Ұлыбритания

Ауданы – 244,1 мың км. кв.
Халқы – 58,8 млн. адам (1997 ж.)
ЖІӨ - 1,1 трлн.долл. (1997 ж.)
Бір адамға шаққандағы ЖІӨ - 19 мың. долл. (1997 ж.)

Ұлыбритания – экономикалық қуаты бойынша әлемде жетінші орында (АҚШ, Қытай, Жапония, ФРГ, Үндістан және Франциядан кейін). Ұлыбритания өндірістің капиталистік тәсілінің отаны болып табылады. XVIIғ. буржуазиялық революция Ұлыбританияны басқа еуропалық елдермен салыстырғанда капитализмнің ертерек дамуына жол ашып, ол кең және бай отарларды иеленіп озат теңіздік державаның құрылуына мүмкіндік жасады. Қазіргі уақытта көптеген отарларынан айырылғанымен, Ұлыбритания территориясында 6 млн. халқы бар және 14 тәуелді отар аймақтарын бақылап отырған аймақ. Одан басқа, 1931 ж. құрамына Ұлыбританияның бұрынғы 53 доминионы мен отарлары енген Ұлттардың Достастығы (1947 ж. бастап – Достастық) құрылды.
Ең ірі империя бола отырып XIX ғ. ортасында әлемдік өнеркәсіп өндірісінің жартысын өндірді, ал XX ғ. басында көшбасшы жағдайынан айырылса да, қазіргі уақытта ең жақсы дамыған индустриялдық державалардың бірі. Әлемдік өнеркәсіптер өндірісінің үлесі Ұлыбританияда келесідей тәртіппен өзгерді: 1820 ж. – 50%, 1900 ж. – 25%, 1937 ж. – 14%, 1990 ж. – 6,4%, 1996 ж. – 6 %.
Мемлекет ҒЗТКЖ (НИОКР) (1996 ж. ЖІӨ 2,2 %) шығынының үлесі бойынша алғашқы орындарының біріне, ал 1901 – 1995 ж.ж. кіріс мөлшері бойынша 2- ші орынды иеленіп отыр. Нобель сыйлығы бойынша АҚШ – тан кейінгі (АҚШ – 179, Ұлыбритания – 70, ФРГ – 59, Франция – 24, Жапония – 4) орында. Аймақта Оксфорд 1167 ж., Кембридж – 1209 ж. құрылған - олар әлемнің көне университеттерінің бірі.
Ұлыбританияда ұзақ уақыт бойы негізгі жанармай көмір (1273 ж. бастап қолданылды) болған, ал 1970 ж. ортасынан Солтүстік теңіздің қайраңындағы кен орыдарын игеруіне байланысты мұнайгаз өндіретін елге айналып, мұнайды экспорттады. 1956 ж. Камбриде әлемдегі бірінші АЭС «Колдер – Холл» салынды, сондықтан Ұлыбритания 1970 ж. дейін атом энергиясын өндіруі бойынша көшбасшы мемлекеттерінің бірі болған еді, бірақ Солтүстік теңізде мұнай мен газдың ашылуынан кейін атом энергиясына қатынасы өзгеріп, ол дамуын мүлдем тоқтатты, қазіргі таңда елге 27% электр энергиясын өндіретін 14 АЭС жұмыс істеуде.
Еуропада Ұлыбритания ауылшаруашылық өндірісінде ең жоғары дамыған мемлекеттерінің бірі.
Урбандалу деңгейі – ең жоғары көрсеткіштерінің бірі – 89 %. XIX ғ. ортасына таман мемлекет халқының жартысынан астамы, ал XX ғ. – 75% қалада шоғырланды.
Географиялық жағдайы. Ұлыбритания – Еуропаның солтүстік - батысында орналасқан аралдық мемлекет. Оның территориясы Ұлыбритания, Ирландияның солтүстік – шығыс бөлігі мен жақын жатқан аралдар (Шетланд, Оркней, Норманд, Гебрид және т.б.) тобынан құралған. Оны Еуразиялық континенттен Ла – Манш және Па – де – Кале бұғаздары бөліп
        
        Ұлыбритания.
Ауданы – 244,1 мың км. кв.
Халқы – 58,8 млн. адам (1997 ж.)
ЖІӨ - 1,1 ... (1997 ... ... ... ЖІӨ - 19 мың. ... (1997 ж.)
Ұлыбритания – экономикалық қуаты бойынша әлемде жетінші орында (АҚШ,
Қытай, Жапония, ФРГ, ... және ... ... ... ... ... ... болып табылады. XVIIғ. буржуазиялық
революция Ұлыбританияны басқа еуропалық ... ... ... дамуына жол ашып, ол кең және бай отарларды иеленіп
озат теңіздік ... ... ... жасады. Қазіргі уақытта
көптеген отарларынан айырылғанымен, Ұлыбритания ... 6 ... бар және 14 ... отар аймақтарын бақылап отырған аймақ. Одан
басқа, 1931 ж. құрамына Ұлыбританияның бұрынғы 53 ... мен ... ... Достастығы (1947 ж. бастап – Достастық) құрылды.
Ең ірі империя бола ... XIX ғ. ... ... ... ... ... ал XX ғ. басында көшбасшы жағдайынан айырылса
да, қазіргі уақытта ең ... ... ... ... бірі.
Әлемдік өнеркәсіптер өндірісінің үлесі Ұлыбританияда келесідей тәртіппен
өзгерді: 1820 ж. – 50%, 1900 ж. – 25%, 1937 ж. – 14%, 1990 ж. – 6,4%, ... – 6 ... ... (НИОКР) (1996 ж. ЖІӨ 2,2 %) шығынының үлесі бойынша
алғашқы орындарының ... ал 1901 – 1995 ж.ж. ... ... ... 2- ... ... отыр. Нобель сыйлығы бойынша АҚШ – тан кейінгі (АҚШ – 179,
Ұлыбритания – 70, ФРГ – 59, ... – 24, ... – 4) ... ... 1167 ж., ... – 1209 ж. ... - олар ... көне
университеттерінің бірі.
Ұлыбританияда ұзақ уақыт бойы негізгі жанармай көмір (1273 ж. ... ... ал 1970 ж. ... ... ... ... орыдарын игеруіне байланысты мұнайгаз өндіретін елге айналып, мұнайды
экспорттады. 1956 ж. Камбриде ... ... АЭС ...... ... Ұлыбритания 1970 ж. дейін атом энергиясын өндіруі ... ... бірі ... еді, ... ... ... ... мен
газдың ашылуынан кейін атом энергиясына қатынасы ... ол ... ... ... ... елге 27% электр энергиясын өндіретін 14 АЭС жұмыс
істеуде.
Еуропада Ұлыбритания ауылшаруашылық ... ең ... ... ... ... – ең ... көрсеткіштерінің бірі – 89 %. XIX ғ.
ортасына таман мемлекет халқының жартысынан астамы, ал XX ғ. – 75% ... ... ...... ... - ... ... мемлекет. Оның территориясы Ұлыбритания, Ирландияның
солтүстік – ... ... мен ... ... ... ... ... Гебрид және т.б.) тобынан құралған. Оны Еуразиялық континенттен Ла
– Манш және Па – де – Кале ... ... ... ... мен ... Аймақтың жер бедеріне адыр ... ... мен ... ... тән, ... ... ... таулар
Пенин таулы массиві (орташа биіктігі 500 800м.) елдің орталық , ... ... ... таулары (Ұлыбританияның ең биік шыңы – 1343 ...... ... алып жатыр. Жалпы жер бедері ауылшаруашылық қызметі үшін
өте ... ...... ... және ... Солтүстік –
Атлант жылы ағысының әсеріне байланысты қысы – жұмсақ (қаңтардың орташа
температурасы +3...+ 6 С), ал жазы ... емес ... ... ... С) ... келеді. Оңтүстік - батыс желдерінің басым
болуы жауын – ... ... көп ... ... және ... 1600 - ден
– 800 мм -ге дейін). Осындай климаттық жағдайлар, әсіресе шығыс жағалаулар
бойымен қоңыржай белдеуінің мәдени ... ... ... ... өзендер ағып өтеді (ең маңыздылар Северн– 354
км және Темза – 340 км). СЭС ... үшін ... ... ... өзендер пайдалынады. Кейбір аудандарда, әсіресе оңтүстік– шығыста
шаруашылық әрекетінің шоғырлануына байланысты су ... ... 350 км. ... созылып жатқан жасанды каналдар транспорт ... ... ... ... ... ... ... мұнда құба және сұр құба топырағы тән олар
құнарсыздығымен ерекшеленеді. Ұлыбританияда ... ... ... ... ... атқаратын орман ресурстары (ормандылығы 9 %) өте ... Ағаш ... ... ... ... ... ... әртүрлі кездеседі, бірақ ұзақ ... ... ... ... ... сарқылуына әкелді. Ақырғы он
жылдықта Солтүстік теңіздегі мұнай мен ... ... ... ... ... ... ... елдердің ішінде Ұлыбритания
Норвегиямен бірге мұнай және газдың ірі өндірушілері мен ... ... ... қоры 2,9 ... т., ал ... – 7 ... 1975 ж. ... 62 кен орындарында ... ... ... ... ... ... Ниниан, Пайпер, Берил, Статфьорд
және т.б. кеніштері ең ірілері болып табылады.
Дәлелденген газ қоры 1,9 ... куб ... ал ... – 3,8
трлн.куб метрді құрайды; Леман, Индефатигэйбл, Хеветт және т.б. ... ... ... ... 1960 ж. ... газды игере бастады.
Ұлыбританияда дәлелденген көмір қоры – 45 ... т ... – 190 ... т ... ... ... және ... Уэльс негізгі ірі көмір бассейндері болып табылады.
Темір рудаларының қоры 5 млрд. т ... ... ... ... (28 %) ... аз кездеседі. Негізгі темір рудаларының
кен орындары Нортгемпширде орналасқан. Түсті металл рудаларының ... ... ... ал ... ... бөлігінде қорғасын – мырыш пен
мыс кездеседі. ... ... ... ... ... ... және
қажеттіліктерді қамтамасыз етпейді. Минерал – ресурстардың кедейлігі
импортқа ... ... ... ... саны ... ... 17 –ші, ал ... ФРГ – дан кейінгі орынды алып отыр. 2010 ж. ... ... ол ... адамға жетуі мүмкін. Ел халқының 83 % Англияда, 5% - ... 3% ... ... 9 % – Шотландияда шоғырланған. Ақырғы он жылдықта
демографиялық ... ... және оған ... ... өсімнің төмендігімен
сипатталады: 1000 тұрғынға туу – 13, өлім – 11, ал табиғи өсім – 2 ... ... жас ... егде жастағылар саны өссе, ал ... саны ... ... ... (16 ... дейінгі балалар
халықтың 19 %, ал 65 – тен жоғары ... ... – 16 % ... ... ... ... өмір сүру ұзақтығының көбеюіне байланысты: еркектер
үшін – 74, ал әйелдер үшін – 79 жас. Еуропада 1000 ... 6 ... ең ... ... бірі – ... ... ... миграция халықтың динамикасына маңызды әсер етпейді.
XVII ғ. ірі отарлық империяның өмір сүруі миграцияның дамуын анықтады. ... ... (1836 – 1936) ... 11 млн. адам ... Соғыс
уақытынан кейін «ақыл – ой (ми) ағымы» деп аталатын жаңа құбылыс ... 1980 жж. ... ... ... 1993 ж. елден 213 мың адам кеттті.
Екінші дүние жүзілік соғысқа дейін ... ... ... ... ... – 1960 ж.ж. ... тез ... жұмыс күштерінің азаюына әкеп
соқтырды, сондықтан жаппай иммиграцияның басталуына көз салды. Негізінен
деңгейі ... ... ... ... ... ... ... және т.с.с аймақтардан келді. 1993 ж. мемлекетке 209 мың. адам ... ... 5% ... ... ... бөлігі Үлкен Лондонда
шоғырланған.
1991 ж. ...... ... ценз ақ тұрғындар (94,5 %) мен
басқа этникалық топтарды анықтады: негрлер, үндістер, ... және т.б. (5,5 %). ... ... ұлттық құрамы келесідей
көрсеткіштермен берілген: ағылшындар – 80%, шотландықтар - 10%, ирландықтар
– 2,5%, валлилықтар – ... ... ... салыстырғанда Ұлыбританияда халық біршама
тығыз шоғырланған (1 км. кв. - қа - 241 адам, ЕО ... ... ... 153). Ең жоғарғы тығыздық көрсеткіші - Англияда (1 км. кв. – қа 373
адам), ал ...... (1 ... – қа 67 ... ... - ... ... деңгейі біршама жоғары мемлекеттерінің бірі,
қала халқының үлесі – 89% құрайды.
Статистика қалалық және қалалық емес ... деп ... ... ... ... ... (1 – кесте)
Кесте -1
Ұлыбританияның қалалық тұрғындары.
| ... | ... ... млн. адам |
| ... ... | 7,6 ... ... ... |2,6 ... ... |2,6 ... ... ... |2,1 ... ... |1,7 ... ... |1,5 ... Йоркшир (Шеффилд) |1,1 ... ... |1,1 ... ... ... ... 1960 жж. қала халқы тезірек өсті.
Қалалардың орталық бөлігіндегі тұрғындардың кетуінен ... ... ... саны ... негізгі орталығы Лондон ... ... 1851 ж. 128 мың адам ... ал қазіргі уақытта – 5 мың
адам шамасында. Лондонның қазіргі шекараларының ... ... ... адам ... 1970 жж. ... және қалалық емес тұрғындарының
саны азая бастады. ...... ... ... үшін ... ... Ол ... 1970 жж. доминанттық роль атқара бастады.
1981 ж. – дан бастап агломерацияның соңғы уақытына ... ... ... ... ... ... – 5% азайды. Алайда соңғы жылдары
оңтүстік және оңтүстік – ... ... ... ... байланысты Үлкен Лондонның халық санының өсуі байқалды. Қалалық
емес тұрғындардың саны қарқынды көбейе ... ... ... ... ... еңбекшілер құрады (90
% - дан жоғары). Шаруалар, қолөнершілер, ұсақ ... және т.б. ... ... ... ... ... байлығының 50 % - нан астамы элиталық
қоғамға (халықтың тек 1 % ... ірі ... ... ... ... ... өндіріс саласына– 30%, ал қызмет
көрсету саласына – 70% ... ... ең көп ... тілдердің бірі – ағылшын, 400 млн. – нан астам
халық үшін бұл – ана тілі ... ... ... негізгі діні болып
есептеледі, сонымен қатар пресвитериан және ... де кең ... ... 1970 ж. басында Ұлыбританияда өнеркәсіп
өндірісі мен Батыс елдеріне экспорттауы 7% ... (1960ж 12%). ... ж.ж. ... даму қарқыны азайса (3 % шамасында), ал 1970 ... ол ... ... ... (2,2 %). Ұлыбритания өмір сүру ... ... ... ... ... ауысты: ФРГ мен ... 20 – 25 % ... ... 1970 ж. ... ... ... қатты құлдырауымен сипатталды. 1979 ж. өнеркәсіптің өндірісі 17%
түсіп, жұмыссыздар саны күрт өсті.
1979 ж. ... ... ... ... экономика түбірімен
өзгеріске ұшырады. Өнеркәсіптің басты салаларына салықтар ... ... ... ... ... ... ... базасы негізінде британ экономикасы жақсара түсті. Ауыл
шаруашылығын ( меншіктік өндіріс ел ... ... 80 % ... ... ... ... қолдау үшін дәстүрлі үлкен көңіл
бөлінді. Экологиялық мәселелр маңызды орын алды. Қолданылған шаралар ... ... ВПК ... ... ... 3 – ... иеленді. Әрбір
салаларда барлық құралдардың шамамен 33 % электрондық ... 16% ... ... 20 - 24 % - ... ... 8% ... машина құрылысына бағытталған. Ұлыбритания – ... ... ... да озат ... бірі («ролл – ройс» және
«ягуар» маркалы машиналардың 70% экспорттайды). ... ... ... әкеп ... (1993 ж. 10,3% - нан 1998 ж. 5% - ... ... 20% ... үлесіне тиеді (орман, балық және орман
шарушылығына - 2%, ал қызмет көрсету ... - 70%). 1990 ж. ... және ... ... ... саласы тезірек дамыды. Жалпы
шаруашылыққа қарағанда, өндірістің өсу ... ... ... ... жеке салалары біркелкі дамыған жоқ. Мұнайгаз өндірісінің маңызы 1,5
есе өссе (1997 ж. ЖІӨ үлесі – 2,5%), ал ... ... 2 ... ... ... ролі ... ... (1990 ж. 23,2% - дан 1997 ж. 21,4%
- ға дейін); бірақ оның ... ... ... ... ... ... құралдар, резинотехникалық бұйымдар және пластмасса
өндірісі табыстырақ ... және орта ... ... секторлары Ұлыбритания
экономикасы дамуының негізгі сипаты болып табылады. 1990ж. ортасында ... ... 36% және ... айналымының 21% ұсақ бизнес үлесіне тиді.
Отын – ... ... ... энергоқажеттілігінің 30% -
көмір, 62% - мұнай мен газ, 8% - атом және ... ... ... ... ... ... ... экономикасында дәстүрлі көмірдің
маңызы кенет төмендеп кетті. Көмір өндірісінің ең биік шыңы 1913ж. – ... ... ал ... таңда тек 48 млн.т ... ... ... ... 10% - ға ... ... Ұлыбритания оның
көп бөлігін импорттайды (1994 ж. – 15 млн.т).
1975 ж. дейін мұнай өндірісі тек ... ... ... дүние жүзілік соғысқа дейін ... ... 150 мың т. ... 1975 ... ... ... мұнайын игере бастады және
әлемнің мұнай өндіруінде алдыңғы қатарлы елдерінің біріне айналды. ... млн. т ... ... сондықтан осы көрсеткіш бойынша Ұлыбритания
алдыңғы он мемлекеттің құрамына ... ... ... мен ... Голландиямен біріккен «Роял Датч ... ірі ... ... табылады. Негізінен ЕО елдерімен (Франция, Италия,
Нидерланды, ФРГ – дан) мен АҚШ – тан ... ... 80 ... ... ... өңдеу өндірісінің қуаттылығы шамамен 100 млн. т құрайды.
Әкелінген мұнаймен бұрынғы ... ... ... ... ... ... Пембурк (оңтүстік – батыс жағалау), Стэнлоу (Манчестер каналында),
Тиспорт (Тис өзенінің сағасында), Шелл – ... ... ... ... компаниясына жататын қуаттылары Саутгемптонде
орналасқан. Өзіндік мұнаймен жұмыс ... жаңа ... ... пен ... ... шығанағы) болып табылады. Шетланд
аралындағы шағын Салом – Во мекені ... ... ... ... 2,5 км. – ге ... жатқан теңіз құбырлары ... ... ... ғ. ... 1960 ж. ... ... ... газ өндірілген.
Қайраңда өндірістік газдың игерілуі 1967 ж. басталды. 1995 ж. 65,5 ... метр газ ... осы ... ... әлемде Ресей, АҚШ, Канада және
Нидерландыдан кейін 5 - ші орынға иеленді. Өзіндік игеруінің ... ... ... ... бір ... теңіз
газқұбырлары арқылы магистраль сызығы Лондон – Ланкаширге және ... ... ... ... 3 ... куб ... ... жж. ортасында Ұлыбритания 300 млрд. кВт/сағ. ... ЖЭС ... ... ... ... электроэнергияның
70,3%, АЭС - да – 27,7 %, ГЭС - да – 2% өндірілді. 1970 ж. ... ... ... әлем елдерінің көшбасында тұрды, бірақ мұнай мен
газдың игерілуіне байланысты оның маңызы айтарлықтай төмендеп ... ... ролі ... маңызын жойды, тек Шотландия мен Солтүстік
Ирландияда оның шағын станциялары бар. ... ... ... ... ... ... жүйенің құрамына енеді.
Қара металлургия – Ұлыбританияның ең ескі салаларының ... ... АҚШ, ... ... және ... ... қатарымен
металл өндіру бойынша алғашқы бестікке кіріп, олар ... ... ... ... ... он жылдықта бұл саланың маңызы төмендесе де, ол ағылшын
өндірісіндегі базалықтың бірі болып қалып отыр.
1990 жж. ... ... ... 17 ... ... Оның ... негізінен ЕО мемлекеттеріне экспорттап, олардан ... Отын ... ... ... кокс ... ... ... де өсуде. Темір рудаларының кен орындары жоғары дәрежеде сарқылған,
сондықтан оның 80% Канада, Бразилия және ... ... ... ... ... ... тәуелді.
Қара металлургияның отаны Мидленд болып табылады, оның өзіндік
шикізат пен отынның базасы негізінде Бирмингем, ... ... ... ... құю зауыттары салынды. Ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... ... отын мен шикізатқа
ауысқаннан кейін портты қалаларда ірі кәсіпорындар құрылды, олар: ...... ... мен ... ... ... Порт ... Глазго ауданында және т.б. Соғыс уақытынан кейін бұл ... екі ... ... 1960 жж. қара ... сол уақытта қазіргі кезде де басты ... ... Стил ... ірі ... компания құрылды. Модернизацияның
екінші кезеңі 1970 жж. энергетикалық ... ... ... ... орталықтарында көптеген кәсіпорындар жабылды
(Нортгемптонде, Корбиде және т.б.). 1980 ж. ... ... ... ... ... Стил ... - әлемнің төртінші
болат құю компаниясы (1988 ж ... ол ... ... пен
прокаттың шамамен 75% өндіреді.
Түсті металлургия негізінен импорттық шикізатпен жұмыс істеуге ... рет ... ... ... ... ... ... тек
қалайы, алюминий, мыс өндірісінде басым). Импорттық шикізатқа тәуелділігі
жоғары ... ... ... көп ... ... ... Уэльс,
Ланкашир және т.б. атырауларының порттарында өндіріледі. Шотландияның жақын
орналасқан төрт ГЭС - да ... ... ... ... ... ... Линмут пен Англси аралындағы Холхихед атом станцияларының маңызы
жоғарырақ.
Машина ... – ел ... 45% ... етіп және ... ... ... ... өндірістің жетекші саласы. Өндіру
деңгейі бойынша әлемде АҚШ, Жапония, ФРГ мен ... ... 5 – ші, ... ... ... ... Еуропада тек ФРГ - дан кейінгі
орынды алып отыр.
Ұлыбритания – ... ... ... ... ... ... Станок жасауда да маңызы дамуда.
Транспорттық машина жасау ұзақ уақыт бойы өндірістің көш басшы
саласы ... ... еді, ... ақырғы он жылда оның маңызы төмендеп кетті.
Автомобиль жасау жетекші салаларының бірі болып қалып отыр, ... ... ... ... ... қуатты. Әлемнің ірі ... ... ... ... (БМВ филиалы, ФРГ), «Форд»
(«Ягуарды» қосқанда, АҚШ), ... ... ... ... ... (Франция), «Хонда», «Ниссан» және «Тойота» (Жапония). Ағылшын
автокомпанияларының ішінде «Ролс – ... пен ... ... ... иеленіп отыр. 1996 ж. Ұлыбританияда 1,9 млн. ... ... ... ... ... Ұлыбритания автомобиль
өндіруі бойынша ... ... ... ФРГ, ... ... кейінгі орында. 600 мыңнан астам ... ... ... ... ... ... Ковентри, Дерби, Бристоль,
Ливерпуль, Оксфорд және т.б. сол ... ірі ... ... ... ... – елдің ең көне салаларының бірі, Ұлыбритания 1965 ж.
дейін әлемнің көшбасшысы болып қалып отырған, ал ... ол ... ... ... мен газ кен орындарының игерілуіне байланысты бұл саланың
дамуына жол ашып, мамандандырылған кемелер мен бұрғы платформалар ... ... ... ... ... ... Гринок)
өндіріліп, негізінен жолаушылық кемелер шығарылады. Басты мамандануы – ... ... ... ... ірі ... ... 40% - на дейін) –
Тайнсайд (Сандерленд пен Саут – Шилде). Басқа ... ... ... Портсмут, Плимут, Белфастты атап кетуге болады.
1980 - 1990 ж.ж. ... ... ... нәтижесінде Ұлыбритания
ғылыми сиымдылығы үлкен, әсіресе электрондық өндірісте дамудың маңызды
нәтижелеріне жетті. Ол ... ... ... 8,5% ... электрондық өндірісте (35%) НИОКР – ға шығын үлесі бойынша
Еуропада 1- ші ... ... ... компьютере лимитед» («Ай – Си –
Эл») компаниясы ЭЕМ- ң ... ... ... ... 1990 ... ... электроникамен жабдықталу деңгейі ... ... ... бірі ... Байланыс және қызмет көрсету салалары
компьютерлендірудің жоғары дәрежесіне жетті. Әртүрлі мақсатта қолданылатын
жартылайөткізгішті құрал - жабдықтарды ... мен ... ... ... ФРГ – дан ... 2 - ші орынға иеленді. Радтоэлектрондық
жабдықтардың өндірісіне маңызды көңіл бөлінуде, оның ... ... ...... ... «Бритиш телеком» компаниясы ... ... ... аса қуатты ақпараттық ... және ... деп ... ... ... ... ... аэрокосмостық өндіріс салаларында да мықты ұстанымға
иеленіп отыр. Әскери - өндірістік кешеннің өнімін өндіру ... ... ... ... ... ... «Бритиш аэроспейс»,
«Дженерал электроник» және «Ролс - ... (АҚШ – та- 10, ...... – 1). Олар авиациялық двигательдерді, ... ... ... ... өнімді, сонымен қатар жаңа технологиялардың бұйымдарын
өндіру ... ... ал ... ... ... (Бристоль,
Лондон), орталықта (Дерби) және кейбір басқа аудандарда құрылған.
Химиялық өнеркәсібі – соғыс уақытынан кейін жақсы ... келе ... ... ол ... ... ... электроникадан кейінгі 2 - ші
орынды алып отыр. Оның шикізат базасы толығымен өзгеріп, коксхимия өнімдері
негізін ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Салалалық құрылымда органикалық химия синтезі ... ... ... өндірістің масштабы бойынша ел Еуропада (ФРГ және
Франциядан кейін) 3 - ші ... ... ... ... ... ... ... және әлемнің жетекші химиялық корпорацияларының
ішінде 6 - шы орынға иеленген, «Империэл кемикл индастриз» ... ... ... болып табылады. Бұл сала үшін жоғары экспорттық ... ... ... ... ... әр ... бояғыштың жаңа
түрлері, пластмасса, ... ... ... ... кеңейіп,
фармацевтика қарқынды дами түсті (ел оның әлемдік экспортының 12% береді).
Соңғы жылдары импорттық ... ... ... ... кеңейді. Елдің оңтүстік - шығысы химикат өндірісінің ірі ауданы
болып табылады, мұнда көшбасшылық жағдай ... ... ... ... ... фармацевтика) мен Фолиге (органикалық синтез химиясының
салаларына маманданған) тән. Мұнайхимиямен бірге ... ... ... ... ... мен ... де қалыптасқан. Негізін мұнайхимия
құрайтын солтүстік - шығыстағы ... ... ... ... ... ... істейді. Шотландиядағы Грейнджмутте мұнай өңдеу
базасы негізінде мұнайхимия ... ... ... болды;
Хамберсайдтегі Иммингем өндірістің жаңа аудандарының бірі болып табылады.
Тоқыма өнеркәсібі Ұлыбританияның өнеркәсіптік дамуында көрнекті роль
атқарған ең ескі ... ... 1920 ж. ... ол ... ... ... иеленді: Англия бұл кезеңде әлемдік экспорттағы мақта
- маталардың шамамен 2/3 ... және сала ... 4/5 ... ... ... ... тоқыма өнеркәсібі әлі күнге дейін ... ... ... болып қалып отыр. Өндірістік
революциясының кезеңінен тоқыма өнеркәсібінің ... ... ... ... - батыс Англия (Ланкашир бүкіл өндірістің 23 %
береді), ... ... (жүн ... ... орында), Шығыс Мидленд
(трикотаж өндірісі), Шотландия және ... ... оның ... ... ... ... және жүн маталармен салыстырғанда химиялық талшықтар
шикізаттың құрылымында өспелі ... ... ... сипатталады.
Манчестер, Лестер, Лондон, Престон, Болтон және т.б. ірі ... ... ... ... ... ЕО ... экспортталады.
Ұлыбританияның ауыл шаруашылығы - әлемде ең ... және ... ... ... қатынастардың өзгешелігі - жерді
жалға берген ірі жер ... ... ... ... ... ... ... жерлердің 2/3 сатып алынған және фермерлердің
меншігі болып табылады. ЖІӨ - гі ауыл ... ... ... ... Өңделетін жер 11,3 млн.га, жайылымдық пен шабындық - 5,8 млн. га
аумақты алып жатыр, ал ... ел ... 77% ауыл ... ЖІӨ - гі ауыл ... ... ... ... (1990 ж.
1,9% - дан, 1997 ж.1,6 % - ға дейін). Аграрлық секторға маңызды ... ... оның ... ... ... ... ... және жалпы өндірістің ... ... ең ... ... ... ... 1 га ... өнімнің бағасы
бойынша ел әлемде Жапония, Швейцария, Нидерланды, Бельгия және ФРГ - ... 6 - шы ... (1725 ... болса, бірақ бір ауылшаруашылық жұмыскер
тамақтандыратын (95) адамдар саны бойынша әлемде Жапониядан ... 2 - ... ... ... Мемлекетте 244 000 фермерлік шаруашылық бар.
Ұлыбританияда XX ғ. соңында ауыл ... ... (2- ... - өзі ... ету шамамен 80% құрады (соғясқа дейін тек 1/3 ... - ... ауыл ... ... түрлерімен өзін - өзі қамтамасыз ету, %
| Өнім | 1985ж. | 1995 ... Ет | 99 | 100 ... |97 |96 ... және сүт ... |100 |99 ... |69 |71 ... |104 |121 ... |92 |98 ... шаруашылығында мал шаруашылығы (барлық өнім бағасының 80%)
өсімдік шаруашылығына қарағанда ... ... ... ... ... мал шаруашылығының әртүрлі салаларымен маманданған, ол ... ... ... ... ... пен ... күшті шоғырлану байқалып
отыр. Сүтті және етті - ... ... ... ... ... ірі мүйізді
малдардың шамамен 12 млн. бастары ... ... ... етті - ... (43 млн. бас), шошқа (шамамен 8 млн. бас) және құс ... да ... ... Шотландия, Уэльс пен Солтүстік Ирландия мал
және қой шаруашылығының басты аудандары болып ... ... ... ... және оңтүстік - батысында шошқа және құс шаруашылық өндірісі дамыған.
Өсімдік шаруашылығында астық шаруашылығы ... ... ... ... ... орынды бидай (60%), екіншіні - арпа (37%), ... ... сұлы алып ... 1996 ж. ... ... ... 16 млн. т
құрады (әлемде АҚШ, Ресей, Түркия және Пәкістаннан кейін 5 - ші ... - ... ең ... ... бірі - 72,7 ц/га. Ең ... елдеріне жыл сайындық экспорт шамамен 3 ... ... ... ... үшін 6 млн.т арпа және 0,1 млн.т сұлы
өндіріледі. ... ... ... ... ... ... 393 ... қант қызылшасы (жалпы жиналуы 8 ... ... ... ... мен ... - ... өндірісі жақсы дамыған. Барлық
шығыс жағалауының ... ... ... негізгі аудандары
орналасқан.
Транспорт. Ұлыбританияда жоғары дамыған транспорттық ... бар, ... ... ... ол ЕО - ң ... ... ... тұтастықты құрай бастады. Теңіздегі мұнай мен газ кен
орындарының игеріле басталуына байланысты 1970 жж. ... ... ... өзгерістер болды: негізгі бөлігі су асты болып табылатын,
құбырлардың дамыған жүйесін жасады.
Ұлыбританияның аралдық жағдайы барлық сыртқы ... 98% - ... ... ... ... ... роль ... Флотта
жолаушыларға қарағанда жүк тасымалы басымырақ: танкерлер, рефрижераторлар,
ағаш өнімін тасмалдағыштар, кен тасмалдағыштар және т.б. 1990 жж. ... ... ... шамамен 550 млн.т жүк ... Жүк ... 1 ... ... 36 және жүк ... ... 10 ... астам 13
порттар есепке алынған. Лондондық (аванпорт Мэдуэймен қоса жүк ... ... ... және ... ірі ... ... табылады. Елдің ірі мұнай
құюшы порттары - Саллом Во (40 ... ... - ... (35 ... (32 ... Иммингем (20 млн.т); Тюрт - Толбот (11 млн.т) және
Редкар ірі тонналы кен тасымалдағыштардың ... ... ... ... жүк - ... ... табылатын Лондон мен Англияның солтүстік
- шығысындағы және де ... ... ... және ... ... аралығында каботаждың көп бөлігі тасымалданады. Саудалық флотта
жоғары техникалық деңгей тән.
Автомобильдік транспорт ішкі тасымалдауда жетекші орын алады ... млн.- нан ... ... ... ... ... ... - 22 млн.). Елдің 68% отбасыларында автомобильдері бар,
соның ішінде 23% - да екі немесе одан да көп. ... ... ... ... 400 мың км. ... ... 1825 ж. ... темір жолдар
салына бастады және XIX ғ. оның 90% төселді. Қазіргі уақытта автомобильдік
бәсекеге байланысты темір жолдар ... (1960 ж. - 30 мың км., 1995 ... 16 мың км.), ... ролі ... барады. Халықаралық жолаушылар
тасымалдауында әуе транспортының ролі ... ... ... ... -
әлемде ең ірілердің бірі.
Сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... басты ролді сауда атқарады. Сыртқы
саудалық айналым шамамен 470 млрд. долл. құрайды ... ... - 17 ... ЕО ... ... енгеннен кейін еуропалық мемлекеттер оның
басты саудалық серіктестері болды: экспорт ЕО елдерінің ... 53% ... ... - 14%. ФРГ (13,2%), АҚШ (12,6%), ... (10,2%) ... (7,3%) ... импорттаушылары болып табылады. Экспорттық
құрылымында ... ... ... ... ... 1970 жж. ... ... айналды. Таяу уақыттан бастап Ұлыбритания астық дақылдарын
да экспорттай бастады.
Импорт ЕО елдерінің үлесіне 51% ... ал ... ... ... ФРГ (15,2%), АҚШ (11,9%), Франция (10,5), ... (6,8%) ... ... ... ... ... ... құрылымында
сонымен қатар дайын өнім басым болып келеді, шикізат және ... ... - дан ... Ұлыбританияның ЕО елдерінің құрамына енгенге дейін ролі
маңызды болған ... ... ... ... ұшырады. Бұл
елдерден әкелінген азық - түліктердің, көптеген шикізат түрлерінің мөлшері
қысқарды. Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... түсім жалғасуда: Үндістан мен Шри -
Ланкадан шай (Ұлыбритания тұрғындардың жан ... ... ... ... 1 - ші орында), Пәкістаннан мақта және ... ... ... ... ... 50%). Сауда Ресей және шығысеуропалық елдерімен
онша ... ... ... ... ... бірі ... ... Ол әлемнің қаржылық орталығы ретіде көрнекті роль ... ... 20 ірі ... ... ... - ... ... пен «Вестминстер Бэнк», олар сәйкесінше 7 - ші және 17 - ... ... ... ... Ұлыбританияның сегіз экономикалық аудандары
бөліп көрсетілген: Англияның төрт ... ... ... ... Йоркшир), Солтүстік аудан, Шотландия, Уэльс және Солтүстік
Ирландия (Ольстер).
Оңтүстік ... ең ірі және ... ... ... ... мұнда ел территориясының 26 % - на оның ... 40 % ... ... 33 % ... және 40 ... шаруашылық өнімдері өндіріледі. Дәл осы жердің айналасында
британ мемлекеттері қалыптасқан, ... ... және ... ... бар астана орналасқан. Аудан табиғи және транспорттық ... ... ... ... осы ... ... көпір» басталады.
Әсіресе жаңа және жаңашыл салаларда оның үлесі өте ... ... ... ... ... ... және т.б. жетекші
ролді атқарады). Ү л к е н Л о н д о н ... ... ... ... оның ... шекараларының орталық бөліктерінде
шамамен 2,5 млн. халық тұрады (Үлкен Лондон халқының 37%). ... - ... ... ... әлемнің басты саудалық
жолдарында оның порттарының орналасуына және Еуроазиаттық континентке
жақындығына ... ... ... ... себеп болды.
Лондонның порты XIX ғ. соңына ... ... ... бәсекелестік емес
жағдайға иеленді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... порттық, әрі қаржылық орталығы болып қалып отыр.
Темза өзенінің бойында шамамен 50 км. - ге ... ... ... ... ... ... ... Аванпорттар арқылы (Ричмонд, Тилбюри, Дартфорд
және т.б.) химиялық өнеркәсіпке, ... ... ... ... ... кәсіпорындарына және т.б. шикізаттар әкелінеді. Үлкен Лондон - барлық
өспелі қызмет көрсету салалары, ғылыми - зерттеу ... ... де ... ... жұмыс күштері шоғырланған орталық. Өнеркәсіптік
қызметінің ... ... ... ... ... ішінде Саутгемптон
(мұнай құюшы порт), Портсмут (маңызды әскери - ... ... ... ... және ескі ... ... - О к с ... р д және К е м б р и д ж. ... ... ... ... ... және т.б.). Ауданның ауыл ... ... ... ... мал шаруашылығы, бақ өсіру, көкөніс өсіру, қант қызылшасы
мен астық дақылдардың өндірісі.
Мидленд екінші маңызды экономикалық ... ... ... ... 10% - на ... 15% шоғырланған және өнеркәсіптік өнімнің
20% - нан атамы өндіріледі. Аудан ішкі транспорттық ... ... елде ... ... ие ... ... Мидлендті кейде «Қара Англия»
деп атайды, өйткені ол қара металлургияның «бесігі» болып ... ... ... ... ... ... - тас ... және темір
рудалары. Аудан - машина жасаудың екінші маңызды орталығы, онда ... авиа ... ... ... және ... ... ... басты
салалары болып табылады. Бирмингем (900 мыңнан ... ... ... - 2,6 млн. ... мен ... (340 мың ... маңызды
орталықтары болып саналады. Ауданның шығыс бөлігі жеңіл өнеркәсіптік
(трикотаждық, аяқ - ... және т.б.) ... ... Мынадай
өнеркәсіптік орталықтар ерекшеленеді: Ноттингем - ... ... ... ... және ... қала; Дерби - автомобиль
және темір жолдық машина жасау орталығы («Роллс - ... ... ... ... және аяқ - ... ... ... аймағы; Сток-он-Трент -
«гончарлық аймақтың» ... ... - ... өнімнің 80% астамын
өндіреді); Стредфорд-он-Эйвон - В. Шекспирдің отаны. ... ... ... ... және т.б. жаңа ... кең дами түсті.
Ланкашир ел территориясының 3% алып жатыр, мұнда халықтың ... және ... ... ... 15% ... ... - маталар
өндірісі бойынша ірі аудандардың бірі ... ... ... бұл ... ал ... ауыр ... алуан түрлі кешендері
анықтайды. Жаңа ... ... ... ... химиялық өнеркәсіп,
әскери кеме жасау (Беркенхед) және түсті металлургия (Стенлоу) ... (2,6 млн. ... және Л и в е р п у л ь д і ң ... ... ... ... ірі ... болып табылады. 64 км. - ге
созылып жатқан Манчестер каналының айлағын бойлай ... пен ... ... ... зона ... ... ... әкелінген шикізатпен жұмыс істейді, машина жасау салаларының
ішінде автомобиль жасау, авиа құрылысы, ... және т.б. ... ... ... ... ... - тоқыма өнеркәсібінің басты
орталығы. Нақ осында 1764ж. ... ... ... ойлап табылды, ал
қазіргі уақытта ... ... ... жасау мен мұнайхимия дамуда. Ауыл
шаруашылығы сүтті бағыттағы ірі қара ... ... ... ... ... ... территориясының 6% - на халықтың шамамен 10% шоғырланған
және өнеркәсіптік өнімнің 10% ... ... Бұл - жүн ... ... ауыр ... ірі ... Мұнда бүкіл болаттың 1/3
қортылады (1 - ші орын), аудан көмір ... ... ... орында және
машина жасаудың да салалары дамуда. ... ... ... жасау дамып келе
жатқан және жүн өндірісінің негізгі ошағы - ... (1,1 млн. ... ... жасау салаларына маманданған, оны «болаттың қаласы» деп атайды),
Лидс (705 мың адам), ... (458 мың ... ... (100 мың адам) басты
өндірістік түйіндері болып табылады. Жүн мен машина ... ... ... шикізатты әкелуге маманданған Гулль және тек супертанкерлерді
ғана емес, сонымен бірге кен таситын ... ... ... ... ... ... ... болып саналады. Ауданның шығыс
бөлігінде астық шаруашылығы ... ... жер ... ел ... 8%, халқы - 6%, ал
өнеркәсіптік өнімнің өндірісі - 5,8 % - ды құрайды. Қара металлургия ... ... оның ... ... болып табылады. Оның территориясында
Нортумберленд тас ... ... ... және де ... ... ... бар ... Камберленд). Химиялық өндіріс оның маңызды
салаларының бірі ... ... Тайн және Уир ... атырауларында
ірі өнеркәсіптік түйіндер қалыптасқан. Мысалы, кеме жасау, көмір өндіру,
шахталық ... пен ... ... ... ... ... Тайнсайд агломерациясында 1,1 млн. адам ... ... ... ... және шойынның қорытпаларына
маманданған Тиссайд ірі орталықтың бірі болып табылады. Қара металлургияның
орталығы - М и д л с б о р о (160 мың ... ... ... ... ... ел ... 32% алып жатыр, оған халықтың тек 10%
ғана шоғырланған, ... ... 10% ... және жан ... ЖІӨ басқа аудандарға қарағанда төменірек. Соңғы он жылда тұрғындар
басқа аудандарға, әсіресе оңтүстік - ... ... ... ... іс - ... ... аймағы Орта - Шотланд ойпатында
(территорияның тек 10% ғана, бірақ аудан ... 82%) ... ... (1,7 млн. ... ... ... ... халықтың
жартысы тұрады. Глазго - Шотландияның индустриалдық астанасы және елдің ірі
порттарының бірі. ... ... ... - ... ... және
ауыр машина жасау. Таулы Шотландияда елдің ГЭС - ң үлкен бөлігі (90% астам)
шоғырланған. Солтүстік теңіздегі ... ... ... ... орталық қалыптасты - Г р е н д ж м у т, ... ... ... ... ... ... ... орталығы
орналасқан - Э д и н б у р г (450 мың адам). А б е р д и н - ... ... ... ... Ауыл ... қызметі алуан түрлі: ауданның ойпатты
бөліктерінде сүтті ірі қара, жем - шөп ... ... ал ... ... шаруашылығымен айналысады және игерілмеген жерлер басым.
Уэльс ел территориясының 8%, халқы және ... ... 5 ... ... халықтың тұрақты көшуін байқайды. Уэльс - ... ... ... орынға иеленген, елдің маңызды көмір - металлургиялық
аудандарының бірі ... ... ... көмір алабы орналасқан).
Қара және түсті металлургия кәсіпорындар ... Н ь ю п о р т пен С у о ... и ... ... ... ... өнеркәсіп те дамуда, сонымен қатар П о
р т - Т о л б о т (басты мамандануы - қара ... ірі ... ... М и л ф о р д - Х е й в е н, П е м б р у к және ... ... ролі ... Порт К а р д и ф ф - ... ... ... ... Ауыл шаруашылығы негізінен экстенсивті
сипатта, таулы аудандарда етті - ... қой ... ал ... - егін шаруашылығы дамуда.
Ел территориясының 6% алып жатқан, халқы 5% және өнеркәсіптік
өндірісі 1,5% ... ... ... ... ең артта қалған
аудандарының бірі. 1921 жылғы плебисциттің нәтижесі ... бұл ... ... ... ... ... ұстанушы шотландықтар мен
ағылшындар қоныстанды. Аудан Ұлыбританияның құрамында өмір сүрген уақыты
аралығында өткір ... ... және діни ... ... ... ... да төмендеп барады. Бұған «жауап» ... ... ... ... ... террористік актілер болды.
Ольстер мәселесі - ... ең ... ... ... ... ... айналысады. Негізгі индустрияның бөлігі Б е л ф а с т ... мың ... ... осы аймақта кеме жасау, тігін, зығыр өндірісі,
ал соңғы ... авиа ... ... ... және ... талшықтар
өндірісі дамуда. Ауыл шаруашылығы ірі қара жас ... ... қой ... ... ... оларды Англияға жібереді, сонымен
қатар жемшөп, зығыр, ... ... де ...

Пән: Экономикалық география
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIX ғасырдағы Ұлыбританияның Қытайды отарлауы23 бет
Қазіргі монархиялардағы мемлекеттік басқару жүйесі (Жапония, Ұлыбритания) салыстырмалы сипаттама6 бет
Қазақстан мен Ұлыбритания бұқаралық ақпарат құралдарындағы ұлттық мүдде мәселелерінің берілу ерекшеліктері56 бет
Қазақстан, Ұлыбритания және Канада елдерінде жалпы білім беретін мектепте жаратылыстану пәнін оқыту ерекшеліктері (салыстырмалы сипатта)71 бет
Қазақстанның Ұлыбританиямен экономикалық байланысы11 бет
Ұлыбритания корольдігі11 бет
Ұлыбритания мемлекеті19 бет
Ұлыбритания мемлекетінің салық жүйесі5 бет
Ұлыбритания ХХ ғасырдың 80-ші жылдарындағы халықаралық қатынастар жүйесінің ауқымында56 бет
Ұлыбритания – алғашқы индустриалды держава3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь