Азаматтық құқықтық қатынастар жайлы

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. Азаматтық құқықтық қатынастың ұғымы жəне элементтері ... ... ... ... .5

2. Азаматтық құқықтық қатынастардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15

3. Субъективтік азаматтық құқықтар мен міндеттердің
ұғымы, мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

4. Азаматтық . құқықтық қатынастардың пайда болуы, өзгеру және
тоқтатылу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28

Қолданған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Қоғамдық қатынастар - белгілі бір өндіріс тəсілі негізінде өндірісте жəне өмірде адамдар арасында қалыптасатын күрделі де сан қилы қатынастар. Философия тарихты материалистік тұрғыдан қоғамдық қатынастарды материалдық жəне идеолоғиялық деп екіге жіктеді. Материалдық қоғамдық қатынас объективті, адамдардың санасы мен еркіне байланысты емес. Материалдық қоғам­дық қатынас ішіндегі ең бастысы əрі айқындаушысы адамдардың өндірістік қатынастары болып табылады. Өндірістік қатынастар қоғамдық өндіріс процесіндегі адамдар арасындағы материалдық экономикалық қатынастардың жиынтығы. Өндірістік қатынас -қоғамдық өндірістің қажетті жағы. Жеке адам материалдық игіліктерді өндіре алмайды. Өндіру үшін адамдар белгілі байланыстар мен қатынастар жасайды, сөйтіп осы қоғамдық байланыстар мен қатынастар арқылы ғана олардың табиғатқа қатынасы болады, өндіріс орын алады.
Идеологиялық қатынастар адамның санасына байланысты бола­ды. Оның ең маңыздылары - саяси, құқықтық, моральдық, ұлттық, діни т.б. қатынастар. Қоғамдық қатынастардың барлық жиынтығы - өзара заңды байланысқан реттелген бұлжымас бір ізді жүйе. Қоғам­дық қатынастардың жиынтығынан белгілі бір ізділікті табу, оның ең бастысын, негізін анықтау. Қоғамдық қатынастардың өзара байланысын сипаттайтын заңдылықтарды ашу - ғылымның зор еңбегі. Қоғамдық өмірде қарым-қатынастар əртүрлі əлеуметтік топтар ара­сындағы қатынастар ретінде жəне сол ұжым ішіндегі қатынастар ретінде де өмір сүреді. Қоғамдық қатынастардың жиынтығы адамдар ұжымдары үшін олардың өмір сүретін белгілі бір əлеуметтік ортасы болып табылады.
Құқықтық қатынастар - адамдардың өзара əлеуметтік байланысы, қарым-қатынасы. Адамдар өмір сүру үшін, ұрпақты жалғастыру үшін т.б. басқа себептермен бір-бірімен қарым-қатынаста болады. Бұл объективтік процесс.
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы. 1-том , Ғ.Төлеуғалиев. Алматы, 2001 жыл.
2. Гражданское право: учебник под редакцией М.К: Сулейменова и Ю.Г. Васина А, 2000.
3. Гражданское право// под редакцией Ю.К. Толстого, А.П. Сергеева ч.I. 1996-1997
4. Гражданское право: Практикум. 4.1. под редакцией Н.А. Егорова, А.П. Сергеева 1997, 1997
5. Гражданское право: Пособие по изучению курса ‘‘Общая часть гражданского права’‘ / под редакцией А.Г. Диденко, Ю.Г. Басина, О.С.Иоффе А, 1999.
        
        Жоспар:
Кiрiспе.....................................................................
..........................................3
1. Азаматтық құқықтық қатынастың ұғымы жəне элементтері.................5
2. ... ... ... Субъективтік азаматтық құқықтар мен міндеттердің
ұғымы,
мазмұны.....................................................................
..........18
4. Азаматтық – құқықтық қатынастардың пайда болуы, өзгеру және
тоқтатылу...................................................................
...........................23
Қорытынды...................................................................
..................................28
Қолданған
әдебиеттер..................................................................
..................29
Кiрiспе
Қоғамдық қатынастар - белгілі бір өндіріс ... ... ... ... ... арасында қалыптасатын күрделі де сан қилы ... ... ... ... ... қатынастарды материалдық
жəне идеолоғиялық деп екіге жіктеді. ... ... ... ... ... мен ... байланысты емес. Материалдық
қоғам­дық қатынас ішіндегі ең бастысы əрі ... ... ... ... ... ... қатынастар қоғамдық
өндіріс процесіндегі адамдар арасындағы материалдық ... ... ... ... ... өндірістің қажетті
жағы. Жеке адам материалдық игіліктерді өндіре ... ... үшін ... ... мен қатынастар жасайды, сөйтіп осы қоғамдық байланыстар
мен қатынастар арқылы ғана олардың табиғатқа ... ... ... орын
алады.
Идеологиялық қатынастар адамның санасына байланысты бола­ды. Оның ең
маңыздылары - саяси, құқықтық, моральдық, ұлттық, діни т.б. ... ... ... ... - ... ... ... реттелген
бұлжымас бір ізді жүйе. Қоғам­дық ... ... ... ... ... оның ең ... негізін анықтау. Қоғамдық қатынастардың
өзара байланысын сипаттайтын заңдылықтарды ашу - ... зор ... ... ... ... əлеуметтік топтар ара­сындағы
қатынастар ретінде жəне сол ұжым ... ... ... де ... ... қатынастардың жиынтығы адамдар ұжымдары үшін олардың өмір
сүретін белгілі бір əлеуметтік ортасы болып табылады.
Құқықтық ... - ... ... ... ... ... ... өмір сүру үшін, ұрпақты жалғастыру үшін т.б. ... ... ... болады. Бұл объективтік процесс.
Құқықтық қатынас дегеніміз - мемлекеттік кепілдіктегі екі ... мен ... бар ... ... ... ... ... - құқықтық қатынастар тек нормативтік ... ... ... ... ... ... ... мазмұны, субъектілердің құқықтары мен міндеттері, дұрыс
орындалмаса жауапкершіліктің ... ... ... ... ... актілер іске асады, орындалады.
Екінші - ... ... екі ... құқықтары мен
міндеттерінің толық көрсетілуі. Бір ... ... ... ... ... тең ... ... бостандығы тең болады.
Үшінші — субъектілер өз еріктерімен, өз мүдде-мақсаттарын іске асыру
үшін ... ... ... — егер ... ... ... мазмұны бұзылса немесе
субъектілер өз ... ... ... ... мемлекеттің
қатынасуымен бұл кемшіліктер түзетіліп, ... ... ... ... ... қатынастың ұғымы жəне элементтері
Азаматтық құқық нормаларының талаптарына сəйкес туындайтын жəне бұл
нормаларға тəуелді болатын жақтар ... ... ... құқық
қатынастары деп аталады.
Адамдар өз өмірінде жəне əрекет үстінде үнемі əрқилы азаматтық ... ... ... өздерінің əрекеттерінің заң ... ... ... ... Мысалы, қайсыбір затты болсын сатып алуда
сатушы мен алушының арасында осындай қатынас туындайды. Азаматтық кодексте
көрсетілген сату-сатып алу ... ... өте ... құқықтық
қатынастар пайда болады. Бұл мəміле бойынша сатып ... ... бір ... төлеуге міңдетті, ал сатушы сатқан затты сатып алушының ... ... сол ... ... жағынан бір кемшілігі немесе сан жағынан
кемістігі болса, онда оны басқа затпен ауыстыруға, толықтыруға, ... ... ... ... міндетті жəне т.с.с.
Заңды тұлғалардың барлық істері де нақ жаңағыдай азаматтық құқық
қатынасы ретімен ... ... ... ... ... ... сату,
банк арқылы есеп айыру - осылардың бəрі де құқық қатынасын тудырады, яғни
осылардың бəрінің де заң арқылы ... ... ... ... ... ... мен элементтері: субъект, мазмұны жəне
объект
1. Құқық қатынастарын сөз еткенде, оны талдағаңда біз ... ... ... ... ... қажет. Əрбір құқық қатынастарында
қатынастың субьектілері деп аталатын қатысушылары болады. Азаматтық құқық
қатынастарының субъекгілері: жеке ... ... ... ... ... мемлекет болып табылады.
Құқық қатынастарына қатысушылардың арасында белгілі бір ... сол ... осы ... мазмұнын құрайтын олардың арасында
белгілі бір құқықтар мен міндеттер пайда болады.
Сол қатынаста құқықтар мен міндеттер не ... ... жəне ... емес ... ... ... сол нəрсе оның объектісі ... ... ... ... ... тəн ... ... мазмұны (құқықтар мен міндеттер) жəне объектілер
(құқықтар мен міндеттердің қатысы бар мүліктік жəне ... ... ... орай ... жалпы теориясының бір мәселесіне тоқтала
кетейiк. Əдетте "құқық" сөзі бір-бірімен ... ... ... шын
мəнінде мүлдем бөлек екі мағына ... ... ... ... ... ... ... нормалары" дегенге қолданамыз. Бұл сөз
тіркесіндегі "құқық" ... ... ... ... ... ... Өйткенi қажет болған жағдайда оның ... ... ... сүйенеді. Осы мағынасында қолданатын «құқықтың объективті
мағынасындағы құқық» деп немесе ... ... деп ... ... ... ... меншік құқығым бар", "Сіз бұлай ... жоқ", ... ... ... ... бар" ... тəрізді сөздерді
жиі айтамыз, ал бұл орайда кездесетін "құқық" сөзі заң ... ... ... ... ... бір ... ғана ... Бұл
жағдайларда "құқық" субъективтік ... ... ... ... ... ... тұлғаларына берген құқықтық мүмкіндіктері болып
есептеледі. Құқық қатынастарының ... ... ... ... ... ... да айтамыз. Бұл "құқық" ... ... ... ... ... ... қатысушының бірінің субъективті құқығына
екіншісінің заңдық ... ... ... үйді ... алу-
сату шартына сəйкес сатушы мен сатып алушы арасында екі бірдей ... ... ... Оның ... ... алушы үйді алуға құқылы да,
сатушы оны беруге міндетті.
3. Заңдылық фактісінің түсінігі.
Азаматтық құқық нормалары өздігінен ... ... ... ... да болсын нақтылы азаматтық құқық қатынастары белгілі
бір жағдай болғанда ғана пайда ... ... ... ... ... оның
қысқартылуы да белгілі бір жағдайға байланысты. Осындай ... ... ... ... немесе оның қысқартылуына себепкер
болатын жағдайларды ... ... деп ... ... ... тууы,
мəміленің бүлінуі т.б. заңдылық фактілер болып табылады.
Азаматтық кодексте сату-сатып алу, жалдау, мұра қалдыру жəне ... ... ... ... ... қатынастарын тəртіптейтін баптардың
болуы сол жеке тұлғалардың арасында немесе сондай-ақ заңды ... ... ... қатынастарын өздігінен тудыра алмайды. Белгілі бір
азамат пен дүкен араларында сату-сатып алу ... ... ... ... ... болу үшін сол ... ... барып бір нəрсе
сатып алуы керек, яғни ... ... алу ... кірісуі керек.
Заңдылық оқиғалар. Кейбір заңдылық фактілер осы фактілер нəтижесінде
туатын ... ... ... тұлғалардың өздерінің қалауы жəне
ниетінен тыс пайда болады. Мұндай заңдылық фактілерді оқиға деп ... ... ... 8-тармағы). Адамның өлуі, белгілі бір мерзімнің өтіп кетуі
фактілері - осылардың бəрі де оқиғалардың қатарына ... ... ... салдар, яғни белгілі бір ... ... ... əрекеттері де заңдылық факті болып
табылады (АК-тің 7-бабының 7-тармағы). Мысалы, мəміле ... ... ... ... əдейілеп зиян келтіру заң əрекеттері болып
табылады. Алайда, құқық тəртіптері тұлғалардың жүріс-тұрыстарының бəріне
бірдей заң ... деп ... ... ... ... көбі
құқық үшін бейтарап əрекеттер, бұл əрекеттер ... ... да, ... де. Кісі ... ... ... ... отырғанда, жазатын мақаласын ойланып отырғанда, кəдуілгі жағдайдағы
оның қызметтері құқық шеңберінен тыс жатады.
Заңда, заңдылық ... бар деп ... ... ... ... кездеседі жəне белгілі белсенді бір түрінде - ... ... ... сөз түрінде, сондай-ақ жəне əрекеттен бой ... ... ... ... жəне ... ... (құқыққа сыйымды жəне құқыққа сыйымсыз
əрекеттер). Көбіне-көп жағдайларда құқықтар мен ... ... ... ... ... ... пайда болып өзгертіліп немесе
қысқартылып ... ... ... ... ... ... ... табылады. Белгілі бір құқықтық нəтижелер тудыру ниетімен істелген,
ерік берілген, заңды əрекеттерге мысал бола ... ... ... мен ... тұлғалардың азаматтық құқықтары мен міндеттерін
белгілеуге, ... ... ... ... ... ... ... ( АК-тің 4-тарауы).
Мəмілелермен қатар, тікелей құқық жəне міндет туындасын деген ниетпен
істелмеген, бірақ құқық қатынастарының пайда ... ... оның ... болып табылатын сан түрлі əрекеттер болады. Мұндай əрекеттерге мысал
болатындар: некелесу, əдеби шығарма жазу, ... ... ... ... тəртібінде тыйым салынғандықтан ... ... ... ... қатынастарын тудырады. Мəселен, АК-тің 917-
бабында ... ... ... ... жеке ... не ... ... занды
тұлғаға зиян келтіруші сол зиянды ... ... ... Зиян ... ... ... болғандықтан, яғни зиян келтірушіні азаматтық
жауапқа тарту салдарын ... ... ... ... ... өтеу
міндеті, ол зиян келтірушінің еркіне байланыссыз болады.
4. Заттар - азаматтық құқық қатынастарының объектілері.
Азаматтық құқық қатынастарының ... деп ... ... жəне
мүліктік құқық), жұмыс пен ... ... ... ... ... (мəселен атау) мен интеллектуалды меншікті, яғни
əдеби шығарма, өнертабыс жəне тағы басқаларын ... Тап осы ... ... ... ... тоғысады жəне де ... ... ... ... ... ... алғаңда,
азаматтық құқық қатынастарының объектілерінің негізгі бөлігін заттар
құрайды. Зат деп ... ... кез ... объектісін айтамыз.
Заттардың заңдық тағдырында оның ... мен ... ... ... ... ... да азаматтық құқықта заттарды ... ... түрі ... азаматтық айналымдағы қатысына орай шектеулі айналым
қабілеттігіне байланысты ... ... ... жəне ... шығарылған деп бөлінеді. ... ... ... олардың иелері өзгеге еркін түрде бере алады, сөйтіп, ол ешқандай
шектеусіз қолдан қолға өте ... ... ... ... ... ... емін-еркін қатысады. Айналым қабілеттілігі ... ... ... қатысушылардың белгілі бір бөлігіне қатысты,
немесе айналымы ерекше тəртіппен жүзеге асады. Осы ... ... ... Оған у, ... ... ... ... металдар мен
тастар, мəдени жəне тарихи ескерткіштер, тағы басқалары жатады.
Сонымен, ... заң ... ... ... ... шығарып
тастайды. Өйткені, оның өзі мемлекеттің немесе басқа тұлғалардың өзгеге
беруге болмайтын жеке дара ... ... ... ... ... оған ... ... су жəне басқа бірқатар объектілерді жатқызуға болады.
Заттарды бөлінетін жəне бөлінбейтін деп ... ... ... ... ... ... қасиетінен, бастапқы сапасынан
айырылмайды. Мысалы, бір бөлке нанды алайықшы, оны қанша ... ... ... ... қалады емес пе. Ал бөлінбейтін заттарды бөлсеңіз пайдаға аспай
қалады. Егер отырғышты арамен екіге жарып кесіп тастаңыз, онда ол ... ... ... ... ... заттық мəні мүлікті болу
кезінде айқын көрінеді.
Заттар ... ... ... ... жəне ... ... ... заттар деп бөлінеді. Заттар ... ... ... бүтіндей бір тобына, тектесуіне қарап бөлінеді.
Бірінші жағдайда ... ... ... деп, ... ... тектес
қасиеттеріне қарай белгіленген заттар деп атайды. Жекеше белгіленгені тек
басқасына емес, тек сол заттың өзіне тəн. ... оған ... ... немесе көйлектің өзіндік үлгісі жатады. Зат сол жекеше ... бір ... ... ... ... айқындалады, ал басқа ретте
даралық сипатқа ие.
Заттар ... жəне ... ... бөлінеді. Оның
қозғалмайтынына жермен тығыз байланысы бар жер учаскелері, учаске ... ... ... жəне ... ... олар ... ... асуына орай жерге елеулі залал келтірмей бөліне алмайды. Сондай-ақ
Азаматтық ... ... ... ... əуе жəне теңіз кемелері мен
ғарыш кемелерiн объектілерін де жатқызады. Себебі олар ... ... ... ... жасау арқылы қолданылады. Осындай аса қымбат
саналатын объектілерді пайдалану белгілі бір ... ... ... ... ... ... құқық мемлекеттік тіркеуден міндетті
түрде өтуі тиіс. Дəл сол сияқты мемлекеттік тіркеуге қозғалмайтын ... ... де ... ... бұл ... ... талаптарынан шығып
кететін жағдайларды да кездестіреміз. Мəселен, автокəсіпорын қозғалатын
мүлік болып есептелгенмен тіркеуге ... ... ... ... ... ретінде
мүліктің (заттың) ерекше түрі ... ... Ал ... негізінен
алғанда қозғалмайтын мүлікке жатады. Мүліктік кешен ретінде ... ... ... ... барлық түрі енеді. Ол тек қажетті
объектілерді ғана ... ... жер ... ... ... ... болып көрінетіндерді өзіне қаратып алады, тіпті жеке ... ... ... болып табылатын керек-жарақ, құрал-жабдық,
шикізат, өнім, тіпті талап ету құқы да, қарыз, ... ... жəне ... бəрі-бəрі одан іргесін аулақ сала алмайды. Демек, егер ... ... онда оның иесі ... ... ... қарамағындағы барлық
мүлікті беруге тиіс. Тек сатып алушымен келісім арқылы мүліктің бір бөлігін
(мысалы, шикізат ... ... ... ... ... ... зат жəне басты зат. Дербес пайдалануға келмейтін, тек басқа
затпен (басты) ғана бірге пайдалануға болатын ... ... ... ... ... ережеге сəйкес қосалқы зат басты заттың зандық ... ... Енді ... зат пен қосалқы затқа мысалдар келтірейік: құлып ... есік пен ... үй мен ... Егер сіз үйді ... алу ... ... онда оған үйді есігімен, құлпысымен, сондай-ақ кілтімен
сатылады деп ... ... жоқ. ... ол ... зат пен ... ... бағынады. Сатушы есіктің құлпын алып қойса, онда ... ... ... қоюды талап етуге құқылы. Кей жағдайда сатушы мен сатып ... ... ... шарт ... ... ... басты заттан белуге
мəмілеге келе алады.
Жаңа Азаматтық кодекс азаматтық құқық объектілерінің ... да ... Егер ... ... ... оған ... жөніндегі
жалпы ереже қолданылады. Құқықты жүзеге асыру кезінде жануарлармен ізгілік
принциптеріне қайшы келетін қатал да ... ... орын ... ... ... ... қосымша түсіндірме жасауды ... бұл ... ... жан-жануарлардың бəріне қатысты ма, əлде тек
үй жануарлары туралы ғана ма? Қоян мен ... ... ... ... ба? ... ... ... меншік иесі мұндай мүліктерді басқара алмайды
емес пе...
Сондай-ақ жануарға "қатал қарау - ... ... орай оған ... ... шегі ... ... бұл да оңай ... емес. Өйткені,
ғылыми тəжірибеге байланысты жануарларды азаптауға, тіпті өлтіруге тура
келеді, онда ... ... Бұл ... ... тек ... ... ... байланысты шығарған шешімі ғана жауап бере алады.
Затқа ақша, валюталық құндылықтар, сондай-ақ құнды қағаздар ... ақша ... ... ... зат ... ... Тек оның
көрініске қойылғандары ғана оған кірмейді. Қазақстанның барлық аумағында
теңге занды ... ... ... ... Ол банкнотта көрсетілген
бірлікте ~ 100 теңге, 500 теңге жəне т.с.с. бағаланады. Шетелдік ... ... тек ... ... ретте жүзеге асады.
Валюта құндылығына қымбат бағалы металдар, қымбат бағалы тастар[1] ,
шетелдік валюта, шетелдік банктік кірістер, ... ... ... Олармен келісім жасау 1996 жылы 24 желтоқсанда ... ... ... ... ... заңымен жүзеге асады.
Бірақ валюталық ... ... ... ... ... ... жалпы
негізде қорғалады.
Құнды қағаздар да зат түрiне жатқызылады. Құнды қағаз дегеніміз
белгіленген ... мен ... ... ... ... ... құқықты орнататын, оны ... өзін ... ... іске ... ... болып табылады. Демек құнды қағаз ... ... ... ... та қоса ... ... ... осы
ерекшеліктерімен қарыз алғанда берілетін қолхат есебінде əрекетке түседі.
Оның соңғысы мүліктік талапты куəландыруға ... ... ал оны ... талапты қоюда басқа куəларды алға тартуға кедергі жасамайды. Құнды
қағаз ... ... ... ... ... бірден-бір
құжат болып есептеледі.
Ол белгіленген жəне міндетті өлшемдерді (реквизитті) ... ... ... жалпы ережеге сəйкес коносамент жарамды болуы үшін оның
белгіленген өлшемі болуы шарт. Онда ... ... ... бір соманы
төлеуге деген ұсыныс, оны кімнің төлейтіндігі, атауы, төлемді төлеу мерзімі
мен ... ... ... ... бойынша кімнің төлем ... ... ... мен орнын көрсету, коносаментті ... ... ... қамтылады. Осылардың біреуі болмаған жағдайда
коносамент жарамсыз болып танылады.
Құнды қағаздарды бір ... ... бiр ... ... ... ... ... қағазда қамтылған құқықтардың бəрі екiншi тұлғаның қарауына
өтеді.
Қазіргі кезде құнды қағаздың негізгі түрлері деп ... ... ... акцияны, жинақ жəне депозитивті сертификаттарды
айтамыз.
Құнды қағаз ретінде облигация оны шығарушы ... көп ... ... ... иесі белгілі бір тəртіппен есептелген оның номиналды бағасы
мен пайызының сомасын ала ... ... ұтыс ... ... ... ... акционерлік қоғам түсірген пайданың ... ... алу ... бекітеді, сондай-ақ оған бұл қоғамның басқару
ісіне ... ... ... ал ... ... ... кезде оның
пайдасының бір бөлігін меншіктену құқығына ие болады. Банктің ... ... ... ... ақша ... ... бір ... өткен соң
оны пайызбен алуына құқық береді.
Құнды қағаздар мынадай үш түрге ... ... ... ... Оның ... ... бір адамға беріледі əрі ондағы құқықты тек
өзі ғана жүзеге асырады. Оған мəселен, ... жəне ... ... ... түрі де ... бір ... беріледі, бірақ ол бұл қағазды
басқа біреуге бергенде бергені туралы оған жазады (индосаменттік жазу). Ал
ол өз ... бұл ... ... ... бере ... ... ... түрі
оны көрсетушіге беріледі, яғни оны көрсеткен адам ондағы құқыққа ие ... ... жəне ... ... ... ... (эмиссия) тəртібі мен оны ұйымдастырып
шығарушылардың (эмитент) жауапкершілігі ... ... ... ... түрлері
Азаматтық-құқықтық қатынастардың нормалары реттейтін объектіге қарай
азаматтық-құқықтық қатынастардың мынадай түрлерін ажыратады:
1) мүліктік қатынастар;
2) ... ... ... ... емес ... мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес ... ... ... ең ... ... болатындықтан, азаматтық-құқықтық қатынастардың басым бөлігі
мүліктік сипатта болады. Мүліктік ... ... ... ... мен ... ... ... табылады. Меншік
қатынастары, мүліктің бір тұлғадан екінші тұлғаға өтуіне (сатьш ... займ және ... ... жасайтын қатынастар мүліктік азаматтық-
құқықтық қатынастарға жатады. Интеллектуалдық ... ... ... ... байланысты мүліктік емес ... ... ... ... ... ... қызметтің нәтижелеріне құқық мүліктік емес сипатта болады
(авторлық ... ... қол ... ... жене ... ... ... тұлғалардың пайдалануы ақылы негізде жалпы ереже бойьшша жүргізіледі,
осының салдарынан аталған құқықтық қатынастар мүліктік емес ... ... ... ... ... ... жеке ... қатысты
материалдық емес құқықтар мен игіліктер — ар-намыс, қадір-қасиет, ... және ... ... ... ... жоқ ... ... қатынастардың объектісі болып табылады.
Абсолюттік және салыстырмалы азаматтық-құқықтық қатынастар.
1) Абсолюттік құқықтық қатынастарда құқық ... ... ... ... ... ... тобы қарсы
түрады, мұндай құқықтық қатынастарда іс жүзіңде өркім және
барша жұрт міндетті болып шығады. ... ... ... ... ... жатады, мұнда меншіктің
субъективтік құқығына барлық үшінші тұлғалардың бүл құқықты
бүзбау, оны жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... нақты адам (адамдар)
міндетті болып табылады.
2) Салыстырмалы құқықтық қатынастар құқық берілген тараптың ... ... да ... ... байланыстырады, яғни
дербестелген болып табылады. Мәселен, зиян келтірген ... ... ... ... ... алушы өзі сатып
алған заттың қүнын төлеуге міндетті. Кез ... ... ... ... алуы ... ... мұндай құқық
субъектісіне оны кез келген адамның бұзуынан қорғау құқығы
ұсынылады. Мәселен, автордьщ шығармасьша қол ... ... ... адам ... ... ... құқықты міндетті
адам ғана бүза алады. Мердігер атқарған жұмыстың ақысын талап
ету құқығъш тек ... ... бұза ... ... ... нақты адамдар тарапынан болатын құқық
бұзушылықтан қорғаумен ... ... ...... ... ... ... қатынастар заттық және міндетгемелік азаматтық-
құқықтық қатынастар ... ... ... ... ... берілген субъектінің затқа өзінің
әрекетімен ғана жүзеге асатын құқығы ... ("өзі ... ету" ... құқықтың субъектісі өзінің затқа деген мүддесін басқа адамдардың
көмегіне жүгінбестен, затқа тікелей өсер ету ... ... ... ... ... ... ... заттық құқықтық қатынастар болып
табылады. Меншік иесі өзіне тиесілі затты иеленуге, пайдалануға және ... ... ... ал міңдетті субъектілер — қаңдай да бір әрекетгер
жасамауы тиіс, оларға меншік ... өз ... ... ... ... жөнінде енжар міндет жүктеледі.
Міндеттемелік құқық субъектісінің затқа деген мүддесі ... ... бір ... ... жолымен қанағаттандырылуы ... ... ... ... ... адам ... ... бір әрекетгер жасауды талап етуге құқылы ("бөгде әрекет" құқыгы).
Мәселен, сатып алушы сатушьщан өзіне ... ... ... ете ... ... оны сатуға, яғни белгілі бір өрекеттер жасауға міндетті.
Зат қашан да заттық құқықтық қатынастардың ... ... ... ... ... ... — зат болмауы мүмкін. Мысалы,
баспа мен ... ... ... ... ... жөніндегі шарттан
туынцаған құқықтық қатынастың объектісі зат емес, интеллектуалдық қызметтің
нәтижесі — ... ... ... ... ... ... мен міндеттердің ұғымы, мазмұны.
1. Біз жоғарыда айтып өткеніміздей, ... ... ... оған ... міндеттер кез келген құқық ... оның ... ... да түп ... ... ... ... құқықтардың
сипаты олардың саралауы арқылы көрінеді. Біріншіден, абсолюттік ... жəне ... ... ... ... Ал ... айырмашылығы
неде? Оларға тəн ортақ қасиет аталған ... ... ... ... ... байланысты мəселе деуге болады. Кейбір құқықтар азаматтық
айналымға ... ... ... де бұл ... ... ... ... етіп міндеттейді. Бұл құқықтар жөнінде үшінші тараптағылардың
бəрі де міндетті субъект ... ... ... ... абсолюттік
(шексіз) құқық деп аталады. ... ... ... - ... ... ... болмасын бұзуға болмайды, сондықтан бұл құқық қандай ... ... ... ... Мұндай құқыққа жататындар - меншік құқығы,
авторлық жəне тағы басқалар.
Абсолюттік азаматтық құқық мазмұны ... ... ... ... бұл ... ... ... болатын бір ғана белгілі жақ
немесе бірнеше белгілі жақтар. Бұл ... сол ... ... ... ... ... ғана күші бар, сондықтан бұл міндетті бұзатын тек
солар ғана. Мысалы, мəмілелерге ... ... бəрі де ... болып табылада. Бұл құқықтарды орындауды мəмілелер бойынша сол
міндеттерді ... ... ғана ... ... ... ... затты
беру, белгілі бір жүмысты орындау, т.с.с. міндеттер.
Екінші саралау азаматтық құқықты ... жəне ... ... ... құқық деп заттар жөнінде туатын ... ... ... иесі өзінің осы құқығын басқаның көмегіне мұқтаж болмай-ақ,
тікелей іске асыра алады. ... ... ... бастысы - меншік
құқығы. Енді мынадай мысалға жүгінейік, меншік құқығы затқа тəн, сондыңтан
да зат ... ... ... иелігінде болады, меншік иесі мен ... ... ... ... жоқ. ... алушының затқа құқығы
міндеттемелік деп бағаланады. Ол затты тек сатушының, яғни міндетті ... ғана ала ... ... ... - абсолюттік құқық, ал
міндеттемелік құқық - арақатысты құқық болып табылады.
Енді ... ... ... ... ... құқық мүліктік жəне
мүліктік емес деп бөлінеді. Бұл жөнінде біз 1 ... ... ... ... ... ... ... құқықтарын емін-еркін қолдана
алады. Дегенмен де заң ... ... ... ... шектерін
айқындайды. Біріншіден, оның азаматтық құқығын басқа біреуге қасақана залал
келтіру үшін пайдалануына тыйым салады, сондай-ақ өзге де ... ... ... ... ... жол бермейді. Мұндай құқықтарды өзге
біреуге ... ету үшін ... ... сот ... ... бе,
мүмкін емес пе, айта қою қиын. Ал ... ... ... бас ... пайдалануының өзге түрлеріне келетін болсақ, ол азаматтық құқықтарды
жүзеге асыруды шектеуде ескерілген. ... ... ... ... ... ... ... бас пайдасы үшін жолсыз
əрекеттерге баруына тосқауыл қоюдан ... ... ... ... ... ... тек бір-екі фирманың ғана тауар алу мүмкіндігінен
көрінеді. ... ... өзін ... қоюы деп оның ... ... ... ... айтады. Бұл өзі кеңінен тараған
құбылыс.
Бұзылған немесе дауға түскен азаматтық құқық ... ... ... сот əртүрлі тəсілдерді қолданады.
Құқықты тану. Бұл жағдайда сот ... ... ... ... екендігін,
кімнің құқығына жөнсіз қиянат жасалғанын анықтайды. Мұрагерлік жөніндегі
дауда мұрагердің ... ... ... мойындамаса, онда сот
мұрагерлікке құқықты тану жөнінде шешім ... ... ... ... жəне ... ... ... оның
бұзылу қаупін туғызатын əрекеттерге тыйым салу. Оған мысал ретінде затты
заңсыз иеленушіден алып беру ... ... оны ... заңды иесіне
қайтаруды айтуға болады. Егер сіз затыңызды жоғалтып алып, оны біреуден
көрсеңіз, сот ... əлгі ... ... ... өтеу. Егер тараптарға оның құқығын бұзу арқылы ... онда ол ... ... ... ... ... талап етуге құқылы.
Залал бұл арада келтірілген материалдық зиянның ақшалай көрінісі ... ... ... ... ... ... екі ... - нақты нұқсан келтірілген залал, яғни мүліктің жоғалуы
немесе зақымдануы, немесе бұзылған құқықты қалпына келтіруге ... ... - ... ... ... (айырылып қалған пайда), яғни
дағдылы айналым ... оның ... ... бірақ алынбай қалған
табыстарды егер ол түскен болса, онда құқық бұзылмаған болар еді. Айталық,
автокөлік ... ... ... ... ол бір апта ... ... Автопарк бұл орайда залалдың екі түріне де ұшырайды: оның
бірі нақты залал - яғни жөндеуге кеткен ... ... ... - ... ... яғни ... таксидің жөндеуде тұруына байланысты босқа
кеткен уақыттан түспей қалған кіріс сомасы.
Міндетті заттай орындатуға ұйғарым шығару. ... ... ... ... ... ... ... сондықтан да ол құқығын
бұзушыдан келген залалды сол күйінде қалпына келтіруді ... ... ... ... ... теледидарыңыз кепілдік мерзім ішінде істен шығып қалса,
онда оны алған жерден ауыстырып беруді талап етесіз, сөйтіп міндетті ... ... ... ... ... етуге қақыңыз бар.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің жаңа нұсқасы бұрынғы
кеңес өкіметінің заңында ... ... ... ... ... ... ... Айталық, оған мемлекеттік өкімет билігі
органның, өзге де ... ... ... сай ... ... ... осы органдардың лауазымды адамдарының əрекеті
(əрекетсіздігі) салдарынан азаматқа ... ... ... ... Қазақстан Республикасы немесе тиісінше əкімшілік-аумақтық бөлінісі
өтеуге тиіс. ... ... ... ... тəсілдерді соттар жиі
қолданады.
Азаматтық кодекс материалдық емес игілікті, ... емес ... екі ... қарастырады.
Моральдық залалды өтеу. Моральдық залал деп азаматтардың материалдық
игілігі болып саналмайтын жəне мүліктік емес құқығын бұзу ... оған ... ... залал келтіруді айтады. Оған мысал ... ... ... ... тыс ... ... ... оның атын жамылып жарамсыз
қылықтар жасауды жəне т.с.с. келтіруге болады. Азаматтың талабы бойынша сот
құқық ... ... ... ... ақшалай өтеуді міндеттей алады.
Мұндай өтемнің көлемін сот қана ... Бұл бір ... ... ... да емес, өйткені, залалдың көлемін анықтауда белгілі бір қойылған шек
жоқ. Ол үнемі ... ... келе ... ... жəне ... ... қорғау. Азамат пен
ұйым ... ... ... жəне ... ... ... ... теріске шығару үшін сотқа жүгінеді. Сотқа жүгіну
ондай мағлұматтарды таратушы адам əлгі ... ... сай ... ... ... ... ... Егер мұндай мағлұматтар бұқаралық
ақпарат құралдары ... ... ... онда сол ... ... ... мағлұмат тегін түрде теріске шығарылуға тиіс. Егер
аталған мағлұматтар ... ... ... болса, бұл ... ... сай ... туралы тиісті адамға міндетті
түрде хабарлана отырып, мұндай құжат алмастырылуға ... кері ... ... ... ... ... ... мағлұматтар арқылы өзіне
келген залалды (моральдық зиянды) өтеуді талап етуге қақысы бар.
Егер мұндай мағлұматтарды кім таратқаны ... ... ... ... оның шындыққа жанаспайтындығын дəлелдеу жөнінде сотқа ... ... ... ... оны ... ... ... өтеледі.
Енді тағы бір тəсіл - өзін-өзі қорғауға тоқтала кетелік. Осы сөз
тіркесінің өзінен көрініп ... ... пен ұйым ... ... өзі
қорғайды. Бұл орайда өзін-өзі ... тек ... ... жəне ... жоюға ғана бағытталуы тиіс. Тəжірибеде ... ... ... Мысалы, телефон станциясы абонентті көрсетілген қызметке төлемді
үнемі уақтылы төлемегені үшін байланыс жүйесінен айырып тастайды.
4. Азаматтық – ... ... ... ... ... және ... ... ұғымынан бұл — құқыққа қабілетті адамдар
арасындағы заң нормалары ... ... ... ... ... шығады.
Құқықтық қатынастар тууы үшін құқықтық норма болуы тиіс, ал ол осы ... ... және оның ... бола ... ... ... ... болуын көздейді. Алайда мұндай мән-жайлардың
болуы өзінен-өзі белгілі бір ... ... ... бір ... ... ... Бұл — оның ... ... ... ... ... ... ... болуы үшін нақты адамдар арасында нақты
құқықтар мен міндеттер туғызатын нақты мән-жайлар қажет ... ... ... немесе тоқтату үшін де осыңдай
мән-жайлар қажет болады.
Мұдай мән-жайларды заңдық фактілер деп атайды. Өзіндік адрес иесі ... ... ... ... фаюі ... да ... бағытты болады.
Сондықтан оны құқықтық қатынастардың ... ... деп ... болады.
Сонымен, заңдық факті дегеніміз - заң құқықтық қатынастардың пайда
болуын, өзгеруін немесе тоқтатылуын онымен байланыстыратын ... ... ... ... ... Алайда бұл бапта аталған
заңдық фактілердің тізбесі ... ... ... ... ... ... құқықтың негізгі принциптерінің бірі
болып табылатындықтан ("заңда тікелей тыйым сальшбаган нәрсенің ... ... олар ... үшін азаматтық құқықтар мен міндетгерді түзе
алады, яғни 7-бапта ... ... ... заңдарда тыйым салынбаған
өздерінің тікелей өрекетгерімен азаматтық-құқықтық қатынастарға түсе алады.
Мысалы, ... ... ... келісім заңда тікелей аталмаған, оған
тыйым да ... ... бұл ... азаматтық құқықтар мен міндеттер
туғыза алады.
Құқықтық қатынастардың тууына себепші болатын ықпал ету тетігіне қарай
заңдық фактілер мынадай топтарға бөлінуі ... ... ... ... осы ... ... ... үшінші
тұлғалардың іс-әрекеттері; оқиғалар.
Нақты жігерлі мінез-қүлық актілерін ... деп ... ... немесе заңсыз іс-өрекеттер болуы мүмкін. Заңды іс-әрекеттер өзара
құқықтық қатынастардың пайда ... ... ... - ... ... оның ... - шарттар. 147-бап заңда тікелей көзделген мәмілелер
(шартгар) туралы (мысалы, сатып алу-сату, мердігерлік, тасымал және ... ... ... ... мәмілелер (шартгар) туралы баяндайды.
Құқықтық нәтижеге жетуге тікелей ... ... ... ... оны ... іс-әрекеттер (мысалы, үй
тұрғызу, кітап ... ... ... ... ... фактілер болуы
мүмкін.
Үшінші тұлғалардың мақсатты іс-әрекеттері ... да ... тууы ... ... бұл — ... акт ... ... иесі-
мемлекетгің мүлікті бір мемлекеттік мекемеден екіншісіне беруі). Соттың
құқық белгілейтін ... де ... ... ... Заңдық фактілердің
бұл түрінің ерекшелігі - олардың жігерлі іс-әрекеттері арқылы ... ... ... ... ... ... қатысушылары больш
саналмайды.
Азаматтық-құқықтық қатынастарды туғызатын іс-әрекетгер заңсыз, яғни
заңда тікелей тыйым салынған іс-әрекеттер болып ... да ... ... ... ... ... үшін үнамсыз болғанымен, осыған
қарамастан, оларға басқа түлгалардың келтірген залалын ретке ... ... ... қатынастар пайда болады. Мысалы, бөтен мүлікті
бүлдіру не оны ... ... ... 7-бабы оқиғаларды, яғни қатысушылардың ... тыс ... ... да ... фактілерге жатқызады. Мұнда, ең алдымен,
табиғи фактілерді атау ... ... ... ... кеткен сақтандырылған
мүліктің қүнын төлеу міңцетін туғызатын найзағайдан өрт ... ... және ... ... адамдардың іс-өрекетгері құқықтық қатынастарға
қатысушылар үшін объективті оқиға болуы мүмкін (мысалы, ... ... ... өртеуі өрт қоюшының жөбірленуші үй иесімен құқықтық қатынасы үшін
заңсыз әрекет және үй иесінід сақтавдыру компаниясымен ... ...... ... ... фактілердің ерекше түрі — мерзімдер оқигаларға жуықтайды
(мерзімдер туралы ... ... ... ... ... ... жету үшін ... заңдық
фактінің пайда болуы да жеткілікті. Мөселен, бөгде мүлікті бүддіру кінәлыға
залалдың орнын толтыру міңдетін туғызады. Басқаша ... ... бір ... ... ғана құқықтық нәтижеге қол жетеді. Мысалы,
сатып алу-сату шартын жасасып, іс ... ... ... — бір мезгідце
немесе бірінен соң бірі жасалатын екі өрекеггің нәтижесінде сатьш алушьща
сатып алатъш ... ... ... ... ... Кейде үш, терт, бес және
одан да көп заңдық фактілердің жиынтығы ... ... ... ... ... ... жиынтықты әдетте іс жүзівдегі немесе заңдық қүрам деп
атайды.
Заңдық күй деп аталатын жағдайды заңдық ... ... ... болады. Бір реттік актілерді жасамаудан емес, заң құқықтық маңыз
беретін тұлғаның немесе затгьщ белгілі бір ... ... іс ... ... байқалатын мән-жайларды заңдық күй деп түсіну керек.
Мысалы, қайтыс болған адаммен жақын ... ...... ... пайда болу негіздерінің бірі.
Заңдық күйдің заңдық факті ретінде маңызды ерекшелігі бар: ол құқықтық
қатынастарды өз бетінше ... ... және ... бұл
мақсат тек басқа фактілердің қосымша пайда болуынан жүзеге асады. ... күй ... ... ... ... ... бола алады.
Құқықтық қатынастарға қатысушылардың еркіне тәуелді болумен қатар,
заңдық фактілер ... ... ... ... белгілі бір топтарға
бөлінуі мүмкін. Заңдық ... ... ... ... ... қарай оларды құқықты туғызатын, құқықты тоқгататын және құқьисгы
өзгертетін фактілерге бөлуге болады. ... ... ... мұндай заңдық
байланысы (шарт, зиян келтіру) ... ... ... ... ... әкеп тірейді. Екіншісі (мерзімінің өтуі, ...... ... ... өкеп ... ...
қалыптасқан құқықтық қатынастардың мазмұнын өзгертуге себетпі болады.
Заңдық факіілер өздерінен ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда мүмкін болатын құқықтық сал-дардың мазмүнын заң
айқындап береді. Мысалы, зиян келтіру оны келтірушінің заңмен ... ... ... ... ... Зиян ... фактісі заңның нақты
заңдық қатынастағы уйғарымдарын тек ... ... ... ... ... ... фактілер деп атайды. Бұлардан өзгеше, құқықты
қалып-тастырушы заңдық фактілер құқықтық қатынастардың тууына себепші болып
қана қоймастан, сонымен ... ... ... ... ... мазмүын
айқьщцауға да жөрдемдеседі. Мысалы, мүлікті сату жөніндегі ... ... заң ... ғана ... ... ... мен сатып
алушы арасьшдағы шартгың талап-тарына да байланысты. Құқықты ... ... бұл ... жөнінен құқықтық нормаларға үқсайды, бірақ
одан мәнді айырмашылығы - құқықтық қатынастардың мазмүнын жал-пылай емес,
жеке-дара анықтайды.
Заңдық ... ... ... мен ... ... ғана
құқықты қалыптастырушы фактілерге жатқызуға болады. Әлбетге, олар ... ... ... бір шектерде ғана, ол ... ... ... тыйым салуына қайшы келмейтін шектерде ғана
анықтай алады.
Азаматтық құқықтың ... ... және ... кейбір
түрлерін міндетті тіркеу секідді заңдық фазсгілер түрінің ерекше маңызы бар
(АК-ның 118 және ... ... ... ... ... ... туғызбайды, өзгертпейді және тоқтатаайды, ... бұл ... ... ... тоқтатылуын аяқтайды. Құқықтың өзі тіркеуге жетпей
тұрып-ақ қорғауға мұқтаж болады, бірақ ол ... ... ... ... мүмкін емес. Осыған дейін қажет болатын заңдық ... ... ... ... ... адам оны тіркеуге қарсылық
білдіретін жағдайдың өзінде де құқықты тіркеу оны ... бір ... етуі ... жүргізілуі тиіс.
Қорытынды
Азаматтық құқық нормаларының талаптарына сəйкес туындайтын жəне бұл
нормаларға тəуелді болатын жақтар ... ... ... ... деп ... ... қатынастарының белгiлерi:
Бірінші - азаматтық құқықтық қатынастар тек нормативтік актілер
арқылы ... ... ... ... ... ... ... субъектілердің құқықтары мен міндеттері,
дұрыс орындалмаса жауапкершіліктің түрлері көрсетіледі. Азаматтық ... ... ... ... іске асады, орындалады.
Екінші - қатынастың субъектілерінің екі жақты құқықтары мен
міндеттерінің ... ... Бір ... ... ... жағының
міндеттеріне сəйкес, тең келеді. Субъектілердің бостандығы тең болады.
Үшінші - субъектілер өз еріктерімен, өз мүдде-мақсаттарын іске ... ... ... - егер ... нормативтік актінің мазмұны бұзылса немесе
субъектілер өз міндеттерін дұрыс, ... ... ... бұл кемшіліктер түзетіліп, жауапкершіліктің түрін анықтауға
тиіс.
Қорыта келе ... ... ... де зор ... келедi;
Азаматтық құқық нормалары өздігінен азаматтық құқық қатынастарын
тудырмайды. ... да ... ... азаматтық құқық қатынастары белгілі
бір жағдай болғанда ғана ... ... ... ... ... ... ... да белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... немесе оның қысқартылуына себепкер
болатын жағдайларды заңдылық фактілер деп атайды.
Қолданған әдебиеттер:
1. ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû» Êîíñòèòóöèÿñû- 30 ... ... ... Ðåñïóáëèêàñûíû» Àçàìàòòûº êîäåêñi. (Æàëïû,Åðåêøå
á¼ëiì).: 2000 ... 1 ... ... ... ìåí ... í½ñºàñû –Àëìàòû: Æåòi æàð¹û, 2000.
3. Қазақстан ... ... ... 1-том , ... 2001 ... Гражданское право: учебник под редакцией М.К: Сулейменова и ... А, ... ... ... под ... Ю.К. ... А.П. ... ч.I.
1996-1997
6. Гражданское право: Практикум. 4.1. под ... Н.А. ... ... 1997, ... ... право: Пособие по изучению курса ‘‘Общая часть
гражданского права’‘ / под редакцией А.Г. ... Ю.Г. ... А, ... ... бұйымдар жəне қымбат бағалы металдар мен тастардан ... зат ... ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық - құқықтық қатынастар15 бет
Азаматтық іс жүргізудегі құқықтық қатынастар3 бет
Азаматтық іс жүргізушілік құқықтық қатынастар және олардың субъектілері6 бет
Азаматтық құқықтық қатынастар41 бет
Азаматтық құқықтық қатынастар туралы22 бет
Азаматтық құқықтық қатынастардағы мәмілелер64 бет
Азаматтық құқықтық қатынастардағы субъектілердің алатын орны мен өзара байланысы107 бет
Ақпарат азаматтық-құқықтық қатынастар объектісі ретінде9 бет
Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй қатынастары азаматтық құқықтық қатынастар түрі ретінде86 бет
Азаматтық іс-жүргізу құқық қатынастарының алғышарттары23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь