байланысты Қазақстанның автомобиль жолдарын қайта қалпына
келтіру ауқымды инвестицияларды тартуды қажет етеді [23,26].
Транспорттық инфрақұрылымды дамыту мақсатында Қазақстан ... 2001 ... 29 ... ... Республикасының автожол саласын
дамытудың 2001-2008 жылдарға арналған тұжырымдамасы туралы» № 726 ... Осы ... ... «Қазақстан Республикасының автожол
саласын дамытудың 2001-2005 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... келеді. Бұл бағдарламада
көзделген негізгі міндеттер төмендегідей:
- автомобиль жолдарының ... ... ... іс-шараларды
мақсатты қаржыландырумен қамтамасыз ету;
- пайдаланудағы автокөлік желілерін сақтау және дамыту, олардың жай-
күйін жақсарту және негізгі транзиттік автомобиль жолдарын халықаралық
стандарттардың техникалық ... ... ... ... ... ... ... отандық және шетелдік
тасымалдаушылар үшін неғұрлым тиімді және ... ... ... пайдаланудағы автомобиль жолдарын дамытуды жандандыру, сондай-
ақ Қазақстанның әлемдік сауда нарықтарына шығу жағдайын ... ... ... ... іске ... транзиттік бағыттардағы автожол инфрақұрылымын дамытуды
қамтамасыз ету үшін отандық және шетелдік инвестицияларды тарту;
- автожол саласының нормативтік ... ... ... географиялық жағдайы Еуроазияның орталық бөлігінде Ұлы
Жібек жолының маңызды ... ...... ... бірі болып саналады. Біздің еліміз жаңа ... ... әсер ... мемлекеттердің бірі болғандықтан,
республикада тарихи қалыптасқан Жібек Жолы ... ... ... ... ... Қазақстанның маңызды стратегиялық мәселелерінің
шешілуіне зор ықпалын ... ... Оған ... ... ішкі
құрылықтық мемлекет ретінде теңіз портына шығуы, екіншіден, Ресей, Еуропа,
Қытай, Жапония, Кавказ, Иран, ... ... ... және Орта азия ... ... бағыттардың қалыптасуы жатады. Сонымен қатар, Ұлы Жібек
жолы сауда және мәдени қатынастардың негізгі ... бола ... ... ... өркениетінің дамуында маңызды орын алады. Осы жол ғылым мен
техниканың, ... және ... ... ... мен ... ... ... асыруға мүмкіндік береді.
ЮНЕСКО-ның «Жібек жолын кешенді зерттеу – келісім жолы» деп аталатын
аса ауқымды жобасына орай 1998 жылы ... ... ... ... ... ... тілдес мемлекеттердің мәдени мұрасын ... ... ... ... ... жасау» бағдарламасы қабылданды
[28]. Бағдарламаның басты мақсаты болып – Жібек жолының ... ... ... ...... және ... рөлін
көтеру мен оны қайта жаңғырту саналады.
Нарықтық қатынастарды тұрақтандырумен қатар, Қазақстан ... ... - ... байланыстарды дамытуға өте үлкен мән
беріп отыр. Республикалық және ... ... ... ... дамытудың бірден-бір жолы бола ... ... ... яғни табиғи ресурстардың экспортын,
тұтыну тауарлары мен азық-түліктер импортының ... ... ... ... ... мен ... ... деңгейде қызмет
көрсетуші автомобиль транспорты саналады. Яғни, республика ... ... ... ... ... түрлеріне қарағанда
тиімді болып отыр. Осы орайда айта ... ... ... ... ... ... көлемін әрі қарай ... ... ... ... ... ... мен ... қызмет
көрсетулерді жақсартып, қажет болған жағдайда халықаралық стандарттардың
талаптарына жауап ... ... ... жүргізу мүмкіндіктерін де
қарастыру қажет.
Қазақстан Республикасының жол шаруашылығы жалпыға ортақ ... ... салу және ... ұстау, жөндеумен айналысатын мекемелер
мен ұйымдардан тұрады. ... ... ... автокөлік жолдары
өздерінің маңызы бойынша халықаралық, республикалық және жергілікті ... ... ... ... ... ... бар автокөлік жолдарына көршілес мемлекеттердің
астаналарын жалғастырып жатқан, сондай-ақ мемлекет ... ... ... ... жолдары желісіне кіретін жолдар жатады.
Республикалық маңызы бар автокөлік ... ... ... мәдени және экономикалық орталықтары, сол сияқты ... ... ... ... қамтамасыз ететін және қорғаныстық
маңызы бар автокөлік ... ... ... бар ... ... ... әкімшілік
орталықтарын облыс және аудан орталықтарымен, ауылдық елді-мекендермен,
сондай-ақ аудан орталықтарын республикалық маңызы бар жолдармен ... ... ... жатады.
Жолдардың нашар жағдайына байланысты автомобиль транспортының ... ... жүк және ... ... ... ... жөндеу жұмыстары мен техникалық қызмет ... ... ... ... ... ... ... тигізеді [15].
Сондықтан елдегі жол шаруашылығын ... ... ... ... орындалатын қызметтердің сапасын және олардың маңызын
арттыру үшін жалпы жол ... ... ... ... ... жол ... ... механизімін бүгінгі күн талаптарына сәйкес
қайтадан жетілдіру ... ... жаңа ... мен ... ... ... үшін мақсатты қаржыны жұмылдыру;
- қазіргі уақыттағы халықаралық техникалық талаптарға ... ... ... жолдарын салу;
- қалыптасқан көліктік ағымға сәйкес ... және ... ... ... пайдаланудағы жолдарды қайта жаңарту;
- қалыптасқан көліктік ағымға сәйкес келетін, бірақ үздіксіз, ... ... ... ... ... деңгейіне жауап бере
алмайтын автокөлік жолдарын жөндеу;
- пайдаланудағы автокөлік ... ... ... ... ... талап етілген деңгейде ұстау;
- автокөлік жолдары бойынша ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Бұл шараларды жүзеге асыру мақсатында Қазақстан ... ... ... ... бүгінгі күн талаптарына сәйкес қайтадан
жетілдіру арқылы ... жаңа ... мен ... ... ... ... ... қаржыны жұмылдыру мен жоғары техникалық қызмет көрсетудің жан-
жақты толық жүйесі қажет.
Қазақстанда нарықтық қатынастардың ... ... жол ... нысандары мен ұстамдары бірнеше рет өзгеріске ұшырап отырады.
Осы жылы Қазақстан Республикасының «Жол қоры ... заңы ... жол ... ... қаржыландыру көзінің тұрақты жүйесі
қалыптасып, жол қорлары облыстық және республикалық деңгейлерде ... ... жол ... ... ... және ... пайдалану
құқығын әрбір аймақтың өзіне беру арқылы жол шаруашылығын жедел, әрі тиімді
жүргізуге және дамытуға толық мүмкіндіктер қалыптасады.
1999 ... 1-ші ... ... ... ... «Жол қоры ... заң ... жүйесіндегі өзгерістерді есепке ала
отырып, қайтадан ... ... ... 2002 жылы ... жол қорын тарату туралы қайтадан шешім қабылдап, осы
кезден бүгінгі уақытқа дейін жол саласын ... ... ... ... ... ... ... жол саласын қаржыландыру
мәселелерін айқын анықтайтын ... ... ... бақылау
механизмдерінің дұрыс орындалмау салдарынан жол шаруашылығына бөлінген
қаржылар әр ... ... мен ... ... пайдалана бермейді [16].
Сондықтан, мемлекетіміздің алдында тұрған күрделі мәселенің бірі – бұл
республиканың жол ... ... ... және осы ... ... ... заңнамасын қабылдау болып саналады.
Қазақстан экономикасында болып жатқан өзгерістер, соның ... ... ... ... мен ... ... жолдарының сапасы мен техникалық жағдайына жаңаша талаптар қойып
отыр, себебі, ел ішіндегі тасымалдар ... сала ... ... ... ... ... де, транзиттік тасымалдарды өсіру міндеттерін
шешу, ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асыру
мүмкін емес, сондықтан да ... ... ... ... жұмыстарын
өткізу алдыңғы қатарлы техникалар мен технологияларды пайдалана отырып іске
асыруды қажет етеді [21]. Сонымен қатар, ішкі және ... ... ... мақсатында жол құрылысы мен жөндеу жұмыстарын отандық және
шетелдік инвесторлардың қатысуымен жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... тек қана жол ... және
жөндеу жұмыстарымен шектелмейді, сондай-ақ жалпы пайдаланудағы автокөлік
жолдарына техникалық қызмет ... Елде ... және ... ... ... ... ... жөндеу және қалпына келтіру
жұмыстарын жүзеге ... үшін ... ... ... ... ... ... бірге мердігерлік компаниялар мен инвесторлар
арқылы да орындалады. Ал, жергілікті ... ... ... мен ... ... жұмыстары жергілікті бюджет есебінен
қаржыландырылады [24].
Қазақстан Республикасының әлеуметтік – экономикалық және ... ... ... ... облысы маңызды орын алады, өйткені мұнда ірі
өнеркәсіп ... мен ... ... ... ... ... ... дамып келеді. Сондай-ақ, Ресейдің көршілес Саратов, Самар, ... ... ... ... саяси байланыстар орныққан.
Жолдарды салу мен жөндеу жұмыстарын орындауға жергілікті климаттық,
гидрогеологиялық, рельефтік және басқа да жағдайлардың әсері (түсетін жауын-
шашынның ... ... өте ... ... сонымен қатар
құрылыс жұмыстарының бірнеше есепті ... бойы ... ... ... ... ... ... ауытқуына әкеліп
соқтырады. Мысалы, құрылыс жұмыстары кезінде жауын- ... көп ... ... ... қалуы және объектілерге жеткізілген ... ... ... төмендеуі ықтимал. Яғни, табиғи
жағдайлардың салдарынан жұмыстың орындалмайтын уақытына жұмысшыларға ... ... ... ... ал ... ... ... олардың
қосымша шығыны қалыптасады. Ал егер, жұмыстың кідіріс ... және ... ... ... белгі құжаттарды дер ... ... ... ... ... мен ... ... анықтау барысында нақты мәліметтер алуға кедергі жасайды.
Сонымен ... ... ... айқындай отырып, жол
құрылысының салалық ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... келе төмендегідей қорытындылар жасауға болады:
• автокөлік жолдары мемлекетіміздің транспорттық жүйесінің маңызды
звеносы бола отырып, елдің ...... және ...
халақаралық қатынастардың дамуына зор ықпалын тигізеді. Сондықтан,
елімізде жол шаруашылығының маңыздылығын арттыру үшін ... ... ... беретін жолдардың құрылысын жүргізіп пайдаланудағы
жолдар мен жол құрылымдарына жөндеу аралық мерзімдерін сақтай отырып
күрделі және ... ... ... ... отыру қажет. Жол
саласына бөлінген ... және ... ... үнемді
пайдалануына, саладағы жұмыстар мен қызметтердің өзіндік құндарының
төмендеуіне, сондай-ақ жол ... ... ...... ... ... ... есебі мен талдауының маңызы
өте жоғары;
• жол жұмыстарының бірнеше есепті мерзім аралықтарында және орталықтан
қашық жерлерде орындалуы, жол ... ... ... жылжымалы
болуы, ал оның өнімі, яғни жолдар мен жол құрылымдарының бір жерде
тұрақты ... және ... ... ... ... негізгі
құрылыс жұмыстары мен жөндеу жұмыстарының қатар жүргізілуі, құрылыс –
монтаж жұмыстарына қажетті ... ... ... ... ... қашық жерлерде орналасуы және тағы ... ... жол ... саласының ерекшеліктері ретінде өндіріс
шығындарының есебін ұйымдастыруға әсер етеді.
2. Өзіндік құнның экономикалық мәні және оны ... ... ... ... мен даму сатысында жол қатынастарының
маңыздылығы, соның ішінде автокөлік жолдарының алатын рөлінің үлес ...... ... ... ... жолдарының тиімді желілерін құру
арқылы ауылшаруашылығы, өнеркәсіп және сауданың дамуын жылдамдатуға болады.
Соның нәтижесінде ол ... өмір сүру ... ... ... ... ... болуына септігін тигізеді.
Жолдардың транспорттық – ... ... ... деңгейде
сақтау үшін тасымалдың өзіндік ... ... ... ... ... жөндеуге шығындарды азайту, сапарлардың және жүктерді жеткізудің
уақытын үнемдеу, сондай-ақ жол – ... ... ... ... ... ... экономикалық дамуын ынталандыру, жол
сапарларының жай – күйін ... ... қол ... ... [9]. ... жолдардың техникалық деңгейін неғұрлым жақсартпай және олардың
қызмет істеу жағдайын бір ... ... ... ... салу мен ... ... қалпына келтіруге жұмсалған шығындарды тиімді пайдалану
мүмкін емес.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... бірге, ұйымның табысына әсер ететін басты фактор ... ... да рөлі өсе ... өзіндік құны ұйымның өндірістік және қаржылық қызметінің ... атап ... ... ... және ... ... ... жұмыс сапасын көрсететін маңызды сапалық көрсеткіш.
Өнімнің өзіндік құнының қалыптасуын, оның ... ... ... ... анықтауда, жоспарлау, баға белгілеу және ұйымның
қызметін ... ... ... үлкен экономикалық және тәжірибелік
мәнге ие.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... есептеуге
көп көңіл бөлінуде, бұл ұйым ... ... туып ... Осы ... ... ... оның ... мәні мен жаратылысы
тұрғысынан қарауды талап етеді. Соңғы екеуі өндірістік ... мен ... ... ... ... құрамын дәл анықтауға мүмкіндік
береді. Сондықтан «өзіндік құн» ... ... ашу өте ... ... ... ... өнімінің өзіндік құнын жоспарлау (смета),
калькуляциялау және құрылыс ... ... алу ... ... негізіне жататын алғы шарттарды ғылыми тұрғыдан дәлелдеуге
болады.
Экономикалық теорияда өзіндік ... ... ... ... яғни
заттай және жанды еңбек шығыны деп ... ... ... ... құн – бұл өндіріс құралдары мен жұмыс күшін сатып алуға жұмсалған
ақшалай шығындар.
Бухгалтерлік есеп пен талдау әдебиеттерінде, ... құн ... ... ... ... нақты шығындарды ақшалай өлшемде көрсететін ұйым
қызметінің маңызды синтетикалық көрсеткіші ретінде түсіндіріледі.
Өнімнің ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнының қалыптасу мәселелері отандық және
шетелдік ғалым - ... ... ... ... «өзіндік
құн» ұғымы және оның қазіргі жағдайдағы қалыптасу тәртібі жайлы, ... мен ... ... ... ... ... ... пікір жоқтың
қасы. Осы сұраққа жауап ... ...... ... ... ... сан алуан түсініктері өзіндік құнның мәнінің, оның құрамдас
элементтерінің, ... ... ... мен ... ... ... ... көптеген авторлар өнімнің өзіндік құнының қалыптасу
ерекшеліктерін ашуға тырысқан. Кейбір ғалым – экономистердің пікірінше,
өнімнің (жұмыс, ... ... құны ... ... ... табиғи
ресурстардың, шикізаттар мен материалдардың, отын, ... және ... ... ... ... ... - ақ ... өндірумен
және өткізумен байланысты өзге де шығындарды қамтиды.
Халықаралық практиканың тәжірибесі бойынша, шығындарды азайту, өзіндік
құнды төмендету, ... ... ... ... ... үшін ...... ішкі есепті ұйымдастыру әдістемесі керек
деп К.Т. ... ... ал ол ... осы ... ... ... ... түрде қамтамасыз етеді делінген/28/.
Өзіндік құнның қысқаша ... ... ... ... ... өзіндік құны – өнімді ... ... ... ... ақшалай көрінісі».
К.Ш. Дюсембаевтың пікірі бойынша, «шығыстардың жалпы көлемінде
айтарлықтай үлесті, ұйым қызметінің ... ... ... ... ... құнды құрайтын, өнімді өндіру және өткізу шығындары алады».
В.Ф. Палий «өзіндік құн» ұғымына өнімді өткізу шығындарын қоспайды, ... ... ... ... ... алынатын синтетикалық көрсеткіш
ретінде қарастырады. Оның егжей – тегжейіне жете қарау ... ... бұл ... ... құнды есептеу процедурасымен ... ... ... ... ... А.Д. ... пікірінше, өнімнің, жұмыстың, қызметтің
өзіндік құны - бұл өндіріске ... ... ... ... оның ... - стандартпен, ал калькуляциялау әдісі ұйымның ... ... К. ... ... деп жазады: «Өндірілген өнімнің және
алынған пайданың өзіндік құнын анықтау үшін ... және ... ... ... ... ... – бұл сатып алынған, қолда бар және
болашақта табыс әкеледі деп ... ... ... Баланста олар
актив ретінде тіркеледі. Егер осы қаражаттар (ресурстар) табыс алу ... әрі одан әрі ... ... ... ... онда ... ... қатарына өтіп, табыстар мен залалдар ... Әрі ... ол, ... – бұл ... алу үшін жұмсалынған
қаражаттар»,-деп түсіндіреді [30].
Б. Нидлз, Х. ... және Д. ... ... ... ... мәліметтердің қозғалысы өндірістік шығындар ... ... ... ... ... ... Осы ... бүкіл өндірістік
шығындар өнімді өндіру ... ... ... Олар ... ... ... қалдығын және сатылған тауарлардың өзіндік
құнын ... үшін ... және алыс – ... шетелдердің авторларының «өзіндік құн»
ұғымына берген анықтамаларының онша үйлесе бермегенімен, өнім ... ... ... көрінісі деген желінің сақталғандығы
байқалады. Басқаша айтқанда, осы сұрақ бойынша дәл ... да, ... ... бар ... ... 2006 ... 1 ... бастап қаржылық есептің
халықаралық стандартына көшкенге дейін ... ... №7 ... ... ... ... есеп стандарты бойынша, тауарлы-
материалдық қорлардың өзіндік құны оларды ... алу ... ... ... ... ... өңдеуге (жұмыстарды орындауға) жұмсалған
шығындардан құралады.
Өндірістің технологиясына және ұйымдастырылуына сәйкес, ... ... ... ... ... шикізаттардың,
материалдардың, отын және энергияның құнын, еңбек ақы шығындарын, ... тозу ... ... – ақ өнім ... қызмет) өндірісінің
бірлігімен тікелей байланысты ... ... ... ... ... ... ... (жұмыстарды орындауға) жұмсалған шығындар
өндірістік өзіндік құн ... ... ... ... ... есеп ... қарама –
қайшы тұстары да бар. Қаржылық есептің халықаралық стандартына сүйенсек,
өндірістік өзіндік құнға тек ... ... ... еңбек шығындары,
тікелей материалдық шығындар және жалпы өндірістік шығындар енгізілуі тиіс.
Ал толық өзіндік құн өндірістік ... ... ... және ... ... шығындарынан құралады.
Біздің ойымызша, жоғарыдағы стандартта берілген «өзіндік құн» ұғымы осы
экономикалық категорияны сипаттайтын барлық ... ... ... ... есеп ... ... ... «өзіндік құн» категориясымен теңестірілуі кездеседі.
Бірқатар авторлар (А.Ф. Аксененко, Ю.И. Хаустов) өндіріс шығындары мен
өзіндік құнның ... ... таза ... деген ойды
ұстанады. Олардың ұстанымынша, өзіндік құн тауарды ... ... ... өзгерген түрі» ретінде «өнімді ... ... пен ... құралдары шығындарын сипаттап, ұдайы ... ... ... үшін осы ... өтелуін қамтамасыз етеді». Яғни
жоғарыда ... ... ... ... және ... құн»
ұғымдарының арасына теңдік белгісін қояды. Авторлардың бір тобы (И.А.
Басманов, В.Ф. ... ... ... мен ... құн - әртүрлі ұғым деп
есептейді. Олардың пікірінше, өндіріс шығындары өндіріс ... ... ... ... еңбек шығындарының жиынтығын сипаттайды, ал
өзіндік құн – бұл ұйымның өнім өндіруге және өткізуге жұмсаған шығындарының
ақшалай көрінісі, ... ... ... ... біз Б.С. ... да ... ... жөн көріп
отырмыз, «... өндіріске жұмсалған шығындар өндіріс ... ... ... ғана ... ... ... де өзгеше. Өндіріске жұмсалған
шығындар ... ... ... және ... өндірілген
өніммен байланысу сипатына қарамастан, тек өнім ... ғана ... Ал ... ... ... құн ... өндіріс процесінің
аяқталғанын білдіреді. Нақтылап айтқанда, өндіріс шығындары және ... ... ... ... ... бөлігін сипаттайды».
Біздің ойымызша, өндіріс шығындары өнім өндірісіне және оны сатуға
жұмсалған жиынтық шығындар, бұл шығындар сатылатын ... ... ... ... ... құны ... ... пайдаланылған құралдардың, еңбек
заттарының, еңбек ақының және басқадай ресурстардың құндық ... яғни ... құн ... ... және сату ... қаншаға
түсетінін көрсетеді.
Өндіріс шығындары өнім өндіру, жұмысты орындау және қызмет көрсету
шығындары мен сату шығындарын қоса ... ... ... ... ... жұмсалған шығындар материалдандырылып актив ретінде нақты өзіндік
құны бойынша тіркеліп, ... өнім ... ... ... ... ... қасиетіне ие болады. Өндіріс шығындары, өндіріске жұмсалған шығындар
мен сату шығындарының жиынтығын білдіретін түпкілікті мақсатқа жетелейтін
өндіріс және сату ... ... ... ... ... ... (қызметтің, жұмыстың) құны қалыптасады.
Өзіндік құн өнімді өндіруге ... ... ... мен ... ... ... отырып, ұдайы өндіріс процесін жалғастыру үшін осы
шығындардың қайтарылуын қамтамасыз етеді.
Ұдайы өндіріс шарты ... ... ... ... және ... жұмсаған
барлық ақшалай қаражаттарын үнемі анықтап ... ... ... құн ... экономика жағдайында ұдайы өндірісті кеңейтудің шешуші
факторы болып табылады, ... ... ... үшін кез ... ... ... ... өтеуі тиіс, басқаша айтқанда, бұрынғы өндіріс ... ... ... кейін ғана табыс есебінен өндірісті кеңейте алады.
Құрылысқа қатысты салалық көзқарас ... ... ... ... ... ұйымдарының объектілерді тұрғызуға, іске қосуға, ... және ... ... - ... ... жүргізуге жұмсаған
шығындарынан құралады. Өзіндік ... ... ... ... ... ...... жұмыстарын жетілдірумен,
құрылыс өнімінің ... ... ... ... және еңбек
қауіпсіздігін күшейтумен, жұмысшылардың біліктілігін көтерумен байланысты
шығындар кіреді.
Құрылыс – монтаж жұмыстарының ... ... ... ... А.С. Наринскийлердің пікірінше, «құрылыста өзіндік құнға
құрылыс – монтаж жұмыстарына жұмсалған шығындар ... ...... ... ... ... берушілердің (застройщик) іске қосқан
негізгі қорларының инвентарлық құнына енетін шығындарынан айырмашылығы,
олар тек ...... ... ... жұмсалған шығындардан
тұрады».
Құрылыс өндірісінің шығындары деп құрылыс – монтаж ... ... ... ... ... ... және ... айналдырылған еңбек
шығындарын түсіну керек. Орындалған жұмыстармен тікелей байланысты ... ... ... өзіндік құнында көрсетіледі. Құрылыс
жұмыстарының өзіндік құны – бұл құрылыс ұйымының құрылыс-монтаж ... және ... ... ... ... шығындары. Бұл
көрсеткішті есептеу құрылыс өндірісінің және жекелеген жұмыс түрлерінің
рентабельділігін ... ... ... жұмыстарының өзіндік құнын төмендету
резервтерін табу үшін, құрылыс өнімінің келісімді ... ... үшін ... ... ...... жұмыстарының өзіндік құны - бұл
мердігерлік келісім шартқа сәйкес орындалған жұмыстардың өндірісіне ... ... ... ... ... ... ... – монтаж жұмыстарының өзіндік құнын қалыптастыру осы
саланың ерекшеліктерімен анықталады.
Құрылыс өнімінің өзіндік құнының қалыптасу тәртібін зерттеу ... ... ... объектісін тұрғызып, құрылыс - монтаж
жұмыстарын бастамас бұрын жобалық – ... ... ... ... ... дара ... ие ... құрылыс – монтаж жұмыстарына
осы жобада қабылданған техникалық шешімдерді, ... ... ... жеке ... ... ... ... Республикасында
қабылданған құрылыстық нормалар мен бағаларға сүйене отырып дайындалған
жобалық құжаттар кешенімен анықталады.
Құрылыста құрылыс – ... ... ... ... және ... құнын анықтайды.
Сметалық құн құрылыс ұйымына өзінің болашақ ... ... ... ала ... ал ... ... осы ... келісім шартқа отыру
немесе саудаласу мүддесін бағалауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... негіз болады.
Сметада материалдық, еңбек және қаржылық ресурстардың сметалық ... ... ... ... ... ... құрылыс жұмыстары
өндірісінің тәсілдері мен орташа (усредненных) ... ... ... ... ... ... ... құны
материалдардың сатып алу бағасын, құрылыс алаңына жеткізу шығындарын, ... ... ... ... ... және ... – қойма
шығындарын қамтиды. ... ... ... ... ... 1 ... орташа разряд пен бекітілген аумақтық
коэффициенттерді ... ... ... ... ... ... әрбір түрінің 1 машина-сағатының сметалық өзіндік құны
бірмезгілдік, жылдық және ағымдағы шығыстарды қоса ... ... ... орта ... ... алынады. Құрылыс объектісінің
сметалық құнына қабылданған тарату базасынан (тікелей ... ... ... ... пайыз түрінде есептелетін үстеме
шығындар қосылады.
Құрылыстар мен объектілердің жиынтық сметасында бекітілген ... ... ... ... ... ... ... мен имараттарды
тұрғызу шығындары, қыс мезгілінде құрылыс – монтаж жұмыстарын орындау және
т.б. ... ... ... шығындарының құрамына енгізіледі.
Бұдан басқа құрылыс жұмыстарының көлемін дәл ... ... ... ... мен ... сипатының өзгеруімен байланысты
туындаған қосымша жұмыстарды орындаумен байланысты қосымша шығындарды жабу
үшін құрылыстың сметалық құнынан ... ... ... ... ... құн өз ... ... жұмыстардың нақты шығындарынан,
сонымен қатар субмердігерлермен орындалған және төленуге қабылданған
жұмыстардың сметалық құнынан құралады. ... ... құн ... ... ... ... анықталады.
Құрылыс жұмыстарының өзіндік құны туралы шынайы ақпарат алу үшін
өндірістік шығындардың ... дәл ... ... зор. ... ... ықпалымен, қайсысы өзгедей ... ... ... ... ... ... құнын назардан тыс қалдыруға болмайды. Өзіндік құнның
деңгейіне ұйымға тәуелді және тәуелсіз, сондай – ақ ... ... ... факторлар әсер етеді. ... ... ... байланысты табиғи жағдайлардың әсері, материалдарды
жеткізушілердің қашықтығы, ... ... ... ... тарифтері.
Бұл жағдайда басты орынды өндірістік есеп алады, ол ... ... ... ... және ... жүзеге асырады. Өндірістік есеп
жүйесінде шығындар туралы мұндай ақпараттар ... ... ... ... және ... ... Республикада
экономиканың бүкіл саласының ұйымдары өндіретін өнімнің өзіндік ... ... бір ізге ... ... №7 ... – материалдық
қорлардың есебі» стандартының ... ... ... келді.
Өнімнің өзіндік құны жекелеген экономикалық элементтерден құралады. Жеке
ұйым және құрылыс салалары бір – бірінен ... ... ... ... ... Бұл ... ... технологиясы мен
ұйымдастырудың салалық өзгешелігіне, техникалық жарақтану дәрежесіне
байланысты туындайды.
Құрылыстың өзіндік ... ... үшін және ... ... ... нәтижелеріне жауапкершілігін және мүдделілігін көтеру үшін,
шығындар есебін салынып жатқан ... ... ... ... ... сондай – ақ жұмысты орындап ... ... ... ... тобы бойынша жіктеген орынды.
Құрылыс ұйымдарының өз күшімен орындаған құрылыс жұмыстарының өзіндік
құны өндіріс процесінде материалдарды, ... ... ... ... ... және басқа да шығындарды пайдаланумен байланысты
шығындардан құралады.
Бас ... ...... ... ... ... ... бойынша есебін өздері орындаған жұмыстар бойынша, ... ... ... ... шығын баптарына бөлместен,
бірақ тиісті объекті бойынша жүргізеді.
Құрылыс ұйымдарының өнімдерінің ... құны ... ... табиғи ресурстардың, шикізаттар мен ... ... және ... ... ... ресурстарының шығындарын, сондай -
ақ өнімді ... және ... ... өзге де ... қамтиды.
Осыған сәйкес құрылыс өнімінің өзіндік құн келесі шығындардан құралады:
- ... ... ... ... ... ... ... мен тетіктердің құны, өндірістік
жұмысшылардың негізгі жалақысы, құрылыс машиналары мен механизмдерін
пайдалану шығындары;
- құрылыс ... ... ... және ... ... ... ... қызмет көрсету бойынша шығындар;
- санитарлық – гигиеналық және мәдени – тұрмыстық ... ... ... еңбекті қорғау және техника қауіпсіздігі шығындары;
- құрылыс жұмыстары барысында сыртқы факторлардың әсерінен ... ... ... ... қызметтердің өзіндік құндары мен олардың
құрылымына жүргізілген зерттеулердің нәтижесі төмендегідей қорытындылар
жасауға ... ... ... ... ... құны ... өндірістік – шаруашылық қызметін
сипаттайтын негізгі экономикалық көрсеткіштердің бірі бола ... ... ... ... мен ... ... ықпал етіп қана қоймайды, сонымен бірге салық ... ... ... ...... ... өзіндік құны – құрылыс
процесінде пайдаланатын материалдық ресурстардың, еңбек құралдарының,
басқа ұйымдар көрсеткен қызметтер құндарының және еңбек ақы ... ... ... ... ... жол ... ... есебінің объектілері ретінде белгіленген
шекарадағы автомобиль жолдарының құрылысын, технологиялық сатыларды,
жол жұмыстарының бөліктері мен ... алу ... Ал , ... ... құрамында жол қоршаулары, су өткізгіштері, ұзындығы
10 метрден аспайтын көпірлері бар ... ... ... бекетіне
дейінгі халықаралық, республикалық және жергілікті ... ... ... 10 метрден асатын көпірлер, су бұру
құбырлары және уақытша салынған жолдар саналады.
• Жолдарды салу мен ... ... ... ... ... ... ... жеткізу, жергілікті материалдарды және
қайтадан пайдалануға жарайтын ... ... ... ... ... мен ... тиімді пайдалану
арқылы төмендетуге болады.
3. Экономикалық элементтер бойынша өндірістік шығындар және олардың есеп
саясатындағы көрінісі
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... қажеттігіне әкеліп соқты. Мұнымен ... кез ... ... ... ... негізделеді. Кез келген
компанияда ақпарат ... ... ... есеп ... ... жеке ... ... пайда болуы бухгалтерлік есепте
бизнестің ерекшеліктерінің көрінісіне әсер ... яғги ... ... ... ... ... бұл ұйымдардағы ... ... ... ... ережелерінің кең шеңберлі көлемі.
Бухгалтерлік есеп пен есептілік жүйесінің қалай дамитынын ... ... ... ... ету ... әсер ... факторларды
анықтап алған жөн болады. Осы талаптарға сәйкес есеп саясаиының мақсатын,
мазмұнын, міндеттерін нақты анықтап алу ... Есеп ... ... пайда болған жағдайларда, шаруашылық етушілердің қызметінің
нәтижесі және қаржылық жағдайының өзгеруі, қаржылық ... ... ... ... ететін принциптерді қолдануы қажет. Есеп саясаты
кәсіпорынның қаржылық есептілікті ұйымдастыру кезінде қолданылатын әдістер,
процедуралар, ережелер мен ... ... ... қызметті тәжірбиелік
меңгеру операцияларының және мысалдардың кешенін қосады.
Есеп ... ... ... ... алу, ... ... жаңа өнімді меңгеру, қаржылық дағдарысқа жол бермеу,
шығындар көлемін ... ... ... ... ... ... ... бағалау және тізімнен шығару, табысты қорландыру.
Есеп саясатының қалыптасуының басты мақсаты ... ... ... әсер ету ... ... ... кәсіпорынның өзі оның акционерлері,
инвесторлары, өнімді сатып алушылар, ... және ... ... ... ... ... кәсіпорынның есеп вариантын таңдау құқығын
сақтау қажеттілігі, ... және ... ... тізімнен шығаруды
бағалау, метериалдық және ... емес ... ... ... ... ... ... синтетикалық өндіріс есеп
шоттарын ұйымдастыру, тауарлы-материалдық қорларды ... және ... ... ... және ... ... ұйымдастыру жүйесіндегі есеп саясатының көп
варианттылығы әртүрлі ... ... Есеп ... ... ... варианты болмайды. Бұл ұйымның технологиялық ... ... ... ... ... ... есеп берудің
қаржылық басқару және салық есебінің өзара қатынасы және ... ... ... Осы есеп ... ... есеп беруді
ұйымдастыру үшін қолданылатын ақпараттарды дайындау үшін белгілі ережелерді
қажет етеді.
Ұйымның есеп саясаты, кәсіпкелік қызметтің ... ... ... ... ұзақ ... келісім шартқа отыруына, салық
жағдайларына байланысты болады.
Есеп саясатының негізгі жүйелерін ... ... ... ... ... ... “жоғарыдан” реттеу жүйесі заңдарды және нормативтік актілерді,
сонымен қатар бухгалтерлік стандарттарды және салық ... ... ... ... Екінші “төменнен” реттеу жүйесі, құрылымдық және
салалық белгілерге ... ... ... ... ең басты
технологиялық негізде ... Әр ... есеп ... ... ... ... және жылдан жылға қолданылатын ... ... Ішкі ... ... ... ... ие ... қаржылық
есептіліктің есеп принциптері және элементтері негізінде ұйымдастырылады.
Нарықтық ... ең ... ... ... ... ... және ... қамтамасыз етеді және табыс алуға әсерін
тигізеді. Егер инвестициялық шешімдер, ... ... ... алу ... етілмесе, онда есеп саясатын ұйымдастыруға болмайды. Есеп
саясатының кәсіпорының ... және ... ... ... ... есте сақтау керек. Мысалы, ұзақ мерзімді тиімді аренданың табыс
көрсеткіштеріне және ақшалай қаражаттардың өсуіне әсер етуін. Сонымен ... ... және ... ... ... жаңа ... ... асырылады және бұл актінің нәтижесі ұзақ мерзім ішінде пайда ... ... ... кәсіпорын туралы тұрақты ... ... ... әдіске өз таңдауын беруі керек. Бірақ
бухгалтерлер салық салынатын табыс көлемін азайту және жабу ... ... ... жоқ ... өнімнің өзіндік құнына қосады және
табысты, сонымен қатар дивидендтер ... ... ... есеп ... ... ... ... жүйелерден тұратындықтан,
пайда алу мақсатында бір статьяда екінші статьяны пайдалануға ... ... ... кері байланыспен байланысты, сондықтан жағымсыз ... ... ... кәсіпорындарға тиімді есеп саясатын ұйымдастыру
өте қиын және кей жағдайда мүмкін емес. Бірақта есеп саясатын ашу, ... ... ... және өз ... қабылданған шешімдерге әсер
етуі мүмкін.
Шарушылық операциялардың, активтердің, ... ... ... ... ... ... жол ... бухгалтерлік есептің стандарттары есеп саясатының
қалыптасуы үшін негіз және база ... ... Есеп ... ... әр стандартта берілген бір тәсілді таңдап алуда және кәсіпорын
қызметінің жағдайына сәйкес ... және ... ... ... ... ... үшін негіз болып табылады.
Есеп саясатының ұйымдастырылуы және қолданылуы кезінде есеп принциптерін
сақтаған жөн.
Консолидарлық ... ... ... кезінде, негізгі компания
және оның еншілес , ... ... ... шаруашылық
қызметтері жағдайының және қаржылық көрсеткіштерінің сәйкестігіне жету
мақсатында ... ... ... ... үшін есеп ... бір
болып табылады.
Кәсіпорынның есеп саясатын ұйымдастыруда басшы жауапты болады.
Қазіргі күні Қазақстан Республикасының заңды тұлға ретінде тіркелген әр
кәсіпорын, әр ... ... ... ескере отырып
ұйымдастырылған өзінің есеп ... болу ... ... 1- қаңтарында Қазақстан Республикасының ... ... ... есеп ... ... 2-1 статьясына сәйкес, мемлекеттік және
орыс тілінде жарық көрген қаржылық есеп ... ... ... ... есептілікті ұйымдастыру Қазақстан Республикасының барлық
кәсіпорынмен іске ... ... ... ... ... қосу ... Қазақстан
Республикасының “Бухгалтерлік есеп және ... есеп ... ... Бұл бөлім көлемі бойынша үлкен және ... ... ішкі ... үшін ... болып табылады.
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау және өндіріс шығындарын есепке
алу тәсілін таңдау ... ... және ... ... болады. Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау
және өндіріс ... ... ... кең ... ... ... ... тапсырыстық
- нормативтік
Өнімнің өндіріс шығындары 2 ... ... ... жартылай
өңделген өнімдік, жартылай ... ... ... бір ... әдістері:
- тікелей есептеу
- коэффициенттік
- аралас
- нормативтік
- шығындарды біріктіру (суммирование)
Жанама шығыстарды (распеределения) бөлу әдістері:
- еңбек ... ... ... тікелей шығындарға үйлесімді;
- өндірістік жұмысшылардың орындаған ... ... ... ... өндірісті бағалау тәсілдері:
- шығындардың тікелей баптары бойынша;
- материалдардың шығындарының құны ... ... ... ... ... бойынша;
- басқа тәсілдермен.
Процестік тәсіл- бұл ... ... ... ... ... ... ... біртекті өнімдер арасында бөлінетін жүйе.
Тапсырыстық тәсіл- технологиялық мақсаттарға, өндірістік жұмысшылардың
еңбек ақысына ... ... және ... ... ... нақты
өніммен (қызметпен) немесе оның ... оңай ... ... ... бұл ... ... жіберу, нормалау,
жоспарлау бойынша ... ... ... ... ... ... ететін, нормалар негізінде шығындарды жоспарлау.
Өнімнің бір бірлігін калькуляциялаудың жартылай өңдеген өнімдік ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік
береді, ал жартылай өңделген ... ... ... ... ... ... бір ... калькуляциялау әдістері бір – бірінен өзіндік
құнды есептеу методикасымен ерекшеленеді әр әдіске алынатын нәтижелердің
сенімділік ... және ... ... бір ... ... тән.
Тікелей есептеу әдісі бойынша өнімнің бір- бірлігінің өзіндік құны
шығындардың ... ... ... бөлу ... ... әдіс бойынша өнімнің бір-бірлігінің өзіндік құны арнайы
коэффициенттер және таңдалған тарату базалары көмегі ... ... әдіс ... ... ... және нормадан
ауытқуларды есепке алуға негізделген. Шығындарды біріктіру әдісі ... бір ... ... құны ... бөлшектер, сатылар және
тағы басқалары бойынша жеке калькуляциялау нәтижелерін біріктіру жолы
арқылы анықталады.
Жанама ... бөлу ... ... ... қамтамасыз етуі тиіс. Осы белгісі бойынша жанама шығыстарды
бөлу үшін база таңдалады, сонымен қатар ол өндіріс түрі және ... ... ... ... ... ... және ... алу процедураларының еңбек
көлемін қысқарту қажеттілігін, өнім өндірісінің ... ... ... ... ... ... өндіріс шығындарына жатқызу варианттары және
өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың әр түрлі ... ... ... ұйымдастыру кезінде әдістерді таңдау үшін ... ... айта ... жөн.
2. ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАР ЕСЕБІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ
1. Материалдық шығындар есебі
Жол шаруашылығында жұмыстардың өзіндік құнын ... ... ... қамтамасыз ету үшін жолдарды салу мен жөндеу жұмыстары
бойынша шығындардың бухгалтерлік ... ... ... маңызды орын
алады. Жол құрылысында басқа құрылыс салаларына қарағанда өндіріс шығындар
есебін ұйымдастырудың өз ерекшеліктері бар. ... жол ... ... айтып өткеніміздей тек жолдардың құрылысын жүргізіп қана ... ... ... ... күрделі және ағымдағы жөндеуден өткізеді,
жолдарды күтіп ұстау және көгәлдәндіру жұмыстарымен де айналысады. ... ... ... ... ... есебі мен қызметтердің өзіндік
құндарын бөлек есепте ... ... ... ... ... ... қорытынды ақпараттары жол құрылысына жасалған смета мен құрылыс
жоспарларының көрсеткіштеріне қатаң түрде ... ... ... ... негізге ала отырып, жол құрылысы ұйымдарындағы ... ... ... міндеттері болып мыналар саналады:
• Жолдарды салу және жөндеу ... ... ... ... ... ... ... есепті мерзім үшін (ай, тоқсан, жыл)
дер кезінде әрі толық ... Жол ... мен ... ... бойынша өзіндік құнды ... ... ... ... ... қарай нақты шығындардың сметадан ауытқуын
анықтау және олардың ... мен ... ... ... Жол ... ... мақсатында ішкі өндірістік резервтерді
анықтау;
• Жол құрылысы ұйымы мен оның алыс ... ... ... ... қызметтерінің нәтижелерін анықтау.
Жол шаруашылығында бөлінген ... ... ... үшін ... жұмыс бағыттарына қарай қызметтердің ... ... ... үшін өндіріс шығындары есебін 900 «Негізгі өндіріс» шотына мынадай
аралық шоттарды ашып жүргізу ... 900/1 – ... ... 900/2 – Жолдарды күрделі жөндеу;
№ 900/3 – ... ... ... 900/4 – ... ... ... ... 900/5 – Жолдарды көгәлдәндіру.
Жол құрылысы ұйымдары ... ... ... қызметтерінен басқа
құрылыс материалдарын дайындау, автомобиль транспорты мен ... ... ... бірге жөндеу шеберханаларының
қызметтерін жүзеге асырады. ... 920 ... ... ... ... ... ашып аталған жұмыстар бойынша шығындар есебін
ұйымдастыруға болады:
№ 920/1 – ... ... ... ... құм, ... т.б. ... ... дайындау);
№ 920/2 – «Жөндеу шеберханалары»;
№ 920/3 – «Көлік құралдарын ұстау және пайдалану бойынша шығындар»;
№ 920/4 – «Меншікті құрылыс машиналары мен ... ... ... ... ... 920/5 – «Жалға алынған ... ... мен ... ... ... ... салу мен ... жұмыстарында өндіріс шығындарының
маңызды элементтерінің бірі болып ... ... ... ... - ... ... ... бұйымдары ретінде
пайдалануға алынған ... ... ... еңбек заттарынан
айырмашылығы өндірістік циклде толықтай тұтылынып, өзінің құнын ... ... ... ... ... ... ... құрылыс материалдарды – жолдарды салу мен жөндеу жұмыстары
кезінде құрылыс – монтаж ... ... ... ... ... ... битум, құм, қиыршық тас, цемент, металл, асфальт-бетоны
және т.б. жатады.
Көмекші материалдарға – ... салу мен ... ... құн ... ... ... ... материалдар сияқты оның
заттай ... ... ... ... жол ... технологиясына
пайдаланылатын көмір, энергия, газ, мазут, ... май, ыдыс және ... және ... ... ... байланысты материалдық шығындар есебінің негізгі міндеттері болып
мыналар саналады: материалдық қорлардың ... ішкі орын ... дер ... ... ... және ... тәртіпте олардың
сақталуын қамтамасыз ету; материалдарды дайындау, қабылдау және ... ... ... ... ... материалдық құндылықтардың
бір жерден екінші жерге ауысуы мен пайдалануы бойынша ... ... ... ету; ... ... ... (сметаға) сәйкес
жұмсалуын қамтамасыз ету; кәсіпорынның қоймасындағы немесе ... ... ... ... нақты мәліметтерді алу.
Материалдық шығындар есебі біріншіден әртүрлі тапсырыстар ... ... және ... ... ... шығындар
деңгейін анықтап, материалдық құндылықтарды бағалау мен өнімнің ... ... үшін ... ... ... ол ... шешімдерін қабылдау
мен құрылыс – монтаж жұмыстарына бағаны тағайындау мақсатында жоспарлау
(бюджеттеу) және ... ... ... ... ... үшін ... қорлар есебін дұрыс ұйымдастырудың негізгі міндеттерінің
бірі – бұл ... ... ... ... ... ... дұрыс
бағалануы өнімнің, жұмыс пен қызметтің өзіндік құн ... және ... ... ... ... ... есепте нақты өзіндік құнмен
қабылданады. Материалдық құндылықтардың нақты ... ... ... ... тасу-тасымалдауға, қайта өңдеуге кеткен шығындары кіреді.
Материалдық құндылықтарды сатып алуға кеткен нақты шығындарға келісім
шарт бойынша ... ... ... ... ... ... ... материалдарды сатып алу бойынша делдалдық ұйымдарға төленген сый
ақылар, пайдалану жеріне дейін материалдық ... ... ... ... және сатып алуға байланысты тікелей басқа да шығындар
кіреді.
Материалдардың нақты өзіндік ... ... ... ... - ... яғни ... дайындау аппараттарын, қоймалар мен басқа да
сақтау орындарын ұстау ... ... ... ... ... түсуі туралы хабарламалар мен өлшеу үшін төлемдер,
сондай-ақ табиғи жойылу нормасы ... ... және ... ... сомалары да қосылады.
Материалдарды қайта өңдеуге кеткен шығындарға жолдарды салу мен ... ... ... ... ... ресурстардың,
шикізаттардың, материалдардың, отынның, энергияның, еңбек ресурстарының,
негізгі құралдардың тозу құны, сондай-ақ ... пен ... ... ... ... да шығындар енгізіледі.
Автокөлік жолдарын салу мен жөндеу ... ... ... өз күшімен дайындалатын болса, онда олардың нақты ... ... ... жұмсалған нақты шығындармен анықталады. Оларға
дайындау процесінде жұмсалған шикізаттар мен материалдар, отын, ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Басқа мекемелерден тегін алынған материалдық ресурстардың нақты өзіндік
құны ... ... ... баға ... ... жыл ... ... ресурстардың бағасы төмендесе немесе олар
табиғи жағдайға байланысты ... ... ... онда ... ... ... аяғында бухгалткрлік баланста мүмкін сатылу бағасы бойынша
көрсетіледі.
Өндірістің басқа да салалары ... жол ... ... жолдарды
салу мен жөндеу жұмыстарына шикізаттар мен материалдарды төмендегі бағалау
әдістерінің біреуін қолдану арқылы жібереді:
• Арнайы идентификациялау ... ... ... құны ... ... өлшемді баға;
• Материалдық құндылықтардың алғашқы сатып алу ... ... ... ... бірін – бірі алмастыра ... ... ... мен ... ... арналған материалдарды бағалау
үшін қолданылады.
Орташа өлшемді баға әдісі – материалдарды кіріске ... егер ... ... ... онда олар бір ғана инвентарлық карточкада есепке
алынады. Жаңадан келіп түскен материалдар ... ... ... ... ... алынады. Қоймаға материалдар түскен сайын баға
қайтадан есептеліп отырылады, осыған орай ... ... ... ... ... құны соңғы орташа баға бойынша көрсетіледі.
Өндіріске пайдаланылатын ... ... ... және олар ең ... ... ие ... жағдайда, сонымен бірге ... жиі ... ... әдісін қолдану өте қолайлы. Өйткені, бұл бағалау әдісі
материалдарға ... ... тыс ... немесе өте төмен баға әсерлерін
төмендетеді, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... өндіріске материалдар бірінші сатып алынғандардың
құндарымен жіберіледі, яғни материалдарды өндіріске ... ... ... ... Егер ... материалдар әртүрлі бағамен аз көлеммен
және жіберіліп отырылса, онда материалдарды бағалауда ФИФО ... ... ... ... ... ... ... жұмыс пен қызметтің
өзіндік құндарын ... ... ... ... қоймаға қайтарған кезде қосымша қиындықтар
туындайды. Бұл ... ... ... ... ... ... қоймадағы
материалдық ресурстар соңғы сатып алушылардың нақты өзіндік құны бойынша,
ал өндіріске жіберілгендер- алғашқы ... ... ... ... ... ... артықшылықтары бар. Біріншіден, пайдаланған
материалдардың құны белгіленген ... ... ... ... ... ... материалдардың осындай үздіксіз қозғалысы нәтижесінде
олардың сапасының өзгерісіне және жұмсалуына тиімді ... ... ... ... ... ресурстардың құны ағымдағы
нарықтық бағаға жақын соңғы сатып ... ... ... ... құрылысқа материалдарды ФИФО әдісін қолдану арқылы ... ... ... ... партиясы бойынша сақталуы және ... ... Ал, егер біз жол ... ... ... ... жол құрылысы ұйымдарындағы материалдардың көпшілігі ашық
алаңдарда ... яғни ... ... ... ... бойынша сақтау
және есебін бөлек жүргізу көпшілік жағдайда мүмкін бола бермейді.
Материалдарды «дәл мерзімінде ... ... ... ... ... ... ағымдағы нарықтық бағаға жақын ... ... ... «дәл мерзімінде жеткізу» әдісін ... ... үшін ... ... ... жіберу бағаларын
анықтауонша маңызды болып саналмайды.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... орташа бағалары арқылы жібереді. Бұл әдістің артықшылығы сол, бұл
бағалау әдісі арқылы материалдық шығындарының ... тыс ... ... ... және оның есептелу тәртібі өте қарапайым болғандықтан
есепте ... еш ... ... ... де, бұл ... ... шешім қабылдауға болмайды. Сондықтан қандай да бір бағалау ... ... ... жол ... жұмыстарының және материалдарды
жеткізудің ... ... ... ... ... ... ... материалдық ресурстардың қорын және т.б.
жағдайларды ... ... ... ... ... ... бағалау әдісі
құрылыс ұйымының болашақ ... ... ... ... ... ... әдіс инвестициялық қызметке және салық салу ... ... әсер ... ... ... алынатын әдіс, біріншіден, ағымдағы
шығындар мен түсімдер арасындағы ара ... ... ... ... ... ... ... кезеңде пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... және сату сферасындағы саясатты нақтырақ айқындауға тиісті. Қорыта
айтқанда өндіріске жұмсалған материалдарды бағалау және олардың ... және ... есеп ... №7 ... есеп ... және ... ... басшылыққа ала отырып, ...... ... ... ... ... ... шығындар
есебін ұйымдастырады.
Құрылыс мекемелерінде материалдық қорлардың қозғалысы жөніндегі
мәліметтер «Материалдардың ... ... ... ... ... ... түскен материалдардың құны есепті бағамен көрсетіледі.
Сонымен бірге ведомостіде түскен және жұмсалған материалдардың ... ... ... ... нақты өзіндік құндары мен есепті
бағаларының арасындағы айырмашылықтар анықталады. Егер материалдардың нақты
өзіндік құны олардың есепті бағалары бойынша ... ... ... ... ... болады, ал егер жоғары болса, онда ауытқу «+» (дебеттік)
болады. Анықталған айырмашылықтың бір ... ... ... бағалары бойынша тиісті баланстық шоттардың дебетіне ... ... ... ... ай ... ... ... құндарымен
баланста көрсетіледі.
Сонымен материалдық шығындар есебін зерттей келе жол құрылысы
ұйымдарына:
• Жол ... мен ... ... ... құрылыс материалдарын,
соның ішінде асфальт – бетон қоспасын «дәл мерзімінде жеткізу» әдісі
арқылы, ал ... ... ... орташа өлшем бағасымен
жіберу қажет;
• Жолдарды салу және жөндеу жұмыстары бір – ... ... ... ... ... ... құрылыс объектісіне
ай ішінде келіп түскен материалдардың санын, олардың бригада бойынша
өндіріске ... және ... ... ... үшін «Құрылыс
учаскесі бойынша материалдық шығындар есебінің ведомосін» пайдалануды
ұсынамыз;
• Жол жұмыстарындағы материалдық ... ... ... ... ... ... ... бірден жұмыс
орындарына жеткізу, жергілікті құрылыс материалдары мен бұрын
пайдаланған материалдарды пайдалану, материалдарды ... ... ... ... ... ... ... битум,
қарамай) тиімді сақтау арқылы арттыруға болады.
2.2. Еңбек ақы шығындарының есебі
Кез ... ... ... ... күші ... қозғаушы күш
ретінде шығын элементтерінің маңызды бөлігі болып табылады. ... ... ... ... жалақымен өлшенетін жұмысшылардың жаңа өндірген өнім
көлеміне сан және сапа ... ... ... ... ... ақы – ... ... жұмыстардың көлемін ұлғайтуға, оның сапасын көтеруге
жұмысшының мүддесін арттыратын негізгі құрал болып саналғандықтан ұйымдар
үшін еңбек ақы ... ... ... есеп ... ... орын
алады.
Жұмысшы мен жұмыс берушілердің арасындағы еңбек қатынастары Қазақстан
Республикасының Конституциясы және Қазақстан публикасының «Еңбек ... ... ... жаңаша даму жағдайында еңбек және еңбек ақы шығындары
есебінің ... ... ... ... ... ... және еңбек ақы
шығындары бойынша барлық құжаттарды дер кезінде толтыру; ... ... ... ебек ақы ... мен одан ... ... ... анықтау
және олардың өндіріс шығындарына дұрыс бөлінуін қамтамасыз ету; құрылыс
жұмысшыларына төленген нақты ... ақы ... ... белгіленген
нормадан ауытқуларын анықтау, ауытқу сомаларын тиісті ... ... және ... ... ... бөлінуін қамтамасыз ... ... ... ... ақы бойынша есеп ... ... ... тыс қорлармен есеп айырысу үшін еңбек ... ... ... және ... ... ... ақы негізгі, яғни өндірілген өнім,
орындалған жұмыс немесе көрсетілген қызмет ... ... ... жұмыс уақытына төленетін негізгі еңбек ақы мен қосымша еңбек
ақы, яғни ... ... ... ... ... ... ... ақы, мемлекеттік тапсырмаларды орындағаны үшін,
тұрып қалуға байланысты, сондай-ақ демалыс ... ... ... ... ... ... өнімділігін арттыру көпшілік
жағдайда еңбек ақы формасы мен жүйесіне және кәсіпорында қалыптасқан еңбек
жағдайларына байланысты болады [22]. Бұл өз ... ... ... ақы формасын шаруашылық қызметтің соңғы нәтижесіне әсерін жоғарлату
мақсатында әрдайым жетілдіріп отыруды талап ... Осы ... ... еңбек ақы және басқа да төлемдер туралы мәліметтерді ... өте ... ... ... ... ақы және ... да төлемдер бойынша
шығындары ұйымның қаржылық ... ... де ... әсер ... ұйымдарындағы еңбек ақы шығындары есебінің маңызды мәселерінің
бірі – бұл ақшалай еңбек ақы деңгейі ... ... ... ... ... ... жұмысшыларға есептелетін және
төленетін еңбек ақы ... ... ... ... табылады.
Құрылыс ұйымдарында еңбек ақыны тағайындау кезінде төмендегі ұстамдар
негізге алынуы керек:
- еңбек ақы еңбек ... ... ... көзі болуға тиісті;
- еңбек ақы республикадағы ең төменгі жалақы деңгейінен төмен болмауға
тиіс;
- еңбек ақы нарық ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс
арасындағы қатынасқа сәйкес келуі тиіс;
- жұмысшының табысы ...... ... ... оның өміс сүру ... ... ... тиісті.
Зерттеліп отырған жол құрылысы басқармасында негізгі ... ... ... ... үшін ... ... ақы формасы және
жол жұмыстарына ... ... ...... ... ... есептеу үшін мерзімді еңбек ақы формасы қолданылады.
Мерзімді еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлерге, инженерлік – техникалық
қызметкерлерге, сонымен бірге ... ... ... ... ... категорияларына еңбек ақыны ... ... ... ... ақы нысаны бойынша сағаттық төлем нормативі
ретінде тарифтік мөлшерлеме қолданылады. ... ... жол ... ... ... ақы ... ... әкімшілік басқару
қызметкерлеріне және ... ... ... ... ақы
есептеу үшін қолданылады.
Мерзімді еңбек ақы формасы бойынша жұмысшылардың еңбек ақысы «Жұмыс
уақыты есебі табелі» ... ... ... ... ... пайдалану
есебі бойынша негізгі алғашқы құжат ... ... ... ай ... ... ... ... мастер, прораб, немесе бригадир 1-
данада толтырылып, есеп бөліміне тапсырылады.
Еңбек ақының кесімді формасы – нақты орындалған ... ... ... және ... бір ... ... байланысты тікелей кесімді бағамен
еңбек ақы есептеуді ... ... ...... ... ай ішіндегі еңбек төлемінің
жиынтық құжаты болып «Есеп айырысу – төлем тізімдемесі» саналады. Мұнда ... ... ... ... ... ... және жұмысшыларға төленген
басқа да төлемдер, сондай-ақ заңдарға сәйкес ... ... ... ... Есеп айырысу – төлем тізімдемесінің негізінде еңбек
ақының жиынтық ведомостісі жасалады. Ол үшін әрбір участкі, бригада, бөлім
мен ... ... есеп ... ... жинақталып,
«Қызметкерлермен еңбек төлемі бойынша есеп айырысу жөніндегі ... деп ... ... ... ... Осы ... құрылыс – монтаж ұйымдарында еңбек ақы ... ... ... ... ақы тарифтік баға негізінде әрбір
жұмысшының ... ... ... ... баға бұл уақыттың бір
өлшеміне еңбек ақы мөлшерін ... Ол ... бір ... және ... ... ... нормасына сәйкес кесімді бағаларды
тағайындау үшін қолданылады.
Өндіріс тиімділігін арттыру көпшілік жағдайда ... ... ақы ... мен жүйесіне және қалыптасқан еңбек ... ... ... ... жол құрылысындағы жұмысшылардың
еңбек ақылары жалпы еңбек ақы қорының 80-85 % құрайтындықтан ... ... ... ... жетілдіріп отыру қажет болады. Солардың ішінде
қазіргі уақытта құрылыс ұйымдарында көп ... ... ... ақы жүйесін жетілдіру болып саналады [13].
Аккордтық еңбек ақы жүйесінің артықшылығы мынада:
- аккордтық еңбек ақы жүйесі ... ... ... жету ... қызығушыларын жоғарлатады; еңбек ... және ... ... ... ... ... ... еңбек ақы жүйесі негізінде: өндірістік тапсырмалар нақты
анықталады; бірнеше айға ... ... ... ... ... ... сатылары анық көрсетіледі;
жұмысшылар атқаратын қызметтеріне қарай өздерінің жұмыс тәртіптерін
алдын-ала жоспарлайды; техникалық құжаттармен таныса ... ... ... ақы ... арқылы жұмысшыларға төленетін еңбек ақы
сомасы алдын-ала белгілі болғандықтан, жұмысшылар ... ... ... отырып, сол мерзім ішінде өндірістік
тапсырмалардың көлемін артық ... ... ... ... жұмыстар үшін еңбек ақы төлемдері мен сыйақылары да
жоғарлайды;
- аккордтық ... тек ... ... ... және көмекші
жұмыстардың калькуляциясы берілгендіктен, орындалған жол жұмыстарының
көлеміне (аккордтық - нарядқа) артық жазу жойылады;
- ... ... ақы ... ... ... еңбекті тиімді
ұйымдастыруға, жұмыстың тиімді әдістері мен ... ... ... уақытын жоюға және орындалатын ...... ... ... ... салу мен ... жұмыстарының технологиялық ерекшелігіне қарай
олар ұзақ уақыт және ... ... ... жол ... ... еңбегін нормалау және нақты орындаған жұмыстың
көлемі мен сағатын дер кезінде бақылау ... ... ... бола
бермейді. Сонымен бірге, жол жұмыстарының орталықтан қашық жерлерде
орындалуына ... ... ... көлемі мен сағаттарын наряд –
тапсырмаларға артық жазып ... ... да ... отырады. Демек,
орындалмаған жұмыс көлемі мен уақыты бойынша еңбек ақының төленуіне жол
бермес үшін жол ... ... ... ... ақы жүйесін қолданған
тиімді болады. Өйткені аккордтық еңбек ақы формасы бойынша жұмысшыларға
еңбек ақы ... ... ... тексеріп мастер немесе инженер
қабылдағаннан кейін ғана белгіленген ... ... және ... баға ... ... Егер жолдарды салу мен ... ... ... ... орындалса бригада мүшелерінің негізгі
еңбек ... ... ... ... ... мүмкін. Мұндай жағдайда
бригада мүшелерінің арасында еңбек ақы ... ... ... арқылы бөлінеді.
Жол құрылысы ұйымы аккордтық еңбек ақы жүйесін қолданған жағдайда ... ... ... (оның ішінде: жолдарды салу, күрделі және
ағымдағы жөндеу ... ... ... және ... ... тасымалдау, тиеу, түсіру жұмыстарына ... ... ... ... ... арнайы топтарына аккордтық – наряд
(тапсырма) беріледі. Аккордтық тапсырма ... ... жол ... төмендегі талаптарға сәйкес келуге тиісті:
- автокөлік жолдарын жөндеу, яғни ... ... ... жағдайын қалпына келтіру, жолдардың тозған мен
бұзылған ... ... ... жол ... мен ... мен қалпына келтіру, ... ... ... ... және қабылдау комиссиясына тапсыруға дайын
жұмыстар;
- автомобиль ... ... ... – жол ... мен ... ... толықтай қалпына келтіру, олардың жұмыс қабілеттілігін
көтеру, сонымен ... ... және ... жүктелімінің
интенсивті өсуін ескере отырып, пайдалану мерзімі аяқталған құрылғылар
мен тетіктерді олардың сапалы әрі ұзақ ... ... ... ... ... және тапсыруға дайын жұмыстар;
- жолдарды жаңарту – жол ... мен ... ... ... яғни ... ... ... нәтижесінде жолдардың жүк
көтергіштігі мен өткізу мүмкіндігін жоғарлату бойынша орындалған және
тапсыруға дайын күрделі жұмыстар.
Егер жұмыс күні ... ... ... ақы мен ... ... ... есеп бөлімінде «Есептеме - анықтамасы» толтырылады және ... есеп ... ... көшіріледі.
Жол құрылысы ұйымдарында өндірістік жұмысшылардың негізгі еңбек ақылары
норма бойынша және нормадан ... ... ... ... ... ... бойынша нормадан ауытқу бұл – ... ... ... ... ... ... ... төленетін көлемдер,
сондай-ақ еңбек жағдайының өзгеруіне байланысты төленетін үстеме ақылар
есептеледі.
Жол құрылысы мен ... ... ... ... жұмысшыларға
есептелетін еңбек ақының ауытқу себептері әртүрлі болып келеді. Оларға
жататындар: технологиялық ... ... ... ... ... ... демалыс және мейрам күндері үшін қосымша төлемдер;
технологиялық ... ... ... жұмыстарын өнімділігі төмен
машиналармен орындау немесе жұмыс сапасының ... ... ... ... стандартқа немесе техникалық шарттарға
материалдардың сәйкес келмеуіне байланысты қосымша жұмыстар үшін ... ... ... ... үшін қосымша төлемдер; мерзімді
жұмысшылардың орындалған жұмыс уақытына байланысты есептелген нақты еңбек
ақысы мен норма ... ... ақы ... ... ... ... ... ақы нормасынан ауытқулар қосымша төлем парағы, ... ... ... белгілерімен), тұрып қалу актілері және тағы
басқа да құжаттармен рәсімделеді. Бұл ... ... ... мен ... ... ... ... сонымен бірге осы
жұмыстардың орындалуына жауапты тұлғалар көрсетіледі. Осы ... ... ... ақы ... ... жөнінде, олардың себептері
мен жауапты тұлғалары, сондай-ақ айырмашылықтарды жою ... ... ... ... еңбек ақы нормасынан ауытқулар шығындарға бөлек
объектілер бойынша ... ... ақы ... ... бойынша негізгі жетіспеушіліктердің бірі
болып еңбек ақы ... ... ... төмен, осының салдарынан еңбек
шығындарына ағымдағы бақылау жүзеге асырылмайды. Еңбек ... ... ... есеп ... қалыптасады да, ал орындаушыларға
есепті ай ... ... ... ... кей ... есеп – айырысу
төлем тізімдемесінен басқа мәліметтер берілмейді де қалады.
Құрылыс жұмысшыларының ... ... ... ... ... ... анықтайтын құжаттардың негізінде «Негізгі өндіріс» шотының
дебетіне «Еңбек ақы ... ... ... тікелей қосылады. Осыған
қоса «Еңбек ақыдан аударымдар» шотының кредитінен әлеуметтік салық ... да ... ... апарылады. Егер кейбір қосымша төлемдер
мен үстеме ақыларды объектілерге тікелей қосу мүмкін болмаған ... ... ... бөлу ... ... ақы ... пропорционалды
түрде бөлінеді.
Зерттеліп отырған жол құрылысы басқармасында еңбек ақы ... ... ... алу үшін ... ... еңбек ақыны
бөлу кестесі» қолданылады.
Сонымен жол шаруашылығында еңбек ақы шығындары есебінің ... ... ... ... ... ... ... салу және жөндеу жұмыстарының технологиялық ерекшелігіне
қарай олар ұзақ уақыт және ... ... ... жол ... ... ... еңбегін нормалау
және нақты орындаған жұмыстың көлемі мен сағатын дер кезінде бақылау
көпшілік жағдайда мүмкіндік бола бермейді. ... ... ... ... мен ... бойынша еңбек ақының төленуіне жол бермес үшін
жол құрылысы ұйымдарында кесімді еңбек ақы ... ... ... ақы ... ... ... ... құрылыс участкесіндегі жұмысшылардың еңбек ақы шығындары есебін
жүргізу және оны ... ... ... ... ... ... «Құрылыс объектілеріндегі еңбек ақы шығындары есебі
ведомостісін» қолдануды ұсынамыз.
2.3. Үстеме шығындарды есептеу және оларды бөлуді жетілдіру
Шаруашылықтың, бәсекелестіктің ... даму ... ... басқару мен бақылау үшін үстеме шығындардың есебі мен ... бөлу ... орын ... Бұл ... жол құрылысы ұйымдарында да
негізгі мәселелердің бірі болып ... ... да ... ... ... нақты жұмсалғанын ... ... ... ... түрде салыстырып отыруға тиісті.
Үстеме шығындар – құрылыс жұмыстарына жалпы қатысы бар, бірқатар
жалпы ... ие, ... ... және ... ... ... екі және одан да көп ... мен қызметтер орындаған
жағдайда осы жұмыстар мен қызметтер тікелей қатысы бола алмайтын және ... ... ... мен қызметтер арасында, екінші тараптан
аяқталмаған өндіріс арасында жанама тәртіппен таратылатын ... ... ... өз ... ... яғни өнім ... жұмыс пен
қызметтерді орындауға байланысты және өндірістік емес, яғни ... мен ... ... байланысты болып бөлінеді.
Өндірістік емес үстеме шығыстар кезең ... ... ... ... ...... ... шығындарына
жатқызылмайды, олар сатудың өзіндік құнына апарылады.
Басқа да ... ... ... жол ... ... ... салу
және жөндеу жұмыстары бойынша үстеме шығыстардың құрамына №12 Бухгалтерлік
есеп стандартының әдістемелік ұсынымына сәйкес төмендегі шығын ... ... ... ... ... ... шығыстар.
II. Санитарлық – гигиеналық және мәдени – тұрмыстық жағдайларды
қамтамасыз ету жөніндегі шығындар.
III. Еңбекті қорғау және ... ... ... ... ... ... жұмысты ұйымдастыруға жұмсалатын
шығыстар.
V. Үстеме шығындар нормасында есепке алынбаған, бірақ ... ... ... шығыстардың құрамын нақты әрі дәйекті ажырату үшін негізгі және
үстеме ... ... ... ... ... алу ... шығындардың жіктемесіне қатысты ескеретін мәселе құрылыста
кездесетін ақаулардан болған ысыраптарды жою ... ... №12 ... ... ... шарттары» стандартында қаралмаған. Ақаулар
бойынша ысыраптар құрылыста ... ... ... ... ... ... ... шығыстар нормасында есепке алынбаған, бірақ ... ... ... ... ... есеп шоттар бағдарламасының
93 «Үстеме шығындар» бөлімшесінде «Өндірістегі ақау» аралық шотын ... ... ... ... ... болу үшін ... ... және
жобалау бойынша шығындардың қалыптасуын және олардың ... ... ... бухгалтерлік жазулар (корреспонденциялар) арқылы
көрсетуді ұсынамыз:
... шарт ... ... ... ... ... Дт 343 «Өндірісті ұйымдастыру және жобалау шығындары» - Кт 671
«Жобалау мекемелері»;
• орындаған қызметтер үшін ... ... ... қосылған құн
салығы: Дт 331 – Кт 671;
• өндірісті жобалау ... ... ... ...... ... ... еңбек ақы және одан аударымдар: Дт
343 – Кт 681, ... ...... ... ... және ... дайындау
мен іске қосу жұмыстарына жұмсалған материалдардың құны: Дт 343 – Кт
201, 203, 205, 206, 208;
• есепті мерзімде құрылыс – ... ... мен ... ... ... ... ... сомасы:
Дт 900/1 «Жолдарды салу», 900/2 «Жолдарды күрделі жөндеу», 900/3
«Жолдарды ағымдағы жөндеу» - Кт 343 «Басқалары», соның ішінде ... және ... ... ... ... үшін үстеме шығындардың есебін төмендегідей
шығын топтамалары бойынша ұйымдастыруды ұсынып отырмыз:
I. ... ... ... ... ... ... Санитарлық – тұрмыстық жағдайларды және еңбек қауіпсіздігін
қамтамасыз ету шығындары;
III. Құрылыс алаңдарындағы жұмысты ұйымдастыруға ... ... ... ... ... алынбаған, бірақ үстеме
шығыстарға жататын шығындар.
Біз ұсынып отырған үстеме шығындардың ... ... ... ... соның ішінде жол шаруашылығымен айналысатын ұйымдар өздерінің
салалық ерекшеліктері мен орындайтын құрылыс – ... ... ... ... шығындардың қатарына енгізуге болатын басқа да шығын
түрлерін қоса алады немесе ... ... ... Бірақ, ол алдыменен
ұйымның есеп саясатында және құрылыс сметасында анық көрсетілуі қажет.
Жолдарды салу мен ... ... ... ... үнемдеуде үстеме
шығындардың есебі мен олардың дұрыс бөлінуі және бақылау механизмдері
ерекше орын ... ... да, ... ... ... ... ... міндеттер болып жолдарды салу мен жөндеу жұмыстары бойынша
үстеме шығындардың үлесін дұрыс анықтау; үстеме ... ... ... бақылау жасау; смета бойынша белгіленген үстеме ... ... ... объектілері арасында үстеме шығындарды дұрыс
бөлінуін қамтамасыз ету; үстеме шығындардың ... ... ... ... ... талдау жүргізу.
Біз зерттеген жол құрылысы басқармасында үстеме шығындар жалпы құрылыс
ұйымы бойынша жинақталып ... ... ... ... ... ... ... түрде құрылыс объектілері арасында
бөлініп отырады. Айта кететін мәселе, ... ... ... ... ... мен участкілерінің қызмет жағдайларына байланысты болса
да, олар ... ... ... Осындай есептің және бөлудің нәтижесінде
орындалған жұмыс түрлерінің өзіндік құндарында ... ... ол ... ... шаруашылық – қаржылық нәтижелеріне және басқару ... ... ... ... шығындардың есебін олардың пайда болу жерлері
мен жауапкершілік орталықтары бойынша ұйымдастыру және ... ... ... ... алу арқылы бұл мәселелерді шешуге болады. Сонымен
қатар үстеме шығындардың кейбір түрлерін ... ... мен ... ... ... ... мүмкіндігі қалыптасады.
Осыған байланысты қазіргі уақытта үстеме шығындардың баптарын бөлшектеу
мен олардың есебін бөлек (арнайы) аналитикалық тәсілдермен жүргізу ... ... ... пікірлер кездеседі. Мысалы, кейбір экономистер
участкілік және жалпы құрылыстық ... ... ... ... ... ... ... деп ұсынады [8, 9]. Ал, ... ... ... ... шоттарда жүргізсе, онда жалпы шаруашылық
шығындардың есебін жүргізуде қиыншылықтар туындайды. Сондықтан, участкілік
және ... ... ... ... ... ... ... ашудың
қажеттілігі жоқ, тек олардың есебін пайда болу ... мен ... ... ... ... ... ... жүргізу қажет.
Сонда бұл шығындар жол құрылысы объектілерінің ... ... ... оларды жанама бөлудің қажеттілігі жойылады. Сонымен бірге, өндіріс
шығындарының пайда болу жерлері мен ... ... ... ... ... оларға тиімді бақылау жүргізудің мүмкіндіктері
туады.
Жол құрылысы ұйымдарында үстеме шығындарды бөлу ... ... ... ... ... ... мен ... қызметіне қарай
өндіріс процесінің талаптарынан туындайды және құрылыс ... ... ... Ал, ... ... топтары жалпы
ұйымдастыру, қызмет көрсету, басқару процестеріне қатысты болатынын ескеру
қажет. ... ... ... ... ... ... өзіндік
құндарына қосылу тәртіптеріне қарай екі топқа ... ... ... ... ... өндірістік үстеме шығындар
(участкілік, объектілік);
2. Құрылыс объектілері арасында есептеу тәсілдері ... ... емес ... шығындар (жалпы құрылыстық).
Сондықтан да, жолдарды салу мен жөндеу ... ... ... ... онда ... бойынша шығындардың есебін жүргізу үшін
негізгі өндірістің үстеме шығыстарын ... ... есеп ... тікелей алу арқылы участкі шығындарына тікелей қосуға болады
(участкелік үстеме шығыстар). ... ... ... ... ... өрт сөндіру, геодезиялық жұмыстар бойынша шығындар, жалдау
ақыларын, ... мен ... ... ... ... ... ... Ал, үстеме шығындардың мына ... ... ... ... ақылары мен демалыс ақыларын, еңбек
ақыдан аударымдарды, құрылыстағы механизмдер мен беріліс ... ... мен ... ... ... ... отын, көмекші материалдарды, сондай-ақ ... ... ... бар ... үстеме шығыстарды тиісті бөлу базаларын қолдану
арқылы бөлген дұрыс. Мысалы, механизмдер мен ... ... ... ... жұмыс істеген уақытына қарай; жөндеу
шығындарын машиналар мен ... ... ... ... ... ... ақы ... құрылыс жұмысшыларының негізгі еңбек ақысына
қарай; еңбек ... ... ... және қосымша еңбек ақыға қарай;
отын, қосалқы бөлшектер мен көмекші материалдарды машиналардың бір ... ... және ... ... ... ... ... мен
құрылыс жайлардың амортизациясын олардың құндарына қарай бөлу қажет.
Үстеме ... ... ... бөлу өте ... өйткені ішкі
шаруашылық есепте участкінің орындайтын қызметіне ... ... ... ... ... ... ... тәртібі үстеме
шығыстардың ауытқуын талдауға және олардың ... ... ... және қосалқы өндірістердің, ... ... ... ... шығыстары негізгі өндірістегі үстеме шығыстардан
бөлек есептелінеді және осы өндірістердің ... ... ... жол ... ... ... ... есебін талдаудың
нәтижесі төмендегі қорытындыларды жасауға мүмкіндік береді:
• жол шаруашылығында үстеме шығындардың есебін «Құрылыс жұмысшыларына
қызмет көрсетуге ... ... ... ... – тұрмыстық
жағдайларды және еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... шығындар нормасында есепке алынбаған, бірақ үстеме шығыстарға
жататын шығындар» шығын топтамалары бойынша ұйымдастыру қажет;
• жол ... ... ... және ... ... үстеме
шығындар есебін жүргізу үшін ... және ... ... ... аналитикалық есебі ведомостісін» қолдануды
ұсынамыз;
• жолдарды салу мен ... ... ... ... бойынша
орындалса, онда участкілер бойынша шығындардың есебін жүргізу үшін
негізгі өндірістің үстеме шығыстарын ... ... есеп ... ... алу ... ... ... түрлеріне
тікелей қосуға болады. Ал, құрылыс ... ... ... ... ... шығындарды, яғни: механизмдер мен беріліс құралдарының
амортизациясын олардың тиісті жұмыс істеген ... ... ... машиналар мен механизмдердің орындаған жұмыс көлеміне
қарай; қосымша еңбек ақы ... ... ... негізгі
еңбек ақысына қарай; еңбек ақыдан аударымдарды негізгі және қосымша
еңбек ақыға қарай; отын, қосалқы бөлшектер мен ... ... бір ... ... ... және машинаның жұмыс
істеген уақытына қарай; ... ... мен ... ... ... ... қарай бөлу қажет.
1-кесте
Өндіріске кететін шығын есебіне 90 «Негізгі өндіріс», 93 «Үстеме шығындар»
шоттары пайдаланылады.
|№ ... ... ... ... ... |мазмұны | | | ... ... ... ... |
|1 ... ... |901 ... |524000 |
| ... ... ... |«Материалдар» | |
|2 |Негізгі ... |902 ... |681 ... |200000 |
| ... ... ... |бойынша | |
| ... ... ... | |
| | | ... ... | |
|3 ... ... |903 «Еңбекақыдан|635 «Әлеуметтік |37800 |
| |еңбекақысы қорынан ... ... | |
| ... ... асырылады | | | |
|4 ... ... ... |904 «Үстеме |930 «Үстеме |32700 |
| ... ... ... ... ... | ... ... ... |
|5 ... ... |931 |201-206,208 |263800 |
| | ... ... | |
|6 ... ... |932 |681 ... |150000 |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| | | ... ... | |
|7 ... жұмысшыларына |933 «Еңбекақыдан|635 «Әлеуметтік |28350 |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... | | | |
|8 ... құралдың есебінен|934 «Негізгі |687 «Жөндеу |76000 |
| ... ... ... |қоры», | |
| | ... ... | |
| | | ... | |
| | | |681 ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... 635 | |
| | | ... | |
| | | ... | |
|9 ... емес |935 ... |111-116 |12300 |
| ... ... ... |«Материалдық емес| |
| |мен негізгі құралдың ... ... | |
| ... ... |емес активтердің|амортизациясы», | |
| | ... |131-134 ... | |
| | | ... ... | ... ... ... |936 ... ... |9360 |
| ... сомасына |қызмет ... ... | |
| | ... | | ... ... (аренда) |937 «Жалдың |687 «Басқадай |32400 |
| ... ... ... ... | |
| | | ... | ... ... ... ... |938 «Басқадай» |әр түрлі |27600 |
| ... ... | | | ... ... шығындардың |930 «Үстеме |931-938 ... |599810 |
| ... құны ... ... |шығындар» | ... ... жол ... мен ... ... технологиялық
процесіне тікелей байланысты шығындарды жатқызу ... Ал,т ... – осы ... ұйымдастыруға және оларға қызмет көрсетуге
кеткен шығыстарды жатқызуға ... Бұл ... ... ... ... ... ... нақты анықтау үшін басқарушы еңбектің
ерекшеліктері мен ... ... ... байланысты білу қажет деп
санайды [32]. Жол құрылысында үстеме шығындардың нақты құрамы мен ... ... ... ... ... ... ... және осы
топтамаларға енгізілетін шығын баптарын көрсетіп алу қажет.
Жолдарды салу мен ... ... ... ... ... есебін
зерттеудің нәтижесінде санитарлық – ... ...... ... ету ... ... мен еңбекті қорғау және
қауіпсіздік техникасы ... ... ... мен ... ... бірдей болып келеді. Сондықтан бұл екі шығын топтамасын «Санитарлық
– тұрмыстық жағдайларды және еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету шығындары»
деп ... оның ... жол ... ... ерекшелігіне
байланысты үстеме шығын баптарын енгізу қажет.
Жол құрылысы ұйымдарында ... және ... ... ... ... ... үшін ... мен участкілер бойынша үстеме
шығындардың талдамалық ... ... ... отырмыз.
Жол құрылысы ұйымдарында үстеме шығындарды бөлу мәселелері ... ... өз ... ... ... тудырып отыр. Көптеген жылдар
бойы үстеме шығындарды бөлудің ... ... мен ... ... ... ... тәжірибеде қолданылып келеді. Жол құрылысы
ұйымдарында қандай да бір бөлу ... ...... ... ... ... тәртібі мен ақпараттардың
қажеттілігіне байланысты болады.
Қазіргі уақытта үстеме шығындар ... ... ... ... ... өндіріс жұмысшыларының негізгі еңбек ақыларына тепе – тең
тәртіппен бөлінеді. Бұл жағдайда үстеме шығындар құрылыс ... ... ... ... ... мен ... факторлерді
есепке алмай-ақ енгізіле береді. Белгілі – бір құрылыс ... ... ... ... ... ... жалпы құрылыс ұйымы
бойынша жинақталып (қосылып), ... ... ... объектілері
арасында бірыңғай базаға сәйкес бөлінуі объектінің өзіндік құны туралы
мәліметтің дұрыстығын төмендетеді. Бұл ... ... ... шығындарды
олардың қалыптасу жағдайы мен пайда болу жерлерін көрсететіндей ... ... ... ... ... жол ... ұйымы үстеме шығындардың бөлу базасы
ретінде құрылыс жұмысшыларының негізгі еңбек ақыларын ... ... ... ... құрылыс жұмыстарының еңбек сыйымдылығына
байланысты үстеме шығындарға және ... ... мен оның ... ... ... ... ... объектідігі құрылыс жұмыстарына
байланысты үстеме шығындардың ... ... бөлу ... ... ... ... ... тікелей шығындарға тепе – тең бөлу үстеме
шығындардың нақты деңгейін, сондай-ақ ... – бір ... ... сатымен
орындалған құрылыс жұмыстарының жалпы өзіндік құндарының ... ... ... және ... ... бөлу ... құрылыс
жұмыстарының ұзақтығын қысқарту нәтижесінде де үстеме шығындарды ... ... ... ... ... ... ... арқылы оларды
құрылыс обектілеріне тікелей апаруға болады, ал жалпы құрылыстық үстеме
шығындарды ... ... мен ... ... ... тек ... ... қосуға болады.
3. ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАРЫНЫҢ АУДИТІ
3.1 Ішкі аудиттің мақсаты, міндеттері және атқаратын қызметтері
Аудиторлық қызмет тәуелсіз ... ... ... ұйымдар
жүргізетін сыртқы аудит түрінде, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... ішкі аудит түрінде
жүзеге асырылады.
Аудиттің екі ... де ... ... ... ... сәйкес келеді –
ол бақылау.
Сыртқы аудиттің басты міндеті – тексеру ... ... ... қаржылық қорытынды есебінің шындыққа сәйкестігін айқындау, оның
белгілі бір кезеңдегі қызметінің нәтижесін және қаржылық жағдайын бағалау.
Сыртқы ... ... ... ... ... аудиторлар немесе әртүрлі
аудиторлық ұйымдар арқылы жүзеге асырылады. Аудиторлық ... ... ... тұрған ұйымдарға, акционерлерге, кредиторларға және ... ... Бұл ... есепті ішкі аудиторлар да өз жұмысында
қолданады.
Ішкі аудитті сыртқы аудитпен салыстырғанда табиғаты, мән – ... мен ... ... ... келеді. Ең алдымен
ескерілетіні, ішкі аудит қызметі (немесе, оны ... ішкі ... ... бақылау қызметі деп те атайды) ұйым ішінде құрылған бөлімше бола
отырып, оның ... ... және ... ... ... әрі ... атқарады.
Ішкі аудиттің басты міндеті - ... ... қол ... ету. Бұл үшін ішкі аудит кәсіпорын басшылығын дұрыс басқару
шешімдерін қабылдау үшін ... ... ... ... ... ... баға ... ұсыныстармен және уақтылы дұрыс
ақпаратпен қамтамасыз етеді.
Ішкі аудит - кәсіпорынға қызмет ... ... ... ... ... ... үшін ... арқылы анықталатын қызмет. Ішкі
аудиттің көмегімен бақылау және талдау іске ... ... ... ... жетілдіруге ұсыныстар беріледі.
Оларға қызметтердің мынадай түрлері тән:
1. Қаржылық және операциялық ақпараттарды тексеру. Бұл сыртқы аудитордың
жұмысымен ... ... ... ... ... ... үнемділігін, тиімділігін талдау, оның ішінде қаржылық
емес бақылау да бар. Кейде оны «ақша құнының» аудиті деп те атайды.
3. ... мен ... ... ... ... ... ... және басқа да ішкі талаптарға сәйкестікті талдау.
Бұл үшін:
а) ... ... мен ... ... ... ... және
осы активтердің тиімді түрде пайдаланылуы мен ... ... көз ... ... Ішкі ... ... менеджментін
рұқсатына сәйкес алынуы мен сатып - өткізілуіне ғана ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіліп жатқандығына
сенімді болуы керек. Мысалы, активтер сақтанжырылған және ... ... тұр. ... әрі, ол ... ... ... ... болуы керек. Мысалы, өндірістік қалдықтардың көлемі кішірейіп,
қажетсіз материалдар ... ... ... ... ... жатыр;
ә) міндеттемелердің ұйымның тек құқықтық операцияларына ғана ... ... ... ... ... ... ... жатқан операцияларының барлық
типтері жайлы мәліметті білуі қажет. Бұл оның ... ... ...... сәйкес келмейтін міндеттемені тез танып
білуіне мүмкіндік береді. Ол ақпараттың ... ... қол ... ... ... ... ... – шарттарды растап алатын хаттамалар да кіреді.
4. Ішкі аудит қызметі ... және ірі ... ... ... ... ... ... құру заңмен қарастырылады. Яғни,
«Акционерлік қоғамдар туралы» заңының 5 – ... 33 – ... ... ... ішкі аудит қызметінің міндетті түрде бар болуы
керектігі қарастырылған.
Ішкі ... ... ... ... ... басшылығы бекіткен
«Ереже» деп аталатын фирмаішілік актінің шеңберінде біліктілік, өз ... іске ... ... және ... ... ... ... аудит қызметінің жұмысын қарастыру» деп аталатын ХАС – ... ... Ішкі ... оның ... бірі ... ... ... бағалау бойынша құрылған қызмет болып танылады. ... ... қоса оның ... ... құрамына ішкі бақылау мен
бухгалтерлік есеп жүйесінің бірдейлігіне, ... және ... ... ... баға беру ... ... жалпы екендігіне
қарамастан, бұл салада түбегейлі айырмашылықтар бар.
610 «Ішкі аудит қызметінің жұмысын қарастыру» деп ... ХАС – ... ... ... ол ... ... ... жақтарын ұсынады.
Қазіргі кезде ішкі аудиторлардың ... ... ... есеп ... ... емес, «өзіндік бет – бейнесі бар» күрделі
қызмет ретінде тану ... ... ... ... көлемі оларға үлкен
болып көрінетіндіктен, олар өз кезегінде аудиторлық жұмыспен байланысты
қызметпен қатар басқа да ... ... ... және ... ... мақсаттарының әр түрлілігіне қарамастан,
оларға жету жолдары көп ... ... ... Ішкі ... жұмысы
сыртқы аудиторлық процедуралардың мерзімі мен ... ... ... үшін қолданылуы мүмкін. Әрине, сыртқы аудитор өзінің
аудиторлық ... үшін ... ... ішкі ... ... ... бола ... ғана мойындамайды.
«Ішкі аудиторлардың тәуелсіздігі сыртқы аудиторлардың тәуелсіздігінен
өзгеше болып келеді. Ішкі аудиторлардың тәуелсіздігі олардың ұйым ... яғни ... ... және ... ... ... ... Сыртқы аудиторлар үшін тәуелсіздік клиент ... оның ... мен ... алдында қандайда бір
міндеттемелердің немесе оларға ... ... ... ... халықаралық стандарттары сыртқы аудиторлардан ... ... ... ... ... ... және ... жүзеге асыру үшін, сонымен қатар ішкі ... ... ... және мүмкіндігін анықтау үшін аудиттің атқаратын
қызметтерін жеткілікті ... ...... ... ... Мұндай
бағалау кез – келген жағдайда аудиторлық тәуекелдікке және бақылаудың жалпы
саясатына аудитордың ... ... ... етеді. Ол төмендегі факторларды
ескеруі қажет:
1. Ішкі аудиттің ұйымдастырушылық ... ... ... кіре алу, кез – келген операциялық жауапкершіліктен еркін
болу, ... ... ... ... емін – ... ... қатынас
орната алу мүмкіндігі болуы керек.
2. Ішкі аудиттің атқаратын қызметтерінің масштабы және менеджмент ішкі
аудиторлардың ұсыныстарын ... ... ... ... ... мен ... ... ішкі
аудиторлардың техникалық біліктілігі – ... мен ... ... ... ... ... және ... бағдарламасы, аудит бойынша
тиісті басқарма растай алатындай ішкі ... ... ... және құжаттарда көрсетілген деп ... бола ... ... ... ... ішкі ... берген бағасын көрсетіп,
жыл сайын оларды қайта қарастырып отыруы керек.
Бұдан ... ол ішкі ... ... ... ... анықтағаны туралы менеджментке жазбаша түрде ақпарат беріп
отыруға тиісті.
Ішкі аудитордың жұмысына сүйенуге болатын ... ... ... ... ... ... есептілік процедуралары мен оны қарап шығу
бойынша алдын – ала ... алу ... Ішкі және ... ... қызмет
процесінде бір – бірінің жұмысына әсерін тигізетін фактілер туралы бір ... ... ... отыру үшін үнемі қатынасып отыруы керек.
Егер сыртқы аудитор ішкі аудитордың жұмысына сенімді болса, онда оған
келесі ... ... ... ... тексерілуге тиісті баптардың, сонымен қатар ішкі аудиттен ... ... ... ... ... ... ... жататын салалардағы болмай қалуы мүмкін емес аудиторлық
тәуекелділіктің, немесе ... ... ... ... ... ... ... білдіру деңгейін;
- аудиторлық дәлелдеулердің толық жеткіліктілігін;
- аудиторлық қызметкерлерге тән кәсіби ... ... ішкі ... жұмысын тексеру және бағалау:
- олар жұмысты профессионалды түрде және дайындықтың тиісті деңгейі
бойынша орындады ма, және де ... ... ... ... ма;
- жасалған қорытындыларды растау үшін жеткілікті деңгейде ... ... ... ... қорытындылар жасалды ма, қорытынды есеп оларға сәйкес келе ме;
- ерекше жағдайлар мен ... ... ... ... ... ... қатар ішкі аудиттің
процедураларын қайта жүргізуге бақылау орнату ... ... ... ... ... ... ... көрсетілуі керек.
Ішкі аудит кезінде орындалатын міндеттер әртүрлі және ... ... ... жатқан ұйымның түрі мен оның қызметінің
сипатына байланысты болады. ... ... ... сақтандыру компанияларының және зейнетақы қорларының аудиті
өзіндік ерекшелікке ие. Бұдан ... ... ... ... әртүрлі терендікте, егжей – тегжейлі және ... ... ... ... ... Осыған байланысты аудиторлық
қызметті регламенттеу мәселесі туындайды.
3.2. Кәсіпорындағы өндірістік шығындарды талдау
Өндірісті тиімді басқару мақсатында және ондағы кездесетін ... ... ...... ... алу үшін жол ... ұйымдары шаруашылық
операцияларына жедел бақылау жүргізу өте маңызды ... ... ... ... ... ... ақшалай және материалдық ресурстардың
мақсатына қарай жұмсалуы кәсіпорынның экономикалық өсуіне және тұрақтануына
кепіл бола ... ... ... ... және ... ... болған
жағдай да ғана өндірісті басқаруда маңызды бола алады. ... ... ... ... бақылау жұмыстарын жүзеге асырса, ал құрылымдық
бөлімшелердің басшылары ... ... ... ... ... ... ... мақсатына сәйкес жұмсалуын есептеп әрі бақылап
отырса, ... ... ... ... ... ... жағдайда ішкі шаруашылық бақылаудың тиімділігі мен маңыздылығы арта
түседі [9,10].
Ішкі бақылау туралы айтқанда алдыменен оның мақсаттарын айқындап алған
жөн.
Зерттеп ... жол ... ... ... салу және ... ... шығындардың құрылымы 2-кестенің мәліметтерімен сипаттауға
болады.
2-кесте - Шығындардың құрылымын талдау
| | |ААҚ ... |
| | | |
| ... ... |
| | | | | | |
| | |2004 жыл |2005 жыл |2006 жыл |2006- |
| | | | | |2004ж |
| | | | | ... | |
| ... ... ... |
| |Мың тн |Құр, % |Мың тн |Құр, % |Мың тн |Құр, % ... - | | | | | | ... ... |23149,9 |68,6 |93131,9 |85,86 |104973,8 |88,92 ... | | | | | | ... |3419,5 |10,13 |5645,2 |5,21 |4443,8 |3,76 ... | | | | | | ... |3745,0 |11,1 |4625,0 |4,26 |4013,0 |3,4 ... | | | | | | ... |256,8 |0,76 |350,6 |0,32 |339,3 |0,28 ... | | | | | | ... |3173,2 |9,5 |4718,2 |4,35 |4281,3 |3,64 ... |33744,4 |100 ... |100 ... |100 |
Ескерту – ұйымның бухгалтерлік есеп мәліметтері негізінде жасалған.
Біз зерттеп отырған жол ... ... ... ... ... ... ақы ... өзіндік құнның құрамындағы үлесі
орта есеппен 19,4 % ... Ал, осы ... ... ... ... ... ... берілген.
Бұл кестені талдаудың нәтижесінде ААҚ «Ақжол» өндіріс жұмысшыларына
еңбек ақы ... ... ... ақы ... ... ... ... Яғни, тікелей кесімді еңбек ақы формасымен жұмысшыларға төленген
еңбек ақы деңгейі 2004 жылы 571,67 % ... 2006 жылы ол 83,14 % -ға ... ... бірге, зерттеп отырған құрылыс басқармасында жол жұмыстарына
тікелей ... ...... ... ... ... ақы
формасы негізінде еңбек ақы төленеді. Жол құрылысы ... ... ... ... ... ... шеберлігі мен басқа да
жағдайларды ескере отырып, өндіріс жұмысшыларына ... мен ... ... ... ... төленген сыйақылар олардан еңбекке
деген қызығушылығын көтере ... ... ... ... ... - ... жұмыстары бойынша еңбек ақы шығындарының
құрамы мен құрылымы
| | ... ... |ААҚ ... |
| ... ... ... |
| |Мың |Құр, %|Мың |Құр, %|Мың |Құр, %|
| ... | |теңге | |теңге | ... ... ... |32345,6|100 |20840,9|100 |
|еңбек ақылары | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... ... ... ... |
|Тікелей-сыйлықтық |2489,4 |8,3 |2420,7 |7,48 |1652,7 |5,36 ... |2549,4 |8,5 |1666,0 |5,15 |1107,4 |3,6 ... ... |389,9 |1,3 |260,2 |0,8 |102,3 |0,33 ... ... мен ... да| | | | | | ... ақы төлемдері |3069,3 |10,23 |2550,1 |7,89 |2334,7 |7,57 ... ... ... бухгалтерлік есеп мәліметтері негізінде жасалған.
Зерттеліп отырған жол құрылысы басқармасында құрылыс жұмыстарына
келетін жалпы ... ... ... шығындардың үлесі орта есеппен 8,72
пайызды құрап отыр. (2-кестедегі мәліметтер бойынша). Ал, ... ... ... жұмыстарының өзіндік құн құрамындағы ... ... ... мәліметтерімен сипаттауға болады.
5-кесте - Құрылыс жұмыстарының өзіндік құн құрамындағы үстеме
шығындардың құрылымы
| |ААҚ ... ... ... | |
| ... ... |31.12.2006ж |
| |Мың ... % |Мың ... % |Мың |Құр, %|
| | | | | ... | ... қосалқы | | | | | | ... ... |1055,8 |7,33 |868,0 |7,17 |1629,7 |11,07 ... ... | | | | | ... | | | | | | ... ... |7795,7 |54,14 |7335,7 |60,64 |7431,5 |50,5 ... және | | | | | | ... | | | | | | ... ... |4241,3 |29,45 |2849,8 |23,55 |4448,9 |30,23 ... құралдардың |902,3 |6,27 |876,8 |7,25 |803,9 |5,46 ... | | | | | | ... ... |404,5 |2,81 |167, |1,39 |403,9 |2,74 ... |14399,6 |100 |12097,8 |100 ... ...... ... бухгалтерлік есеп мәліметтері негізінде жасалған.
5-кестенің мәліметтері арқылы зерттеп отырған ... ... жол ... ... құн ... ... шығындардың ішінде
жұмысшылардың еңбек ақылары мен еңбек ақыдан ... ... ... ... екенін байқауға болады. Оның орта есеппен үлес салмағы 55,09
% құраса, жөндеу ... 27,74 % , ... ... ... және ... ... 8,52 %, амортизациялық аударымдар 6,33 %, ал ... ... 2,81 % алып ... салу мен жөндеу жұмыстарында материалдар белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... жұмсалады.
Нарықтық қатынастар жағдайында жол құрылысы ұйымдарының экономикалық
тиімділігінің негізгі көрсеткіші болып құрылыс – ... ... құны ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық –
шаруашылық қызметінің нәтижесіне, ұлғаймалы ұдайы өндірістің жоғарлауына
және ұйымның жалпы ... ... әсер ... ... да, кез ... деңгейдегі шаруашылық субъектісін басқару үшін, оған ... ... ... ... тұрақты түрде жүргізіп отыру қажет.
Нарықтық экономикалық ... ... ... талдау
басқарушылық талдау және қаржылық талдау болып екіге ... ...... қаржылық жағдайын бағалауға, өндірілген
өнім мен ... ... ... құн құрылымын зерттеуге,
коммерциялық және ... ... ... ... ... ... ... орындалуына жауапты тұлғаларды анықтауға мүмкіндік береді.
Басқарушылық балдаудың мәліметтері ... ... ... ... ... ... ... мен тиімді
ұйымдастыруда, табыс деңгейін жоғарлату мақсатында ... орын ... ... ... ... ... ... негізделген
өндірістік талдау ғана емес, сонымен қатар бухгалтерлік есеп мәліметтеріне
негізделген қаржылық талдау да ... Ішкі ... ... ... ... ... ... активтерін пайдалану
тиімділігін, өндіріс шығындары мен табыстардың арақатынасын жан – ... ... [16]. ... ... талдау ұйымның жеке мүддесінен
туындай отырып, оның ... ... ... жан – ... және сараптайды.
Қаржылық талдау жоғарыда атап өткендей ішкі, сонымен қатар сыртқы ... ... ... ... жарияланатын қаржылық есептемелердің
негізінде талдаушы – мамандардың қатысуымен жүргізіледі. ... ... ... мақсаты нарықтық қатынастар жағдайында ұйымның шаруашылық
қызметін кешенді ... ... ... ... мен ... ... мен құрылымын, сондай-ақ төлем қабілеттілігі мен баланс
өтімділігін бағалай отырып, оның ... ... ... ... мен ... белскенділігін жоғарлату жолдарын табу
болып саналады [17].
Нарықтық қатынастар жағдайында меншік ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығын сақтау үшін
жүргізетін болса, ал кредиторлар мен инвесторлар өздерінің қарыздары мен
салымдары ... ... ... үшін ... [21,27].
Яғни, қабылданатын басқару шешімдерінің маңыздылығы мен сапалылығы
жүргізілген талдау мәліметтерінің ... ... ... ... ... ... жол шаруашылығында өндірістік шығындарды талдау алдыменен
аудит жүйесінде маңызды орын ... ... ... шығындарына аудитті
жүргізбес бұрын, аудитор ... ... ... құрылымын, яғни
өнімнің өзіндік құнын құрайтын шығын баптарының үлесін, олардың пайда болу
жерлерін, әрбір шығын ... ... ... ... өндірістік
шығындардың өзгеру деңгейін, шығындардың нормадан ... ... әсер ... ... ... алу қажет. Өндіріс шығындарына жан
– жақты талдау жүргізбей, оларға аудит жүргізу мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалану
жолдарын және өнімнің өзіндік құндарын төмендетудің нақты ... ... ... ... ... ... міндеттері болып мыналар
саналады:
- өнімнің, ... мен ... бір ... ... ақы, ... және тағы басқа шығындардың нормасын анықтау;
- нақты шығындардың нормадан ауытқуын, ... ... ... ... жұмсалғанын) анықтау;
- материалдық, ақшалай және ... ... ... ... ... шығару;
- өнімнің, жұмыстар мен қызметтердің өзіндік құндарына әсер етуші
факторларды талдау және ... ... ... ...... ... өзіндік құндарын қалыптастыратын
шығындарды талдау арқылы олардың өзгеру қарқыны мен ... ... ... анықтауға, шығындардың ауытқуына әсер етуші факторларды табуға,
сонымен бірге шығындардың тиімді жұмсалуына ... ... ... ... ...... ... өзіндік құн құрылымын шығын ... ... ... тек ... өзгерісі ғана емес, сонымен қатар әрбір
шығын баптары өзгерісінің ... ...... ... ... ... ... қажет. Жолдарды салу және жөндеу ... ... ... ... ... ... олардың үнемді немесе артық
жұмсалу себептері анықталып, қажет болған жағдайда ... ... ... ... да ... тиіс [10,11].
Жол құрылысы ұйымдарында үстеме шығындар есебінің негізгі міндеттерінің
бірі ретінде белгіленген сметаға ... ... ... жұмсалуын
дер кезінде бақылау және ауытқуларды анықтау болып саналады. ... ... ... ... мен ... механизмін әрбір құрылыс
объектісі және құрылыс участкелері бойынша ұйымдастыруға ... ... ... ... мен орындалған жұмыстардың түрлері бойынша
үстеме шығындардың дұрыс және жедел есебін қамтамасыз етудің мүмкіндіктері
қалыптасады.
Құрылыс – ... ... ... ... құны – ... есеп
мәліметтері негізінде анықталған құрылыс жұмыстарын орындауға жұмсалған
шығындардың ақшалай жиынтығы. Нақты өзіндік ... ... тек ... ... ... ғана ... сонымен қатар ақаулар мен
ысыраптар, өндірістегі кідіріс бойынша төленетін еңбек ақы шығындары ... ... да ... ... шығындар көрсетіледі.
Зерттеп отырған жол құрылысы ұйымының бухгалтерлік есеп ... ... салу мен ... ... өзіндік құн құрамындағы
материалдық шығындардың өзгерісіне әсер етуші факторлары бойынша ... ... ... ... ... ... мен жұмыстың
сапасын жоғарлату арқылы, сонымен қатар өндірістегі ... ... және ... ... ... нәтижесінде, сонымен
бірге еңбек ақы жүйесін жетілдіру арқылы жол жұмыстарына жұмсалатын ... ... ... болады [9].
Жол шаруашылығында құрылыс жұмыстарының өзіндік құн құрамындағы тікелей
шығындарды талдау құрылыс ... мен ... ... ... аяқталады. Құрылыс машиналары мен ... ... ... ... ... құрылыс техникаларын ұстау және
олардың жұмысымен байланысты ... ... Олар ... және ... ... бөлінеді.
Біз зерттеп отырған жол құрылысы басқармасындағы құрылыс техникаларын
пайдалану шығындарының құрылымын және ... ... ... төмендегі 6-кесте мәліметтері негізінде ... ... - ... ... мен ... пайдалану бойынша
шығындардың құрылымын талдау (31.12.2005ж)
| |ААҚ ... |
| | ... ... | |
| ... ... ... ... (+,-) |
| |Мың ... |Мың ... |Мың ... ... |салмағы,|теңге |салмағы,%|теңге |сметаға |
| | |% | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |4537,9 |12,0 |3100 |8,0 ... |
|ақылары | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |8697,7 |23,0 |9689,8 |25,0 |+992,1 |+11,4 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |2547,1 |6,74 |2305,0 |5,95 |-242,1 |-9,5 ... ... | | | | | | ... және | | | | | | ... ... |7454,0 |19,71 |8077,4 |20,84 |+623,4 |+8,36 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |11765 |30,35 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |1613,5 |4,27 |1286,5 |3,32 |-327 |-20,26 ... шығындар |2890,1 |7,64 |2536,0 |6,54 |-354,1 |-12,25 ... ... |38759,3 |100 |943,1 |+2,5 ... ... ... бойынша келтірілген мәліметтерді жекелеп талдаудың
нәтижесінде ААҚ «Ақжол» ... ... ... ... ... ... жұмысшыларының еңбек ақылары 1437,9 мың
теңгеге, амортизациялық аударымдар 242,1 мың теңгеге, ... ... ... 327 мың ... және басқалай шығындар 354,1 мың
теңгеге ... ... ал ... машиналарына жұмсалған отын, энергия,
жанар – жағар май және көмекші материалдар 992,1 мың ... ... ... мен ... шығындары 623,4 мың теңгеге, басқа ұйымдардың
қызметтері 1689,1 мың теңгеге артық ... ... ... ... ... мен ... пайдалану бойынша шығындарын сметада
бекітілген нормаға қарағанда 943,1 мың теңгеге артық жұмсап отыр.
Біз ... ... жол ... ... жұмыстарының өзіндік құн
құрамындағы шығындардың нақты жұмсалуы мен смета бойынша құрылымын ... ... ... ... ... ... ... көрсетейік.
7кесте - Жолдарды салу мен жөндеу жұмыстары ... ... ... ... ... |ААҚ ... |
| | ... ... | |
| ... ... |Нақты |Ауытқу |
| ... | | |
| ... ... ... ... аудиттің |Аудиттің тиімсіз |
|объектісін алдын |құру және |жалпы жұмыс ... ... ... ... ... мен ... және |
|шолу және талдау |бөлу ... ... |
| | ... ... ... |
|2. Бухгалтерлік есеп пен ішкі бақылау жүйелерін тексеру ... ... ... |Бақылау сәттерін |Ішкі аудиттің ... ... ... ... ... ... және | ... ... ... |бақылау сәттерін | ... ... ... ... | | ... ... | | | ... | | | ... ... ... мен ... ... талдамалы тексеру, |
|аудиторлық дәлелдемелерді жинақтау және құжаттау ... ... ... ... ... |операцияларының |әдістерді жүзеге |дәлелдемелерді |
|тәсілдерін ... және ... ... ... ... тексеру| |құжаттау және |
| | | ... беру ... ... ... қорытындылау, нәтижелеріне баға беру және ... ... ... |Нәтижелерді |Аудиторлық |Шешімдерді өңдеу |
|және ... ... және ... ... ... ... ... |талдамалық баға |жасау және |олардың ... ... ... ... |
| | | ... ... ... ... қызмет істейтін аудиторлардың құқықтары мен
міндеттері және жауапкершіліктері ... ... ... ... заңы ... ... құрылысы мен жөндеу жұмыстары бойынша шығындар есебін және
орындалған ... ... ... ... және ішкі аудитті
зерттеудің нәтижесінде төмендегідей қорытындылар жасауға болады:
- өндіріс шығындарына сыртқы аудитті олардың жауапкершілік ... ... ... ... ... бар ... ... шығындары мен құрылыс техникаларын пайдалану шығындарының және
құрылыс жұмысына жалпы қатысы бар үстеме ... ... ... ... ... (осы ... ... алғашқы құжаттардың
негізінде) салыстырып, тексеру қажет. Сонымен қатар ... ... ... ... ... жол ... мен ... жұмыстарының
көлемі мен сметалық құны, барлық тікелей және үстеме шығындардың
нормасы көрсетілген құрылыс ... ... ... ... ... ... қорытынды есептің айқындылығы мен маңыздылығы
жоғары болады;
- жол шаруашылығының ... ... ... ... ... жұмсалуын және орындалған жол құрылысы жұмыстарының
көлемін анықтау мақсатында ішкі ... бір – ... ... ... өндіріс, сату және инвестициялық кезеңдеріндегі
операциялар бойынша ұйымдастыру қажет.
ҚОРЫТЫНДЫЛАР МЕН ҰСЫНЫСТАР
Қазақстан Республикасының әлеуметтік – экономикалық даму ... пен ... ... алатын орны өте маңызды. Ол бір ... ... кең ... мен оның ... ... ... болса, екінші жағынан шикізат көздері мен өндірістік
ресурстардың әр аймақта орналасуына байланысты болып отыр. Осындай ... ...... ... ... экономикалық
тұтастығын ғана емес, сонымен қатар саяси тұтастығында қамтамасыз етеді.
Ал, еліміздегі қалыптасқан жол ... ... ... ... ... орындалмай қалған себептерінен автокөлік
жолдары желісі едәуір өзгерістерге ... яғни ... ...... мен
жөндеуге қаржының шектеулі болуынан олардың техникалық – инженерлік
жағдайларының күрт төмендеуіне ... ... ... ... ... жалпы республикадағы
автомобиль жолдарының техникалық нашар жағдайлары, олар ... ... ... ... ... ... ... жолдарының қызметтеріне деген сұраныстың күн ... ... ... ... ... ... саясат пен бағдарламаны қолдануды
қажет етті. ... ... ... ... үкіметі автожол
саласын дамытудың мемлекеттік бағдарламаларын қабылдап, ... ... ... алғы ... ... отыр.
Демек, жалпы экономика саласында болып жатқан түбегейлі өзгерістер
жолдарды салу және жөндеу ... ... ... ... пен ... ... ... мен бақылау механизмдерінің заңдар мен
стандарттарға сай жүргізілмеуі, сонымен қатар зерттеу жұмыстарының дұрыс
жолға ... ... ... ... ұйымдастырудағы әдістемелік
негіздерін, шығындар мен орындалған жұмыстарды ... мен ... ... ... мен ... ... ... таңдауға, оның мақсаты мен міндетін анықтауға және
ғылыми зерттеудің ... ... ... ... ... және тәжірибелік зерттеулер нәтижесінде жол
шаруашылығының салалық ерекшеліктеріне қарай бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... ... болады:
1.Жол құрылысы ұйымдарында өндіріс шығындар есебін өндіріске тікелей
қатысатын: материалдық шығындар, өндірістік ... ... ... ... ... ... ... шығын баптары және
құрылысқа жалпы қатысы бар ... ... ... ... ... ... жол құрылысы басқармасында құрылыс машиналарын
пайдалану бойынша шығындарды үстеме ... ... ... ... ... ... ... көрсеткен дұрыс, себебі жолдарды салу
мен жөндеу жұмыстары бойынша жалпы шығындардың құрамында бұлардың ... ... яғни 24,04 ... ... ... ... бұл шығындарды
үстеме шығындардың құрамынан бөліп, тікелей өндірістік шығындар құрамына
бөлек баптармен көрсеткен ... ... ... ... ... ... ... жолдарының құрылысын, технологиялық сатылары, жол ... мен ... ... ... ... ... жерлерді
қазу, каналдардың жағаларын көтеру, жерасты ... салу және ... ... алу қажет.
Жол құрылысында материалдарды тікелей құрылыс орындарына жеткізу,
жергілікті материалдар мен ... ... ... ... пайдаланудың нәтижесінде, сондай-ақ жұмысшыларға еңбек ... ... ... ... ... және сапасына қарай есептеу
арқылы, ақауды болдырмау, құрылыс машиналары мен механизмдерін тиімді
пайдалана ... ... ... ... ... нормаға сәйкес
жұмсау арқылы өнімнің өзіндік құнын төмендетуге болады.
3. Жолдарды салу мен ... ... ... ... материалы
ретінде асфальт – бетон қоспасы қолданылады. Зерттеп отырған жол ... ... ... ... ... оның үлес ... орта есеппен
81,12 пайызды құрап отыр. Бұл материалдардың технологиялық құрамына
байланысты оларды ... ... ... орындарында ұзақ уақыт сақтауға
болмайды, яғни оларды бірден құрылысқа пайдалану қажет. ... ... ... материалдық ресурстармен үнемі әрі үздіксіз жабдықтайтын
жабдықтаушыларды таңдап алу арқылы, жол құрылысына қажетті ... ... тек ... нақты пайдалану мерімінде сатып алу қажет. Мұндай
жағдайда, біріншіден, материалдарды ... ... ... ... ... ... ... үнемделіп, материалдарды өндіріске жіберу
құжаттарының саны да ... ... ... жиі сатып алуға
байланысты олардың өндіріске жіберу бағалары ағымдағы ... ... ... ... жол құрылысы ұйымдары үшін құрылыс материалдарын, соның
ішінде асфальт – бетон қоспасын ... ... үшін «дәл ... ... қолдану ұсынылды.
4. Жолдарды салу және ... ... ... қарай олар ұзақ уақыт және кешенді ... ... жол ... ... ... ... ... және
нақты орындаған жұмыстың көлемі мен сағатын дер ... ... ... мүмкін бола бермейді. Сондықтан нақты орындалмаған ... ... ... ... ... төленуіне жол бермес үшін зерттелген жол құрылысы
ұйымында аккордтық еңбек ақы жүйесін қолдану ұсынылды.
5. Жол ... ... ... ... ... мақсатында
және саладағы жұмыс бағыттарына қарай қызметтердің өзіндік құндарын дұрыс
анықтау үшін өндіріс ... ... 900 ... ... ... ... ... ашуды ұсынамыз: 900/1 – «Жолдарды салу»; 900/2 – «Жолдарды
кұрделі жөндеу»; 900/3 – «Жолдарды ... ... 900/4 – ... ... ұстау»; 900/5 – «Жолдарды көгәлдәндіру».
Жол құрылысы ұйымдары жоғарыда аталған негізгі ... ... ... ... ... ... қызметтерін,
сонымен бірге автомобиль транспорты мен құрылыс техникаларының қызметтерін
жүзеге асырады. Сондықтан, осы ... ... мен ... ... ... 920 ... өндіріс» шотына ашылған: 920/1 – ... ... ... құм, ... және т.б. ... ... 920/2 – ... ... аралық шоттарында
және құрылыс техникаларын пайдалану шығындарының есебін 920/3 – ... ... ... ... 920/4 – ... құрылыс
машиналары мен механизмдерін пайдалану бойынша шығындар»; 920/5 – ... ... ... ... ... ... ... жүргізу
ұсынылды.
6.Жалпы жол құрылысы саласындағы шығындардың жұмсалуын және олврдың
ауытқуларын әсер етуші факторларды талдай отырып, ... ... ... арқылы, жолдарды салу және жөндеу жұмыстарын өнімділігі жоғары
жаңа технологиялардың көмегімен орындау арқылы, сондай-ақ ... ... ... тарифтік ставкалар мен разрядтарды дұрыс
тағайындаудың ... ... ... ... ... қарай тасымалдау арқылы және құрылыс материалдарының өзіндік
құндарын өсірмейтін жергілікті материалдар мен ... ... ... ... отырып, шығындардың нормадан себепсіз
ауытқуларын жоюға немесе алдын алуға мүмкіншіліктер қалыптасады.
7.Зерттелген жол ... ... ... есеп ... ... ... ... өндіріс шығындарын жоспарлау және
бақылау мәселелеріне ... ... ... ... ақ ... ... қызмет нәтижелеріне талдау жұмыстары
жүргізілмейтіні ... ... ... ... ... және ... ... үнемді пайдаланылмайды. Сондықтан
бақылауды күшейту мақсатында жол құрылысы ұйымдарында нормативтік базаларды
толықтырып, жетілдіру қажет, яғни орындалған ... ... ... үшін ... ... ... бақылау және
калькуляциялауда нормативтік әдісті қолдану ... ... ... ... әдіс ... ... ... еңбек ақы,
машиналар мен механизмдерді ... ... мен ... ... ... бірге құрылыс жұмыстарының өзіндік құндарына қосылатын
басқа да шығындардың нормалары ... – ала ... ... Жол
құрылысы ұйымдарында өндірістік шығындардың есебі мен бақылау механизмін
нормативтік әдіс арқылы ... ... ... жағдайлар, нормативтік
есеп пен бақылау ... ... ... ... ... шығындарды өңдеу, бекіту және орындаушыларға жеткізу ... ... ... ... мен ... ұйымдастыру тәртіптері
көрсетілген нормативтік есеп пен бақылау жүйесінің балама ережесі ұсынылды.
8.Жол ... ... ... шарт ... қызмет көрсететін
тәуелсіз аудитор өндіріс ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарына тікелей қатысы бар
материалдардың, еңбек ақы ... мен ... ... ... және ... жұмысына жалпы қатысы бар үстеме шығыстардың
сметада берілген нормаға ... ... ... ... ... ... және ... себептерін анықтап, пайда
болған ауытқулар бойынша құжаттардың ... ... ... ... ... қорытынды есептің соңында жол құрылысы
мен жөндеу ... ... мен ... ... ... ... және
үстеме шығындардың нормасы көрсетілген құрылыс сметасын тіркеген жағдайда
аудиторлық қорытынды есептің ... мен ... ... болады.
Жұмыстың ғылыми маңыздылығы автокөлік жолдарын салу және жөндеу
шығындарының есебі мен аудитін ... ... ... ... ... саналады. Осы жұмысты берілген ұсыныстарды автокөлік жолдары
құрылысымен қатар басқа да ... ... ... ... мен
мекемелерге, бухгалтерлік есеп пен аудит және құрылыс саласындағы
мамандарды ... ... оқу ... ... болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік
туралы » заңы өзгерістер мен ... 2007 ... 28 ... ... ... ... ... автожол саласын дамытудың 2001-2008
жылдарға арналған тұжырымдамасы туралы» ... ... 2001 ... 29 мамырдағы № 726 қаулысы // ПҮАЖ -2001 №19.-Б.
24-25.
3. «Қазақстан Республикасының халақаралық ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001жылғы 27
сәуірдегі №566 қаулысы // ПҮАЖ.-2001 №15.-Б.37-56.
4. Радостовец В.К., Бутин М.Е, ... Г.З. ... учет ... ...... Издательство «Казахстан», 1996.-344с.
5. Бухгалтерский учет в дорожных хозяйствах: Научно – методические
разработки / Под ред. В.К. ...... ... Каз ССР,
1984.–506 с.
6. Назарова В.Л. Учет и ... ... на ... и ремонта
автомобильных дорог и дорожных сооружений / ... ... ...... КазГАУ им. Т. Рыскулова, 1993.-
136 с.
7. ... Е. ... ...... ... Дороги Республики
Казахстан // Правительственный вестник, 2001. № 1.-С. 66-67.
8. Қазақстан Республикасының «Автомобиль ... ... Заңы // ... 2001. – 8 ... Тасмағанбетов Т.А. Басқарушы есеп, стратегиялық жоспарлау және талдау
(кәсіпорында басқарушы есепті құрудың метологиялық және ... Оқу ... ... ... б.
10. Николаева С.А. Особенности учета затрат в ... ... ... - ... ... и практика. – М.: Финансы и статистика,
1993.-128 с.
11. Кеулимжаев К.К., Джумагазина А.К. ... ... ... на ... // ... учет и аудит, № 6.-С.29-27.
12. Кеулимжаев К.К. Учет накладных расходов в ... // Учет ... 1999. № ... ... В.Л. Учет в ... // Файл Бухгалтера. Отреслевой
учет.-2003. № 18-24.
14. Радостовец В.В., ... О.И. ... и ... ... ...... Центр аудит Казахстан, 2000.-404 с.
15. Радостовец В.К., ... В.В., ... Т.Ғ., ... О.И.
Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп: Өңделіп және толықтырылып ...... ...... ... ... ... Основы учета в строительстве Р.К. (прак. пособие) / Под ред. ... ... ... М.И., ... А.Д. ... ... хозяйственной деятельности:
Учебник. М.: Финансы и статистика, 1997.-416 с.
18. Ковалев В.В., ... О.Н. ... ... ... М.: ... ... ... Жарковская Е.П. Анализ хозяйственной деятельности строительных
организаций. Учебник. – М.: ... ... ... ... Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия: Учебник.
– 2-е изд., испр и доп. – М.:ИНФРА-М, 2003.-400 с.
21. Кеулимжаев К.К., ... О.А. ... ... на производство
строительно-монтажных работ. // Бухгалтерский учет и аудит, 2000. №4.-
С. 25-33.
22. ... К.Ш., ... С.К., ... З.К. ... и ... ... ... Пособие. – Алматы: «Қаржы - қаражат»,
1998.-512 с.
23. Қаржылық есеп ... ... ...... ... ... ... учет / Под ред. Л.И. Хоружий и Р.Н. Расторгуевой. – ... С, ... ... ... политика предприятия (В условиях работы по МСФО) ... ... 1(162) ... 2004 ... ... Т.А., ... ... бухгалтерского учета и аудита;
Учебное пособие.- Уральск:Дастан,2001.-238 с.
27. Назарова В.Л., ... М.С. ... ... ... ... б.
28. Ержанов М.С., Даулетбеков Г.Б. и др. ... – 1: ...... ... ... ... К.Т. ... учет логистических издержек Часть 1
Учебное пособие.-Алматы: Экономика, 2006.-208с.
30. «Жібек ... ... ... ... ... ... ... мәдени мұрасын сақтау және сабақтастыра дамыту, туризм
инфрақұрылымын ... ... ... ... Республикасы
Президентінің жарғысы // Егемен Қазақстан, 2003.№.-Б-3.
31. Аксененко А.Ф. Себестоимость в системе управления отраслью: ... ... - М: ... 1984. ... ... К. ... в управленческий производственный учет. - М.:
«Аудит», 1999.783 ... В.Ф. ... ... ... - М.: ... и статистика»,
1987.— 288 с.
34. Баширов А.А. Учет издержек производства и калькулирование себестомости
в подрядном строительстве.-М.: Финансы и ... ... с.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заңды тұлғалардың табысы мен шығындарының салықтық есебі52 бет
Коммерциялық ұйымдардағы шығындар есебі мен аудиті57 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытының бу генераторының автоматтандырылуын жобалау14 бет
Ақтөбе қаласы темір-бетон дайындау зауытындағы шикізатты мөлшерлеу процесінің автоматтандырылуын жобалау14 бет
Марков құбылысы16 бет
"шжбм жағдайында оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастырудың өзіндік ерекшеліктері"5 бет
1. Тірек-қимыл жүйесі және оның жасқа байланысты ерекшелігі. 2. Баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар.3. Балалардың дене тәрбиесін ұйымдастырудың күнтізбелік жоспарын жасау5 бет
1916 ж. Ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы13 бет
1916 ж. ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы туралы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь