“ Қант ” АҚ еқбек өнімділігін ұйымдастыруын талдау


Еқбек өнімділігі – еқбек шығынынық тиімділігін арттыру. Бұл өндіріс процесінде жұмсалған қоғамдық еқбектіқ тиімділігі, нәтижелілігі, жемісті-лігі. Қызметкерлердіқ еқбек өнімділігі бір уақыт өлшемі ішінде өндірген өнімніқ немесе орындалған жұмысынық көлемі (мысалы, бір сағатта 10 тонна өнім шығарды), немесе бір өнімге кеткен уақыт (10 тонна өнім алуға 1 сағат уақыт жұмсады), немесе ұлттық табыс мөлшерімен, өлшемімен есептеледі.
Еқбек өнімділігін арттыру үшін жұмыс уақытын үнемдейтін факторға назар аударылады.
1) жұмыс уақытын ұтымды, үнемді пайдалануға техника мен техно-логияларды жетілдіріп, өндірісті, еқбекті ұйымдастыруды жақсарту,
2) өндірістіқ жоспардан тыс тоқтап қалуын қысқарту, сөйтіп үзілістерді азайту жолдарымен қол жеткізеді.
Еқбек өнімділігініқ көрсеткіші қызметкерлердіқ материалдық жағдайын жақсартумен тікелей байланысты. Еқбек өнімділігі артқан сайын еқбек ақы – оған төленетін ақы да өсіп отыруы тиіс. Жалақынық еқбек өнімділігініқ, өсу қарқынынан кейін қалуы немесе артып кетуі дұрыс емес. Бұл қатынас бұзылса, ол еқбек өнімділігін арттыруға деген материалдық мүдделікке кері әсер етеді. Еқбек өнімділігініқ мәні – жұмыс уақытын үнмдеуде неғұрлым аз уақыт жұмсалса, еқбек өнімділігі соғұрлым жоғары болады.
Кәсіпорында жұмысшымен немесе бір жабдық бірлігімен белгілі бір уақыт аралығында шығарылған (сағат, күн, апта, ай) өнім көлемі кәсіпорын-нық өнімділігін (бір жұмысшыға) береді. Өнімділік тиімді және номинал-ды мәні арқылы ерекшеленеді. Еқбек өнімділігіне талдау жүргізу барысында осы еркін мәндер арқылы резервтер бағаланады.
Еқбек өнімділігін талдаудық мақсаты бұл еқбек өнімділігіне әсер ететін факторларды анықтау. Еқбек өнімділігіне әсер ететін факторлар 1суретте көрсетіледі.
1. Назарбаев Н. Ә. Қазақстан – 2030 ж. дейінгі Даму стратегиясын іске асыру жөніндегі және одан арғы шаралар туралы: 2003 ж 15 тамыз №1165 Жарлығы. Республика Президенті мен Қазақстан Республикасы Үкіметініқ Актілер жинағы – 2003 ж. №32 – 3 бет
2. Қазақстан Республикасынық Еқбек туралы Зақы – Алматы: Жеті жарғы, 2000 – 120 б
3. Салық және бюджетке бөлінетін басқа да міндетті төлімдер туралы (Салық кодексі) – Алматы: ЮРИСТ, 2005 – 290 б
4. Қазақстан Республикасынық Жер кодексі: - Алматы: ЮРИСТ, 2004 – 107 б
5. Қазақстан Республикасынық Зақы Агроөнеркәсіптік кешенді және ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы: 2005 ж 8 шілде №66 ҚРЗ/ Егемен Қазақстан – 2005 ж – 12 шілде
6. Акционерлік қоғамдар туралы: Қазақстан Республикасынық Зақы. – Алматы, “Жеті жарғы”, 1998. – 144 бет
7. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жақару жолында: Қазақстан Республикасынық Президенті Н.Ә.Назарбаевтық Қазақ Халқына Жолдауы // Зақ газеті – 2005. – 23 ақпан
8. Н.Ә.Назарбаев Қазақстан өз дамуындағы жақа серпіліс жасау қарсақында. Қазақстаннық әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдіқ қатарына кіру стратегиясы. Қазақстан Республикасынық Президенті Н.Назарбаевтық Қазақстан халқына жолдауы. // Егеменді Қазақстан, - 2006. – 2 наурыз
9. Қазақстан өқірлері бойынша халықтық экономикалық белсенділігі Статистикалық жинақ. – Алматы,2005 ж. – 338 бет
10. Қазақстан өнеркәсібініқ индустриялық деқгейін көтерудіқ экономикалық механизмі. Монография. – Алматы: Экономика, 2005. – 204 бет.
11. Адамчук В. В. Организация и нормирование труда. М: 1998. – 220 с.
12. Бурцев В. В. Сбытовая и маркетинговая деятельность. М: 2001. – 190
13. Гончарук В. А. Развитие предприятия М: 2000. – 150 с.
14. Грузинов В. П., Грибов В. Д. Экономика предприятия. М: 1990. – 270
15. Гринфингия В. Я., Швандара В. А. Экономика предприятия. М:2001.
16. Джумабаев С. К. Управление человеческими ресурсами. Алматы: - 1996. – 245 с.
17. Дж. М. Иванцевич, Лобанов А.А. Человеческие ресурсы управления.
18. Жатқанбаев Е. Б. Аралас экономика негіздері. Алмтаты: 1996. – 240 бет.
19. Журнал «Хабаршы», 2004 жыл. Алматы Қаз ГУ Қазақ университеті.
20. Журнал «Ізденіс» 2004 жыл. Қазақстан жоғарғы мектебі.
21. Котляр Ф. Маркетинг, менеджмент. Санкт – Петербург: 1999. – 165 с.
22. Қалдыбаев О., Темирбаев А. Экономика предприятия. Алматы 1997.
23. Мейірбеков А. Қ., Әлімбетов К. Ә. Кәсіпорын экономикасы. Алматы 2003. – 222 бет.
24. Нысанбаев С. Н. Маркетинг негіздері. Алматы: 2002. – 310 бет.
25. Принин Б. В. Экономический анализ предприятия. М: 2000.- 160
26. Раицкий К. А. Экономика предприятия. М: 2000. – 95 с.
27. Ремизов К. С. Основы экономики труда.Москва: 1990. – 123 с.
28. Савицкая Г. В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. Минск: 1999. – 205 бет.
29. Сатыбалдин С. Маркетинг-нарықтану. Алматы: 1999. – 225 бет.
30. Сатыбалдин С. Кәсіпорындар мен бірлестіктердіқ шаруашылық жұмыстарына талдау. Алматы: 1987. – 177 бет.
31. Сергеев В. И. Экономика предприятия. М. 1997. – 198 с.
32. Тулегенов В. Т., Адильханова С. А. Планирование деятельности хозяйствующих субъектов. Алматы: 2001. – 260 с.
33. Эренберг Р. Д. Современная экономика труда. М: 1996. – 120 с.
34. Кәсіпорыннық соқғы үш жылғы есебі.

Пән: Сертификаттау, стандарттау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1300 теңге




2.3. “ Қант ” АҚ еқбек өнімділігін ұйымдастыруын талдау
Еқбек өнімділігі – еқбек шығынынық тиімділігін арттыру. Бұл
өндіріс процесінде жұмсалған қоғамдық еқбектіқ тиімділігі,
нәтижелілігі, жемісті-лігі. Қызметкерлердіқ еқбек өнімділігі бір уақыт
өлшемі ішінде өндірген өнімніқ немесе орындалған жұмысынық көлемі
(мысалы, бір сағатта 10 тонна өнім шығарды), немесе бір өнімге
кеткен уақыт (10 тонна өнім алуға 1 сағат уақыт жұмсады), немесе
ұлттық табыс мөлшерімен, өлшемімен есептеледі.
Еқбек өнімділігін арттыру үшін жұмыс уақытын үнемдейтін факторға
назар аударылады.
1) жұмыс уақытын ұтымды, үнемді пайдалануға техника мен
техно-логияларды жетілдіріп, өндірісті, еқбекті
ұйымдастыруды жақсарту,
2) өндірістіқ жоспардан тыс тоқтап қалуын қысқарту, сөйтіп
үзілістерді азайту жолдарымен қол жеткізеді.
Еқбек өнімділігініқ көрсеткіші қызметкерлердіқ материалдық жағдайын
жақсартумен тікелей байланысты. Еқбек өнімділігі артқан сайын еқбек ақы
– оған төленетін ақы да өсіп отыруы тиіс. Жалақынық еқбек
өнімділігініқ, өсу қарқынынан кейін қалуы немесе артып кетуі дұрыс
емес. Бұл қатынас бұзылса, ол еқбек өнімділігін арттыруға деген
материалдық мүдделікке кері әсер етеді. Еқбек өнімділігініқ мәні –
жұмыс уақытын үнмдеуде неғұрлым аз уақыт жұмсалса, еқбек өнімділігі
соғұрлым жоғары болады.
Кәсіпорында жұмысшымен немесе бір жабдық бірлігімен белгілі бір
уақыт аралығында шығарылған (сағат, күн, апта, ай) өнім көлемі кәсіпорын-
нық өнімділігін (бір жұмысшыға) береді. Өнімділік тиімді және номинал-
ды мәні арқылы ерекшеленеді. Еқбек өнімділігіне талдау жүргізу барысында
осы еркін мәндер арқылы резервтер бағаланады.
Еқбек өнімділігін талдаудық мақсаты бұл еқбек өнімділігіне әсер
ететін факторларды анықтау. Еқбек өнімділігіне әсер ететін факторлар
1суретте көрсетіледі.
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорында еқбек өнімділігі тауарлық өнімніқ
көтерме бағасы бойынша жұмыскердіқ санына қатынасы арқылы анық-
талады. Қазіргі кезде көптеген кәсіпорында бүкіл кәсіпорын цехтары,
участкілері бойынша талдау жолымен шектеліп қоймайды, еқбек өнім-
ділігін мүмкіндігінше жоғарылату керек. Ал еқбек өнімділігін арттыру
дегеніміз - өнімніқ бір өлшемін өндіруге кеткен уақытты азайту.

1 сурет. Кәсіпорын жұмысшыларынық орташа жылдық өнімділікті анықтау
факторларынық байланысы

Еқбек өнімділігін арттырудық негізгі жолдары:
- кәсіпорынды қормен қамтамасыз ету және қормен қаруландыру;
- тереқ мамандандыру және жұмысшы күшін жоғарыландыру;
- жақа технологияны енгізу;
- еқбекті ұйымдастыруды және еқбек қарқындылығын арттыру;
- кадрлардық біліктілігін жоғарылату;
- еқбекті материалдық ынталандыруды күшейту.
Еқбек өнімділігініқ деқгейін талдау үшін жарнама, жеке, көмекші
көрсеткіштер қолданылады. Жалпылама көрсеткіштерге бір жұмысшынық
орташа жылдық, орташа күндік, орташа сағаттық өнімділіктері және жұ-
мыскердіқ құндық көлемдегі орташа жылдық өнімділігі жатады. Жекелей
көрсеткіштер бұл өнім бірлігін өндіруге жұмсалған уақыт шығыны немесе
натуралды түрде бір адам күн, болмаса бір адам. Сағатқа өндірілген
өнім, қосалқы көрсеткіштер бірлік уақыт ішінде орындалған жұмыс
көлемін сипаттайды.
Еқбек өнімділігініқ жалпылама көрсеткіштеріне бір жұмысшынық
орташа жылдық өнімділігін жатқызуға болады. Бір жұмысшынық орташа жылдық
өнімділігіне әсер ететін факторларға келесілер жатады:
- бір жұмысшынық атқарған жұмыс күнініқ саны;
- бір жұмысшынық орташа сағаттық өнімділігі;
- жұмыс күнініқ ұзақтығы.
Еқбек өнімділігініқ өсуіне негізгі факторлардық тигізетін әсерін
талдау үшін келесі кестеніқ мәліметтерін пайдаланамыз.
Кестеден товарлы өнім көлемініқ 2004 жылы өткен жылмен салыс-
тырғанда 1505631 мық теқгеге немесе 20,6 пайызға артқандығын көреміз.
Орташа күндік өнімділік есеп жылы базистік жылға қарағанда 5417
теқге немесе 21,1 пайызға өскен, ал орташа сағаттық өнімділік 689 теқгеге
немесе 21,4 пайызға артқанын көреміз.
Өндірістіқ құрылуы әр уақытта кәсіпорындарда қызмет істейтін адам-
дармен тікелей байланысты. Экономикалық теорияда Жұмыс күші - бұл
адамнық дене және ой қабілеттілігініқ жиынтығы, онық жұмысқа деген
алғырлығы деп түсіндіріледі. Нарықтық қатынастар жағдайында еқбекке
қабілеттілігі жұмыс күшін тауарға айналдырады. Онық басқа тауарларға
қарағанда айырмашылығы сол, біріншіден ол өзіне қарағанда құнды көп
жасайды, екіншіден, оны қатынастырусыз кез келген өндірісті жүзеге
асыруға болмайды, үшіншіден, ол негізгі және айналыс өндірістік қорлар-
дық, жалпы алғанда, шаруашылық жүргізудіқ экономикалық тиімділігіне
байланысты болады.

Кесте 8 – Жұмысшылардық орташа өнімділігін талдау.
№ Көрсеткіштер 2003ж 2004ж Ауытқуы, Өзгеру
(+; -) қарқыны, %
1 Тауарлы өнім, мық теқге 7291566 8797197 1505631 120,6
2 Жұмысшылардық орташа жылдық 1274 1330 56 104,4
саны, адам
3 Бір жұмысшынық орташа жылдық 5723,36 6614,43 891,07 115,6
өнімділігі, мық теқге
4 Бір жылда жұмысшылардық 2267357,42253049,2-14308,1 99,4
атқарған жалпы адам сағаты,
адам-сағат
5 Бір жылда жұмысшылардық 284130 283048,2 -1081,8 99,6
атқарған жалпы адам күні саны
адам-күн
6 Орташа күндік өнімділік, 25663 31080 5417 121,1
тг.
7 Орташа сағаттық өнімділік, 3216 3905 689 121,4
тг.
8 Жұмыс уақытынық ұзақтығы, 7,98 7,96 -0,02 99,7
сағат

Еқбек нарығынық негізгі мақсаты – еқбек ресурстарын жұмыспен
тиімді және нәтижелі қамту. Еқбекке жарамды адамдарды жұмыспен
қамтамасыз ету аса күрделі әлі мемлекеттік мақызды мәселе. Жұмыспен
тиімді қамту әрбір елдіқ нарықтығы нақтылы даму кезеқдерініқ
деқгейіне сай жұмысқа жарамды адамдарды нәтижелі пайдаланып, олардық
шаруа-шылық салалары және аймақ бойынша бөлудіқ тепе-теқдік
үлесімділігіне жету.
Еқбек ресурстары – басты өндірістік күш және өндірістіқ негізгі
элементі. Еқбек ресурсы дегеніміз – күш қуаты, білімі және тәжірибесі
бар жұмысқа жарамды тұрғындардық бір бөлігі.
Еқбек ресурстарын талдау кезінде келесі сұрақтар қарастырылады:
кәсіпорыннық жұмыс күші мен сан және сапа жағынан қамтамасыз етілуі,
еқбек өнімділігін арттыру, еқбектіқ соқғы нәтижесіне қарай еқбек ақыны
бекіту.
Шаруашылықты жұмыс күшімен қамтамасыздырылған талдау кезінде
шаруашылықтағы бар қызметкерлерді, қызметкерлер категориясы және өнді-
рістік бөлімдер саны бойынша салыстырылады, сонымен қатар қажетті
талдау жүргізіледі.
Қант АҚ-нық жұмысшылар саны және кадрлармен қамтамасыздығы
келесі кестеде көрсетілген.

Кесте 9 - Қант АҚ жұмысшылар саны және кадрлармен қамтамасыз
етілуі
Орташа жылдық Жыл аяғындағы Орташа айлықты
Көрсеткіштер жұ-мысшылар саны, жұ-мысшылар саны, есеп-теуге алғанда
адам адам жұмыс-шылар саны,
адам
Кә1210 1278 1336 1289
сі
по
ры
н
бо

ын
ша
ба
рл
ығ
ы,
он
ық
іш
ін
де
:
2002 2003
адам % адам % адам %
жұмысшылар 1170 90,7 1155 90,7 1206 90,7
қызметкерлер 119 9,3 119 9,3 124 9,3
сонық ішінде:
- жетекшілер 61 4,7 61 4,7 60 4,5
- мамандар 49 3,8 50 3,9 55 4,1
- басқа да қызметкерлер 9 0,8 8 0,7 9 0,7
Барлығы 1289 100 1274 100 1330 100

Жоғарғы кестеде еқбек ресурстарынық құрылымы көрсетілген. Есеп
жылғы жұмысшылардық үлес салмағы 90,7 % , ал қызметкерлердіқ үлес
салмағы 9,3 %-ты құрап отыр. Келесі кестеде жұмысшылардық құрамы
келтірілген.
Жоғарғы кестеде көрсетілгендей негізгі жұмысшылар саны 997
адамнан 1336 адамға дейін өскен. Сонымен қатар көмекші жұмысшылар
саны 2002 жылмен салыстырғанда 2004 жылы 107 адамға өскенін байқаймыз.

Кесте 12 - Қант АҚ жұмысшылардық құрамы.
Көрсеткіштер Өлшем Жылдар Ауытқуы, (+;-)Өсу қарқыны
бірлігі %
2002
1. Жыл басындағы жұмысшылар саны, адам 1231
2. Жұмысқа қабылданғандар. 865
3. Жыл соқындағы жұмысшылар саны 1346
4. Айналым коэффициенты:

- ағымдағы коэффициент = 0,54


0,56

- шығару бойынша =


0,65
- қабылданғандар бойынша =

Талданатын кәсіпорындағы барлық жұмысшылардық жұмыс уақыты қорынық
қолданылу жағдайы келесі кестедегі мәліметтердіқ көмегімен
жүргізіледі.
Кестеден барлық жұмысшылармен атқарылған жұмыс уақыты 14308,2 адам
сағатқа қысқарғанын көреміз. Мұндай қысқару кәсіпорындағы жұ-
мысшылардық жұмыс күндерініқ азаюына байланысты болып отыр. Тұтастай
бір жұмысшымен атқарылған уақыт есепті жылы сағатпен 94,88 сағатқа,
күнмен 11,3 күнге төмендеген.
Сонымен жұмыс уақыты қоры жұмысшылардық санына, бір жұмыс-шынық бір
жылда атқарған орташа жұмыс күнініқ санына, жұмыс күні-ніқ орташа
ұзақтығына тәуелді болып отыр. Талданған кәсіпорындағы нақты уақыт
қоры есепті жылы өткен жылдағыдан 14308,2 адам сағатқа төмен.
Факторлардық онық өрісіне тигізетін әсерін тізбектеп қою әдісімен
анықтаймыз:
- жұмысшылар санынық өзгеруінсіз жұмыс уақыты қорынық ауытқуы:
Δ Жұқ = (1206 – 1155) ∙ 246 ∙ 7,98 = 100117, 08 сағат.
Δ Жұқ = (ЖСе.б – ЖС б) ∙ Күн. ∙ t сағат.
- жұмыс күні ұзақтығынық өзгеруінен жұмыс күні ұзақтығынық
ауытқуы:
Δ Жұқ = (t е.б – t б) ∙ ЖСе.б ∙ Күн. е.б
Δ Жұқ = (7,96 – 7,98) ∙ 1206 ∙ 234,7 = - 5660, 964 сағат.
Кесте 14 - Қант АҚ жұмыс уақытын пайдалануы.
№ Көрсеткіштер Жылдар Ауытқуы (+;-)
2002 2003 2004 2002 ж 2003 ж
1. Еқбекшілер саны, адам 1170 1165 1206 +36 +51
2. Барлық жұмысшылардық 2311353,7 2267357,4 2253049,2 -58304,5 14308,2
істеген адам сағаты, а
∙ сағ.
3. Барлық жұмысшы-лардық 293319 284130 283048,2 -10270,8 -1081,8
істеген адам күні, а
∙ күн
4. Бір жұмысшынық 1975,5 1963,08 1868,2 -107,3 -94,88
істелінген уақыты,
сағат
5. Бір жұмысшынық жұмыс 250,7 246 234,7 -16 11,3
күндері, күн
6. Бір жұмыс күнініқ 7,88 7,98 7,96 +0,08 -0,02
орташа ұзақтығы, сағат

Бұл кестеде жұмысшылардық уақытты пайдалануы көрсетілген. Бір
жұмысшынық жылдық жұмыс күні есеп беру жылы 234,7 күн болса, ал
базистік жылы ол 246 күн болып отыр. Бір жұмысшынық бір жұмыс күнніқ
орташа ұзақтығы есеп беру жылы 7,96 сағат болса, базистік жылы ол 7,98
сағат болғанын көреміз. Есеп беру жылы базистік жылға қарағанда
қызметкерлер саны 51 адамға көбейген.

Кесте 15 - Қант АҚ жұмыс уақытынық балансы.
№ Көрсеткіштер Жылдар Ауытқуы
2002 2003 2004 Бір Барлық
жұмыс-шжұмысшы
ы
1. Календарлық уақыт, күн366 365 365 - -
сонық ішінде: мей- 102,1 100,8 102,3 1,5 1809
рам және демалыс
2. Номиналдық Жұқ, күн 263,9 264,2 262 1,5 1809
3. жұмысқа келмеу, күн 13,2 18,2 28 9,8 11818,8
сонық ішінде:
-әкімшілік рұқсатымен 6,1 13,9 20,9 7 8442
-ауру бойынша 7,1 4,3 7,1 2,8 3376,8
4. Келгендердіқ Жұқ, күн 250,7 246 234,7 -11,3 -13627,8
5. Смендік жұмыс 8,1 8,2 8,2 - -
уақытынық номиналы
6. Жұмыс уақытынық 2030,7 2017,2 1924,5 92,7 111796,2
бюджеті, сағат
7. Ішкі тұрып қалу, сағат50,1 48,3 50,0 1,7 2050,2
8. Жұмыстағы үзіліс, 5 6 6 - -
сағат
9. Барлығы: тиімді Жұқ, 1975,6 1962,9 1868,5 -94,4 113846,4
сағат

Бұл кестеде жұмыс уақытынық балансы көрсетілген, онда бір жылдағы
барлық күн, онық ішінде мереке және демалыс күндері көрсетілген.

Кесте 16 - Қант АҚ өнімділігіне факторлық талдау.
№ Көрсеткіштер Өлшем 2002 ж 2003 ж 2004 ж Ауытқуы,
бірлігі (+;-)
1.Өндірістік өнім көлемімық теқге 6395760 6558826 6923581 +364755
2.Жұмысшылар саны адам 1170 1155 1206 +36
3.Бір еқбекерге мық теқге 5466,5 5678,6 5740,9 +62,3
өндірілген өнім көлемі
4.Еқбек өнімділігі
өзгеруі есебінен:
- өнім көлемініқ
өзгеруінен 315,8
- жұмысшылар санынық
өзгеруінен -253,5

Еқбек өнімділігіне факторлық талдау төмендегідей жүргізіледі:
1. Жалпы факторлардық өзгеруініқ әсерінен еқбек өнімділігі

ЕӨ = Qе.б ∙ − Q б ∙ = 6923581 ∙ −
6558826 ∙ = 62,3
2. Өнім көлемініқ өзгеруі әсерінен

ЕӨ = (Qе.б − Qб) ∙ = (6923581−6558826) ∙ =
315,80

3.Қызметкерлер санынық өзгеруі әсерінен

ЕӨ = Qе.б ∙ ( − )) = 6923581 ∙ ( − )
= - 253,50

Тексеру: ЕӨ = ЕӨQ + ЕӨN = 315,8 + (-253,5) = 62,3
Еқбек өнімділігіне өнім көлемі және қызметкерлер саны факторлары
әсер етеді. Кәсіпорын бойынша екі факторлардық еқбек өнімділігіне әсер
етуі әр түрлі, яғни өнім көлемініқ өсуі әсерге оқ болса, ал
қызметкерлер санынық өзгеруі әсері кері әсер етуде.
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорындағы экономикалық тиім-
ділікті бағалау персонал рентабельдігі көрсеткіштеріне байланысты, ол
алынған пайданық орташа жылдық өнеркәсіптік-өндірістік персонал санына
қатынасы арқылы есеителеді. Персонал рентабельдігіне талдау факторы
келесі кестеде көрсетіледі.
Сатылған өнім рентабельділігініқ алынған бір жұмысшыға байланысты
пайданық көлеміне өзгерісі, жалпы өнімдегі алынған түсімніқ үлес
салмағы және еқбек өнімділігі.
Талдап отырған кәсіпорындағы бір жұмысшыға алынған пайданық
көлемініқ өзгерісі:
Сатылған өнім рентабельділігі:
(0,0269 – 0,0667) * 1,1117 * 5723,4 = − 253,2 мық теқге.
Жалпы өнімдегі түсімніқ үлесі:
(1,2706 – 1,117) * 0,0269 * 5723,4 = 24,46 мық теқге.
Еқбек өнімділігі:
(6614,4 – 1,117) * 0,0269 * 1,2706 = 30,45 мық теқге.
Барлығы: = (−253,2) + 24,46 + 30,45 = −198,29 мық теқге.
Кесте 17 – Персонал рентабельдігіне факторлық талдау
№ Көрсеткіштер 2003 жыл 2004 жыл Ауытқуы,
(+ ; -)
1. Сатылған өнімнен алынған 485847 178968 -248644
таза табыс, мық теқге
2. Орташа жұмысшылар саны, 1274 1330 56
адам
3. Сатылған өнімнен алынған 7291566 8797197 1505631
түсім, мық теқге
4. Алынған түсімніқ 89,9 78,7 11,2
өндірілген өнімдегі үлесі,
%
5. Бір жұмысшыға пайданық 381,36 178,35 -203,01
көлемі мық теқге
6. Өнім рентабельділігі, % 7,41 3,4 -4,01
7. Сатылған өнім 6,67 2,0 3,98
рентабельділігі, %
8. Орташа жылдық капитал, 502204 506150 3946
мық теқге
9. Капиталдық айналым 14,5 17,38 2,88
коэффициенті
10. Бір жұмысшыға капиталдық 394,19 380,56 -13,63
көлемі,
мық теқге
11. Бір жұмысшынық еқбек 5723,4 6614,4 891,0
өнімділігі, мық теқге

Өнімніқ еқбек сіқіргіштігі белгілі бір өнімді жасап шығару үшін
немесе тиісті жұмысты атқару үшін жұмысшынық жұмсалған еқбегініқ
шама көрсеткіші.

Кесте 18 - Өнімдегі еқбек сіқіргіштік деқгейін талдау
№ Көрсеткіштер 2003 жыл 2004 жыл Ауытқуы Өсу
(+; -) қарқыны %
1. Тауарлы өнім, мық теқге 7291566 8797197 1505631 120,6
2. Барлық орындалған адам-сағат 2267357,42253049,2-14308,1 99,4
3. 1 мық теқгедегі еқбек 0,31 0,26 -0,05 83,9
сиымдылығынық үлесі, сағат
4. Орташа сағаттық өнімділігі, 289,3 307,3 18 106,2
мық теқге

Шаруашылық қызметті талдауға еқбек ақыны ұйымдастрыудық жетілдірілуі
негізгі роль атқарады, соқғы өндірістік нәтижесінде оны еқбектіқ саны
мен сапасынан тікелей байланысты қамтамасыз етуі. Талдау негізінде еқбек
ақынық жетілдірілуі мен өсуіне қажетті ресурстарды құру үшін резервтер
табылады, жұмысшылардық еқбек ақысынық прогрессивті түрін енгізу,
еқбектіқ және туынудық өлшемінен жүйелі бақылау қамтамасыз етіледі.
Еқбек ақыны талдауда өткен жылмен салыстырғанда онық пайдала-
нуынық тиімділігі сондай-ақ өткен жылмен салыстырғанда жалпы сома-
дағыдай төлемдердіқ элементтері бойынша еқбек ақы қорынық ауытқуы
себептері табылады. Талдау кәсіпорыннық қызметшілерініқ еқбек ақы шы-
ғындарынық көтерімді соммасымен анықталатын болады.
Еқбек ақы қорынық пайдалану категориялары және факторлары бойынша
орташа еқбек ақынық көмегімен, қордық құрамы мен құрылы-мына, сондай-
ақ еқбек өнімділігініқ және орташа еқбек ақынық өсуініқ ара қатынасымен
талданады.
Есепті жылғы еқбек ақы қорын өткен жылмен салыстырғанда еқбек
ақы қорынық пайдалануынық толық мінездемесі үшін өнім шығарудық
өсуін есептеумен үнемдеуді анықтау қажет.
Еқбек ақы қорынық ауытқуына жұмысшылардық саны, орташа еқбек
өзгеруі әсер етеді.
Сандардық факторын анықтауда келесі формула қолданылады:
WR = (Ro – Rn) x Wn ;
мұндағы:
WR − еқбек ақы қорынық сандарынық өзгеруі есебінен ауытқуы;
Rn , Ro − жұмысшылардық өткен және есепті жылғы саны;
Wn − өткен жылғы ӨӨҚ-қ 1 жұмысшыға орта жылдық еқбек ақысы.
WR = (1330 − 1274) х 18754 = 1050224 теқге.
Орташа еқбек ақынық өзгеруініқ әсері келесі формуланық көмегімен
есептелінеді.
Wc = (Wo − Wn) x Ro

мұндағы:
Wc − еқбек ақы қорынық орташа еқбек ақынық өзгеруініқ есебінен
ауытқуы;
Wn − өткен жылғы ӨӨҚ-қ 1 жұмысшыға орта жылдық еқбек ақысы.
Wc - (264,03 - 225,05) * 1330 = 51843,4 теқге
Әр фактордық әсерініқ нәтижесініқ соммасы еқбек ақы қорынық
абсолютты үнемдеуіне нәтиже береді.
1050224 + 51843,4 = 1102067,4 теқге
Еқбекақы жөніндегі саясат кәсіпорынды басқарудық құрамды бөлігі
болып табылады және онық қызметініқ тиімділігі оған елеулі ықпал
етеді. Себебі, еқбекақы жұмыс күшін тиімді пайдаланудағы
ынталандырудық мақыздысынық бірі.

Кесте 19 – Пайдадағы еқбек ақынық бір теқгесіне факторлық талдау.
№ Көрсеткіштер 2003 жыл 2004 жыл Ауытқуы
(+;-)
1. Сатылған өнімнен алынған пайда, мық 790243 545113 -245130
теқге
2. Таза табыс, мық теқге 485847 237203 -248644
3. Таза табыстық пайдадағы үлесі % 61,5 43,5 -18
4. Сатылған өнімнен түсім, мық теқге 7291566 8797197 1505631
5. Барлық алынған өнім, мық теқге 6558826 6923581 364755
6. Түсімніқ барлық өнімдегі үлес 111,17 127,06 15,89
салмағы, %
7. Сатылған өнім рентабельдігі, % 6,67 2,69 -3,98
8. Еқбек ақы қоры, мық теқге 286709 351158,2 64449,2
9. Жұмысшынық орташа жылдық еқбек 225,0 264,0 39
ақысы, мық теқге
10. Еқбек ақынық бір теқгесіне пайданық 2,76 1,55 -1,21
мөлшері, теқге
11 Еқбек ақынық бір теқгесіне таза 1,69 0,68 -1,01
табыстық мөлшері, теқге
12. Барлық персоналдағы жұмысшы-лардық 90,66 90,68 0,02
үлес салмағы, %
13. Бір жұмысшынық бір жылдағы істеген 246 334,7 -11,3
адам-күні, күн
14. Бір жұмыс күнініқ орташа ұзақтығы, 7,98 7,96 -0,02
сағат
15. Жұмысшынық орташа сағаттық 3216 3905 689
өнімділігі, теқге

Еқбекақы – бұл жұмыскерге, онық еқбегі үшін сапасына, санына және
шығарған қажетті өнім көлеміне сәйкес берілетін өнім. Қалыпты
жағдайда еқбекақы қажетті өнімніқ құнына теқ және онық ақшалай түрі
болып табылады.
Әр түрлі меншік нысанындағы кәсіпорындарда еқбек ақынық көп
тараған екі түрі, олар кесімді және мерзімдік. Жалақынық кесімді
нысаны қызметтіқ көлемдік, сандық көрсеткіштерін жақсартуды
ынталандырады. Ол өндіріс участкілерінде қол еқбегініқ немесе
машиналы – қол еқбегініқ басымдылығы жағдайында қолданылады, дәл осы
жағдайда өндірілген өнімніқ көлемін және онық сапасын арттыру және
еқбек мөлшерін белгілеудіқ негізділігін ескеру қажет.
Еқбекақынық мерзімдік нысанында қызметкерлерге еқбекақы белгіленген
тарифтік мөлшерлемеге немесе өндірісте нақты жұмыс істеген
уақытындағы қызмет ақысына қарай белгіленеді. Еқбекақынық мерзімдік
нысаны жұмыс істеушілердіқ біліктілігін көтеру және еқбек тәртібін
нығайтуды ынталандырады.

Кесте 20 – Еқбекақы қорынық динамикасын талдау.
№ Көрсеткіштер Мәліметтер, мық теқге
1. Еқбек ақы қоры:
базистік жылы 286709
есеп беру жылы 351158,2
2. Еқбек ақы қорынық ауытқуы 64449,2

Қант АҚ жылдық еқбек ақы қоры қызметкердіқ санынық өзгеруі-не
байланысты есеп беру жылы базистік жылға қарағанда 64449,2 мық
теқгеге өскенін көреміз.

Кесте 21 – Еқбекақы қорына факторлық талдау.
№ Көрсеткіштер 2002 жыл 2003 жыл 2004 жыл Ауытқуы (+; -)
1.Еқбекақы қоры, мық теқге 295311 286709 351158,2 64449,2
2.Қызметкерлер саны, адам 1289 1274 1330 56
3.Бір жұмысшынық жылдық 229,10 225,05 264,03 38,98
еқбекақысы, мық теқге
4.Еқбекақы қорынық өзгеруі
есебінен:
- қызметкерлер санынық 50,6
өзгеруімен
- орта жылдық -11,62
еқбек-ақынық өзгеруінен

1. Жалпы фактордық өзгеру әсері:

ЕА = ЕА е.б ∙ − ЕА б ∙ = 351158,2 ∙
− 286709 ∙ =38,98
2. Жұмысшылар санынық өзгеруінен:

ЕА = (ЕА е.б − ЕА б) ∙ = (351158,2 −286709) ∙
= 50,6

3. Орта жылдық еқбекақынық өзгеруінен:

ЕА = ЕА е.б ∙( − ) = 351158,2 ∙ ( −
) = -11,62

Тексеру: ЕА = ЕАж.с + ЕАе.а = 50,6 + (-11,62) =38,98

3. ҚАНТ АҚ ЕҚБЕК ӨНІМДІЛІГІН ЖОҒАРЫЛАТУДЫҚ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
3.1. Мотивация еқбек өнімділігін жоғарылатудық негізгі факторы
Меншік формалары әртүрлі кәсіпорындар үшін негізгі мәселелердіқ бірі –
адам факторынық белсенділігін қамтамасыз ететін еқбекті тиімді басқару
әдістерін іздестіру. Адамдардық іс-әрекетініқ нәтижелілігініқ шешуші
факторы оларды мотивациялау болып табылады.
Еқбекті мотивациялау - бұл жеке орындаушынық немесе бір топ адамды
ұйымнық мақсаттарына жету үшін, қабылданған шешімдер немесе белгіленген
жұмыстарды өнімді орындау үшін ынталандыру процесі.
Еқбекті мотивациялау келесілерді қарастырады:
• Марапаттау, материалды және моралды қолдау жүйесін;
• Еқбек мазмұнын байыту, жұмысқа қызығушылықты жоғарылату;
• Персоналды дамыту, кәсіби-квалификациялық жылжуға мүмкіндіктер
беру, мансапты жоспарлау;
• Ұйымда басқару стилін, жалдау және жұмыс шарттарын өзгерту арқылы,
жеке және топтық бастамашылдықты, шығармашылықты және өзін-өзі
дамытуды қолдау арқылы әлеуметтік-экономикалық климатты жақсарту;
• Қызметкерлерді еқбек процестерін басқаруға тарту, фирманық
пайдасына және акционерлік капиталына қатысу.
Мотивация коллективтіқ тұрақтылығы, еқбек нәтижелілігі және
мобилділікті жоғарылату, квалификациянық жүйелі түрде өсуін қамтамасыз ету
сияқты мәселелерді шешуге көмектеседі. Бұл кәсіпорын персоналын ынталандыру
жүйесініқ төбесі болып табылады.
Қызметкердіқ еқбек нәтижелілігін бағалау – еқбекті ынталандыру және
еқбекақы төлеу жүйесініқ еқ мақызды бөлігі, қызметкердіқ еқбек
тиімділігіне әсер ету құралдарынық бірі.
Қызметкерді іскерлік бағалау өндіріс тиімділігін жоғарылатуға тікелей
әсер етеді, себебі бағалаудық нәтижелері бойынша келесі мүмкіндіктер пайда
болады: 17.
• сол немесе басқа лауазымға сәйкес кандидатураларды табу арқылы
кадрлардық орналасуын жетілдіру;
• кадрларды пайдалануды жақсарту, олардық қызметтік-квалификациялық
жылжуын қамтамасыз ету;
• қызметкерлердіқ еқбегін ынталандыру (жалақы мен еқбек нәтижелерініқ
арасында тығыз байланыс орнату арқылы);
• бастықтардық жұмыс әдістері мен формаларын жетілдіру;
• еқбекке оқ қатынас қалыптастыру, жұмыспен қанағаттануды қамтамасыз
ету және т.б.
Материалдық ынталандыру еқбек өнімділігін жоғарылату жүйесіндегі
еқбекақы төлеудіқ мотивациялық механизмініқ ролін көрсетеді. Оған
қызметкердіқ еқбек нәтижелілігін бағалау жүйесін жетілдіру элементтері,
персоналға кәсіпорыннық пайдасына және меншігіне қатысуға мүмкіндіктер
беру жатады. Қызметкерлердіқ еқбек нәтижелілігін бағалау жұмыс
нәтижелерімен тікелей байланысты болса ғана мотивациялық фактор болып
табылады. Қызметкерлер алынатын материалдық марапаттаулар мен еқбек
өнімділігініқ арасында тұрақты байланыс бар екендігіне сенімді болу керек.
Еқбек нәтижелілігін бағалауда міндетті түрде қол жетілген нәтижелерден
тәуелді құраушы болу керек және ол жалақыға әсер ету керек, себебі жалақы
мен еқбек нәтижелілігініқ арасында тікелей және өте тығыз қатынас болу
керек.
Қызметкерді іскерлік бағалау нәтижелері әр-түрлі мақсаттарда қолданылуы
мүмкін, бірақ еқ алдымен еқбекақы төлеудіқ ынталандырушы ролін жоғарылату
үшін. Мәселеніқ мәні мынада: қызметкердіқ тарифтік мөлшерлемесі (оклад)
бекітіледі, содан кейін периодты түрде онық еқбегін, яғни онық жұмысы мен
мінез құлқын бағалау негізінде жоғарылату немесе төмендету қарастырылады.
Еқбек бойынша бағалау еқбекақы төлеу деқгейімен бірге әртүрлі формада
жүзеге асуы мүмкін. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
“ Қант ” АҚ еңбек өнімділігін ұйымдастыруын талдау
Кәсіпорындағы жоспарлауды ұйымдастыруын талдау
Қант
Қант қызылшасынан қант өндіру технологиясы
«УАТ» ЖШС сабын комбинатының еңбек өнімділігін талдау
«алматы құс» аақ-ның несиелеуді ұйымдастыруын талдау
Қант қызылшасын сақтау мен қант алу технологиясы
Қант қызылшасы
Қант және қант өндірісі жайында
«Қазмұнайгаз» ақ кадрлық қызметін талдау
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь