Банктегі несиелік процестер

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 Банктегі несиелік процестерді ұйымдастырудың теориялық негізі ... ... ... 6

1.1 Несиенің мәні, түрі, функциялары және әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Несиелеу принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
1.3 Банктегі несиелік процестерді ұйымдастыру, кезеңдері және жіктелімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19

2 «АТФ Банк» АҚ үлгісіндегі несиелік процес ... ... ... ... ... ... ... ... .34

2.1 «АТФ Банк» АҚ ісіне (қызметіне) жалпы мінездеме (сипаттама) ... ... 34
2.2 Заңды тұлғаларды несиелеу механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45

3 Банктегі несиелік процесін ұйымдастыруды талдау және даму болашағы мен жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54

3.1 Шетел тәжірибесіндегі банктердің несиелеу ерекшеліктері ... ... ... ... ...54
3.2 Несиелік процесін жетілдіру жолдары мен даму болашағы ... ... ... ...59

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...64

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..67
Диплом жұмысымның өзектілігі банктегі несиелік процестерді ұйымдастырудың теориялық негізі, кезеңдері, жетістіктері мен даму болашағы. Несиелік операциялар коммерциялық банктің активтік операцияларына жатады. Банктік бизнес құрылымында осы операция түрі оларға табыстың негізгі бөлігін алып келеді. Нақты банктің несиелік операцияларының құрылымы оның активтерінің мөлшеріне, орталық бөлімінің орналасуына, бөлімдерінің санына, клиенттер құрамына, банктің мамандануына және тағы басқаларына байланысты және де, үлкен ықпалды мемлекеттің экономикалық конъюктурасының жағдайы да көрсетеді. Мысалы, шет аймақтардағы қалаларда орналасқан кіші және орташа банктер клиенттердің шектелген көлемімен байланыста болады және жалпыұлттық, сонымен қатар әлемдік ақша нарығымен салыстырмалы түрде әлсіз байланыста болады. Сондықтан, олардың активтер құрылымында ссудалық операциялардың мөлшері қаржылық орталықтарда орналасқан ірі банктерге қарағанда аз болып келеді. Мынадай жалпы саяси және әлеуметтік-экономикалық процестер, яғни соғысқа, экономикалық кризистерге, инфляцияға және т.б. байланысты іскерлік белсенділіктің бұзылуы банктік активтердің құрамына ықпал етеді.
Несиелеу банктік операциялардың ең табыстыларының қатарына жатқызылғанымен, осы аумақ шеңберіндегі дұрыс саясат қазіргі таңда коммерциялық банктің дамуының кепілі болады. Осы фактіні есепке ала отырып, дипломдық жұмыстың осы тақырыбы нарықтық жағдайда өзекті болып табылады.
Менің диплом жұмысымның тақырыбы: “Банктегі несиелік процестерді ұйымдастыру”.
Жұмыстың негізгі мақсаты – банктегі несиелеу процесін ұйымдастыруды зерттеу болып табылады. Банктің несиелік саясатын қалыптастыру шеңберінде толығырақ зерттеуді жүргізу үшін біз келесі негізгі мақсаттарды ашып қарастыруымыз үшін алдыма мынадай міндеттерді қойдым:
Несиелеу процесін коммерциялық банктің ең табысты операциясы ретінде қарастыру. Бұл үшін біз несиелік саясаттың негізгі принциптерін анықтауымыз және көрсетуіміз қажет.
«АТФ Банк» АҚ-ның құрылу кезінен бастап, несиелік саясатын қалыптастырылуы және несиелеу процесі қалай жүргізілетінін зерттеу. Ол үшін «АТФ Банк» АҚ-ның құрылу кезінен зерттеуді жүргізуді бастап, зерттеліп отырылған банктегі несиелік саясаттың ерекшеліктерін және қалыптастырылуын қарастырамыз.
1. Банковское дело / Под редакцией Сейткасимова Г.С. – Алматы: Қаржы-қаражат, 1998.Банковское дело / Под редакцией Колесникова В.И. – Москва: Финансы и статистика, 1995.
2. Банковское дело: стратегическое руководство / Под редакцией Платонова В., Хиггинса М. – Москва: Консалтбанкир, 2005.
3. Ширинская Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный опыт. – Москва: Финансы и статистика, 2006.
4. Хамитов Н.Н, Банк ісі, Алматы Экономика, 2006
5. Симановский А.Ю. Резервы на возможные потери по ссудам: международный опыт и некоторые вопросы методологии // Деньги и кредит. – 2004.- №1.
6. «АТФ Банк» АҚ 2008 жылғы жылдық есебі.
7. www.nationalbank.kz
8. www.atf.kz
9. www.kkb.kz
10. Мақыш С.Б. Банк ісі. – Алматы, 2006.
11. Банковское дело / Под редакцией Сейткасимова Г.С. – Алматы: Қаржы-қаражат, 1998.Банковское дело / Под редакцией Колесникова В.И. – Москва: Финансы и статистика, 1995.
12. Эдвин Дж. Долан, Колин Д. Кэмпбелл, Розмари Дж. Кэмпбелл. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика. – Москва-Санкт-Петербург, 1993.
13. Банковское дело: стратегическое руководство / Под редакцией Платонова В., Хиггинса М. – Москва: Консалтбанкир, 2005.
14. Ширинская Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный опыт. – Москва: Финансы и статистика, 2006.
15. Ұлттық банктің Жылдық есебі. – Алматы, 2007.
16. ЕДБ-де тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар туралы нұсқаулық // Егемен Қазақстан. – 2004.
17. Хавьер М. Пиедра. Система кредитного бюро в Казахстане. Расширение доступа к кредитным ресурсам. Успех сбалансированного подхода // Банки Казахстана. – 2003.- №9.
18. Хамитов Н.Н, Банк ісі, Алматы Экономика,2006
19. Хамитова К.Н. Современные проблемы и перспективы краткосрочного кредитования в Казахстане // Банки Казахстана. – 2002. - №2.
20. Нурсеит Н., Нурсеитова Р. Текущее состояние развития и кредитования малого бизнеса // Экономика и статистика. – 2003 - №2.
21. Бобаканова Ж.О. Кредитные риски в банковской сфере и критерии рейтинга банков // Банки Казахстана. – 2002.- №7.
22. Халитова М. Система кредитования в условиях реформирования экономики Казахстана // Саясат. – 2003.- №7.
23. «Банктер және банктік қызмет туралы» ҚР-сы Президентінің Заң күші бар Жарлығы, 1995 жыл 31 тамыздағы № 2444(өзгерістер мен толықтырулар 01.12.2005ж. берілген)
24. «Қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу және қадағалау туралы» Қазақстан Республикасының заңы 19 шілде, 2003 ж.
25. «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы» ҚР-сы Президентінің Жарлығы № 220-1 22.04.98 ж. (өзгерістер мен толықтырулар 01.04.2004ж. берілген).
26. Положение о кредитной политике АО «Народный Банк Казахстана». Утвержденный Постановлением Советом директоров АО «Народный Банк Казахстана» № СД-8/02-04 от «18» февраля 2004г.
27. «Народный Банк Казахстана» АҚ-ның «Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу» ережесі.
28. Банковское дело: Учебник/ Под редакцией Г.С. Сейткасымова. - А.: Қаржы-қаражат, 2005. - С. 159-174.
29. Банковское дело: Учебник / Под редакцией О.И. Лаврушина. - М.: Финансы и статистика, 1998. - С. 256-305.
30. Банки и банковские операции: Учебник для вузов / редакцией Е.Ф. Жукова. - М.: РДЛ, 1997. - С. 471.
31. Давлетова М.Т. кредитная деятельность банков в Казахстане: Учебное пособие / КазГАУ.- А.: Экономика, 2001.-196с.
32. Мақыш С. Коммерциялық банктердің операциялары. А.: ИздатМаркет, 2003.
33. Банковское дело / Под редакцией Коволева. - М.: РДЛ, 2001.
34. Ларионова И.В. Оценка кредитоспособности предприятия,
35. Бизнес и банки, 2004. № 11.
36. Лобанов А. Кредитная деятельность банка, Деньги и кредит, 2003. № 12.
37. Абалкин Л.И. Зарубежный опыт оценки кредитоспособности заемщика, Финансы и кредит, 2004. № 3.
38. «Қазақстандық Ипотекалық Компания» АҚ-ның ипотекалық тұрғын-үй қарызына қойылатын негізгі талаптар, № 24.
39. Козлов А.А., Хмелев А.О. Качество кредитной организации, Деньги и кредит, 2005. № 1.
40. Дауранов И. Кредитование субъектов малого предпринимательства, Банки Казахстана, 2000 г. №11.
41. Банковсое дело / Под ред. Белоглазовой Г.Н., Кроливецкой Л.Н. – СПб.: Питер, 2002
42. Көшенова Б.А. Ақша, Несие, Банктер, Валюталық қатынастар. – Алматы: Экономика, 2000.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..............................................3
1 Банктегі ... ... ... теориялық
негізі............6
1.1 Несиенің ... ... ... ... ... Банктегі несиелік процестерді ... ... ... «АТФ Банк» АҚ үлгісіндегі несиелік процес………………….……..…34
2.1 «АТФ Банк» АҚ ісіне (қызметіне) ... ... ... Заңды ... ... ... ... процесін ұйымдастыруды талдау және даму ... ... ... ... банктердің ... ... ... ... ... мен даму ... ... ... ... ... ... процестерді
ұйымдастырудың теориялық негізі, кезеңдері, жетістіктері мен даму ... ... ... банктің активтік операцияларына жатады.
Банктік бизнес құрылымында осы ... түрі ... ... ... алып ... ... банктің несиелік операцияларының құрылымы оның
активтерінің мөлшеріне, орталық бөлімінің орналасуына, бөлімдерінің санына,
клиенттер құрамына, банктің мамандануына және тағы ... ... де, ... ... ... экономикалық конъюктурасының жағдайы да
көрсетеді. Мысалы, шет аймақтардағы қалаларда орналасқан кіші және ... ... ... ... ... ... және
жалпыұлттық, сонымен қатар әлемдік ақша нарығымен салыстырмалы түрде әлсіз
байланыста болады. Сондықтан, ... ... ... ссудалық
операциялардың мөлшері қаржылық орталықтарда орналасқан ірі ... аз ... ... ... жалпы саяси және әлеуметтік-экономикалық
процестер, яғни соғысқа, ... ... ... және ... ... ... бұзылуы банктік активтердің құрамына
ықпал етеді.
Несиелеу банктік операциялардың ең ... ... осы ... шеңберіндегі дұрыс саясат қазіргі таңда
коммерциялық банктің дамуының кепілі болады. Осы ... ... ала ... жұмыстың осы тақырыбы нарықтық жағдайда өзекті болып табылады.
Менің диплом жұмысымның тақырыбы: “Банктегі ... ... ... ...... несиелеу процесін ұйымдастыруды
зерттеу болып ... ... ... ... ... ... зерттеуді жүргізу үшін біз келесі негізгі мақсаттарды ... үшін ... ... ... ... процесін коммерциялық банктің ең табысты операциясы ретінде
қарастыру. Бұл үшін біз ... ... ... ... анықтауымыз
және көрсетуіміз қажет.
«АТФ Банк» АҚ-ның құрылу кезінен бастап, ... ... және ... ... ... ... ... Ол үшін
«АТФ Банк» АҚ-ның құрылу кезінен зерттеуді жүргізуді ... ... ... ... ... ерекшеліктерін және қалыптастырылуын
қарастырамыз.
Шетел тәжірибесіндегі банктердің несиелеу ... ... ... даму ... мен ... жолдарына арналған.
Осы жұмысты жазу барысында банктік қызметті реттейтін ... ... оқу ... ... ... ... ... зерттеулер пәні ретінде қазіргі кезде коммерциялық
банктердің несиелік процестерді ... ... ... ... ... ... болып – «АТФ Банк» АҚ-ның несиелік
процестерді ұйымдастыру деректері ... ... ... ... ... алынды.
Диплом жұмысының жаңалығы – ... ... ... ... ... үкіметінің екінші деңгейлі банктердегі несиелік
процесті ұйымдастыруға ... жаңа ... ... ... ... ...... жұмысты дайындау барысында отандық
және шетел ғалымдарының ғылыми еңбектері, ҚР ҰБ ... ... ... ... ... «АТФ ... ... жылдық есебі, мерзімді
басылымдар, даму болашағы мен етістіктеріне ... ... ... ... ... ... үш бөлімнен, қорытындыдан ... ... ... ... бөлімде – Банктегі несиелік процестерді ұйымдастырудың теориялық негізі;
2 ... – АТФ ... АҚ ... ... процесс;
3 бөлімде – Банктегі несиелік ... ... даму ... ... жолдары.
1 Банктегі несиелік процестерді ұйымдастырудың теориялық негізі
1.1 Несиенің ... ... ... және ... ... ... жағдайында қарыз капиталының қозғалысының
теориясы, яғни қарызға берілетін ақша капиталы болып табылады. ... ... ... ... айналдыруды қамтамасыз етеді де, қарыз беруші
мен қарыз алушының арасындағы қатынастарды көрсетеді.
Несие – құндық ... ... ... қатынастарының
ажырамас элементі.
Іс жүзінде несие – ақшаны немесе тауарларды пайызбен қарызға беру.
Несиенің пайда болуы ... ... ... ... ол ... ... ... экономикалық қарым-қатынасқа түсуге дайын. Несиенің
пайда болу мүмкіндігі және дамуы капитал ... ... ... ... ... қозғалысы процесінде ресурстар босайды. Еңбек
құралдары өндіріс процесінде ұзақ уақыт қолданылып, ... ... ... ... Негізгі капиталдың құнының ақшалай формада біртіндеп
қалыптасуы ... ақша ... ... ... бос ... қалуына
әкелді. Сонымен қатар, бір ... ... ... ... ... және бір ... ірі ... туындайды. Сипаты осыған ұқсас
процестер айналым капиталы қозғалысында да болады. ... ... ... ... ... ... ... мерзімділігіне,
әр түрлі жабдықтауға және басқаларға байланысты өнімді ... және ... ... ... Бір ... уақытша қаражат
артықшылығы, енді біреулерінде оның ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді, яғни несие
қаражаттардың ... ... ... мен олардың шаруашылықта қолданылу
қажеттілігі арасындағы қарама-қайшылықтарды шешеді.
Несиелік қарым-қатынастар ... ... ... ... солардың бірі ссудалық капитал нарығындағы кез-келген ... ... ... ... принциптер. Бұл принциптер
несиенінің ... ... ... ... ... жалпы
мемлекеттік және халықаралық несие заңдылықтарында тікелей көрініс ... ... ... ... алушының кредитордан алған қаржы ресурстарын
қолданып болған соң, ... ... ... ... Ол
тәжірибеде нақты қарызды несие берген ұйымның ... ... ... ... Бұл ... ... ... қайта толықтырылып,
жарғылық қызметінің жалғасуын қамтамасыз етеді.
Отандық тәжірибеде ... ... ... ... ... ... емес ... болған. Несиелеудің бұл
формасы әсіресе аграрлық секторда кең ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайына байланасты қайтарымсыз
несие беруі. Өзінің экономикалық мәні жағынан ... ... ... қосымша формасы болып табылады.
Нарықтық экономика жағдайында қайтарымсыз қарыз (ссуда) ... ... жеке ... ... сияқты, сондықтан оған жол
берілмейді.
Несиенің мерзімділігі
Бұл принцип несиені ... ... ... оны ... ... ... бір ... қайтару қажеттілігін білдіреді.[2] Осы
көрсетілген ... бұзу ... ... қарыз алушыға алынатын пайызды
өсіру формасында экономикалық санкцияны ... ... ... ал ... ... кешіктіру (біздің елімізде – 3 ... ...... ... ... ... ... етеді. Бұл ережеден тек несие ... ... ... ссудалары ауытқиды (Онкольдік несие ... ... ... бойынша өтелінетін қысқа мерзімді несие). Бұл
ссудалар 19 ғасырда және 20 ғасырдың басында (АҚШ аграрлық ... ... ... ... қолданылмайды.
Сонымен бірге, онкольдық несие ... ... жабу ... ... ... ... алған сәттен бастап банктен алынған
қаражаттарды ... ... ... ... ... уақыты нақты
бекітіледі. Бұл қарастырылып отырған принциптің ... бір ... ... ... ... ... ... принцип қарыз алушының банктен алған несие ... ... қана ... ... ... ... ақы ... көрсетеді.
Несиеге ақы төлеудің экономикалық мәні қарыз алушының несиеге қолданудан
алған қосымша ... ... ... мен ... ... ... ... банктік пайыз мөлшерін бекіту процесінде практикалық
көрініс алады.
Ол негізгі 3 ... ... ... ... ... бір ... және жеке тұлғалардың табысын
қайта бөлу;
• Ссудалық капиталды салалық, сала ... және ... ... ... өндірісті және айналымды реттеу;
• Экономиканың дамуындағы тоқырау кезеңдерінде банк клиентерінің ақшалай
жинақтарын инфляциядан қорғау. [3]
Ссудалық пайыз ставкасы (немесе ... ... ... ... ... ... берілген несиеге қатынасы арқылы анықталып, несие
ресурстарының бағасы ретінде танылады.
Несиенің төлемділігі қарыз ... оны ... өнім ... ... Дәл осы ... функция жоспарлы экономика
жағдайында толық қолданылмаған, онда ... ... көп ... банк ... ... төлеммен (1,5-5% жылдық) немесе
пайыссыз берген. Басқа тауар ... баға ... ... ... ... ... ... болып табылады, ал несиенің бағасы осы
дәстүрлі баға бекіту механизмінен ерекшеленеді. Ол ... ... ... пен ... ... қатынасын көрсетеді және бір қатар
конъюнктуралық сипаттағы факторларға байланысты:
• нарықтық экономиканың даму ... ... ... ... пайыз
өседі, жедел көтерілгенде – төмендейді);
• инфляциялық процесс темптері;
• орталық банктің коммерциялық банктерді несиелеу процесіндегі ... ... ... асырылатын мемлекеттік несиенің ... ... ... ... ... ... АҚШ ... несиені қымбаттау саясаты американдық банктерге шетелдік
капиталды тартуға әкелді, ол өз кезегінде сәйкес ... ... ... заңды және жеке тұлғалардың ақшалай жинақтарының динамикасы ... бет ... ... ... ... потенциалды қарыз
алушылардың сәйкес категориялардың несие ... ... ... және ... ... ... ... (мысалы, Ресейде ссудалық пайыз ставкасы
әдетте тамыз – қыркүйек ... ... ол ... ... беру
қажеттілігіне байланысты);
• мемлекет беретін несие мөлшері мен оның ... ... ... ... ... өскен кезде ссудалық пайыз тұрақты түрде
жоғарылайды).
Несиенің қамтамасыз етілуі
Бұл принцип кредитордың ... ... ... ... ... алған
міндеттемелерін бұзу мүмкіндігінен қорғауды қамтамасыз етуді көрсетеді.
Кепілдікке қарыз беру немесе қаржылық кепілдікке қарыз беру сияқты несиелеу
формалары ... ... ... ... ... ... ... өзекті болып табылады.
Несиенің мақсатты сипаты
Осы принцип несиелік ... ... ... ... несие
берушіден алынған қаражаттардың мақсатты қолданылу ... ... ... ... сәйкес бөлігінде беріліп отырған несиенің ... ... және банк ... ... осы ... ... Бұл ... бұзу несиені мерзімінен бұрын қайтаруды талап
етуге немесе айыппұлдық ссудалық пайыз енгізуге болады.
Несиенің дифференциациялдық сипаты
Бұл принцип ... ... әр ... категориялы, потенциялды қарыз
алушыларға дифференциациялды тұрғыда қарауын анықтайды.[5] Оның тәжірибеде
жүзеге асуы нақты банктің индивидуалды мүддесіне ... және ... ... ... ... сфераларын қолдауға байланысты
орталықтандырылған саясатына ... ... ұсақ ... және ... экономикалық жүйесіндегі несиенің рөлі, орны, олар атқаратын
жалпы және селективті сипаттағы функциялармен ... ... ... бөлу ... ... жағдайында ссудалық капитал нарығы уақытша бос
қаржы ресурстарын шаруашылық қызметінің бір сферасынан екінші бір ... ... ... ... ... бағыттап отыратын насос
тәріздес. Әр түрлі ... ... ... оның ... ... ... ... қосымша қаржы ресурстарын қажет ... ... ... қанағаттандыруды қамтамасыз ететін
экономиканың макрореттеушісі болып табылады.
Бірақ ... ... бұл ... ... жүзеге асуы нарық
құрылымындағы қарама-қайшылықтардың тереңдеуіне ықпал етеді, оған Ресейде
нарықтық экономикаға көшу ... ... ... ... ... құйылуы қауіпті сипат алғанын мысал етуге болады. ... ... ... ... аса ... ... бірі ... басымдылықтарды рационалды анықтап, несие ресурстарын ұлттық
мүдде тұрғысынан жедел ... ... ... немесе аймақтарға тартуды
ынталандыру болып табылады.
Айналым шығындарын үнемдеу
Бұл функцияның ... ... асуы ... ... ... ... ... субъектілерінің ақша қаражаттарының түсуі мен
шығындалуы арасындағы ... ... ... ресурстарының артықшылығын ғана
емес, жетіспеушілігін де анықтайды.[6]
Міне, сондықтан қарыз алушылардың барлық ... ... ... ... ... ... де ... сондықтан қарыз алушылардың барлық категориялары қолданатын меншікті
айналым қаражаттарының уақытша жетіспеушілігін толтыруға ... ... ... Олар капиталдың айналымдылығын жеделдетуді қамтамасыз етіп,
жалпы ... ... ... ... ... шоғырландыру процесі экономиканың тұрақты дамуының аса
қажет шарты және кез ... ... ... ... ... болып
табылады. Бұл міндетті шешуде өндіріс масштабтарын кеңейтіп ... ... ... сол ... ... ... ... етуге
мүмкіндік беретін қарыз қаражаттар нақты көмек береді. Оның бір бөлігін
кредитормен есеп ... бөлу ... ... ... ... ... ... тек меншікті қаражаттарға ғана сүйенуге қарағанда тиімді.
Бірақ, айта кететін жайт, экономикалық құлдырау кезеңінде (әсіресе,
нарықтық экономикаға көшу ... бұл ... ... ... ... ... оларды капиталды шоғырландыру
міндетін шешу үшін белсенді қолдануға мүмкіндік бермейді.
Тауар айналымына қызмет көрсету
Бұл ... ... асуы ... ... ... ... қатар
ақша айналымында жеделдетеді. Ақша айналымына ... ... ... және ... да ... ... отырып, қолма-қол есеп
айырысуды қолма-қол ақшасыз операциялармен ауыстырып, ішкі және халықаралық
нарықтардағы ... ... ... ... Осы ... ... тауар айырбасының аса қажет элементі
ретінде коммерциялық несие белсенді рөль атқарады.
Ғылыми-техникаклық прогресті жеделдету
Соғыстан ... ... ... ... ... экономикалық дамуындағы анықтаушы фактор болып табылады.
Оны жеделдетудегі несиенің рөлін ғылыми-техникалық ұйымдар қызметін
қаржыландыру процесі мысалынан ... ... ... ... ... алғашқы қаражатты салу мен дайын өнімді өткізу арасындағы
уақыт айырмасы басқа салаларға қарағанда ұзақ болып келеді.
Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... ... бос ақша ... ... ақша қаражаттарын қайтарымдылық шартында қайта бөлу;
• айналымның несиелік құралдарын жасау (банкнот және қазына билеттері)
және несие ... ... ... ақша ... ... реттеу.
Несиенің негізгі принциптері: ақылық, мерзімділік және қайтарымдылық.
Несиелеу әдісі – несиенің берілу және қайтарылу ерекшеліктерімен байланысты
болатын, банктік несиенің ... ... ... шеңберінде
қатынасу тәсілдері. Реформалауға дейінгі кезеңдегі отандық ... ... екі ... ... ... бойынша несиелеу;
• айналым бойынша несиелеу.[8]
Қалдық бойынша ... ... ... қозғалысы несиеленетін
құндылықтар қалдықтарымен тығыз байланысты болды. Ондай ... ... ... ... (шикізат, негізгі және қосымша
материалдар, қосалқы бөлшектер, тауарлар және т.б.), ... ... ... ... ... ... және жөнелтілген тауарлар жатады.
Қорлардың нормативтен жоғары өсуі несиеге деген ... ... ал ... ... сол ... ... талап етті. Мұндай несиелеу
әдісінде несие компенсациялық сипатта болады, ... ... ... ... мен шығындар қорларының нормативтен жоғары
бөлігінде жұмасалған ... ... ... жабуға бағытталды.
Компенсациялық несиелер жай несиелік шоттар бойынша беріледі. ... ... ... есеп айырысу шотынан шегеру жолымен жүзеге
асырылады.
Қалдық бойынша несиелеу әдісі ... ... ... ... тәжірибелік маңызын жоғалтты, өйткені 80-ші жылдардағы ... ... ... ... саны көп ауқымды ... ... ... сол ... айналым бойынша да) бір тұтас
несиелеу ... ... ірі ... тек айналым бойынша несиелеуге
өтудің ебъективті процесі аяқталды. Мұндай ... ... ... ... мен ... шығындары бойынша несиелеу ... ... ... формаға іс жүзінде шаруашылықтың барлық
салалары өткізілді. Қазіргі жағдайда мұндай тәртіпте өнеркәсіптік, ... ауыл ... ... және ... сату ұйымдары
несиеленеді.[9]
Сонымен, қазіргі банктік тәжірибеде ... ... үш ... ... ... несиелеу әдістері;
• қалдық бойынша несиелеу әдістері;
• айналым-қалдық бойынша несиелеу әдістері.
Айналым бойынша ... ... ... ... ... қозғалысын жалғастырып отырады. Несие қарыз алушының
шығындарын оның ... ... ... ... Несиеге деген
объективтік ұлғайту ... ... ... мөлшері өсіп, бұл
қажеттілікті ұлғайту шараларына ... ... ... өсіп, бұл
қажеттіліктің азаюна байланысты несие қайтарылады. Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қалдық бойынша несиелеу барысында несие несиеге деген қажеттілік тауарлы-
материалды құндылықтар және шығындар қалдықтарымен ... ... ... өзіне қажетті құндылықтарды өзінің ... ... ... алуы мүмкін және содан соң оларды қамтамасыз ете ... ... ... ... ал ... материалды сатып
алу шығындары авансылау үшін берілмейді.
Қалдық бойынша несиелеуде несиелеу объектісінің кішкене бөлігі қамтылса,
ал айналым ... ... ... ... ... ... және қалдық бойынша несиелеудің іс-жүзінде ұштасуының нәтижесінде
айналым – қалдықтық әдісі түзіледі. Мұндағы бірінші ... ... ... ... ... ... ... ал екінші кезеңде,
берілген несие қатаң түрде өтеледі. Бірінші кезеңде ... ... ... шығындар айналымының бастапқы кезеңінде
берілсе, ал екінші кезеңінде ... ... банк ... ... негізінде өтеледі.[10]
Шетелдік банктік тәжірибеде несиелеудің мынадай екі әдісі белгілі:
бірінші әдіс ... ... беру ... ... әр рет алған сайын
қарапайым тәртіппен шешіледі. Несие қаражатқа ... ... бір ... ... ... Бұл әдіс ... нақты бір
мерзімге, яғни мерзімді несие беру уақытында қолданады. ... ... ... ... ... үшін ... ... ала белгіленген несиелеу
шегі көлемінде беріледі.
1.2 Несиелеу принциптері
Банктік несиелеу белгілі принциптердің қатаң ... ... ... олар ... мәні мен ... көрсететін несиелеу
жүйесінің басты элементтері болып табылады.
Несиелеу принциптеріне келесілер жатады:
• мерзімділік;
• қайтарымдылық;
• несиенің төлемділігі;
• материалдық қамтылуы;
... ...... қаражаттарды несие берушіге қайтарудың алдын-ала
келісілген мерзімі, яғни ... ... ... ... оны ... ... ... әкеледі. Несиелеу мерзімі – қарыз
қаражаттардың қарыз алушының ... ... ... уақыты.
Қайтарымдылық – негізгі қарыз соммасын ... ... ... ... ... ... қайтару; қайтарылмайтын несие болмайды. Сондықтан
да, қайтарымдылық несиенің ажырамас бөлігі болып табылады.
Бұл несиені басқа ... ... ... категориялардан
ерекшелендіреді. Нарықтық экономикаға көшкеннен кейін несиелеудің бұл
принципіне ... ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарымен қамтамасыз
ету осы принциптің сақталуына байланысты.
• Екіншіден, бұл принциптің сақталуы банктің өтімділігін ... ... ... жеке ... ... үшін бұл принципті сақтау банктен
жаңа несие алу мүмкіндігіне жол ашады.
• Несиелеу ... банк ... ... ... ... және ... ақталуына қарай бекітеді.
• Несиенің мерзімінде қайтарылуы принципі ... ... ...... ... ... ұмтылушы клиенттерге
несие беру туралы сұраққа ... ... ... ... ... оны ... қайтаруға жағдайы бар клиенттерге берілуі керек. Несиелеу
дифференцияциясы несиеге қабілеттілік көрсеткіштері негізінде ... Ол ... ... ... шартта келісілген мерзімде несиені
қайтаруға дайындығы мен қабілетіне ... ... ... ... несиенің дифференциялдық принципінің мазмұны өзгерген десе болады.
Біріншіден, ол мерзімділік принципімен байланысады, яғни ... ... ... шаруашылық органдарына беріледі. Сондықтан да, ... тек ... ... ... ... ғана жүзеге асырылады.[12]
Екіншіден, бұл принцип несиелік келісім жасалғанға дейін және банктер
несиелік ресурстарға деген ... ... ... потенциялды
қарыз алушылардың несиелік қабілетін және сұралып отырған несиенің
қамтамасыз ... ... және ... банк үшін ... сондай-ақ
қаражаттардың жұмсалу ұзақтығын жетекшілікке ала отырып, ... ... ... іске ... ... ... ... несиелеудің
дифференцияциялануы, оның өткен жүйедегі вариантымен салыстырғанда қаталдау
болып табылады.
Несиенің төлемділігі (ақылық) – ... ... ... ... тәуелділік сипатына негізделеді. Банк ссуда бергені үшін пайыз
түрінде ... бір ... ... Пайыздық ставка мөлшерін екі жақ несие
шартында бекітеді.
Несиеге қойылатын сыйақы мөлшерлемесін несиенің бағасы деп те ... ... ... жүйесі тұсында несие үшін сыйақы мөлшерлемесі
несиеге деген сұраныс пен ұсыныс ... ... ... ... үшін сыйақы мөлшерлемесін белгілеуде ескеретін басты ... ... ... ... ... ... ... несиелері
(мүдделендіру) бойынша белгіленетін сыйақысының пайыздық мөлшерлемесі;
• банкаралық несие бойынша орташа сыйақы мөлшерлемесі;
• өз клиенттеріне депозиттік шоттары ... ... ... ... ... ... ресурстарының құрылымы (тартылған қаражаттар үлесі
қаншалықты жоғары болса, несие бағасы соғұрлым ... ... ... ... ... сұраныс (сұраныс аз болса, несие бағасы да арзан
болады);
• несиенің ... ... мен ... ... ... банк үшін оның
қамтамасыз етілуіне байланысты тәуекел дәрежесі;[13]
• еліміздегі ақша айналысының тұрақтылығы (инфляция қарқыны ... ... ... ... ... үшін ... сыйақы да жоғары болуы
тиіс, себебі, инфляция жағдайында ... ... ... ... ... ... ... етілуі – банк несиесінің кепілдік, сақтандыру және
басқа да тәсілдер көмегімен қамтылуы. Ол заң ... және ... шарт ... ... ... ... ... ұйымдастыру, кезеңдері және жіктелімі
Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейлі банктердің тәжірибесінде
қолданылатын несиелеу процесінің негізгі кезеңдерін ... ... ... ... ... ... ... сапалы сипатын бере отырып, олардың жүзеге ... ... ... ... ... ... ... алу туралы өтініш жазылғаннан бастап, шешім қабылданған уақыт –
несиелік ... деп ... ... ... ... ... ... деген өтінішті қарау;
- несиелік қабілетін талдау;
- несиелік келісімшарт жасасу;
- несие беру;
- ... ... ... ... жасау.
1 кезең. Банкке келіп түскен несиеге деген өтінішті қарау.
Кез келген несиелік ... ... ... Мұндай құжаттарда қарыз
алушы мен сұралатын несие туралы негізгі мәліметтер: мақсаты, мөлшері,
түрі, ... ... ... ... ету мүлкі көрсетіледі. Банктің
қоятын талаптарына байланысты өтінішке қосымша, яғни ... ... ... ... беріледі. Клиенттердің әр түрлі топтары үшін
әр түрлі құжаттар пакеті әзірленуі ... ... ... ... ... ... құрылтайшылық құжаттардың, жарғының, жалға алу ... ... ... ... ... түрде куәландырылған
құжаттар; азаматтардың төл ... және ... ... ... ... ... да құжаттардың көшірмелері;
- соңғы бір жылдық қарыз алушының балансы және оған қосымша беттер;
- несиеленетін ... ... ... және оның ... ... ... есебі;
- несиеленетін мәмілелерді растайтын келісімшарттар көшірмелері;
- басқа банктерден алған несиелер туралы мәліметтер;
- ... ету ... ... ... ... ... ... меншік
құқығын растайтын құжаттар;
- несиені қайтаруға байланысты міндеттемені куәландыратын құжаттар;
- қызметін жаңадан бастаған, яғни ... ... және ... да ... ... ... жоспары.
Қажет жағдайларда банк қарыз алушыдан несиені қайтаруын ... ... да ... мен ... ... ете ... Сонымен қатар,
банкпен тұрақты несиелік қатынаста ... ... ... үшін кейбір
құжаттар тізімі қысқаруы мүмкін. Қарыз алушы банкке несие алуға ... ... банк ... оның мүмкіндігін алдын ала бағалау үшін
есеп карточкасын толтыруы мүмкін.[14]
Онда фирманың жетекшісі мен ... ... ... ... ... ... клиенттің заңды мекен-жайы, ағымдық және валюталық шот ашқан
банктің аты және ... ... ... ол сұрайтын несиенің
мақсаты, сомасы және мерзімі, соңғы есептік күнге берілген ... ... ... да ... ... оқып ... барысында банк тарапынан қарыз
алушының ... ... ... ... ... ... қабылдау үшін
аса зор маңызы бар. ... ... есеп ... ... Қарыз алушының несиелік қабілетін талдау кезеңі.
Қарыз алушының несиелік қабілеті – қарыз алушының ... ... ... уақтылы және толық ... ... ... бағалаумен
сипатталады. Несиені қайтара алмау тәуекелі көптеген факторлардың әсерінен
болуы мүмкін, сондықтан да банк клиентке ... ... ... ... оның ... қабілетін талдайды. Бұл көрсеткіш банктің өтімділігіне
ықпал етеді.
Қарыз алушының несиелік ... ... ... ... ... ... алынады:
- несиеге қатысты қабілеттілігі. Қарыз алушыға несиені бере ... ... ... ... ... ... ... анықтайтын жарғысы және
нұсқауымен танысуға тиіс;
- қарыз алушының іскерлік беделі. Несиелік мәмілеге тиісті беделі деп ... ... ... дайындығын ғана түсінбейді, сондай-ақ
келісімшартқа байланысты барлық міндеттемелерді орындауы түсіндіріледі.
- ... алу ... Банк ... ... несиені қайтаруға жеткілікті
қаражатты табу қабілетіне баға ... ... ... ... алу ... анықтау барысында сату көлеміне,
баға ... әсер ... ... ... ... Бұл факторларға:
қарыз алушы кәсіпорынның сапасы, шикізат құны, ... ... ... ... тәжірибеде бұл факторларға қоса жарнамалау
тиімділігі, бәсеке сияқты факторлар ескеріледі.
3 кезең. Несиелік және ... ... ... ... ... басты еркешелігі бойынша банк қарыз алушының несиелік қабілетін
тексеріп болғаннан кейін, ... шарт ... үшін ... ... ... Несиелеуге байланысты барлық сұрақтарда банк пен қарыз
алушы келісімшарт негізінде шешеді.
Несиелік ... екі ... ... ... ... анықтайды. Онда мыналар көрсетіледі:
- Несиелеу мақсаты және объектісі;
- Несиенің мөлшері;
- Несиені беру мерзімі және қайтару шарттары;
- Несиені ... ету ... ... үшін ... ... ... Несиенің қозғалысын және клиенттің қаржылық жағдайын ... үшін ... ... ... тізімі;
- Несиелеу процесіндегі банктің бақылау қызметі.
Несиелік келісімшарттың мазмұнын келісуші жақтардың өздері ... ... ... ... ... ... ... ерекше. Кепіл туралы шарт кепіл затына байланысты ажыратылады. Кепіл
затына: заттар, бағалы ... ... да ... және ... ... ... қарай кепіл заттары мынадай топтарға
бөлінеді:
- клиенттің ... ... ... ... ... ... ... жартылай өнімдер кепілі;
- Тауарлар және дайын өнімдер кепілі;
- Валюталық бағалықтар, алтыннан жасалған бұйымдар кепілі;
- Басқа да тауарлы-материалдық құндылықтар кепілі;
- Бағалы ... ... Сол ... ... ... ... ... кепілі.
- мүліктік құжаттар кепілі:
- Жалгерлік құқық кепілі;
- Авторлық құқық кепілі;
- Жерге құқық кепілі;
Кепіл туралы келісімшартта мынадай мәселелер ... ... ... ... ... ... Келісімшарт заты;
- Кепіл берушінің құқықтары мен міндеттері;
- Кепіл ұстаушының құқықтары мен міндеттері;
- Талап ету құқықтары;
- Кепілге қойған мүлікті ... ... ... мүлік есебінен;
- Кепілге қойған мүліктің бұзылуына байланысты тәуекел жағдайлары мен кепіл
затты ауыстыру;
- Тараптардың жауапкершілігі;
- Ерекше шарттар;
- Дауларды ... ... ... ... ... ... жасасушылардың заңды мекен-жайы мен өзге ... 4 ... ... беру ... Бұл кезең ағымдық шот ашу,
несиені беруді ... ... ... беру ... ... ... және техникалық шарттарын қамтиды.
Несиенің көлеміне байланысты әр түрлі берілу тәсілдері ... ... ... ... ... ... аударылып, қажет болған жағдайларда
жұмсалынады. Екіншісі – ... алу ... ... ... ... ... ... біртіндеп іске асады. Үшінші ... бір ... ... клиенттің құқығы бола отырып, ол оны алудан бас
тартады.
Несиенің мөлшері оны беру ... ... ... ... ... ... қайтару және оған сыйақы төлеуіне бақылау жасау ... ... ... ... ... ... ... қайтару
тәсілі банк қаражаттарының пайдалану ұзақтығына және олардың ... ... ... байланысты.
Несиенің берілуі сияқты несиені қайтарудың төмендегідей ... ... ... ... негізінде эпизоттық қайтару;
• меншікті қаражаттардың жинақталуының және несиеге деген есеп айырысу
шотына қажеттіліктің азаю шамасына қарай қайтару;
• алдын ала ... сома ... ... түрде қайтару;
• түскен түсімді бірден несиелік қарызды жабуға ... ... ... ... ... ... өткен қарызды «Мерзімі өткен несиелер» шотына аудару;
• банк резерві есебінен мерзімі өткен несиелерді шегеру.[18]
Несиелік қарызды қайтару туралы қарстырылған ... бұл ... ... ... ... ... ... толық қайтару;
• Несиені жартылай қайтару .
Қайтару жиілігіне ... ... ... ... қайтару;
• Несиені бөліп-бөліп қайтару.
Қайтарудың жүзеге асырылу уақытына ... ... ... ... ... ... қайтару.
Қайтарудың мерзіміне қарай:
• Несиені мерзімді қайтару;
• Несиенің уақытын созып қайтару;
• Несиенің мерзімін өткізіп ... ... ... мерзімінен бұрын қайтару.
Қайтару көздеріне қарай:
• Клиенттің меншікті ... Жаңа ... ... Кепіл берушінің шотынан шегеру;
• Басқа кәсіпорын шотынан түскен қаражаттар;
• Бюджеттік ... және ... ... ... ... ... ... да, жасамауға да
болады. Несиенің қайтарылуын ... ... ... ... ... ... үкімі, соттың бұйрықтары жатады. ... ... ... ... ... ... ... үкімі жазбаша да, ауызша
да болады. Несиенің қайтарылуы қағазсыз, яғни байланыс каналдары арқылы да
жүзеге ... ... ... ... үшін ... несиелеу бойынша
мерзімді міндеттемелер картотекасыны жүргізеді. Банк ... ... ... ... ... ... ... қарыз
алушының есеп айырысу шотынан қаражаттарды шегеруге ... ... ... ... ... ... жеткен кезде мерзімді
міндеттеменің келесі бетіне тиісті белгілерін жасайды. Егер де ... ... шоты ... ... ... болса, несие бойынша ... ... ... қиындықтарға кезігуіне байланысты банк қайтару
мерзімін кейінге қалдыруға рұқсат етуі ... ... бұл ... ... сыйақымен құжатталады. Сыйақы мөлшері оны төлеу мерзімі және
тәртібі, сондай-ақ оларды ... ... ... ... ай ... тоқсан сайын және т.б. есептелуі және қайтару
кестесіне сәйкес іздестірілуі мүмкін.
Пайызды есептеу барысында ... ... ... саны – 30, ал ... ... ... несиелік келісімшарттың орындалуына, қарыз алушының алған несиені
пайдалануына және оны толық қайтарылуына ... ... Оны ... алушының шаруашылық қызметіне, оның қаржылық жағдайына талдау жасап,
қажет болған жағдайларда, ... ... және есеп ... ... ... есептік материалдарды тексереді. Осы жерде ... ... ... ... ... ... мен ... да ақпараттар,
сондай-ақ басқа да көздер пайдаланылады. Әрбір банктің өзінің клиенттің
несиелік ісін ... ... ... ... ... өз міндеттемелерін орындамаған қарыз
алушыларға қатысты банк қарыз алушыға әрі қарай несиелеуді тоқтату ... ... ... ... ... беруді тоқтатуға құқығы
бар. Қарыз ... ... ... ... ... ... ... банк несиені мерзімінен бұрын қайтаруды талап етуге құқықты.[20]
Несиелеу процесінде жасалатын бақылау банктің ... ... ... ... ... де ... өйткені банктің несиелік портфелі
оның табыс көзі және несиелік операцияларды жүргізу ... ... ... ... ... ... келесі ұстанымдар арқылы жүзеге асырады:
төлемділік, мерзімділік, қайтарымдылық, коллегиалды шешу, яғни ... ... шешу ... емес, несиелік қызметтің функцияларын ... ... ... ... ... және бақылау, яғни несиелік
стандарттар мен процедуралардың бірлігін түсіну және сақтауын ... ... ... ... ... сай банк ... ... қызметінде келесі басымды
салаларды анықтайды: мұнай-газ өнеркәсібі, қара және түсті металлургия, тау-
кен өнеркәсібі, ... ... ... ... ... ... және ... сауда, құрылыс, қызмет көрсету саласы.
Банк келесілерді несиелендірмейді:
... ... ... ... ... ... ... Сыртқы ортаны ластайтын, экологиялық зиянды өндірістерді;
• Қоғамдық қорларды, саяси ұйымдарды және ... беру ... ... ... ... ... процесті ұйымдастыру – несие беру тәртібі және қарыз
алушының төлем қабілеттілігін ... ... ... беру ... ... ... несие беруші
бөлімшенің өкілетті қызметкері (ары ... ... ... несие алу
мақсатын анықтайды, несие беру шарттары мен ... ... ... ... ... ... ... таныстырады.[21] Несие беру туралы сұрақты
қарастыру несиенің түрімен соммасына байланысты, ... ... ... ... үшін ... ... ... толық пакетін ұсынған
сәттен шешім қабылдағанға ... ... – 15 ... күн және
қозғалмайтын мүлік алу үшін несие бойынша – 1 ай. ... ... ... ... есептеу журналына тіркейді; өтінішке тіркеу уақыты
және тіркеу нөмері қойылады.
Клиентке қайтарылатын ... ... ... және басқа да
құжаттардың көшірмесі түсіріледі. Несие инспекторы жасаған көшірмелерге
немесе түп нұсқалармен салыстырылып ... ... ... ... ... қойылып, инспектор қол қояды. Өтініштің екінші ... ... ... инспекторы қабылданған құжаттармен көшірмелердің ... Ары ... ... ... ... ұсынған құжаттарды және ондағы
анкетадағы төлем ... ... және ... ... ... ... ... тексеруде несие инспекторы қарыз алушының несие тарихын
және ... ... бір ... несие бойынша қарыз мөлшерін мәліметтер
базасының көмегімен анықтайды, бұрын ... ... ... сұрау
жіберіледі. Несие беруші бөлімше құжаттар ... ... заң ... қауіпсіздік қызметіне жіберіледі. Заң қызметі құжаттарды ... және ... ... ... жалдайды.
Қауіпсіздік қызметі паспорттағы (жеке куәліктегі) мәліметтерді, қарыз
алушының мекен жайын, жұмыс орнын және ... ... ... ... және тексеру нәтижелері бойынша заң қызметі ... ... ... қорытынды жасап несиелеу бөлімшесіне
жіберіледі. ... ... ... ... құралдарын немесе басқа да
мүлікті алу жағдайында несиелеу бөлімшесі ... ... ... ... ... мүлік сұрақтары бойынша банктің маманын немесе ... ... ... ... нәтижесі бойынша маман (кәсіпорын
эксперті) эксперттік қорытынды жасап несиелеу бөлімшесіне ... ... ... кепілдікке бағалы қағаздарды алу мүмкіндігін және бағалауды
банктің бағалы қағаздар ... ... ... нәтижесі бойынша
эксперттік қорытынды жасалап, несиелеу бөлімшесіне жіберіледі.
Несие бөлімшесі өтінішті, анкетаны, бағалы ... ... ... және ... реестірінің хаттамасын бағалы
қағаздармен жұмыс бойынша бөлімге береді.
Тексеру нәтижесі бойынша қорытынды несиелеу бөлімшесіне беріледі.
Қортынды келесі мазмұнды ақпараттан тұруы ... ... ... ... ... ... ... туралы
қорытынды;
• Несие берудің мүмкін болатын мерзімі туралы қорытынды;
• Несие инспекторы қарыз алушының төлем қабілеттілігін ... ... ... ... және ... мәліметтері негізінде анықтайды
(бағалы қағаздар кепілдігіне берілетін ... ... ол ... ... ... қабілеттілігін бағалау жүргізілмейді).
Анықтамада келесі ақпарат болуы керек:
• Анықтама берген ... ... ... оның ... мекен жайы,
телефоны және банктік реквизиттері;
• Сол ұйымдағы қарыз алушының жұмыс істеу ұзақтығы;
• Қарыз алушының қазіргі лауазымы (кім ... ... ... алты айдағы орташа айлық табысы;
Соңғы алты айдағы орташа айлық ұсталған төлемдер түрлері бойынша ашылып
көрсетілген ақпараттар.
Анықтаманы ... ... ... ... ... мекеме, кәсіпорынның
әкімшілігі береді (1 дана). Оны қарыз алушы ... ... ... келесі жағдайларда берілмейді:
• жұмыскер немесе қызметкер сол кәсіпорында (ұйымда, мекемеде) 1 ... ... ... ... ... ... ... да атқарушы құжаттар бойынша жалақының,
зейнетақының, стипендияның 50% ұсталатын болса;
• әр түрлі себептермен жұмыстан босайтын болса.
Анықтамаға ұйымның басшысы мен бас ... қолы ... ... ... ... ... бас бухгалтердің фамилиялары
толығымен көрсетіледі. Анықтама бір ... ... ... ... ... Басқарушылар және бас бухгалтерлер ... алу үшін ... ... ... ... үшін персоналды жауапкершілік
алады. Коммерциялық құрылымдарда жұмыс істейтін тұлғалар анықтамамен бірге
кәсіпорынның реквизиті, есеп ... ... ... уақыты туралы банктен
мәлімет әкеледі. Қарыз алушының, оның кепілшісінің ... ... беру ... ... ... ... шешім қабылдау үшін келесілер
ескерілуі керек:
... ... орны ... азаматтардың алатын табысы;
• Кәсіпкерлік қызметтен түсетін табыс және басқа да табыс көздері;
• Кейбір жағдайларда банктің ... ... ... ... ... ... ... қатар, жанұяның жиынтық табысы есепке алынуы
мүмкін.[23]
Төлем қабілеттілігін есептеуде анықтама мен анкетада ... ... ... ... ... ... ... жарналар,
алименттер, зиян өтемақысы, басқа несиелер бойынша қарызды жабу және пайыз
төлеу, ... ... ... ... ... ... алынған тауарлар құнын жабу төлемдері және ... ... ... ... бойынша орташа айлық төлемінің 50% мөлшерінде
алынады.
Несие беру несие келісімінің шарттарына сай таңгемен қолма-қол ... де, ... ... да ... ... ... ... алушының шотына талап етілген дейінгі салым бойынша енгізу;
• қарыз алушының пластикалық карточкасының шотына енгізу;
• сауда және басқа да ... ... ... ... шотына аудару.
Несиені шетелдік валютамен беру тек қолма-қолсыз ақша талап етілгенге
дейінгі салым бойынша шотқа енгізу ... ... ... ... ... ... арқылы жүргізіледі, ол несие шартында ескерілуі
керек. Несие шартына салым бойынша шот нөмері ... ... ... нөмері және шот ашылған мекеме көрсетілуі қажет.
Басқа коммерциялық банктерде ашылған шотқа енгізу ... ... ... ... ... ... объектілерін жаңғыртуға
несие беру ссудалық шот бойынша бірінші операция уақытынан бастап екі жылға
дейінгі ... екі ... одан көп ... ... ... ... бөлігінің мөлшерін несие шартындағы соманың 20%-50%
шегінде анықтауы ұсынылады. Әрбір келесі сомма Қарыз ... ... ... есеп берген соң беріледі. Екі жыл өткен соң несие беру
тоқтатылады.[24] ... ... ... ... ... ... ... қолма-қол ақшамен немесе ұйым шоттарын төлеу ... ... ... аудару арқылы берген кезде қарыз алушы несиенің ... ... ... ... 1 ай ... алуы керек. Қарыз алушы бір
ай ағымында келмесе, банк келісімді бір жақты тәртіпте бұзады.
Несие қызметкері мәліметтер базасындағы ақпаратқа ... ... ... ... ... несиенің бірінші бөлігін талап етілгенге
дейінгі ... ... ... ... қарыз алушының пластикалық карточкасы
шотына енгізу қарастырылса, несие ... ... ... ... ... қарыз алушының сәйкес шотына несиенің бөлігін
енгізу туралы өкілетті тұлғаның қолы қойылған өкім ... ... ... екінші данасы және жедел міндеттеме
тіркеледі. Өкімге қарыз алушының толық аты-жөні, ссудалық ... ... ... шот нөмері немесе пластикалық карточка шотының нөмері және ол
ашылған банк мекемесі, енгізілетін сома ... ... ... ... ... ... тексереді, шарттағы қолдар мен мөрді
қарап, өкімдегі сомма мен мәліметтерді ... мен ... ... ... жеке шот карточкасын толтырады. Несие сомасын ... ... ... ... ... ... ... туралы жедел міндеттемеге белгі қойып, несие келісімі мен ... ... ... ... ... ... міндеттеменің
көшірмесін өзінде қалдырады.[25] Ары қарай несие ... ... ... басқа өкілетті тұлға) мен басқа бухгалтердің қолдары
бар ... ... ... ... ... ... (несие
келісімі, несиені жабу графигі, жедел міндеттеме, ... ... ... ... ... ... жібереді. Егер несие
аудару арқылы берілсе, онда ... ... ... ... ... ... бойынша өзі екені туралы куәланады;
• өтініштің дұрыс толтырылуын, ... ... ... ... ... ... мәліметтермен тексереді;
• несие құжаттарының дұрыс ресімделуін, ондағы қолдар мен ... ... ... алушы берілетін сомаға жедел міндеттеме толтырады,
ол бухгалтерияға және кассалық операциялар бөліміне беріледі.
Жедел міндеттеме мен ... ... ... ... ... ісіне
тіркеледі.
Несиені жабу бірдей бөліктермен несие келісімі жасалған айдан кейінгі
айдың бірінші күнінен бастап ... ... ... ... ... ... төленуі керек.
Қарыз төлеушінің келісім шарты өз күшінде болған ... ... ... ... ... ... (мысалы, зейнетақы жасына жету)
төлем графигі бойынша несиенің басым бөлігі келісімнің ... ... ... Бұл жерде төлем мөлшерлері келесі шарттар
сақталап бекітіледі:
• еңбекке ... жас ... ... ... ... төлем сомасы
пайызбен қоса белгілі көлемнен аспауы керек;
• зейнетақы ... ... ... ... бойынша бір реткі төлем
сомасы пайыз бойынша соманы қосқанда белгілі көлемнен аспауы ... ... ... бір реткі төлем мөлшері келесі бір төлем
мөлшерінен аз болатындай етіп ... ... жол ... немесе қозғалмайтын мүлік жағыртуға берілетін несие бойынша
қарыз ... ... ... оған несиені сөндіруге мерзімін ұзартуға
рұқсат берілуі ... ... 2 ... ... емес.
2 «АТФ Банк» АҚ үлгісіндегі несиелік процесс
2.1 «АТФ Банк» АҚ ісіне (қызметіне) ... ... ... Банк» АҚ ЖАҚ «Алматылық сауда-қаржылық банкі» ҚРҰБ ... 1995 жылы ... ... Осы жылы да АТФ Банк ҚР ҰБ № 59 ... ... банктік заңнамасымен көрсетілгендей теңге және
шетел валюталарымен операцияларын жүргізуге алды. 2001 жылы ... ... ААҚ ... ал 2002 жылы ... «АТФ ... ... 2003 жылы қазанда банкті қайта тіркеуден өткізіп «АТФ Банк» АҚ
болды.
Негізгі тарихи кезеңдер:
1995 жыл ... ... ... ... ... ... ... қызметпен шұғылдануға берген 2003 ... ...... ... ... ҚР ҰБ ... сауда-
қаржылық банкі» ЖАҚ тіркелді және ҚР ҰБ № 59 ... ... ... ... ... және ... ... операцияларын
жүргізді.
1996 жыл Алматылық сауда-қаржылық ... Visa, ... Club, JCB, American Express ... ... ... ... жыл ақпан айында алғашқы филиалы Қарағанды қаласында ашылды. 1997
ж. наурыз Атырау облысы, Құлсары қ.т.к. ... ... ... 1997 ... ҚР Ұлттық банкі Алматы сауда-қаржы банкін халықаралық стандарттар
бойынша жұмыс істейтін ... ... ... кіргізді. 1997 ж. қазан
айында Өскемен қаласында ... ... жыл ... ... ... ... ... 1998 ж. сәуір
Қостанай қаласында ... ... 1998 ж. ... ... ... есеп-
кассалық бөлім ашылды. 1998 ж. мамыр Еуропа Қайта құру және Даму ... ... ... және орта бизнес кәсіпорындарына кредит
беріле бастады. 1998 ж. маусым Астана қаласында ... ... 1998 ... ... ... ... ашылды. 1998 ж. қараша Қазақстанда алғаш рет
барлық сатып алғысы келетіндерге өз логотипімен 10 г және 20 г ... ... сату ... 1998 ж. ... ... ... ... Қазақстан Республикасымен жасаған ... ... ... ... Германия кредит желісінің (Kreditanstalt fur
Wiederaufbau - KfW) ... ... ... ... 1999 ж. ... ... ... VISA-Gold және VISA-Business халықаралық төлем
жүйесінің карталарын шығара бастады.
1999 жыл мамыр Павлодар қаласында филиал ... 1999 ж. ... ... есеп-кассалық бөлім ашылды. 1999 ж. қыркүйек Western Union
компаниясымен (АҚШ) бірге әріптестікте әлемнің 170 ... ... ... жеке ... ... жылдам ақша аударымдары басталды. 1999
ж. желтоқсан VISA-International халықаралық төлем ... ... ... ... Altyn ... ... шығарыла бастады.
2000 жыл шілде Алматы қаласында Филиалдар ашылды. 2000 ж. қазан USD 5
000 000 көлемдегі атаулы ... ... ... шығарылымы сәтті
орналастырылды.
2001 жыл сәуір қоғам түрі өзгерді: Банк «Алматы сауда-қаржы банкі»
ашық акционерлік қоғамына ... 2001 ж. ... ... ... Тараз
ЕКБ Филиал болып қайта құрылды. 2001 ж. мамыр Ақсай қаласында (Батыс
Қазақстан ... ... ... 2001 ж. маусым 400 млн. теңге сомаға
банктің алтыншы эмиссиясының артықшылықты ... ... ... ж. ... ... №2 есеп-кассалық бөлім ашылды. 2001 ж. қыркүйек
USD 20 000 000 ... ... ... және Deutsche ... ... ... қарыз тартылды. 2001 ж. қазан 2000
жылы қазанда шығарылған атаулы купонды облигациялар бойынша USD 5 000 ... ... сома ... ... ... 2001 ж. ... ... Алматы сауда-қаржы банкіне қосылуы мемлекеттік ... 2001 ... 1088 млн. ... ... ... акциялар эмиссиясы тіркелді,
10 000 000 USD көлемде екінші ішкі ... ... ... 2002 ... Астана қаласында №2 есеп-кассалық бөлім ашылды, Алматы сауда-қаржы
банкі «Қазақстан Халықтық ... ... ... біріне айналды.
Қазақстан территориясында банктің өз филиалдарын ашуы.
2002 жыл ақпан VISA Virtuon виртуалдық карточкалары ... ... ... ... ... ... 2002 ... басында
субординацияланған екінші эмиссия облигацияларын орналастыру есебінен 4,5
млрд. теңге тәртібінде 5,9 ... ... ... ... 2002ж. наурыз
«Апогей» Банкі ... 88,15% ... ... 2002ж. ... Банк
үстіміздегі жылдың бірінші тоқсанындағы нәтижелер бойынша 231,7 млн. астам
теңге мөлшерінде таза пайда ... 2002ж. ... ... ... ... ашық акционерлік қоғамы деген атауы ... ашық ... ... ... 2002ж. ... «АҚСБанкі» Атырау, Ақтөбе, Маңғыстау
(барлығы республика батысында) және ... ... ... ... ... ... қол ... 2002ж.
қазан «АҚСБанкі» 2001 жылы тартылған $26,5 млн. жалпы ... ... ... ... ... 2002ж. ... «АҚСБанкі» $40
млн. жалпы сомаға кезекті синдикатталған қарыз тартты. Осы ... банк ... жыл ... тартқан бірінші синдикатталған қарызбен салыстырғанда көлемі
мен мерзімі бойынша екі есе көп, маржасы аз. Жаңа синдикатталған қарыз ... ... ... ... мүмкіндігімен бір жылға берілген. Қарызды ... LIBOR + 2,9 ... жыл ... ҚР Ұлттық Банкінен ... ... ... ... ... 2003ж. ... ... АҚ өзіне «Банк Апогей» «АҚСБанкі»
ашық акционерлік қоғамының ... ... АҚ ... 2003ж. ... ... капиталының 2,4 есе, 3,1 млрд. теңгеден 7,6 ... ... ... ... жариялады. 2003ж. маусымында ... ... ... ... қаласында «АҚСБанкінің» жаңа ғимараты
ашылды, «АҚСБанкі» $30 млн. ... ... ... ... Қарыз
LIBOR + 2,7 % мөлшерлемесі бойынша бір жылға берілген. Қарыз беруге ... ... 18 ірі банк пен ... ... ... ING BANK ... ... ұйымдастырушы және агенті болды.лық ABN AMRO Bank ... ... ... тағы да бір ... ұзарту мүмкіндігімен бір
жылға берілді. 2003ж. ... ... АҚ ... ... өтуіне
байланысты 08.12.2003ж. банктік заңнамамен қарастырылған операцияларды
теңгеде және шетел валютасында жүргізуге ... ... ... № 239 ... ... ... ... жыл қаңтар АТФБанкі 05.01.2004 ж. бір АҚШ ... үшін ... ... ... ... қор ... ЖАҚ орташа алынған
бағамы бойынша 450 000 АҚШ ... ... ... купонды реттелген
облигациялардың екінші шығарылымы бойынша жарты жылдық ... ... АТФ ... «АҚС – ПОЛИС» СК мен «ОТАН» ЗҚ ... ... ... – «Әріптес» бағдарламасын енгізу туралы жариялайды.[30] ... ... ... ... ... жақсарту үшін арналған,
Банктің Атырау ... ... ... ... ... тіркеуден
өтті, Банктің Өскемен, Павлодар, ... ... және ... ... ... ... қайта тіркеуден өтті. 2004ж.
ақпан Банктің Қостанай, Рудный, Лисаковск қалаларындағы филиалдары ... ... ... ... ... ... және Ақтау қалаларындағы
филиалдары әділет органдарында ... ... ... ... ... филиалы әділет органдарында қайта тіркеу процедурасынан өтті,
Банктің және барлық еншілес ... ... ... ... ... аяқталды. Тәуелсіз аудитті жүргізген –
«Эрнст энд Янг Казахстан, Акционерлердің кезектен тыс ... ... ... ... «Ғаламдық Депозитарлық Қолхаттар шығару» (GDR) мәселесі
бойынша акционерлердің кезектен тыс ... ... ... беру
нәтижелері. Дауыс беру нәтижесі – бір ... жыл «АТФ ... АҚ пен ... ... атындағы қазақ экономикалық
университетінің» АҚ арасында өзара ынтымақтастық туралы Меморандумға ... Қол ... ... ... тапсырма елдің қаржылық және
білім ... ... ... ... ... ... Әлемдік
қаржылық басылым «EUROMONEY» АТФ Банкті Қазақстандағы кіші және орта бизнес
үшін жақсы банк және ... ... ҚР ... ... деп ... жыл 2005 ... нәтижесіне байланысты Қазақстанның
тұтынушыларының ... ... АТФ ...... ... ... Ассоциациясының мүшесі, «Мінсіз» Халықтың Сапа Белгісі мен
«Қазақстанның кіші және орта бизнесінің ... ... ... жыл Bank ... AG ... және ... Еуропадағы
коммерциялық және банктік операциялары үшін UniCreditGroup бөлімшесі) және
«АТФ Банктің» АҚ жеке акционерлері АТФ ... ... ... ... туралы келісімге қол қойылды. Австрияның Кредитанштальт Банкі (ВА-
СА) Орталық және Шығыс Еуропадағы коммерциялық және ... ... ... ... «АТФ ... АҚ ... ... акционерлік
капиталының 91,8 % иемдену процесін ... ... ... ... млн АҚШ долларын құрады.
АҚ «АТФ Банк» және оның еншілес ұйымдары ... ... ... және ... ... және жеке тұлғаларға
банктік қызметін, сонымен қатар Қазақстандағы инвестицияны басқару бойынша
қызметтер, ақшаларды инкассалау, ... ... ... бойынша
қызметтерін көрсетеді. Банк халықтан салымдар алады, қарыздар береді,
Қазақстанда және шетелдерде ... ... ... ... ... операцияларын жүргізеді және ... пен ... ... да ... ... ... ... сақтандыру салымы жүйесінің мүшесі болып табылады. Жүйе
2006 жыл 7 шілдесінен бастап «екінші ... ... ... ... ... ҚР ... сәйкес жүзеге асырылды және Қаржы
нарығы мен қаржылық ... ... мен ... ... ... ... лицензия пікірі және банкроттық кезінде әр бір жеке тұлға
үшін жеке салымшылар алдында 700 мың ... ... ... ... ... Қазақстан қор биржасындағы («ҚҚБ») ... ... ... оның бір ... ұзақ ... ... қағаздары Люксембургтік және
Лондондық қор биржаларында тіркелген. 2008 жылы 30 ... ... ... ... ... ... бар (2007 жылы 31 ... филиал).
Кесте 1 – 30 маусымда келесі акционерлер шығарылған акцияның 5% иеленеді
|Акционерлер |2008 ж, % |2007 ж, % |2006 ж, % ... ... ... АГ» |99,8 |99,7 |87,2 ... |0,2 |0,3 |12,8 |
| |100,0 |100,0 |100,0 ... Банк» АҚ-нан алынған мәлімет ... жыл ... ... Кредитанштальт банкі АГ» («БА-КА»),
«ЮниКредитГрупп» мүшесі ... жай ... ... шығарылған
мөлшерінің 95,6% және артықшылықты акцияларының жалпы шығарылған мөлшерінің
84,9% алып бітті. 2007 жылы желтоқсанда БА-КА аздықтың 4,1% ... ... ... 2008 жылы ... шығарылған жай акциялардың қосымша 3 414 540
иелене отырып, өзінің үлесін жарияланған және шығарылған ... ... 99,8% ... 2 – ... ... |2008 ж, |2007 ж, |Ел ... ... ... ... |% |% | |күн | |күн ... Финанс» |100,0 |100,0 |Қазақс-та|2007 ж, ... ж, ... | | |н ...... |
| «АТФ |100,0 |100,0 ... ж, ... ж, ... | | |н ...... ... | | | | | | ... ... |100,0 |Ресей |1992 ж, ... |2005 ж, ... | | | ... | ... ... ... |100,0 |100,0 |Нидер-лан|2006 ж, |Арнайы |2006 ж, ... | | |д ... ... |
| | | | | ... ұйым | ... |95,8 |94,2 ... ж, |Банк |2005 ж, |
|Банк-Қырғыз-с| | |ан ... | ... ААҚ | | | | | ... |
|«Ашық ЖЗҚ |83,1 |83,1 ... ж, ... ж, ... АҚ | | |н ... ... ... |75,1 |75,1 ... ж, ... |2007 ж, ... ААҚ | | |н ... | ... ... – «АТФ ... АҚ ... ... ... жылы бірінші 6 ай ағымында банк ... ААҚ ... ... ... 662 066 ... ... арқылы 94,2%-дан 95,8%-ға
дейін өсірді.
Есеп беру сегменттерін бірінші бөлу салалық сегменттер бойынша жүзеге
асырды, Группаның тәуекелі мен ... ... ... мен ... ... ... айырмашылық әсер етеді. Есеп
беру ... ... бөлу ... ... ... ... Операциялық компаниялар өндіретін өнімдер мен көрсетілетін
қызметтер сипатына сәйкес ұйымдастырылған және ... ... Әр ... әр ... ... және әр түрлі нарықтарға қызмет көрсететін
стратегиялық құрылымдық бөлімшелер ретінде ... ... үшін ... ... ... ... бойынша
ұйымдастырылған:
Бөлшек банктік қызметтер Жеке тұлғаның депозиттерімен жұмыс істеу,
үйге, тұтынушылық қажеттіліктерге ... ... ... беру,
несиелік карталармен жұмыс істеу және ақша қаражаттарын аудару бойынша
қызметтерді ... ... ... ... беру, мекеме-клиенттер
мен заңды тұлғаларға ағымдық шоттар мен депозиттер ашу.
Басқалар Қазыналық қызметтер, сонымен қоса сату үшін ... ... ... ... және ... бағалы қағаздармен транзакциялар
мен шоттар.
2001 жылғы желтоқсанда Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... «Банк Апогей» ААҚ-ң еншілес банкін
сатып алуға келісімін ... ... ... ... клиенттерге
қызмет көрсететін банк ретінде құрылған «АСҚБ» ААҚ өзінің өрісін кеңейтті.
Сондықтан 2002 жылғы ... ... ... ... ... ... сауда-қаржы банкі» Ашық акционерлік қоғамын
«АСҚБанкі» Ашық ... ... ... ААҚ) етіп ... ... ... 2002 ... 22-маусымында банк «АСҚБанкі» ААҚ ... ... ... 2002 ... ... ... Республикасының
Ұлттық Банкі «Банк Апогей» ААҚ қосу арқылы банкті ... ... ... берді.[33] Содан соң «АСҚБанкі» ААҚ мен ... ... ... ЕБ» ... ... шешімімен (2003 жылғы 17-наурыздағы
хаттама 1(29)) ... ААҚ ... ... мен ... олар қолданбалы заңнамаға сәйкес тіркелді.
2003 жылғы 3-қазанда Қазақстан Республикасының Әділет министрлігі
заңды тұлғаны ... ... ... утуралы Куәлікті берді, оның
негізінде «АСҚБанкі» ашық ... ... ... ... ... ... ... (Бұдан әрі- Банк).
Қазіргі кезде капитал мөлшері бойынша орташа деп есептелетін жан-жақты
АСҚБанкі негізінен сауда компаниялары, мұнай, газ және ... ... ... ... бизнес кәсіпорындарының кең тобы сияқты ... ... ... клиенттерге банк қызметтерінің кең шоғырын ұсынады- теңгеде және
шетел валютасында кредиттеу, депозиттерді ... ... ... ... ... ... кредит карточкалары бойынша қызмет
көрсету, ұлттық және халықаралық инвесторларға кастодиалдық қызметтерді,
басқа да қызметтерді ... 1999 ... ... ... ... ... ... тұлғалардың 2 146 есепшоты, жеке ... ... ... 2004 ... 1-қаңтарында «АСҚБанкі» АҚ салымшыларының саны
заңды ... 17 465 ... және жеке ... 30 ... ... ал 01.07.2004 ж. есепшот саны сәйкесінше 19 381 ... ... ... Бұл ... ... ... ... өсу
қарқынын сипаттап отыр. «АСҚБанкі» АҚ-ң корпоративті клиенттері ... ҰК» АҚ, ... АҚ, ... АҚ, ... ... ҰК» АҚ, «КЕГОК» ААҚ сияқты компаниялар, сондай-ақ орта және ... ... ... ... іс жүзінде саудалық қаржыландыру, коммерциялық кредиттеу, ... ... ... ... ... банк операцияларының
барлық түрлерін игерді, филиалдардың жүйесі мен ... ... ... ... 1998 жылы 6 филиал және 2 КЕБ жұмыс істеген болса, 2004
жылғы 1-қаңтарда Банк филиалдарының саны 11-ге және КЕБ-ң саны 9-ға ... ... ... ретінде де және инвестор ретінде де мемлекеттік
бағалы қағаздар рыногының белсенді қатысушысы болып табылады. 2000 ... ... ... ... ... ... ... Қор
Биржасының барынша белсенді трейдерлерінің бірі болып ... ... ... ... ... Қайта құру және Даму Банкімен
мынадай бағдарламалар бойынша табысты ынтымақтасып ... ... және орта ... ... ... Сауданы демеу бағдарламасы (Trade Facilitation Program);
• Астық қолхаттарының бағдарламасы
Банктің негізгі бизнесі ... ... мен ... ... ... ... кәсіпорындарды коммерциялық
несиелеу болып табылады. Күрт өзгеріп ... ... ... ... ... ... отандық өндірісті барынша тереңірек дамытуға
және Қазақстанда ... ... ... әрі қарай құруға
итермелейді.
Табысты қаржы қызметінің және бірқатар ірі корпоративті клиенттерді
(мұнай, металлургиялық, ... ... және ... да) тарту жөніндегі
белсенді жұмыстың нәтижесінде Банк капиталдандыру жөніндегі еліміздегі ірі
банктердің ондығына кіреді және активтерінің көлемі ... №4 банк ... ... сонымен қатар бүкіл әлемдегі экономикалық жағдайлардың
құбылу болжамына байланысты Банктің ... ... әрі ... ... ... және оның ... ... жағдайын қамтамасыз етуге
бағытталған кезеңге оның қызметін қайта капиталдандыру және ... ... ... ... ... несиелеу механизмі.
Несиелеу механизмін кеңес экономистері жалпы ... ... ... ... ... ... ... – несиенің берілу және қайтарылу әдіс-тәсілдерін
және несиелеу процесін, сондай-ақ несиенің қозғалысына бақылауды қамтитын
несиелік ... ... ... Басқаша айтқанда несиелеу механизмі
несиені пайдалану механизмін білдіреді. Несиелеу механизмі – бұл ... ... тану ... сипаттайды. Бұл механизм тәжірибеде нақты
әрекет ... ... ... ... бар ... ... өзінің мәні жағынан несиелік процесс технологиясын бейнелейді.
[36]
Қазіргі несиелеу ... ... ... ... бөліктерден
тұрады:
• несиелік әдістері және ссудалық шот түрлері;
• несиелік мәмілені құжаттау;
• несиенің ... ... ... беру ... ... ... ... несиелеу процесіне жасалатын бақылау;
• кепіл заттарын бағалау және іске асыру.
Несиелеу әдістері – ... ... және ... ... болатын, банктік несиенің кәсіпорындардың қаражат айналымының
шеңберіне қатынасу тәсілдерін білдіреді.
Реформалауға дейінгі кезеңдегі отандық ... ... ... ... қолданылған :
• қалдық бойынша;
• айналым бойынша.
Қалдық бойынша несиелеу барысында ... ... ... ... ... ... ... Ондай құндылықтарға: әр
түрлі тауарлы-материалды құндылықтар, аяқталмаған өндіріс, алдағы кезеңдегі
шығыстар, ... ... және ... ... жатады. Қорлардың
нормативтен жоғары өсуі несиеге деген сұраныс тудырып, ал ... ... сол ... ... ... етті. Мұндай несиелеу әдісінде
несие ... ... ... ... ... ... ... мен шығындар қорларының нормативтен жоғары бөлігіне жұмсалған
меншікті қаражаттарының орнын жабуға ... ... ... ... шоттар бойынша берілді.
Айналым бойынша несиелеу (тауар айналымы) әдісінің ерекшелігі ондағы
несие қозғалысы материалдық құндылықтар ... ... ... ... ... ие ... ... ссуданың берілуі тікелей төлемге қатысты
және, ең ... ... ... ... ... туындаған кезде
жүзеге асырылды. Сөйтіп, айналым бойынша несиелеу әдісі ... ... ... ... арнайы ссудалық шоттар бойынша беріліп
отырған.[37] Демек, бірінші әдіс бір-ақ рет ... ... ... ссудаларды үнемі беріп отыру үшін қызмет ... ... ... ... ... ... және ... айналымын
ұйымдастыруда үлкен роль ойнайды.
Қалдық ... ... ... ... ... ... байланысты
өзінің тәжірибелік маңызын жоғалтты, өйткені 80-ші ... ... ... кезеңінің барысында саны көп ауқымды объектілерді
несиелеуден біртұтас несиелеу ... ... ірі ... ... ... несиелеуге өтудің объективті процесі аяқталды. Мұнда,
айналым бойынша ... ... ... мен ... ... ... формасын қабылдады, сондай-ақ ... ... іс ... барлық салалары өткізілді. Қазіргі жағдайда мұндай тәртіпте
өнеркәсіптік, көлік, құрылыс, ауыл шаруашылық, ... және ... ... ... банктік тәжірибеде несиелеу әдісінің үш түрі
қарастырылады :
• айналым бойынша несиелеу ... ... ... ... ... айналым-қалдықтық.
Айналым бойынша несиелеу барысында несие несиелеу объектісінің
айналымындағы ... ... ... ... ... ... оның ... босағанға дейін аванстайды. Ссудаға деген
объективтік қажеттілікті ұлғайту шараларына байланысты ссуда ... ... ... ... байланысты ссуда қайтарылады. Бұл әдіс негізінен
несиенің қозғалысымен қажеттілікті төмендету немесе ... ... ... қамтамасыз ететін, яғни үздіксіз жаңартып отыратын
процесс болып табылады.[38]
Қалдық ... ... ... ... ссудаға деген қажеттілікті
туындататын тауарлы-материалды құндылықтар мен шығындар қалдықтарымен өзара
байланысқан. Несие бұл ... ... ... ... ала отырып, компенсациялау тәжірибесінде беріледі, ал
қажетті материалдарды сатып алу шығындары авансылау үшін ... ... ... ... объектісінің кішкене бөлігі қамтылса, ал
айналым ... ... ... ... ... және ... бойынша несиелеудің іс жүзінде ұштасуының
нәтижесінде айналым-қалдықтық ... ... ... ... ... ... қажеттіліктің туындауына байланысты несие берілсе, ал ... ... ... ... ... ... ... кезеңде несие тауарлы-
материалды құндылықтарды кепілге алып, ... ... ... берілсе, ал екінші кезеңде ... ... банк ... ... ... ... әдістері несиені беру және қайтаруға арналған ссудалық
шоттар ... ... ... ... ... ... ... клиентке ашқан ссудалық шотында көрсетіледі.
Ссудалық шот – клиенттің банктен олған несиесіне ... ... яғни ... берілуі мен қайтарылуы көрсетілетін шотты
білдіреді.
Несиенің ... мен ... ... ... ... ... ... ссудалық шоттар өзара бөлінеді:
• ашылу мақсатына қарай;
• айналыммен өзара байланысы бойынша.
Ашылу ... ... ... ... депозиттік-ссудалық болып
келеді.[39] Мұндай жағдайда, клиент ... ... ... салынған
меншікті қаражатын жұмсап қойған кезде ғана белгілі бір ... ... ... ... Егер бұл ... ... ... шықса, онда ол депозиттік
шоттан ссудалық шотқа айналады.
Айналымы мен өзара байланысы бойынша ссудалық шоттардың үш типі ... ... ... ... үш типі мәні ... несиелеудің үш әдісіне сәйкес келеді.
Айналым-төлемдік шотты ашу барысында клиент әр түрлі қажеттіліктерге
байланысты төлем құжаттарын: ... мен ... ... ... ... берешек қарызды өтеуге, салықтар мен басқа да
төлемдерді аударуға ... ... ... ... ... ... ... төлемдерді төлеуде қалдықты-компенсациялық шотты
пайдалана алады. Клиенттің қанша несиелеу объектісі болса, сонша ... шоты ... ... Бұл ... шот ... екі ... қарағанда біршама қолайлы және көп техникалық рәсімделуді ... Сол ... ... ... бір ... ... ... қадағаланады.
Айналым-төлемдік ссудалық шоттың ерекше бір түрін контокорренттік шот
құрайды.
Контокоррент шоты – банктік тәжірибеде банктердің ... ... және ... ... бар ... алушыларға несие беруде активті-
пассивті (есеп айырысу-ссудалық) шоттарды ... ... ... шот банк ... ең ... формасын сипаттайды. Оның дебет жағы
бойынша клиенттік өндірістік қызметіне және пайданы бөлуіне ... ... ал ... клиенттің есебіне түсетін түсімдер және басқа
да түсімдер есепке алынады. Бұл шоттың кредиттік қалдығы ... ... ... бар ... ... ал ... ... айналымға
банк несиесінің тартылғандығын, яғни ол бойынша пайыз ... ... ... ... ... ... ... асыру үшін
екінші деңгейлі банктер оларға ссудалық шоттар ашады: жай және ... ... ... ... ... ... ... үлкен
бөлігін несиенің көмегімен жүзеге асыратын жағдайда және несиеге деген
үнемі қажеттілікте болатын қарыз ... ... ... ... ... ... ... тауарлар қорлары айналымына байланысты бөлшек және
көтерме сауда ұйымдары, сонымен қатар сату-жабдықтау ұйымдары несиеленеді.
Кәсіпорынға тек бір ғана ... ... шот ... ... ... ... ... жекелеген қандай-да бір тауарлар, шаралары үстіне
несиелеу қажет деп санаса, онда оған жай ... ... ... ... Жай ... ... бір рет ссудалар беру үшін ғана ... ... ... шоттар бойынша қарыздың өтелуі қарыз
алушының келісілген мерзімде мерзімді ... ... ... ... алушы кәсіпорын бір уақытта бірнеше объектілер бойынша
несиені пайдаланса, онда оған ... жай ... ... ... ... әр түрлі шартпен, әр ... ... және әр ... ... Мұндай ерекше ссудаларды есепке алуда қарыз алушылардың алған
ссудаларын уақтылы ... банк ... ... жүргізудің маңызы
бар.[41]
Несиелеу механизмінің екінші құрамдас бөлігі – несиелік ... ... ... банк пен клиент арасында ауызша келісім жасалып,
оның соңы банкке ... ... ... ... ... түрде
несиенің мақсатын көрсете отырып тапсырылуымен аяқталады. Банкте клиенттің
қаржылық жағдайын анықтауға және оның ... ... ... ... ... болуы керек. Сондықтан да, банк клиенттен
оның қызметі жайлы соңғы екі-үш жылдағы жыл ... ... ... ... ... ... таяу ... күнге жасалған балансын
талап етеді. Кәсіпорынның балансына қоса банкке пайда және зиян ... ... ... ... ... береді. Клиенттің белгілі
мақсатқа несие ... оның ... ... ... ... және нақты
мерзімнен тұратын несиеге деген ... ... ... ... ... ... жоспары болуы тиіс.
Банк пен ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттерін белгілейтін маңызды құжат – несиелік
шарт жасалады. Онда екі жақтың экономикалық және заңи ... ... ... белгіленген несиелік шарттың арнайы ... Ал, ... ... ... ... ... ... тәжірибелерінде
кездеседі.
Несиелік шарттан басқа кепіл туралы келісім-шарт жасалады. Іс жүзінде,
егер ... ... ... қатысатын болса, онда міндетті түрде кепіл
туралы келісім-шарт жасалуға тиіс.Кейде ол нотариалды түрде ... ... ... ... ... ... басқа да құжаттарды (кепіл-
хаты, үшінші бір ... ... әр ... ... ... қағаздарды) тапсырады.
Несие банктің тиісті қызметкерінің жазбаша үкім шығару барысында
беріледі. Бұл ... ... ... ... оның ... ... ... несиелік бөлім басшысы және банктің несиелік
офицерлерінің біреуі ... ... ... берілуі туралы үкім
клиенттердің шоттары бойынша есеп - ... және ... ... айналысатын бөлімге түседі. Онда клиенттің ... ... ... ... шоты ... несиенің бағытын белгілейді. Бағыттарына байланысты несиенің
берілуі үш ... ... ... ... ... ... ... аударылады;
• ссуда есеп-айырысу шотына түспей, тауарлы және ... ... ... әр ... ... құжаттарын төлеуге беріледі;
• ссуда бұрын берілген несиелерді қайтаруға беріледі.
Жалпы, клиентке берілетін несиенің ... ... ... ... мөлшері несиелік келісім негізінде беріледі. ... ... сома ... үшін ... ... ең ... ... Бұл сома өзінің мәні жағынан несиелеу ... ... ... ... ... ... ... төлем айналымындағы алшақтыққа;
• несиенің қамтамасыз етуіне түскен тауарлы-материалды бағалылықтардың
нақты жинағына және олардың ... ... ... ... тәуекел дәрежесі мен банктің клиентке сенім дәрежесіне;
• банктегі бар ресурс көлеміне байланысты.
Әр жекелеген жағдайларда бұл мөлшер қамтамасыз ету ... және ... ... сенім дәрежесіне байланысты анықталады.[42] Несиелеу
механизмінің бір құрамдас ...... ... ... Оның бірегей
жасалған үлгісі жоқ. Оның төмендегідей көптеген варианттары болады:
... ... ... ... қайтару;
• меншікті қаражаттардың жинақталуының және несиеге деген есеп-айырысу
шотына қажеттіліктің азаю шамасына қарай қайтару;
• алдын ала ... сома ... ... ... ... ... түсімді бірден ссудалық қарызды жабуға есептеу;
• несиенің қайтарылу мерзімін созу;
... ... ... ... ... ... ... аудару;
• банк резерві есебінен мерзімі өткен ссудаларды шегеру.
Несиенің қайтарылуын арнайы құжат арқылы ... ... ... каналдары арқылы да жүзеге асырады. Несиенің ... ... ... жазбаша үкімі, банктің өзінің үкімі,
соттың бұйрықтары жатады.[43]
3 Банктегі несиелік процесін ұйымдастыруды ... және даму ... ... ... ... тәжірибесіндегі банктердің несиелеу ерекшеліктері
Дамыған елдердің банктеріндегі несиелеу тәжірибесін қарастыра келе,
еліміздегі банктік ... ... ... ... ... ... елдерде банктік несиелеудің ЖІӨ-ге қатынасы өте жоғары болған.
Неміс-жапон қаржылық моделіндегі елдерде (Швейцария, Германия, Жапония) ... ... ... ... ... ететін елдерден гөрі
(АҚШ, Англия) жоғары болған.
Жаңа индустриалды елдерде банктік несиелеудің ЖІӨ-ге қатынасы 53-100%
аралығында ... Бұл ... ... өсу ... ... ... гөрі неміс-жапон елдерде (Корея, Сингапур)
көбірек байқалған.
Шығыс Еуропа елдері мен ... ... ... ... ... Бұл ... де ... орында неміс-жапон қаржылық моделін таңдап
алған елдер (Қытай, Чехия) болса, ағылшын-американдық ... ... ... ... ... елдерінің ішінде банктік несиелеудің ЖІӨ-ге қатынасы бойынша 2001-
жылы Молдавия (27,5) ... ... ... ... (24,3), ... ... (20,5) және Беларусь (17,4) одан кейінгі орында тұрған. Тек ... ... ғана ... ... ... елдердегі банктік несиелеу
механизмін қарастырсақ, Францияда банк клиентке нақты ақша ... ... ... ... ... оны ... сөз беру арқылы несие ... ... ... ... ... ... ... (баланста
көрсетілетін), екінші жағдайда банктік ... ... ... ... ... ... тыс ... алынады). Толық
мағынадағы ... үш ... ... ... ... ... есепке алу түрінде, қаржылық құжаттарды есепке алу және кассалық
несие. Банктің ... ... ... ... ... немесе
акцепттерді, сондай-ақ несиенің қолданылмаған бөлігін жатқызады.
Францияда заңды тұлғаларды несиелеу ... ... ... ... ... ... ... сыртқы сауда
операциялары, мемлекетті жабдықтау, қосалқы бөлшектер) түрлерін бөледі, ал
обьектімен байланысты емес несиелер тек ... роль ... ... ... ... ... ... алу
формасында берілуі мүмін. Бұл жағдайда банк екі кепілге ие болады: вексель
бойынша қарыз адамның қолы түрінде және осы ... ... ... ... ... ... ... берілетін несие ... ... өнім ... өсіп ... ... олардың қолма-қол
ақшаға сұранысын қанағаттандыру несиесі немесе маусымдық несие береді.
Германияда басқа елдерде сияқты несиелік операциялар негізгі орынды ... елде ... ... ... рамбурстық несие кеңінен қолданылады. Ол
шикізатты әкелу мен жартылай және ... ... ... ... ... ... формасында жүреді. Кейде бұл несие сатып
алушының тауарды еркін басқару құқын сақтап қалуы шартында ... ... ... ... ... алушыларға беріледі. Сондай-ақ, ... ... ... ... облигациялары, темір жол акциялары
мен облигацияларын кепілдікке ала ... ... ... ... «тиімді»
банктер қамтамасыздандырылғанмен бірге бланктік несие де береді.[45]
Өтелген және өтелмеген несиелер екі ... ... ... ... алушы не
банктен ақша алады, не вексельді акцепттеуіне болады. ... ... ақша алу үшін ... ... ... ... ... Мұндай несиенің
ерекше түрі авальды несие болып табылады. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... туралы сұрау кезінде заңды
тұлғалар өз міндеттемелерін орындауға кепіл беруі керек.
Судаларды жиі қолданатын және ұқыпты төлеуші ... ... ... линия» арқылы ссуда алуына болады. Бұл несие алуға ... ... және ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Ұлттық статусын алған банктер заң бойынша банктің ... ... ... ... ... бере ... Бұл ... толық
қамтамасыздандырылмаған ссудалар бойынша жүзеге асырылады. Ал, тез ... ... ... ... ... 25%-ға ... беруге
болады.
Ауыл шаруашылығына берілетін ссудалар жалпы несие көлемінде аз
мөлшерін алады. Мүмкіндік ... ... ... ... ... ғөрі, Федералды жер банктері және ... ... ... сияқты федералды несиелік агентстволардан
субсидияланатын пайыз мөлшерлемесі бойнша ... ... ... ... емес қаржылық мекемелерге де ссуда беріледі.
Олар ... ... әрі ... жеке ... беру үшін ... ... ... тұтыну тауарларын сатып ... ... беру ... ірі ... ... ... процесін ұйымдастыруды несие бөлімі
жүзеге асырады. ... ... ... ... ... ... ... отырады. Ссудалық функция мен несиелік талдауды бөлу
несиелік бөлімдер ... ... ... ... ... алатындығын
көрсетеді.[46] Кішігірім банктерде және кейбір банк филиалдарында несиелік
талдау несиелік қызметкер міндетіне кіреді. Екінші ... екі ... ... талдаудың неғұрлым жоғары деңгейлі обьективтілігіне және
несиелік келісім-шартты неғұрлым ойластырып бекітуге ықпал етеді .
Несиелеу – бұл ... ... ... ... болып
табылса, несиелік портфель банк активтерінің үштен бірі немесе жартысына
дейінгі мөлшерде құралады.
Несиелер бойынша банктердің ... ... ... ... ... ... ... талдау батыстың банкирлеріне мынадай қорытынды
жасауға мүмкіндік береді: ... ... ... сәйкес
несиелер бойынша банктердің зиян шегуінің басты себебі 67% ішкі факторлар,
ал 33% сыртқы факторлар үлесі келеді.
Кесте 3 – ... ... ... зиян ... ... ... ... | 67% ... ... |33% ... ... |22 ... |12 ... | ... | ... ... ... оқып |21 ... ... |11 |
|үйрену барысында ақпаратты | ... ... ... | ... ... | | | ... ала ... ... |18 ... |6 ... ... бөлуі және | ... | ... ... | | | ... | | | ... ... |5 ... |4 ... ... | | | ... - С.Б. Мақыш. «Коммерциялық банктер операциялары», Алматы, 2003ж. |
Несие бойынша банктердің зиян шегуіне себеп болатын сыртқы факторлар
қатарында ... ... ... ... тұруы тегін емес.
Банктің кез ... ... ... ... ... басынан кешуі мүмкін.
Сондықтан, қарыз алушының несиелік қабылетін талдай ... ... ... ... оның ... жағдайын анықтап білуге тиіс.
Банкроттықтың басты ... ... ... тиімді
басқаратын ақпараттар жүйесінің болмауы, нарық жағдайындағы өзгерістр мен
бәсекеге ... ... өз ... ... тыс ... ... ... жоқтығына қарамастан компанияның жылдам кеңеюі, ... ... және ... қаражаттардың үлесінің жоғарылығы
жатады.
Шетелдік банктердің тәжірибесінде қарыз ... ... ... ... ... ... төмендетудегі басты шара болып табылады.
Несиелердің қайтарылмауынан зиян шегу - кез ... банк ... ... Оларды толық жою мүмкін емес, бірақ ең ... ... ... ... ... ... проблемалық
несиелердің пайда болу ... ... ... сол сияқты
олардың пайда болуын болжайтын толық жүйе жұмыс ... Бұл ... ... ... ... ... әсер ... банкке байланысты және
байланысты емес факторлар келтіріледі.[47] Бірінші факторларға несиелік
процеспен байланысты, яғни несиелік ... ... ... және ... талдауды қамтитын барлық аспектілері жатады. Екінші факторларға
қолайсыз экономикалық жағдай және ... ... ... ... ... ... ... мен даму болашағы
Тұрғындармен жұмыс бойынша несие операцияларын кеңейту перспективалары
туралы айтқанда, клиентке қатысты несиелеудің жалпы және ... ... ... ... ... өйткені несие алу туралы өтініштер
көп болғанымен, көптеген ұсыныстар жүзеге ... ... Оның ... оперативті істелмеуінен немесе потенциалды қарыз алушыға ... ... тыс ... болуы.
Банк талаптарының барлық спекторын қанағаттандыратын және ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушылар
категориясын табу банк үшін идеалды вариант ... еді. ... ... ... жаңа ... қажет. Өйтпесе тұрғындарға берілген
несие ... ... ... ... ... ... ... өспейді және бос несие ресурстарын тиімді ... ... ... ... ... бағыттары, шетелдік
тәжірибені ескере отырсақ, тұрғындармен тығыз жұмыс ... ... ... ... жаңа ... формаларын іздеу үшін немесе меңгерілмеген
несие өнімдері облысындағы банктің бәсекеге ... ... ... ... өзгерту мақсатында күрделі маркетингтік ... ... ... ... ... ... бұл ... жүргізілмейді.
Жеке тұлғаларды несиелеу туралы айтсақ, несиелеудің бұл бағытын
жүргізу ... ... ... ... олар ... ... тұрарлық,
өйткені, банк табысының тұрақты көзі болып табылады.[48]
Тұрғындарға ссуда беруге тән ерекшілік – ... ... ... ол ... ірі жоғалту тәуекелін төмендетеді, сонымен қатар
банктің халықтық банк ... ... ... несиелеу сферасында қымбат өтімділік (жаңа автокөлік,
қымбат жиһаз және т.б.) ... ... ... ... ... болып отыр. Олар бойынша уақыттың да, ақша қаражаттарының да
қосымша шығындары үлкен емес, ал ... ... ... ... мүліктің
қолданыс барысында бағасының көп төмендеуіне мүмкіндік бермейді, ал клиент
үшін несиелеу ... ... ... ... бұл өнімге бағаны қымбаттап
кетуі жағдайынан сақтануға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, меңгерілмеген тұрғын үй ... ... ... айтсақ пәтер немесе жеке үй алуға ссуда беру.
Қозғалмайтын мүлік алуды ... ұзақ ... ірі ... ... тұрақты ұзақ мерзімді табыс әкеледі.
Жеткілікті нормативті база мен ... ... ... ... ... тұрғын үй несиелерінің ресімделу
механизмінің унификацияланбауының (бірыңғайлылық) себебі болып отыр.
Қаржылық дағдарыс еліміздің экономикасына едәуір әсерін ... Осы ... ... ... мақсаты – салымшыларды сақтап және санын көбейту
болды. Соған ... ... ... ... ... ... ... толқыны өткеннен кейін ... ... ... ... ал тұрғындар тағы несие алуға дайын болды,
бірақ қарыз беру ... ... ... ... 1 жылдан аз уақыт бұрын әр
бір тұрғын өз таңдауы бойынша әр бір ... ... ... ала ... ... ... өтімділіктің дефициттік жағдайында, ел
ішіндегі несиелеу көлемінің қысқыруын және қазақстандық кәсіпорындардың
іскерлік ... ... ... ... ... өзіне
алды. Осы мақсатқа байланысты республиканың 4 ... ... ... ... жалпы сомасы 5 млрд. АҚШ доллары бөлінді.
Қазір көптеген елдердің басқармалары дағдарысқа ... ... әр ... ... ... ... ... сфераға қаржылық
интервенция қадамын жасауда. Мемлекет банктерге қол ұшын берудің мақсаты ... ... ... ... орта және ... бизнес кәсіпорындарын
қаржыландыруды көбейту, ипотекалық несиелендіру бойынша тиімді жағдайлар
жасау болып ... ... ... ... ... ... ... шектелді, яғни оны өтімділік дағдарысы деп атайды. Ипотекалық
дағдарыс өзінің артынан кепілмен қамтамасыз ету ... ... ... қатар банктік активтердің сапасына теріс әсерін тигізді.
Банктер қаржы ... және ... ... ... және ... ... алдындағы міндеттерін, яғни несиелік қызметтен
шығындарын жабуға ... ... ... Осылайша, елдің нақты
секторының іскерлік белсенділігіне әсер ететін өтімділік дағдарысы ... ... ... ... банктер жақтан ішкі экономикадағы
несиелеу көлемінің қысқаруына алып ... ... ... 9 ай ... ... портфелі тек 2,5% өсті. Банк – экономиканың өсуін және
дамуын ... ... ... ... элементі.[50] Осылай, ағымдағы
жылдың басында банктік сектордың активтері ... 92%, ... ... ... 51% ... ... қатар, банктік депозиттер мемлекет үшін өз алдына
шартты міндеттеме болып табылады. ... ... ... ... және ... ... айту ... Дағдарыс әр елде әр түрлі әсер ... ... ... ... ... кезеңі 2 жылға дейін созылуы
мүмкін. Елiмiзде несиелендiрудiң үш ... ... ... ... ... оның ... iшкi институционалдық инвесторларды дамыту және
инвестициялау мүмкiндiктерiн кеңейту, ... ... ... ... ... ... басқаруды жақсартуға арналған
ынталандыруды көтеру жөнiндегi құқықтық негiздерi жетiлдiруде.
Қазiргi кезде қазақстандық банктер өз ... ... ... ... ... ... ... тартуға мүмкiнiктерi бар. Олардың
ресурстық базаларының артуы экономиканы несиелеу бойынша қызметiн белсендi
жүргiзуге ... ... ... ... ... халықаралық операциялар,
әсiресе ТМД аумағында жұмыс iстеуге ынта таныта ... ... ... қаржы жүйесiнде тәуекелдiлiк жүйесiнiң өсiп ... ... жөн. Егер олар ... ... оның соңы ... дағдарысына соқтыруы
мүмкiн.
Осыған орай, бiрнеше факторларды атап айтқан жөн: ... ... ... тыс ... ... өсiп бара жатқандығы жағымсыз салдарға
ұрындыруы мүмкiн. Несиелеудiң өсуi қарыз портфелiнiң ... ... ... ... ... ... ... негiзiнен тауар ... ... ... немесе қызмет көрсету жобалары үшiн берiлiп ... ... пен ... ... Дегенмен, ол секторлар белгiлi бiр деңгейде
шикiзат өндiрiсiне ... ... ... ... ... ... алып отыр, бүгiнде соны белсендi пайдаланып ... ... ... ... ... ... ... сапалы
жобалардың болмауы осы мәселені шешуге мүмкіндік бермей отыр. ҚР-сы ЕДБ-нің
ресурстық базасының қазіргі жағдайын ... ... ... ... ... ... қалғанын атап өту керек. Сонымен қатар, ҚР-ның
коммерциялық банктері беретін несиелерінің валюталық ... мен ... ... ... ... болады. Мұнай бағасы
төмендегенде ... ... ... үлес ... ... ... ... ұзақ мерзімді несиелеу перспективасы
коммерциялық банктерде ұзақ мерзімді несиелік ресурстардың болуына ... ... орта және ұзақ ... ... үлес ... ... қарамастан, ҚР-сы ЕДБ-нің ресурстық ... ... ... ... ... ... алмайтынын атап өту керек.
Банктердің нақты секторды несиелеудегі қаупін түсіндіруге ... ... ... экономикалық өсудің жоғары қарқыны банктерде
ұзақ мерзімді ресурстардың қалыптасуына әсер етті. Алайда, бұл ... де ... ... ... Себебі, банктердің меншікті капиталының
үлесі дамыған ... ... ... ... ... ... ... жетпейді.
Әлемнің көптеген елдерінде несие берушілер несиелік бюролар арқылы
тұрақты негізде қарыз ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі көптеген экономистер мен қаржылық-делдалдық
қызмет ... ... ... ... зерттегенде
дәлелденген болатын.[52] Экономикалық әдебиеттерде ақпараттың ассиметриясы
ретінде несиелік ресурстарды бөлуде тиімсіздікке әкелетін мәміле ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда
несие беруші қарыз алушы ссуда алған инвестициялық ... ... ... пен ... ... алмайды.
Қорытынды
Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктерінің қызметінің
жылдан ... ... келе ... ... ең ... ... ... несиелеу опрациялары да даму үстінде. Әлемдік дағдарысқа
байланысты несиелеу ... ... ... ... ... портфелінің жоғары өсу қарқыны несиелер сапасына байланысты.
Банктік займдар негізінен, айналым қаражаттарын толтыру мен негізгі
құралдарды ... ... ... ... ... ... оң
өзгерістер бар. Сондай – ақ, салалық құрылымы бойынша несиелердің көп үлесі
өнеркәсіп және сауда саласына келеді. Ал, ауыл ... ... ... ... сияқты салалары берілген несиелердің ішінде аз үлес алады.
Жалпы алғанда, қазіргі несиелеу жүйесінің әрі қарайғы дамуын ... ... ... ... ... ... көзі ... жеке және заңды тұлғалардың
депозиттерін, соның ішінде зейнетақы ... ... ... ... негізгі қарыз бен пайыздың қайтарылмауының
алдын алу баптарына көңіл бөлу;
• кепіл механизмін жетілдіру, соның ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезекте орындау;
• кейбір салаларды, мысалы, ауылшаруашылық және тамақ өнеркәсібі тәрізді
салаларды несиелеу кезінде мемлекеттің қатысуы маңызды болып ... ... ... ... ... арқылы жеңілдетіліп
қаржыландыру, салықтық ынталандыруды жүзеге асырған жөн;
• несиелік тәуекелді басқаруда маңызды рөл атқаратын ... ... ... ... сүйену.
Банктің несиелік менеджерлері қарыз алушылардың жалпы қызметін және
қаржылық жағдайын талдау кезінде несиелік меморандум толтырады. Онда ... ... ... ... ету ... ... ... байланысты
компаниялары, қызмет көрсететін банктермен қарым – ... ... ... ... ... жағдайына: балансына, пайдасы мен
зияны туралы есебіне толық зерттеу жүргізіледі де, соған ... ... ... ... ... қаражаттарды жұмсайтыны
туралы жоба, тәуекелдер талданады, оң және ... ... ... ... ... мен ... ... туралы оң шешім қабылданған
жағдайда несиелеуді оптималды құрылымы көрсетіледі. Осы жерде, ... ... ... ... байланысты келесідей жетілдіру жолдарын
енгізген жөн:
• Бөлшектелген ... ... келе ... ... ... ... ... бойынша жұмыс жүргізу;
• Несие қабілеттілігін бағалау кезінде анықталатын ... бір ... ... ... ... ... ... беру мүмкіндігінің баллдық бағасын қолдану;
• Ссуда берілгеннен кейін қарыз алушының ... ... ... ... баланс баптарының, соның ішінде ағымдағы активтері ... ... ... аса ... бөлген жөн;
• Ақша қаражаттарының қозғалысына толық талдау жүргізіп, өзгеру
мүмкіндіктерін болжау;
• Қарыз ... ... ... ... іске ... толық талдау
жасалған бизнес – жоспарын талап ету;
• Потенциалды қарыз алушылар қызмет ететін аймақтағы ... ... ... ... ... ... ... несиелеу процесін жетілдіруге Қазақстан Ұлттық
банкі және екінші ... ... ... ... тарапынан
жан – жақты ат салысу қажет.
Екінші деңгейлі банктердің капиталын ... ... ... ... және ... жобаларды іске асыру үшін
тарту туралы маңызды мәселені шешу қажет.
Капиталдың қозғалысы саласындағы негізсіз ... алып ... ... тағы да ... ... Бұл ... ... жиынтық сыртқы қарызын қолдау қажеттігін есепке ала ... ... ... банктеріміз сыртқы қаржыландыруға шектен тыс ... ... өзі ... ... ... ... ... ұлғаюына
әкеп соқтыруы мүмкін.
Біз тиімді жұмыс істейтін қор рыногын құруымыз керек. Халықты өзінің
жинақ ... ... ... ... ... тартпайынша, оның дамуы
мүмкін емес. Халықты инвестициялық сауаттылық әліппесі бойынша ... ... ... жұмыстар жүргізу қажет.
Қорыта айтқанда, еліміздегі банктердің несиелік операцияларын жоғарыда
айтылған шараларды ... ... ... әрі ... ... болады деген
ойдамыз. Сонымен қатар, банктердің қаржылық ... ... ету – ... экономика дамуының басты ... ... ... ... ... және ... сұранысын қамтамасыз ету экономикамыздың
дамуына өз үлесін қосады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Банковское дело / Под ... ... Г.С. – ... ... ... дело / Под ... ... В.И. –
Москва: Финансы и статистика, 1995.
2. Банковское дело: стратегическое ... / Под ... В., ... М. – ... ... ... ... Е.Б. Операции коммерческих банков и ... ... ... ... и ... 2006.
4. Хамитов Н.Н, Банк ісі, Алматы Экономика, 2006
5. Симановский А.Ю. ... на ... ... по ссудам: международный
опыт и некоторые вопросы методологии // ... и ... – 2004.- ... «АТФ ... АҚ 2008 ... ... есебі.
7. www.nationalbank.kz
8. www.atf.kz
9. www.kkb.kz
10. Мақыш С.Б. Банк ісі. – Алматы, 2006.
11. Банковское дело / Под редакцией Сейткасимова Г.С. – ... ... ... дело / Под ... ... В.И. –
Москва: Финансы и статистика, 1995.
12. Эдвин Дж. Долан, Колин Д. Кэмпбелл, Розмари Дж. ... ... дело и ... ...... 1993.
13. Банковское дело: стратегическое руководство / Под ... В., ... М. – ... ... ... Ширинская Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный опыт. ... ... и ... ... ... ... Жылдық есебі. – Алматы, 2007.
16. ЕДБ-де тәуекелдерді басқару және ішкі ... ... ... ... ... нұсқаулық // Егемен Қазақстан. – 2004.
17. Хавьер М. Пиедра. Система кредитного бюро в ... ... к ... ... Успех сбалансированного подхода // Банки
Казахстана. – 2003.- ... ... Н.Н, Банк ісі, ... Экономика,2006
19. Хамитова К.Н. Современные ... и ... ... в ... // Банки Казахстана. – 2002. - №2.
20. Нурсеит Н., Нурсеитова Р. Текущее состояние развития и ... ... // ... и ... – 2003 - ... ... Ж.О. Кредитные риски в банковской сфере и критерии рейтинга
банков // Банки Казахстана. – 2002.- №7.
22. Халитова М. ... ... в ... ... ... // Саясат. – 2003.- №7.
23. «Банктер және банктік қызмет туралы» ҚР-сы Президентінің Заң күші ... 1995 жыл 31 ...... мен ... ... ... нарығы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу және қадағалау
туралы» Қазақстан Республикасының заңы 19 шілде, 2003 ж.
25. «Заңды тұлғаларды ... ... ... ҚР-сы Президентінің
Жарлығы № 220-1 22.04.98 ж. (өзгерістер мен толықтырулар 01.04.2004ж.
берілген).
26. Положение о кредитной ... АО ... Банк ... ... ... ... АО ... Банк
Казахстана» № СД-8/02-04 от «18» февраля 2004г.
27. ... Банк ... ... ... және орта ... несиелеу» ережесі.
28. Банковское дело: Учебник/ Под редакцией Г.С. Сейткасымова. - А.: Қаржы-
қаражат, 2005. - С. 159-174.
29. Банковское дело: Учебник / Под ... О.И. ... - ... и ... 1998. - С. 256-305.
30. Банки и банковские операции: ... для ... / ... ... - М.: РДЛ, 1997. - С. ... ... М.Т. ... деятельность банков в Казахстане: ... / ... А.: ... ... Банковское дело / Под редакцией Коволева. - М.: РДЛ, ... ... И.В. ... ... ... Бизнес и банки, 2004. № 11.
36. Лобанов А. Кредитная деятельность ... ... и ... 2003. № 12.
37. Абалкин Л.И. Зарубежный опыт оценки кредитоспособности ... и ... 2004. № ... ... ... ... ... ипотекалық тұрғын-үй
қарызына қойылатын негізгі талаптар, № 24.
39. Козлов А.А., Хмелев А.О. Качество ... ... ... ... 2005. № ... ... И. ... субъектов малого предпринимательства, Банки
Казахстана, 2000 г. №11.
41. Банковсое дело / Под ред. Белоглазовой Г.Н., ... Л.Н. – ... ... ... Б.А. ... Несие, Банктер, Валюталық қатынастар. – Алматы:
Экономика, 2000.
-----------------------
43. [1] Банковское дело: стратегическое руководство / Под ... В., ... М. – ... ... ... ... Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный опыт. ... ... и ... ... ... Н.Н, Банк ісі, ... ... 2006
46. Хамитов Н.Н, Банк ісі, Алматы Экономика, ... ... А.Ю. ... на ... ... по ... международный
опыт и некоторые вопросы методологии // ... и ... – 2004.- ... «АТФ Банк» АҚ 2008 жылғы жылдық есебі.
49. «АТФ ... АҚ 2008 ... ... ... ... С.Б. Банк ісі. – ... 2006.
51. Мақыш С.Б. Банк ісі. – Алматы, 2006.
52. Мақыш С.Б. Банк ісі. – ... ... ... дело / Под ... ... Г.С. – Алматы: Қаржы-
қаражат, 1998.Банковское дело / Под ... ... В.И. ... ... и ... 1995.
54. Эдвин Дж. Долан, Колин Д. Кэмпбелл, Розмари Дж. Кэмпбелл. Деньги,
банковское дело и ... ...... ... ... ... стратегическое руководство / Под ... В., ... М. – ... ... ... ... ... стратегическое руководство / Под редакцией
Платонова В., Хиггинса М. – Москва: Консалтбанкир, ... ... Е.Б. ... ... ... и зарубежный опыт. –
Москва: Финансы и ... ... ... ... ... есебі. – Алматы, 2007.
58. ЕДБ-де тәуекелдерді басқару және ішкі ... ... ... ... ... ... // Егемен Қазақстан. – 2004.
59. Хавьер М. Пиедра. Система кредитного бюро в ... ... к ... ... ... ... ... // Банки
Казахстана. – 2003.- №9.
60. Хавьер М. Пиедра. Система кредитного бюро в ... ... к ... ресурсам. Успех сбалансированного подхода // Банки
Казахстана. – 2003.- №9.
61. Хамитов Н.Н, Банк ісі, ... ... ... Н.Н, Банк ісі, ... ... ... К.Н. ... проблемы и перспективы краткосрочного
кредитования в Казахстане // Банки Казахстана. – 2002. - №2.
20 Нурсеит Н., Нурсеитова Р. Текущее состояние ... и ... ... // ... и статистика. – 2003 - №2.
63. Нурсеит Н., Нурсеитова Р. Текущее ... ... и ... бизнеса // Экономика и статистика. – 2003 - №2.
21 Бобаканова Ж.О. Кредитные риски в банковской сфере и ... ... // ... ... – 2002.- №7.
21 Бобаканова Ж.О. Кредитные риски в банковской ... и ... ... // ... ... – 2002.- ... Халитова М. Система кредитования в условиях ... ... // ... – 2003.- ... ... және ... қызмет туралы» ҚР-сы Президентінің Заң күші бар
Жарлығы, 1995 жыл 31 тамыздағы № ... мен ... ... ... және ... қызмет туралы» ҚР-сы Президентінің Заң күші бар
Жарлығы, 1995 жыл 31 ...... мен ... ... ... ... мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу және қадағалау
туралы» ... ... заңы 19 ... 2003 ... ... ... мен ... ұйымдарды мемлекеттік реттеу және қадағалау
туралы» Қазақстан Республикасының заңы 19 шілде, 2003 ж.
24 «Қаржы нарығы мен ... ... ... ... және қадағалау
туралы» Қазақстан Республикасының заңы 19 шілде, 2003 ж.
25. Заңды тұлғаларды ... ... ... ... ... № 220-1 22.04.98 ж. ... мен ... 01.04.2004ж.
берілген).
25 «Заңды тұлғаларды мемлекеттік ... ... ... ... № 220-1 22.04.98 ж. ... мен ... ... «АТФ Банк» АҚ 2008 жылғы жылдық есебі.
27 «Народный Банк Казахстана» АҚ-ның «Шағын және орта ... ... ... ... Банк Казахстана» АҚ-ның «Шағын және орта бизнес субъектілерін
несиелеу» ережесі.
28 Банковское ... ... Под ... Г.С. ... - А.: ... 2005. - С. ... Банковское дело: Учебник / Под редакцией О.И. ... - М.: ... ... 1998. - С. ... ... дело: Учебник / Под редакцией О.И. Лаврушина. - М.: ... ... 1998. - С. ... Банки и банковские операции: Учебник для вузов / редакцией Е.Ф. ... М.: РДЛ, 1997. - С. ... ... и ... ... Учебник для вузов / редакцией Е.Ф. Жукова.
- М.: РДЛ, 1997. - С. ... ... М.Т. ... ... банков в Казахстане: Учебное
пособие / КазГАУ.- А.: Экономика, 2001.-196с.
31 Давлетова М.Т. ... ... ... в ... Учебное
пособие / КазГАУ.- А.: Экономика, 2001.-196с.
32.
ақ
ы
ш
С
.
К
о
м
м
е
р
ц
и
я
л
ы
қ
б
а
н
к
т
е
р
д
і
ң
о
п
е
р
а
ц
и
я
л
а
р
ы
.
А
.
:
И
з
д
а
т
М
а
р
к
е
т
,
2
0
0
3
.
3
2
М
а
қ
ы
ш
С
.
К
о
м
м
е
р
ц
и
я
л
ы
қ
б
а
н
к
т
е
р
д
і
ң
о
п
е
р
а
ц
и
я
л
а
р
ы
.
А
.
:
И
з
д
а
т
М
а
р
к
е
т
,
2
0
0
3
.
3
2
М
а
қ
ы
ш
С
.
К
о
м
м
е
р
ц
и
я
л
ы
қ
б
а
н
к
т
е
р
д
і
ң
о
п
е
р
а
ц
и
я
л
а
р
ы
.
А
.
:
И
з
д
а
т
М
а
р
к
е
т
,
2
0
0
3
.
33 Банковское дело / Под редакцией Коволева. - М.: РДЛ, 2001.
33 Банковское дело / Под ... ... - М.: РДЛ, ... Ларионова И.В. Оценка кредитоспособности предприятия,
34 Ларионова И.В. Оценка кредитоспособности предприятия,
35 Бизнес и банки, 2004. № 11.
35 Бизнес и ... 2004. № ... ... А. ... ... банка, Деньги и кредит, 2003. № 12.
36 Лобанов А. Кредитная деятельность банка, Деньги и кредит, 2003. № ... ... Л.И. ... опыт ... ... заемщика, Финансы
и кредит, 2004. № 3.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктегі несиелік процестер жайлы73 бет
«Казкоммерцбанк» ақ-ның несиелік процесті орындау тәжірибесіне талдау жасау36 бет
Комерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастырудың теориялық негізі72 бет
Коммерциялық банктерде несиелік процестерді ұйымдастыру60 бет
Коммерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастыру79 бет
Коммерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастыру («Қазақстан Халық Банкі» АҚ тәжірибесінен)83 бет
Коммерциялық банктердегі несиелік процесс және оның негізгі кезеңдері38 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
Коммерциялық банктердің несиелік саясаты және оның банктің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етудегі ролі83 бет
Банктегі ақша қаражатының есебі22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь