Үмбетей жырау шығармашылығы

Мазмұны

Кіріспе

І тарау Үмбетей жырау шығармашылығы, өмірі туралы зерттелуі.
ІІ тарау Жырау шығармаларының өзіндік ерекешелігі, көркемдік сипаты.
ІІІ тарау Арнау, толғауларының идеялық мазмұны.

Қортынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Қандай да болмасын ақынды, я жазушыны зерттеу, тану үшін ең алдымен оның атын білу керек. Ақынның не бары 5-6 әріптен құралған есімін дұрыстап оқи алмай тұрып, оның творчистосы төңірігінде пікір қозғауға талпынсақ қанйдан барып шықпақпыз? Біз Шалкиіздің ғайыптан «Шәлгезге» айналып кеткені жайлы айтқан едік. Бұл –қазақ әдебиетінің тарихындағы жалқы оқиға емес. Шалкиізбен салыстырғанда күні кеше ғана өткен Үмбетей жырауда өзінің ұлы ұстазының кебін құшыпты: кейбір зерттеушілердің еркімен оның есімі Үмітайға айналдырылды. Үмітай-әйел аты екенін еске алсақ, бұл «түзетудің» сорақылығы тіпті айқындала түседі. Үмбетейдің Үмітайға (кейбіреулер тіпті Үміттей деп жазады) қалай айналып кеткенін түсіндіру қиын: бізге белгілі мәліметердің бәрінде де, -жыраудың Бөгембай өлімін Абылайға естірту жырының үзіндісі басылған «Таң» журналында да, әдебиет иниститутының қолжазба қорындағы шығармаларында да, - Үмбетей деп жазған, орыстар айтпақшы, черным по белому ...
Үмбетей жырау 1706 жылдар шамасында туылады. Болашақ жыраудың әкесі Тілеу-қаһармандық жырларды, ескі аңыздарды, билердің шешендік сөздері мен нақылдарын жақсы білетін шежіре, сонымен қатар халықтың музика мұрасына да жетік дәулескер қобызшы, ел ішінде абыз атанған адам екен. Үмбетейдің өмірдегі, өнердегі өз әкесі және сол іспеттес көненің көздері арқылы алған дәріс болады. Ақындық қабілеті ерте байқалған Үмбетей өз ауылдастарының, кейде тіпті, ағайын-туыстарының теріс істерін әшкерілеген өткір тілді өлеңдер авторы ғана емес, ескі эпикалық жырлардың білгірі ретінде де танылады. Алайда өзіне көне жырауларды үлгі тұтқан Үмбетей уақыт оза келе философиялық-дидактикалық толғауларға ден қояды. Сонымен қатар сырт жаулармен күресте аты шыққан батырларды мадақтау да жырау өнернамасындағы өзекті тақырыптардың біріне айналады. Және осы реттегі жырлары Үмбетейге үлкен даңқ әкеледі.
Пайдаланған әдебиеттер.
1. Х. Сүйіншәлиев Қазақ әдебиет тарихы. Алматы 1998.
2. Ғ. Мұқатов Үмбетей жыраудың әдеби мұраларын жинаған. 1969.
3. Жұмалиев Қ. 18-19 ғасырлардағы қазақ әдебиеті. Алматы 1967.
4. «Алдаспан» Алматы. 1971.
5. Дербісалин Ә. Толғау жаңыры туралы/ Ерте дәуірдегі қазақ әдебиеті. Алматы 1998.
6. Жұлдыз журналы 1959 №10
7. қазақ әдебиет газеті 1970 №8.
8. С. Сейфуллин Қазақтың ертедегі әдебиет нұсқалары 1968.
9. Қазақ ССР тарихы. Алматы 1957. 1-том.
10. «Аламан» жинағы. Қазақ мемлекет баспасы. Ташкент 1926.
11. Қазақ совет энциклопедиясы 1967. 8-том.
12. «Ақын» жинағы. Қазан 1912
        
        Мазмұны
Кіріспе
І тарау Үмбетей жырау шығармашылығы, өмірі туралы зерттелуі.
ІІ тарау Жырау шығармаларының ... ... ... ... ... ... ... идеялық мазмұны.
Қортынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Қандай да болмасын ақынды, я жазушыны зерттеу, тану үшін ең
алдымен оның атын білу ... ... не бары 5-6 ... ... ... оқи ... тұрып, оның творчистосы төңірігінде пікір
қозғауға ... ... ... ... Біз ... ғайыптан
«Шәлгезге» айналып кеткені жайлы айтқан едік. Бұл ... ... ... оқиға емес. Шалкиізбен салыстырғанда күні кеше ғана
өткен Үмбетей ... ... ұлы ... ... ... кейбір
зерттеушілердің еркімен оның есімі Үмітайға айналдырылды. Үмітай-әйел
аты екенін еске ... бұл ... ... ... айқындала
түседі. Үмбетейдің Үмітайға (кейбіреулер тіпті ... деп ... ... кеткенін түсіндіру қиын: бізге белгілі мәліметердің
бәрінде де, -жыраудың ... ... ... естірту жырының
үзіндісі басылған «Таң» журналында да, әдебиет ... ... ... да, - ... деп ... ... ... по белому ...
Үмбетей жырау 1706 жылдар шамасында туылады. ... ... ... ... ескі ... билердің шешендік
сөздері мен ... ... ... ... ... ... халықтың
музика мұрасына да жетік дәулескер қобызшы, ел ішінде абыз атанған адам
екен. ... ... ... өз ... және сол ... ... ... алған дәріс болады. Ақындық қабілеті ерте ... өз ... ... тіпті, ағайын-туыстарының ... ... ... тілді өлеңдер авторы ғана емес, ескі эпикалық
жырлардың білгірі ретінде де ... ... ... көне ... ... ... уақыт оза келе философиялық-дидактикалық толғауларға
ден қояды. Сонымен ... сырт ... ... аты шыққан
батырларды мадақтау да ... ... ... ... ... Және осы реттегі жырлары ... ... ... ... ... ерлікті жырлап, ел тыныштығын
көксеп ... ... ... Оның жоңғарларға қарсы күресте ... ... ... бірі ... жоқтап айтқан өлеңі мәлім.
Ақын Бөгенбайдың ерлік істерін ардақтап оның ... ... ... батыр өлгенде айтқан жоқтауы 1925 жылы ... ... ... ... ... Одан кейін 1942 жылы С. ... ... 1967 жылы ... әдебиет нұсқалары»
хестоматиясында, 1973 жылы «Алдаспан» жинағында басылды.
Үмбетей мен ... ... ... жақын дос болыпты. Үмбетей
Бұқарды қадыр тұтып ... ... ... Ел ... ... ... ... Бұқарды әлденеше рет қонақ етіп, ... ... ... ... ... ... да жетіпті. Алайда Бұқарекеңнің зайыбы қараулау
адам болса ... ... ... оң ... таныта қоймайды. Тіпті
ауырған ... ... ... Мұны ... ... ... ... бара жатқанда Бұқарға қарап айтқан сөзі:
Үй сыртында ақра тау,
Бұл ... несі ... ... ... ... болса биең жау,
Ұрысқақ болса ұлың жау,
Керіскек болса келінің жау.
Үйіңдегі ұлың ... ... ... тең,
Қойныңдағы қатының жаман болса,
Қаңтардағы мұзбен тең.
Қай сорлының қатыны
Күндіз ауру түнде сау.
Осы қысқа ... ... ... сырт ... ... шама мағлұмат алуға болады. Жыраудың ... ... ... ... ... ... түсінігіміздегі Үмбетей
бейнесі Бөгенбай батырдың есімімен байланысты ... ... осы ... ... ... екі ұзақ жыры бар. ... біріншісі-
Бөгенбайды жоқтау да, екіншісі-Бөгенбай өлімін ... ... ... ... ... кімге болмасын жақсы ... ... ... күреатің қаһарманы, әулетті батыр атақты қолбасы,
ел-еліне еткен қызметі ... жұрт ... ... ... ардагер ұландарының бірі.
Үмбетей даңты әкесі «Алатаудай Ақша ... асып ... ... ... ... ... Қазыл тау,
Абыралы, Шыңғыс ... қой ... ... көк ... қуып ... ... ... тауға асырдың,
Ақ шәуліге қос ... қол жиып ... ... ... мен ... ... найманға,
Қоныс қылып қалдырдың».
Ол не деген осы аталып отырған жерлер ұзаққа созылған күрестерден
соң ... ... ... ойрат тайпалары басып алған қазақтың
байырғы мекендері болатын. 18 ғасырдың орта ... ... бұл ... қазаққа өтті. Осы жеңісті жорықтар кезінде қазақ қолының
басында ... ... бірі ... еді. Тек бұл ғана ... -жоңғарға қарсы күрестің қиын ... ... ... ... ... ... Ташкенттердің бірінен ... ... ... ... ... атамекенінен босқан
кездерде еңсесі түспеген, жүрегі шайлықпаған санаулы ... ... Бұл ... ... ... ... ... ұйымдастырушылардың
бірі болды. Үш жүздің хан, сұлтандары бір сәті мәмілеге ... ... ... ... ... қайта ашқанда, ол алдыңғы сапта
шапты. Қазақтардың 1728, 1730 жылғы ... ... ... ролі ... ... ұлы ... жылдары шамасында қазақ хандығының
Сәмеке, ... ... ... билік жүргізген кезде өмір сүрген
жырау. 18 ... ... ... ... ... ... хандық
жүйені айнала ... ... ... ... ... ... тұтастыққа, ынтымақтыққа жетелейтін бірден-бір мүмікіндік деп
таныған. Сондықтан шығармаларында ... ... ... ... бірі ... Міне ... ... Үмбетей Тілеуұлы
жоңғарларға қарсы жорықтарға қатысқан, қаруы мен даулы сөзі ... ... ... ... ... ... ... дәстүрін жалғастырған
Үмбетей жырау шығармасының дені арнау болып келеді.
Жырау арнауларының ішіндегі ең ... әрі ... ... ... ... ... ... Абылай ханға естірту» атты
үлкен эпикалық сарын үні анық ... ... ... ... одақ ... ... ... барлығында
дерлік, кеңестік қатаң ... ... ... ... ... хан тұралы айтылғанын қарамастан ... ... ... хан
бейнесін айналып өтіп, Бөгенбай бейнесін кейіптеуге ойыса ... ... ... ... ... ... хан ... бір
шама назар аударылатын зерттеулер шыға бастады. Бізде осы ... ... ... хан ... ... ерекшеліктеріне көбірек
көңіл аудармақшымыз. Толғау ... ... ... 5 ... ... Кіріспе: Абылай хан өмірін баяндауға арналған бөлім;
хан өмірінің ... мен ... ... ... ... ... ... ой, толғаныс түсінік, Бөгенбай батыр туралы бөлім
және ... ... ... ... ... бұл қалай?» деген
өлең жолдарымен бір қиын ... ... ... қалғанына бір жағынан
абдырып қалап, ... ... сол ... ... басыр ызғарынан ханның
сес алатынын сезгендей «Сөзімді ... ... деп ... Абылай
ханға талай басынан қиында ... ... ... ... орай айтып,
әріден басталатын ... ... ұшын ... қояды. Осындай
дайындықтан кейін екінші бөлімінде Абылайдың ... мен ... ... ... өмір ... қазақ жұртына, өзіне ... ... ... ... ... тиадаға бөліп, әрбір бөлігін
«Ұмыттың ба ... ... деп ... ... ... ... ... шығады. Енді осы тирадалардағы хан ... ... ... бейнелік ерекшеліктерін қарастырып көрейік.
Бірінші тирада да үргеніштен Сарыарқаға жері деп ... ... ... түйе ... жас ... Сабалақтың ерекше табандылығымен
қайсарлығын «еш малшыға ... қара ... ... «Қол ... ... салып жататын тектілігін» Төлеге сездіргенін ... ... ... ... да ... Абылайдың 20 –маға толғандағы
өміріндег маңызды екі сәтін еске ... ... ... соғыстаға
дүлей күш иесі Шарыш ... ... ... басын алып, жас
батырдың бүкіл ұрыстың тағдырын шешкен «алғашқы ... ... ... ... ... ... соңына түсіп ... ... ... ... сонан бастап атасы Абылайдың есімін
алғанын ... ... ... да ... сын ... сол ... ... халық
қошеметтеп ақ киізге көтеріп хан сайласа да, ресмей ... ... ... еш кем емес хан атандырғаны айтылады. Төртінші тирада ... ... ... ең ... ... ... ... қапыда қолға
түсіріп, Ташкентке апарып зымданға болғанын, қазақтан ... ... ... елші ... ... барғанда» қалмақ ханының Шарыш үшін
өлтірем дегенін жауаптасып қарсы сөз айтып, сөз ... ... Үні аңыз ... ... ... Бесінші тирада да
Абылай ханның бұндай абройға, ... ... ... ... кейі би» ... оның ... қаз дауысты Қазыбектің, қу
дауысты Құттыбайдық ... ... ... ... ... ... ... қандай ұрыстан» Ерлігінің ... ... ... болғаны сөз етіледі. Алтыншы тирада да ... ... ... ... сай ... «Елге лайық ер болған» ... ... ... қыс қыстауы, жаз ... өзге ... ... ... болған керекмет бір ... ... ... ... ... жеке ... ... бақыттың кем болмай хан айтқан сөзінің халықты ... хан ... ... жауын жайпаған, ел қорғаны-батырларының,
«Аузынан балды тамызған» билерінің көп ... ... ... ... ... ... ... үлкен жүрегі, адамгершілік қасиеті
сөз болады. Бір кезде қазақ әскері ... ... ... ел біліп
көп батырмен Абылай ханның келіп, «Қысылған ... ... ... басын шауып тастамай ақылға жеңдіріп, ... ... ... түкті шашты әзіз ... ақ ... ... ... ... ... болып, хан басына қыдырқонғанын еске ... ... алгі ... ... ... жаратқанның
жол б еруі арқасында ойламаған жерден ... ... ар ... ... ... ... садыр бөлініп кетіп, Абылай хан бастаған
қазақ ... ... ... Сары, Баян, Сағынбай шапқанда
жеке ... басы ... жау ... ... ... ... ... жырланып келген ханның өмір жолы кезеңдері айтыла
келе шығарманың ... шегі ... ... ... ... ... дүниенің өтпелі екендігі, ханныңда ол ... бұл ... ... ... ... ... Біз бұны ... құрылысы жағынан қысқа болса да ... ой – ... ... ескріп, жеке үшінші ... ... жөн ... Өмір жалғасып, хан ... де ... ... енді ... ... ... ... қысқа (9 жол) төртінші бөлімнің басында Бөгембай батырдың ... ... ... қатысты біршама мәлімет беріледі. Одан
батырдың ... жасы ... алып ... ... ... дөмпеш
таудай екендігі, жас кезінде сырлас болғандығы, сондықтан жасы ... да ... ... ... ... ... 3 ... аса бергенде» қайрылмас қаза келіп, «Батырдың өлді Бөгенбай»
деп, «батырың» ... ... ... ... сөз ... оның ханға
қимас өз ... ... ... ... ... ... ... бесінші қортында бөілімінде бақилық ... ... ... ... ... Бөгенбайдың жан тәсілінде ... ... көре ... кетіп бара жатқанына өкініп үш қайта сәлем
айтқанын, ... ... ... ... ... ... Үмбетей жырау
енді ханға ... ... ... ... болған іске жақсының
қасқайып мойыматынын, ал жаман ойбайлап берекет алатынын ... ... ... ... ... ... ... жасы, баласына алатын
тақ, елге бақ пен ... ... ... ... ... ... ... тілеген батамен аяқталады.
Толғаудағы хан тұлғасының бейнеленуін осындай ... ... ... ... ... кейін жинақтап көрсетер
болсақ, мынадай басты ерекшеліктерін атау қажет болар еді.
Біріншіден, ... ... ... ... ... бұдан бұрын ел билеушінің осындай кең, толық, жас ... ... ... ... ... ... ғұмыры қамтылған
паноромды ... бір ... ... ... ... жоқ. ... Бұқар
жырау ғана Абылайды әлденеше жыр ... ... ... ханның біршама толық бейнесін ... ... ... ... ... ... қалдырған мұрасы аса
көп емес ... ... ... Бар ... ... ... ерекше көзге түсіп тұрады. ... ... ... ... ... , күрделі құбылыс санатына
жатады.
Қазақстан ... ... ... қоры ... растайды. Әсіресе, 15-18 ғасырлардың арасында ... ... ... шын ... ... ... ... болса керек.
Сол уақыттың поэзиясы сол қым – қиғаш ... ... ... хал – ... ... ... бір тарихи құжат болмасын, сол құбылыстың бар жағын ... Ал, ... ... ... халық мұңын, күйзелісін,
нені армандағанын аңғартатыны ... ... ... ... айқындап көрсететін 1500 ... бар, - дей ... Ғ. ... ... ... ... анықтауға
кіріседі.
Ал поэзия мезгілдің барометіріндей халық ... ... ... ... аян. ... сол бір ... ... ұрпақтан – ұрпаққа толықтай жеткізіп келеді.
Өйткені, нағаз ... ... ... ... жоқтауда толғау, той бастарда, нақылы да біте ... ... ... ... ... ... ... жасалғанына ешкім дау келтіре алмайды. Аңыз, дастандары соны
айтады, соны ... Көп ... ... ... ескі ... Махмұт Қашқаридың «Диванинан» (11ғ. ... ... ... (13 ... ас ... ... ... жоқ. Аты шулы
– Аталық (13ғасыр). Сыпыра ... (14ғ), Асан ... ... ... замандағы әдеби ескерткіштердің ... ... ... ... ... мәселе осы келіп туады. 18 ағсырдың
материалдарына деген ... ... ... ... ... ... салма қасиетінен ауыз әдебиетінің әсер-ықпалы аңғарылады.
18 ... ... ... ... ... жыраударда
фольклордың кең қолтығынан шыққан ханмен ... ... ... ... ... ... бар еді. Сол сергелденге түсемін-ау
деп сескенбей, ... ... тура ... ... ... сен қарасың ... жоқ, ... қақ ... айтты. Қалың бұхара намысын қорғай отырып айтты. Сол кезеңнің
жыршыларында даралық ... ... ... ... еді. ... болатын. Әсте елдің тілі болу оңай қызмет емес-ті.
Ол ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... елдікке үндейді. Хан берік ... ... суық ... деп ... Бұның өзі сол дәуірдегі
қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... сәулесі түскені анық. Халықтың ... ... әлі ... ... ... кезеңнің поэзиясы көбіне, мазмұн, түр ... ... ... үндесіп келеді.
Сонан барып тақырып қайталанады, поэтикалық қайталауларға ... ... ... басымдылығы байқалады. Жыраулық ... ... ... біраз өзгерістерге, қосымшаларға, жаңғыртуларға
ұшырап жеткен. Бұл Үмбетейгеде ортақ.
Ақын –жыраудың ... аз ... ... біле ... ... ғана іліп әкетіп, ... ... Асан ... , ... Ақтамберді т.б. ақын-жыраулардың
айтқандарын жеткізушілердің жойып, алып ... ... ... ... қалдыруында шак жоқ.
Рас «Ақын», «Жақсы үгіт», «Шайыр», «Көксілдер», «Ноғай» және құмық
жырлары». ... ... ... ... ... қолжазбаларын
жинақталған ауызша позияны кейде сол күйінде қабылдауға тырысамыз.
Алайда, ... да ... ... ... алып жинақтады
емеспе? Осы 15-18 ғасырлар поэзиясының қазіргі қола ... ... ... ... ... ене ... Көбінесе біз сол
жинақтарға сүйенеміз. Далалықтардың поэзиясы қашанда ... ... ... ... ... ... білеміз. Өткір айтылған, орынды, ұтымды сөз үшін ... атып ... ... ... ... басқа халықта кенен-саяқ.
Халқымыздың бойына ... бұл бай ... ... ... ... елдерінің саяхатшылары, тарихшылары ... ... ... ... туған жүйелі, жігерлі , жырлардың халық көкірегінде
сақталып қалуы ... тек ... Ошақ ... ... да ... араласқаны да жауынанда, жақынынанда, ханныңда жасқанбай,
өз ойларын тура айтып кеткен.
15 ... ... ... ... ... заманға дейін
жалғасып келеді. ... ... 3 ... уақиға, заттық және
әсершілдік бар еді. Ақын, жыраулар өзін қоршаған тіршілікті, ... куә ... ... тартыстарды тап сол күйінде суреттейді.
Жорықшы ... ... ... ... ... сөз болаты.
Қасарысқан ханның б етін қайтарып, халықты апатан аман сақтауға ... ... ... еді. Олар ... ... ... ... жоқ, қайта, керісінше, қарапайым сөздердің ... ... ... ... көңілге тоқығанын ғана жырлады. Асырып айтқан
жоқ, аллегорияға барған жоқ. ... ... ... ... ... қалдырмады. Олардың мұрасында ... ... ... ... көптің атынан сөйлейді. Қадірлі, қасиеті сөзге зор мән бере
біледі.
18 ағсырда өмір ... ... ... ... Үмбетей Тілеуұлы
әскери жорықтарға қатысқан, батырлығы да, ... ... ... ... дені ... ... Әдебиет зерттеушісі М.
Мағуиннің айтуынша, «Өз тусындағы давралы ... ... ... ... ісіне белсене араласқан. Әзір қолда бар шығармалары ... ... ... ... ... кейін атапты. Бұнда бір
мәніс жатыр.
«Шығармалары өз аттарымен біздің дәуірімізге дейін ... ... ... Бұхар , Үмбетей, Дулат, Жанкісі, Байтақ, Жанұзақ,
Шернияз, ... т.б. ... бәрі бір ... бір ... өмір сүре ... ... тану, өмірге көзқарастары әрбасқа. ... ... бір ... ... ... өмір ... өз ортасы арқыл, өз
тобының көзқарасынан танымақ.
Үмбетей-беріде өмір сүрген ақын. Оған ... ... ... ... Үмбетей есімі Бөгенбай батырмен қатар аталады. ... аты ... ... 15-18 ... ... қазақ
поэзиясының дені арнау толғаулар десек қателеспейміз.
Қазақ әдебиетінің ... ... еске ... ... ... жаңыр толғау екендігін, оның жеке ... ... ... ... ... айта кету ... ... қолда барын дені толғау. Жырау ... ... ... ... ... ... қарағанда әділетті
ақылды кісі болып елестейді. Оны Бәкеге ... ... ... өлең 1968 жылы қарт журналист Ғаламжан Мұхатовтан жазып алынған. Ал
Ғалымжанның кімнен, ... ... ... ... ... ... Үмбетайлар мен аталас, жауқашар деген ... ... ... ... 9 ұлы болады. Біо жолы ... ... ... ... барымтаға шығып, үйірге салып жүрген
бұраларын әкеп сойып алады. Екі ... ... дау ... Бәке ... Жауқашардың 9-на ара түседі. ... ... ... әшкерлеп «Бәкеге» атты ... ... ... бұл
шындықтан туған шымыр ... ... ... Сол ... ... қасиеті -ойларынан ешнәрсе шығармаған, өзі өмір сүрген ортаның ғана
жағдайын жырға тиек ... ... ... ... ... некен-саяқ.
Арасынан бірдеңелер қалып отырғанға ұқсайды, қайталаулар ... ... 18 ... өмір ... 3 ... –Бұхардың,
Үмбетейдің, Тәтіқараның ... ... ... және кейбір
архив құжаттарына қарағанда, бұлар феодалдық ақсүйектерден ... ... С. Н. ... «18 ғасырдағы қазақ жыраулары» ... ... ... Үмбетейді Бұхардан кейін бекер атап
отырған жоқ сияқты.
Үмбетей ... ... ... ... тап ... ... ... Жиембет, Тәтіқара, Ақтамберді, Бұхар жыраулардың
толғаулары- ... ... ... ... кезеңіне
келетіндігін өз еңбегіне академик әлекей Марғұлан көрсеткен.
Тәріқара мен ... ... ... ... ... ерлігін паш еткен. ... ... ... ... ауысып жүрген дүние көрінбейді, бәрі өзінікіндей ... ... ... поэзияларның шағармаларын бойына жақсы
сіңірген. Өлеңдерді шешендік ... ... ... Үмбетейдің
поэзиясында жеке-даралық творчистовсының ... ... ... оның анық ... бар ... өлеңдерінен аңғаруға болады.
Бұған «Бәсеке», Бұхарға дейтін Үмбетей айтқан бір ... ... ... ... ... ... ... жыраулардың үлкен эфикалық
сарынға к ... ... ... ... ... ... топтанып, ел
тонауға аттанып, жүрген тоғыс тентекті сынға ... ... ... ... «не ... ... жауқашардың тоғызын» деп озбырларды
әділеттілікке, адамдыққа шақырады. Жақсы ұлмен жаман ұлдың ... он ... ... ... ... он ... ... соң
Тіл алмаса доңызың.
Осы шұмақтан Үмбетейдің ... ... ... ... ... Ол баладан көрген базарында, азарында ... ... ... ... ... ... ... «Дін мұсылман баласы адамдықтан жерімес» деуіне қарағанда
мұсылмандықтан ... жоқ ... ... ... ... ... «Жау ... деген өлеңі «Бәсеке» арнаудың жалғасындай ,
жалпы екуі бір ... ... ... ... Ол ... ... ... айтқан жерден халықтың өзі ... ... ... ... ... ... қарағанда көпшіліктің көптен шыққан батырлардың
ақылшысы, кеңесшісі болған кісі. Шағын қазынасының ... ... мол ... ... ... ... көрсең, есікке
Жүгіріп шық кешікпе.
Қарсы алмасаң мейманды.
Кесір болар несіпке-
Деп жырау мезгілсіз келген ... да ... Бұл -әрі ... әрі
ақынның ғана аузынан шығатын сөздер. Үмбетей жырларында фалсапа ... әйел ... ... тәмәмдайды.
Өзіне сауал қояды да жауабын өзі береді. Түйенің ... ... ... болатындығын нақты сөздермен ... ... ... ... ұлың ... болса,
Есіктегі құлмен тең,
Қойныңдағы қатының жаман болса,
Қаңтардағы ... ... ... ... атты арнауында. Мұнда да үлкен жақсы, жаманы сын
таразысына ... ... ... ... ... мұзбен тең» дейді.
Өзі жорықта жүрсе де ... ... ... ... ... ... ... Үмбетейдің бұл шумағындағы ойлар Бұхардың
Жабыдан айғыр салсаңыз
Жауға ... ат ... ... ... келеді.
Үмбетейдің «Ей, Ақтанберді»-деп басталатын 13 жол өлеңіде өздігінен
келмегенге ұқсайды.Үмбетейдің эпикалық ... ... ... ... ... арнағаны. Әдетте жыраулар ... ... ... сол ... ... тура керіспей, орағытып, тұспалдап, көтеріңкі
кіріспе жасап алады. Мысалы,
Мен пайғамбардан ... ... ... ... біраз мән жатыр. Осы арқылы шешендік ... ... ... ... ... ... ала алмаған қамалды қанатты сөз алады»
деп ... сөз ... ... ... Іс ... ... ... ханға да қарағада қарамайды. Қарақылды қақ жарып
айтады. Әр ... әр ... ... ... бар. ... мақтар бас
жаман , қатынын мақтар қас ... ... ... ... жүргенде
жаман» десе мойындамасқа бас иземеске амалыңыз қайсы.
Дидактикалық қимыл әрекетке толы экспрессивтті ... ... ... халық күресінің тарихында алатын орнын ойып ... ... ... ... жоқ. Бір ... ... ... Мұнда «автордың» өзі сырт қалады да, бар ... ... ... ... ... ... ... естірту арқылы өмірді
жырлайды.
Ерікті аралас ... 7-8 ... жыр ... ... ... ... бір тармақ үнемі үстемеленіп, ... ... ... ... ... ... істер өткенін. Басқа ... ... ... ... арнаған толғауының орны бөлек
жауынгер, патриод ақынның ... ... ... елдің ерін ел
ұмытпайтындығын, батырлықты ... ... ... сеземіз.
Шығармада өз жерін жаудан азат ету мақсатында ... ... ... ... ... Бөгенбай, Жантай
батырлар солардың іс -әрекеттері. Бұлардан ... ... ... Үйсінбай, Атан, Досай батырлар бар. Алғашында жеңеді, артынан
жау жағы ... мұң үй ... ... ... ... ... Батырлар тобы «жауды ... ... боп ... ... ... Хан ... соны пайдаланып қалмақтар Абылайдың
баласы Қасымды ... ... ... Еріп барған кіслердің ішінде
Үмбетей ... ... Міне ... ... қаза ... Ендігі бір
мәселе «Жантай батыр» қиссасын Үмбетей ... ... ... шығады. Стилінде қарағанда авторы басқа адма сияқты ... ... ... ... ... деп ойлаймыз.
Қорытынды.
Үмбетей – тыныс кең жырау. Оның өз жырларында ел ... үшін ... ... жауды мұқатқан батырлардың ... ... ... Үмбетей шығармалары форма жағынан алғанда бай
болмағанымен, аса ... ... ... ұйқасқа ерекше көңіл бөлгендігі
аңғарылады, өлең ... ... –ақ 3 ... үйлеседі.
Міне осы жоғарыда айтылғандардың бәрі ... ... 18 ... ... ... көрнекті өкілдерінің бірі деп
есептеуге ... ... Х. ... ... ... ... Алматы 1998.
2. Ғ. Мұқатов Үмбетей жыраудың әдеби мұраларын жинаған. 1969.
3. Жұмалиев Қ. 18-19 ғасырлардағы ... ... ... ... ... ... 1971.
5. Дербісалин Ә. Толғау жаңыры туралы/ Ерте дәуірдегі қазақ әдебиеті.
Алматы 1998.
6. Жұлдыз журналы 1959 ... ... ... ... 1970 ... С. Сейфуллин Қазақтың ертедегі әдебиет нұсқалары 1968.
9. Қазақ ССР ... ... 1957. ... «Аламан» жинағы. Қазақ мемлекет баспасы. Ташкент 1926.
11. Қазақ совет энциклопедиясы 1967. 8-том.
12. «Ақын» жинағы. Қазан 1912

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халқымыздың ұлы ұландары жыраулар шығармашылығында6 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Беруші және қабылдаушы оптикалық модульдер10 бет
Жазбаша жұмыс арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту55 бет
Шешендік өнер және шешен таланты4 бет
Этнопедагогика: лекция мәтіндері мен семинар сабақтарының жоспарлары110 бет
Өнімдер өндірісі298 бет
XIX ғасыр өлең жырларындағы абылайхан16 бет
Бөгембай Ақшаұлы3 бет
Жыраулық пен ақындық поэзиясының даму жолдары22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь