Ойын арқылы мектепке дейінгі балалардың танымдық белсенділігін арттыру

Кіріспе
I.тарау. Мектеп жасына дейінгі балалардың ойын арқылы танымдық белсенділігін арттырудың теориялық негіздері
1.1. Мектепке дейінгі балалардың танымдық белсенділігін ойын арқылы арттырудың ықпалы
1.2.
II.тарау. Балалардың ойын арқылы танымдық белсенділігін арттыру әдістемесі
2.1.
2.2. танымдық қызығушылықтарын ойын іс.әрекетінде дамыту жолдары
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Балабақшада балаларды оқытудың ерекшеліктеріне сәйкес пәндердің өзіндік дамыту мақсат-міндеттері мен білім берушілік, тәрбиелік сипаты анықталған.
Балаларға ойын іс-әрекетінің оқыту барысындағы ықпалы және балалардың танымдық белсенділігі мен қызығушылықтарын арттыруға әсер етуі туралы атақты ғылым-педагогтар К.Д.Ушинский, В.А.Сухомлинский, Н.К.Крупская, А.С.Макаренколар және қазақтың белді ағартушы-ғылымдары Ж.Аймауытов, Т.Тәжібаев, М.Жұмабаев, С.Торайғыровтар өз еңбектерінде атап көрсетті. Ойын іс-әрекетінің тәрбиелік маңызы туралы В.И.Петрова мен О.С.Богдановалар жазды. Олар ойынның баланы тұлға етіп қалыптастыруға әсер етуші негізгі фактордың бірі екендігін дәлелдеді.
Еңбекке баулу пәнін оқытуда балалардың бойындағы көптеген асыл қасиеттері қалыптасады. Қазақ халқының еңбекке үйрету, баулу мәселесі - өзекті мәселенің бірі әрі халықтық педагогикадағы белді көзқарасы. Балабақшада оқушыларға еңбекке баулу пәнін оқытуда ойын іс-әрекетін пайдалана отырып, олардың танымдық қызығушылықтарын, жеке белсенділіктерін дамыту жолдарын анықтау барысында көптеген педагогикалық тұжырымдамалар талданды.
Ойын төменгі сынып, яғни бастауыш сынып оқушыларына өте жақсы таныс. Ойын іс-әрекеті оларды тартып, баурап, өмірлерін қызықты әрі көңілді етеді. Сондықтан оқыту процесінде ойынның оқушылар дамуына тікелей ықпал етуші фактор екендігі белгілі болғанмен, пәндерді оқыту барысында оның өзіндік сипатын анықтап, көрсету және оның әдістемелік көріністерін айқындау қажеттілігі туындады. Ойынның баланың танымдық қызығушылығын, және белсенділіктерін, қабілеттілігін дамытуға қосар үлесі ұшан теңіз. Еңбекке баулу сабақтарында балалардың оқуға деген құштарлықтарын қамтамасыз етіп, балада қалыптасатын еңбектік іскерлік пен дағдыларды танымдық іс-әрекет арқылы дамытуда ойын әрекеттері негізгі қызмет атқарады. Балалардың логикалық және абстракті ойлауына, қиялы мен елестетулеріне, есте сақтауына тікелей әсер етіп, олардың дамуына ықпал жасаушы әрекеттер – ойын әрекеттері болып табылады. Әсерлі әрі дұрыс ұйымдастырылған ойын іс-әрекеті балалардың әртүрлі ойындарға қатысын анықтауға, олардың ойынға берілуі, араласу дәрежесін біліп отыруға, сол арқылы олардың ықыласын одан әрі дамытуға, ойынды педагогикалық мақсатты мазмұнмен байытып отыруға зор көмегін тигізеді.
Зерттеудің көкейтестілігі: ойын әрекеттерін оқу пәндерін оқытуда мақсатты пайдалану – мектепке дейінгі балалардың танымдық белсенділіктерін ойын арқылы арттыруға негізгі дамытушы фактор болып табылады.
1. Қазақстан Республикасының білім туралы заңы. Астана, 2000.
2. Шаталов В.Ф. Точка опоры. Москва. Педагогика, 1987.
3. Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сатысының оқу бағдарламалары. (1-4 сыныптар). Алматы, 1998.
4. Бастауыш білім мазмұнының тұжырымдамасы. Алматы, 1990.
5. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. Алматы 2002
6. Сластенин В.А., Баранов С.П., Болотина Л.Р. Педагогика. Москва. Просвещение 1987.
7. Талызина Н.Ф. Формирование познавательной деятельности младших школьников. Москва. Просвещение 1988.
8. Богданова О.Ц., Петрова В.И. Бастауыш кластардағы тәрбие жұмысының методикасы. Алматы. Мектеп. 1981.
9. Подласый И.П. Педагогика. Новый курс в двух книгах. Москва. Владос 2001.
10. Әбиев Ж.А., Бабаев С.Б., Құдиярова А. Педагогика. Алматы. Дарын 2004.
11. Жарықбаев Қ.Б. Жантану негіздері. Алматы. Кітап. 2002.
12. Обучение в 1 классе. Пособие для учителей четырехлетней начальной школы в двух книгах. (Под. Рук. О.Н.Сороцской) Москва. Просвещение. 1988.
13. Жұмабаев М. Педагогика. Алматы. Ана тілі. 1992.
14. Я.А.Каменский, Д.Локк, Ж.-Ж.Руссо, И.Г.Песталоцци. Педагогическое наследие. Москва. Педагогика. 1987.
15. Сабыров Т.С. Балалардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы. Мектеп. 1988.
16. Сабыров Т.С. Оқыту теориясының негіздері. Педагогикалық колледжілер мен училищелерге арналған дидактикалық оқу құралы. Алматы. Республикалық баспа кабинеті. 1993.
17. Сатқанов О.Ц. Еңбекке баулу әдістемесі. Алматы. Рауан, 1993.
18. Шмекеев Г.М. Еңбекке баулу оқыту әдістемесі. Алматы. Атамұра, 1999.
19. Машинистов В.Г. Дидактический материал по трудовому обучению. 2 кл. Москва. Просвещение, 1989.
20. Трудовое обучение в начальных классах.(Мұғалімдерге арналған құралдар, құрастырушылар: И.Г.Майорова, В.И.Романина, Д.М.Тарнопольский, А.М.Гусакова). Москва. Просвещение, 1983.
21. Цейтлин Н.Е., Рожнев Я.А. Наблюдение и опыты на уроках труда в начальных классах. Москва. Просвещение, 1980.
22. Төленбаев Н.Е., Рожнев Я.А. Наблюдения и опыты на уроках труда в начальных классах. Москва. Просвещение, 1980.
23. Қазақ оюы (Құрастырған Ж.Ш.Баримбеков). Алматы. Өнер, 1986.
24. Педагогикалық ізденіс. Алматы. Мектеп, 1989.
25. Құғланбаева Ә. Технология пәнін жаңаша оқыту әдістері. (Мектептегі технология журналы. №9. 2003).
26. Қоянбекова С. Танымдық іс-әрекетті белсендіру ерекшеліктері. (Қазақстан мектебі, №7, 2003).
27. Ахметжанова А. Балалардың қызығушылығын арттыру жолдары. (Бастауыш мектеп, №1, 2004).
28. Жұмабекова Ф.Н., Ойшыбаева А.А. Құрастыру және қол еңбегі: Дидактикалық материалдар. 6-7 жастағы балаларға арналған. Алматы Кітап. 2003.
29. Джексон Д. Поделки из бумаги. Книга для учащихся. (Перевод с англ. С.В.Григорьевой). Москва. Просвещение, 1979.
        
        Ойын арқылы мектепке дейінгі балалардың танымдық белсенділігін арттыру
Мазмұны
| ... | |
| ... ... жасына дейінгі балалардың ойын арқылы | |
| ... ... ... ... ... | |
| |1.1. ... ... балалардың танымдық белсенділігін ойын| |
| ... ... ... | |
| |1.2. | |
| | ... ... ойын ... ... | |
| ... ... ... | |
| |2.1. | |
| |2.2. ... қызығушылықтарын ойын іс-әрекетінде дамыту | |
| ... | |
| ... | |
| ... ... | ... ... ... ерекшеліктеріне сәйкес пәндердің өзіндік
дамыту мақсат-міндеттері мен білім берушілік, тәрбиелік ... ... ойын ... ... ... ... және балалардың
танымдық белсенділігі мен қызығушылықтарын арттыруға әсер етуі ... ... ... В.А.Сухомлинский, Н.К.Крупская,
А.С.Макаренколар және қазақтың белді ағартушы-ғылымдары Ж.Аймауытов,
Т.Тәжібаев, М.Жұмабаев, ... өз ... атап ... ... ... маңызы туралы В.И.Петрова мен О.С.Богдановалар
жазды. Олар ойынның баланы тұлға етіп қалыптастыруға әсер ... ... бірі ... ... ... пәнін оқытуда балалардың бойындағы көптеген асыл
қасиеттері қалыптасады. Қазақ ... ... ... ... ... ... ... бірі әрі халықтық педагогикадағы ... ... ... ... ... пәнін оқытуда ойын іс-әрекетін
пайдалана отырып, олардың танымдық қызығушылықтарын, жеке белсенділіктерін
дамыту ... ... ... ... ... ... ... сынып, яғни бастауыш сынып оқушыларына өте жақсы ... ... ... ... ... өмірлерін қызықты әрі көңілді етеді.
Сондықтан оқыту процесінде ойынның оқушылар дамуына тікелей ықпал ... ... ... ... ... оқыту барысында оның өзіндік
сипатын ... ... және оның ... ... айқындау
қажеттілігі туындады. Ойынның баланың танымдық қызығушылығын, ... ... ... ... ... ұшан ... Еңбекке
баулу сабақтарында балалардың оқуға деген құштарлықтарын қамтамасыз етіп,
балада қалыптасатын еңбектік ... пен ... ... ... ... ойын әрекеттері негізгі қызмет атқарады. Балалардың
логикалық және абстракті ойлауына, қиялы мен елестетулеріне, есте ... әсер ... ... ... ... ... ... – ойын
әрекеттері болып ... ... әрі ... ... ойын ... әртүрлі ойындарға қатысын анықтауға, олардың ойынға берілуі,
араласу дәрежесін біліп отыруға, сол ... ... ... одан ... ойынды педагогикалық мақсатты мазмұнмен байытып отыруға зор
көмегін тигізеді.
Зерттеудің көкейтестілігі: ойын ... оқу ... ... пайдалану – мектепке дейінгі балалардың танымдық белсенділіктерін
ойын арқылы арттыруға негізгі дамытушы фактор болып табылады.
Зерттеудің мақсаты: ... ... ... ойын ... ... арттыру жолдарын көрсету.
Зерттеудің мақсатына сәйкес мынадай міндеттер қойылды:
1. Оқыту процесіндегі танымдық әрекеттер, ойын, белсенділік ұғымдарына
түсініктемелер беру.
2. Мектепке ... ... ... ... ойын арқылы дамыту
ерекшеліктерін анықтау.
3. Балалардың танымдық белсенділіктерін ойын арқылы ... ... ... ... оқыту-тәрбие үдерісіндегі балалардың
танымдық белсенділіктері.
Зерттеу пәні:
Зерттеу әдістері: Озық педагогикалық тәжірибелерді талдау, ... ... ... ... ... екі тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған
әдебиеттерден тұрады.
I-ТАРАУ. МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ОЙЫН ... ... ... ... ... Мектепке дейінгі балалардың танымдық белсенділігін ойын арқылы
арттырудың ықпалы
Білім беру жүйесі қоғамның әлеуметтік экономикалық ... ... ... ... оны әрі ... айқындай түседі. Ал білімнің
қалыптасып дамуының жалпы ... ... ... ... - ... ... болмысқа, қатынасы тұрғысынан зерттелетін ілім - «таным
теориясы» деп аталады. Таным теориясының басқа ғылими теориялардан түбірлі
айырмашылығы ол - ... ... ... ... ұстанымдарын,
объективтік қатынастарды қалыптастыру болып табылады.
Танымдық әрекет - оқушының білімге деген өте белсенді ... ... ... - ... ... мақсат, танымдық және
әрекетті орындаудың тәсіл-амалдарынан тұрады.Танымдық әрекеттің негізінде
оқушыларда ... ... ... ... ... танымдық ізденімпаздықты жеке адамның ... мен ... ... ... ... қоршаған өмір шыңдығын одан әрі
өзгерту және жетілдіру мақсатымен танымдық ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырады.
Е.Б. Ястребова танымдық іс-әрекет ұғымын жеке тұлғаның қасиеті, ... ... ... ... өз ... ... мен ... игеру және оны оқу, зерттеу, практикалық әрекеттерде ... ... ... ... мектеп оқушыларының танымдық іс-әрекетінің
қалыптасуына жан-жақты зерттеу ... ... ... ... ... ... сынып балаларының ойын арқылы, танымдық іс-
әрекеттің тәсілдері ... ... ... ... ... оқу іс-
әрекетімен алмастыру қажеттігін анықтап көрсетті.
Жеке адамның ... ... ... ... ... идеясы элементтерін игеруден, яғни білімнің, ғылымның негіздерін
және ... ... ... ... ... ... білуден
басталады. Дүниетанымдық білімдер - оқытудағы оқушы танымын қалыптастырудың
негізі.
Дүниетанымдық білімін ... ... ... ... ... деңгейіне
сәйкес бірте-бірте игереді. Орыстың ұлы педагогы К.Д.Ушинский «әрбір
сыныптан, ең кіші ... ... ... ... ... ... ... болуы керек. Әрбір жыл сайын бұл көзқарастың
тереңдетілуі, кеңеюі, толықтырылуы тиіс» - деп ... мен ... ... кезеңінде дүниетанымдық білімнің мазмұны,
тереңдігі және оларды оқушыларға ... ... оқу және ... ... ... ... жас ерекшеліктері және
күрделі дүниетанымдық ... ... ... еске алынған.
Бастауыш сынып оқушылары табиғаттың құбылыстары, дүние, ... ... ... ... өміріндегі оның іс-әрекеті туралы
ғылими білімнің бастапқы негіздерін игереді. ... және ... ... ... ... алдыңғы қатардағы адамдардың, дүние жүзі халықтарының
бейбітшілік және бақыты үшін ... ... ... ... ... адамның дамуына және мінез-құлқында дүниетанымның ролін баса айта
келіп, А.С. Макаренко біз мектептерімізден әр ... өз ... ... ... ... үшін қобалжымай, дұрыс өлшем табатын, жігерлі,
идеялы қоғам мүшелерін біріктіруіміз керек, - ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың маңызды құралдарының бірі.
Олай болса оқыту процесінде бірқатар психологиялық және ... ... ... ... ... ғылыми дүниетаным негіздерін қалыптастыру ... ... ... ... ету. Бірінші кезеңде мектеп
оқушыларының дүниетанымын қалыптастыру ісінің жүйесінде ... ... ... ... байланысты айқындау, негізгі философиялық, идеяларды
бөліп алу ... ... ... ... балаларды айқындалған идеяларды
мағыналы ойлауға жетелейді. Үшінші кезеңі дүниетаным ... ... ... ... кезеңде балалардың оқуын, ғылыми дүниетану
негіздерін қалыптастыруды ... ... ... ... ... тәсілдерін, оқытудың әдістері мен формаларын анықтайды.
2.Табиғат пен қоғамдық өмірдің танылуға тиісті құбылыстарына балалардың
жеке қатынасын қалыптастыру.
3.Алған білімді меңгеру, қолдану және үздіксіз ... ... ... қатынас тәжірибесін жүйелі жинауы.
Әртүрлі сыныптық және мектептен тыс ... ... - ... дүниетанымын дамытудың, танымдық белсенділік қалыптастырудың
қажетті ... Адам ... ... тани ... ... және
моральдық белсенділік дәрежесі бойынша адамның қоғам мен ұжым ... жете ... - ... ... ... Белсенділік деп
адамның іс-әрекеті үстіндегі жағдайын айтады. Ал оқушының негізгі іс-
әрекеті - бұл оқу. ... және ... ... ... ... ... таным және өзін-өзі тәрбиелеу белсенділігі дамиды.
Бала белсенділігінің ең алғашқы формасының бірі - ... ... Бұл ... ... ... ... ... Балалардың
жас ерекшеліктеріне сәйкес ... ... ... жасау
белсенділігінің мазмұны өзгеріп отырады. Кіші мектеп жасындағы балалар
ересек адамдардың әрекеттеріне ... ... ... ... ... ... ... істейтін мұндай әрекеттерін ырықты немесе ерікті
белсенділік дейді. Бұл жастағы балалардың үлкендердің ... ... ... ... ... ... ... ойындарды атқару барысында
байқалады. Көбіне балалардың ойындарында ... ... ... ... ... ... көрсетіледі, ұжымдық өмір дағдылары
қалыптаса бастайды. Ойын барысында мектеп жасына ... ... де ... ... ... Олар ... балалармен ойнауға
тілек білдіреді, еңбекке байланысты тапсырмаларды бірігіп орындауға, ... ... ... ... әдеттерді тежеуге, кедергіні
ығыстыруға үйренеді. ... ... ... ... ... жолдастық, достық сияқты жаңа қатынастарды туғызады. Олар бір-
біріне қамқорлық жасап ... ... ... Бала ... ... ... ... ойындарды атқара отырып әлеумет өмірінің,
өндіріс қатынастарының мазмұнын түсінеді.
Әртүрлі ойын баланың ... ... ... ... ... ... белсенділігі әсіресе, кіші мектеп жасындағы балаларда
айқын көріне ... ... ... ... ... үлкендермен балалардың қатынас жасауында әр алуан ... ... ... ... (мархабаттық, қайырымдылық,
қамқорлық, өзі үшін және басқа ... ... ... ... ... сезімі т.б) қасиеттерінің қалыптасуына мүмкіндік туғызады.
Кіші мектеп жасындағы ... даму ... ... ... ... заттарды түсіне, формасына қарап ажырата ... ... ... ... ... келеді. Балалардың бір нәрсені
құмартып, білуге талаптануын ... ... ... Балалар өте байқағыш, әр
нәрсені үңіле қарайды, кейде терең ойға ... ... олар ... қалай ұстап тұр? Жапырақтың түсі неге жасыл ... ... ... болады?-деген сияқты сұрақтарды балалар ... ... ... ... ... ... балалардың ақыл-ой еңбегімен шұғылданудағы
ниетін, ықылас сипаттайды. Сондықтан да олар ... ... ... ... заттарды салыстырып дәлелдеуді жанындай сүйеді. Кіші мектеп ... ... «не ... ... деп қоятын сұрақтары - үлкендермен
қарым-қатынас жасауларының ... ... Егер ... ... ... ... таным белсенділігін дамытуда бағыт беріп
отырса, олардың құмарлық, талпынғыштық және ... ... игі әсер ... ... ... балалардың таным ынтасын қалыптастыруда білім
беру тәсілдерінің ерекше маңызы бар. Оқу ... ... ... ... ... ұғымдар мен заңдылықтарға терең түсінуге, алған
теориялық білімдерін практикада ... ... ... ... ... ... шығармашылық іздену қабілетіне, мұғалімнің теориялық
сауаттылығы мен шеберлігіне байланысты.
Әрбір тәжірибелік жұмыстың практикалық және перспективалық ... ... оның ... ... ... терең аша білуі – ... ... ... ... ... Ойын ... ... үлкен
орын алады. Қозғалыс ойындары балалардың ептілік, тапқырлығын, ... ... Ойын ... ... ... тәрбиелейді.
Қазақ халқы материалдық мұраларға қоса мәдени қазыналарға да аса бай
халықтардың ... ... ... ... қатарына ұлт ойындары да жатады.
Бүгінгі замандастарымыз бен болашақ ұрпақтарымыздың ... ... ... кім екендіктеріне барлау жасауына, ата-бабаларының
психологиялық болмысы мен ... ... зер ... ... саралап жете білулеріне, дәстүрлер жалғасын өрістетіп, өткен
мен бүгінгіні байланыстыра білулеріне ұлт ойындары септігін ... ... ... ... ... үйлесімді
жасалғандай әсер береді. Ойын барысында бала өзінің назарын қимылды орындау
әдісіне емес, мақсатқа жетуге аударады. Ол ойын ... ... ... сол ... ... ... мақсатты әрекет етеді.
Балалар ойын арқылы шынығып, өзінің бойындағы табиғи дарынын шыңдай
түседі. Ойынға ... ... мән ... өнер ... әдебиет пен мәдениеттің сан алуан түрлерімен қабысып,
бірін-бірі толықтырып, байыта түседі.
Өзінің өлең жырларында халық ойынды тәрбие ... деп ... ... ... ... ... қасиеттерін аша түседі. Ойын
тек баланың дене күш–қуатын ... оны ... ... т.б. ғана
тәрбиелеп қоймай, оның ақыл-ойының толысуына, есейіп ... де ... ... көнелігіне қарамастан, ойын үнемі ... ... ... күн ... ... келіп жатқан сәбилердің қиялын ... ... ... қуат, жанға саулық беріп, рухани азық болатын да
– осы ... ...... кең, ... ... ... жетелейтін,
балаға қиялымен қанат бітіретін осындай ғажайып нәрсе, ақыл-ой жетекшісі,
денсаулық кепілі, өмір тынысы. Ойындардың суықтыру, ... және ... ... ... ... іске ... үшін ... шығармашылық
көзқарасы мен педагогтық шеберлігі қажет.
Баланың қиялы әсіресе ойында жарыққа шығады. Ойын балаға кәдімгідей бір
жұмыс. Ойнағанда бала ... ... ... ... нені ... соны істейді.
Ойын – баланың өз ісі. Егер ... ... ... ... өзін ... ... ... сенің ересек адам екеніңді сезбейтін дәрежеде болсын –
деген ... ... ... ... ойын ... ... көп
ойларды аңғартады.
Адамның жан дүниесінің дамып жетілуі, әлеуметтік ... ... ету, ... ... шұғылдану барысында қалыптасады.
Сондай әрекеттердің бір саласы – ойын ... ... ... ... ... даму ... ойын әрекетінің тағылымдық және
тәрбиелік маңызы зор. Ойын әрекетінде баланың денесі мен ... ... ... ... ... мен құбылыстарын танып біледі.
Тәлім-тәрбие ғылымы мен адамның жан дүниесінің сырын зерттейтін
психология пәні ойын ... ... ... даму ... ... ... тіршілік қажеттілігі ретінде қарастырады. Осы бағытта адамның
ойын әрекеті әлеуметтік өмірдің негізгі бір ... ... және ... ... ... ... ... тану жолы екендігін
көрсетеді.
Ойын әрекетінің бала ... ... ... ... ... ғұламалар Ж.Аймауытов, Т.Тәжібаев, ... ... ... ... ... ... баға ... халқының өмір тәжірибесінде баланың әр алуан ойын түрлері олардың
қимыл қозғалыстарын, ептілігі мен бейімділігін, танымы мен пайымен ... ... деп ... өз ... ұзақ ... бойы қалыптасқан ұлттық
ойындар мен түрлерінің кейбір ерекшеліктерін ... ... ... қате ... орынды сынай отырып, олардың тәлім
тәрбиедегі, денесін шынықтыру мен ақыл-ой жетілуінің ... ... ... өмір кешкен тарихында ойындардың көптеген ... ... жас ... ... ... ... ... Ал
қазіргі кезде ойынның көпшілігі тәлім-тәрбие саласында зор педагогикалық
құралға айналды. Бүкіл ... ұзақ ... ... ... сан
алуан ойын өнері болды. Ойын тек қана көңіл көтеру, көңілін шаттандыру ғана
емес, ол - ... ... ... ... ... ... тәрбиелік
мағынасы зор жеке адамның, баланың дамып жетілуіне, қалыптасуына әсер етуші
факторлардың бірі болған.
Бала ойындарының мазмұны байып, түрі ... ... ... ... қиялдау, армандау сана-сезімдік қабілеттерін қалыптастыру ... ауыз ... ... айтып еңбекке баулауға үйреткен.
Соңғы кездегі психология ғылымы саласындағы зерттеулер нәтижесінде
балалардың танымдық ... ... ... ... ... олардың
болашақтағы оқу әрекеті жемісті болады деп ... ... Кіші ... ... ... әрекеті өткен ұрпақтың өмір тәжірибесін белгілі
білім жүйесін меңгеруі. Осыған ... ... ... сана-сезімін,
дүние танымын, танымдық белсенділігін, танымдық қызығушылығын арттыруда
ойындардың жас ерекшелікке байланысты ... ... орын ... ... ... ... ... дене құрылысы жетіледі, жеке белсенділігі ... ... ... ... ... ол ... бала ... әзірленеді. Алғаш мектеп
табалдырығын аттап отырған балалардың ұжымын ұйымдастыруға, ... ... ... ... ... ... деп қарауға болады.
Бала ағзасы қимыл-қозғалыссыз тура тұра алмайды. Бала мектепке дейінгі
жасында ... ... ... ... Сондықтан да ол мектепте де
ойнауға бейім тұрады.
Төзімділік, шыдамдылық пен ... ... ... ... ... кіші мектеп жасындағы оқушы ойын барысында
сезінеді. Ойын баланың жан серігі ... Қай бала ... ... ... ... ... өз ... ынтасымен қамтамасыз ету
керек. Сонда ғана ойын мақсатына ... ... мәні арта ... ... ... ... ... болып өсуі қоршаған ортасына,
үлкендерге байланысты, сонымен бірге сабақта, сабақтан тыс ... ... ... ... де ... ... Ойын ... баланың
бойында қайырымдылық қасиетті сіңіре ... ... Ол үшін ... ... ... ... ... бала ұстаған заттың өз орынды және гигиеналық талапқа сай ... ... ... ... қажет;
Б) мұғалімнің жеке басының үлгі-өнегесі, мәдениеттілігі, байсалдылығы,
мейірімділігі т.б. қасиеттері бала үшін аса маңызды;
В) балалар өмірінің бағдарламалық талапқа сай ... ... ... ... ... балалардың ойынға белсенділігін үнемі
арттырып отыруы тиіс.
А.С.Макаренконың айтуынша, ойында баланың физикалық, ... ... да ... ... ... сабаққа ынтасын аудартуға, көңіл қойғызуға, сондай-ақ
қабылдауын жеңілдетуге, білімді толық игеруіне көмектеседі. Ойынның түрлері
өте көп: ойын – ... ойын – ... ... ойындары, ойын-жарыстар.
Бұл дидактикалық мақсаттағы ойындар ... ... ... ... ... оқу материалдарын жаңа, қызықты формада қайталау
ісін ұйымдастыруға ... ... Ойын ... әр бала ... ... жаңа жағдайларда пайдалануға үйренеді, мұның өзі ... ... ... ... ... да ... ... жасалады. Жұмыстың бұл тәрізді формасы балалардың ... ... жол ... оны ... ... ... ... өз назарын нашар басқарады. Ал дидактикалық
ойын балаларды белсенді ете түседі, ... өз ... ... бір ... ұзақ ... ... ... үйретеді.
Мектеп өмірінен бір мысал келтірейік.
Мұғалім: Егер 5-ке 2-ні ... неше ... ... оқушысы (ол санай біледі, бірақ өз ... ... жоқ) ... ... көрші.
Оқушы: Бес.
Ол басқа сұрақтарға да осылайша ойланбай жауап береді. ... ... «тез және ... жауап берген бала ұтып шығады» - деген ойын
өткізеді дейік. ... ... ... ... өте дұрыс болып шағады,
яғни балалардың жеке белсенділігін дамытуда және ... ... ... ... ... зор.
Ойынның үнемі жақсы нәтиже бере бермейтінін есте ұстау керек. Егер ол
жарыс-ойын болса, сабақ үстінде ... ... ... өзі алғашқы ойында
кейде қара есептерді шешуде қателер жіберетінін байқаймыз. Бұның себебі не?
Ойын ... ... тез ... мұқият болуды, ұзақ уақыт сезінуді талап
етеді. Бұл – оқушылар үшін жаңалық. Балалардың бұл ... ... жаңа ... ... үйренуі керек.
Дидактикалық ойындардың түрлерінде шек жоқ. Қазіргі кезде сабақта ... ... ... ... ... ... бір түрі бойынша әрқилы
ойын ойлап табуына болады.
Тікелей дидактикалық міндетті шеше алмайтын, бірақ балалардың бойында
ықылас есте ұстау, ... ... ... ... ... да белгілі
бір психикалық процестерді, қасиеттерді дамытуға бағытталған ... ... ұмыт ... тиіс.
Осы тектес ойын түрлері мынадай мазмұнға ие болуы ... ... ... ... ... қарға, стол, доп, шар» бейнелейтін
бірнеше сурет іледі де, бір ... ... ... ... ... ... ... әлде қағазды немесе пердешені жылжытып отырады. ... ... ... ұқыпты түрде қарап алуға және олардың орналасу
ретін есте ұстап ... ... ... ... суретке белгілі бір уақыт ішінде
қарап алады да, сыртқа шығып ... ... ... суреттердің орнын
ауыстырып, нені алып тастау, нені қосу жөніндегі өздерінің ... ... ... ... ... ... қайтып келеді де, қандай
өзгерістер жасалғанын айтып беруге тиіс.
Мұндай ойындар балалардың ... ... есте ... қабілетін
дамытады. Балалар қызығып ойнайтын ұқсас ойындарды өздері ... ... ... міндеті балалардың бұл тәрізді ойындарын ... сол ... ... ... әртүрлі ойындарды ойлап табу және
оларды ұйымдастыру жөніндегі ұсыныс – ... ... ... ... ... ... ... балаларға мейлінше күшті әсер ететінің ұмытпау керек. Ол кез
келген ... ... ... міндетті сәтті орындаған бала шаттанып
қуанады, сәтсіздікке күйініп, ... бала ... өз күш – ... бір ... ... тырысады. Мұндайда күшті әсер ... ... ... ... ... ... оңай ... салатын балалардың
өздерінде баурап алады. Балалар өздерінің әлде не ... ... ... сезініп, қуаныш құшағына бөленеді. Ойынды балалардың
оқуға деген дұрыс қарым-қатынасын тәрбиелеу ... ең ... ... әдіс ... ... ... ... өз жұмысында балалармен ойынды жете
пайдалана алмайтын болса, онда оның балалар өмірін қызықты ете ... ... ... ... іске қоса алмағаны. Мұның екінші жағы да ... ойын ... өзін ... ... Ол ойын ... ... мен
сыныптас достарының алдында қызаруы мүмкін нашар баға ... ... өзін ... ... ... ... қатысуға деген ынтықтығы
ойын үстінде көрініс табады.
Ойын – балалардың дүниені, ... тану ... ... Бала ... ... қоғамдық оқиғаларды көп ретте өз шама шарқынша түсіне
отырып, өзінше бастан ... ... ... осы ойын ... ... және қалыптасады. Шындап берілмейінше ойын-ойын ... Ойын ... - ... ... ... ... ... түрі. Ойынның басқа қызмет түрінен айырмашылығы ... ... ... ойындар балалар ұжымын ұйымдастыруға, қуанышты, сергек
көңіл-күйді қалыптастыруға көмектеседі.
Бала өзін ойын үстінде жайшылқтағыдан жоғары ... ... А.С. оған аса ... ... ... бар ... түрі ... Ойнамайтын ұжым ешқашанда шын мәнісіндегі ... ... ... - деді ол.
Балалардың ойлау қабілетін дамытуда сөздік ойындардың, столда ойналатын
ойындар, «жұп картиналар», ... ... ... ... қабілеттерін
дамытады. Тіл сабақтарда зейінін, ойлауын, байланыстыра сөйлеуін дамытуда
сөздік ойындарын маңызы зор.
Мысалы, ... ... ... ... «жоғалған сөз» т.б. Сол сияқты
ойындар балалардың ой-өрісін, ... ... ... ... әрекетін қабілеттерінің дамуын, түсініктерінің кеңеюіне, тілдің
дамуына әсер ... ... ... ... кезде білім беру процесінде оқу іс-әрекетінің жаңа түрлері,
дәстүрлі емес ... ... Кіші ... ... дамуын
диагностикалау балалардың логикалық ... ... ... сабақтарды
жүргізуді талап етеді.
Балалардың белсенділігін, шығармашылығын дамыту, ... ... ... жол ... ... ... ... қалыптастыру,
болашақ ұстаздардың шаршауын болдырмау, оқу – ... ... ... ... ...... да ... дәстүрден тыс формаларына жатады.
Әртүрлі ойындар арқылы балалардың ... ... ... ... аударуға белсенділігін арттыруға, шығармашылығын дамытуға ... ... ... сабаққа деген ынтасы дамиды.
Балалардың білім алуға деген ынтасын, белсенділігін, ... ... ... ... ... қолдана отырып бүгінгі
белсенді шәкірт ертеңгі белсенді қоғам мүшесі екенін ұмытпауымыз керек.
Республикада ... ... ... жаңа буын ... ... ... бастауыш мектептің жаңа ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық ізденісін,
балалардың белсенділігі мен қызығушылығын арттыруды талап етеді.
К.Д. ... ... ... ... ... ... оқуға қызығушылығын
арттырып, білімге құмарту керектігіне баса көңіл бөлді. Оның ... ... ... ... жолы, ешбір қызығусыз тек қана ... ... оқу ... ... ... алуға деген құштарлықты
жояды.
Неміс педагогы И.Ф. Гербарт өзінің ... ... ... ... ... алған. Адамдағы қызығушылықтар қоршаған дүниені
танып білуге немесе қоғамдық ... ... ... болады. Сондықтан
мұғалім өз білімін жан-жақты жетілдіре отырып, ... ... ... ... ... ... оқушылары не нәрсені болса да білуге құмар, қызыққыш,
қолымен ұстап, көзбен көргенді жақсы ... ... ... жақсы ұйымдастырылған сабаққа байланысты. Сондықтан, әрбір сабаққа
бұрыннан белгілі мәліметтерді қайталай ... ... жаңа ... ... ... Қазіргі сабақтың түрлері сайыс, жарыс сабағы,
концерт, аукцион, кіріктіру сабағы т.б. өз ... ... жүр. ... педагогиканы пайдаланып, ата-бабаларымыздың жақсы ... ... ... ... ... ауыз ... пайдалануға
болады.
Қазақ халқының мейірімділігі, кеңпейілділігі, сыпайылығы, көпшілдігі,
сөзге беріктігі туралы ... ... осы ... ... ... ... ... кішіге қамқор болу, әдептілікті берік ұстау сияқты
әдет ғұрыпты үйретуге болады.
Оқушының пәнге ... ... ... ... ... ... отыру да маңызды. Мәселенің шешімін табу арқылы оқушының
ойлау қабілеті нығайып, кез-келген проблеманы шешуге ... ... ... ... әйгілі «Неміс мұғалімдерінің білім
беру ... ... атты ... ... ... ... өзі ... жақсы мұғалім оқушының өзін ізденуге жетелейді, ойлауға үйретеді,-
деген. Ал, ойлауға үйрететін сабақты дамыта оқыту сабақтары деп ... ... ... ... ... мен ... ... ерекше қарым-
қатынас. Мұғалім бұл жағдайда танымдық, іс-әрекетті ұйымдастыратын ұжымдық
істердің ұйтқысы болғандықтан оқушының шығармашылығын ... ... Д.Б. ... В.В. Давыдов жасаған жүйесі 3 негізгі ... ... ... оны ... ... ... қарастыруы, шешімнің
дұрыстығын дәлелдеуі) тұрады. Сабақта жақсы ... ... ... жұмыс істеп қана қоймай, барлық баланың дамуы үшін қолайлы ... ... ... жерге дейін еңбек етуі ойластырылса, әр оқушының
оқуға деген қызығушылығы артады.
Елімізге Джордж ... ашық ... ... «Серос-Қазақстан» қоры
арқылы келген сын тұрғысынан ойлауды ... ... ... деген қызығушылығын арттыруда алатын орны ерекше. Сын ... ... ... ... ... Оқушының бұл жұмысты дұрыс ұйымдастырған
жағдайда өз даму деңгейіне сәйкес ойы шындалып, белгілі бір жемістіктерге
жетері ... Сын ... ... ... ... ояту,
мағананы тану, ой толғаныс т.б. ... ... Сын ... ... ... ... ... сабаққа қызығушылығын
арттыруға, өз бетінше білім алуға, шығармашылығын қалыптастыруға ықпал
етіп, ... ... ... ... ... ұжыммен бірлесіп
жұмыс жасауға үйрететіндігін, білімнің ... әрі ... ... ... - оқыту процесіндегі балалардың ... ... ... оның ... ... ал ... оқыту процесінің
звеноларына танымдық іс-әрекетінің ... ... ... міндеттеріне жете түсіну;
- жаңа материалды қабылдау;
- ұғыну - жаңа материалдарын түсініп жинақтау ... ... ... және ... практикада қолдана білу;
- балалардың жетістіктерін талдау;
- білімін, іскерлігін және дағдысын тексеру, бағалау.
Мектеп жасына дейінгі ... оқу ... ... ... балалардың ақыл-ойы дамиды, танымы, ... және ... ...... ... ... заттар мен құбылыстарды
табиғат пен қоғам заңдарын тану нәтижесі. Білімді жеке адамның ... ... оны ... операциясы – талдау, синтездеу, салыстыру, жіктеу
және жинақтау арқылы терең ұғыну қажет.
Оқушы ... ... ... өз ... ... ... ... оқытудың негізгі ережесі, яғни балалардың таным іс-әрекетін дамыту,
оларды өз ... ... ... ... және жаңа білімді еркін игеруге
үйрету жолы.
Іскерлік - алған білім негізінде балалардың ... ... ... ... сауатты жазу үшін грамматикалық ережелерді білу керек.
Дағды – бұл кайта-қайта орындалатын практикалық әрекетке ... тез оқу ... - ... түрде жаттығу нәтижесі.
Сонымен, оқу процесінде білімнің, іскерліктің және дағдының өзара
байланысы, бірілігі ... ... ... ... ... ... сабақта түрлі іс-әрекеттерінің барысында дамиды, олардың
ғылыми көзқарастары қалаптасады.
Педагогикалық процесс бәрін және ... ... ... оқу-
танымдық қызметіне ынталандырып, пәнге ... ... ... ... ... ... ұстаздармен бірлескен
шығармашылыққа, ынтымақтастыққа ... ... ... ... ... ең ... оқыту мазмұнының ерекшеліктері әсер етеді.
Жалпы ... ... ... оқу-танымдық қызығушылығын қалыптастыруда
олардың ... ... ... ... дамытуына, танымдық іс-
әрекетінде ... дара ... ... шығармашылық
шыңдауына зор ықпал жасайтындай болуы үшін ... ... ... ... бағдарламаларымен жабдықталуы қажет.
Бастауыш сынып оқушысы жақсы оқуы үшін, оны түсіну үшін білімнің әрбір
адамға осы ... ... ... ... және сол ... қызығуы қажет.
Қызығу - оқушы тарапынан танылған іс-әрекеттердің аса маңызды, нақты
себебі.
Қызығу - айналадағы заттар мен ... аса ... ... ... ... адамның сезім дүниесін қозғайтын біршама ... дара ... ... – бір ... ерекше таңдап соған құлай
берілу. Адамды еліктіріп, өзіне тартқан нәрселердің бәрі де – ... – бұл ... ... ... ... ... ұмтылысында
белгілі әрекет түрін игеруде көрінетін танымдық қажеттену формасы. Танымдық
қызығу ... ... ... пәніне болған ... ... Л.С. ... ... ... бала ... ... күші, ол тумадан берілген құштарлық, бала әрекетінің оның ... ... ... оқу ... ... талап –
барша тәрбие жүйесі дәл анықталған бала ... ... ... ... ... сан ... ... сол қызығулардың төркіні – мадақ, жаза, қорқыныш, жағыну
т.с.с. ... ... жат ... туындамай, тікелей ... ... ... ... ... ... ... талап -
қызығуды ояту ғана емес, оны белгілі ... ... ... ... ... және бір ... барша мектеп жүйесіндегі
жүргізілетін процестер бала ... ... ... ... әрқандай оқу
әрекеті балаларға бұрыннан таныс әрі ... ... ... ... ынта ... материалдардан басталуы қажет. Оқу барысында іске
қосылатын қызығу ... ... ... анықталған. Олар:
А) бала қызығулары оның өзі игерген білім ... мен ... ... ... ... ... Бұл - нақты пән бойынша оқушының
білімі неғұрлым ауқымды болса, оның сол пәнге ... ... да ... ... ... ... оның мұғалімге деген қатынастарына тәуелді. ... ... ... ... ... ... ... өзінің «қызығу формуласы» кітабында оқуға
зейінді және селқос балалардың ... ... ... ... жеке ... ... ... өзін қызықтырған іспен
шұғылданған баланың ... ... ... ... ... екі беті
балбұл жанады. Жанары нұрлы қимылы еркін, жеңіл де ... ... ... ... емес те – ол өз ... ... ... жасайды.
Өзіне маңызды, қызықты өз ісімен айналысуда.
Ал екінші баланы төңірегіндегінің бәрі жалықтырған, ешнәрсеге құлқы
жоқ.
Ескеретін ... оқу ... ... аса ...... ... ... жылда сеп-түркілер үлкен өзгерістерге түседі. 3-
4 сыныпта балалардың өздеріне тән ... оқуы мен оқу ... ... ... пайда болады. Белгілі психологтар В.С.Выготский ... ... ... ... жеке адам тәрбие мен ... ... ... мен ... ... ... салып отырады. Оқыту
дамыта және тәрбиелеу отырып жеке адамның таным ... ... ... ... ... ... ... бірі – шәкірттердің таным-
қабілетін дамыту.
Дамытып оқыту – бұл ... ... ... ... ... ... ой-өрісін дамыту, өз бетімен жаңа білімді іздеп табуға және оны
еркін игеруге үйрету. Дамытып оқытудың ... – «ең таяу ... ... ... ... ... ... ғалымдарының (Н.Дайри,
Т.И.Махмутов, ... ... ... ... ... мен пікірлері бар.
Олардың идеяларының мәні мынада:
1. Таным қабілетінің дамуы – бұл барлық ... ... ... ... ... ... ... Оқушыларға білім беру және объективтік ... тану ... ... рөлі.
3. Оқытудың әдістері мен формаларын жетілдіру.
4. Мұғалімнің теориялық дайындығы, педагогикалық шеберлігі, білімдарлығы
- балалардың таным ... ... ... ... ... ... белсенділігі – оқуға қажетті білім мен дағдыны меңгеру
және оларды өмірде ... ... ... үйренуге бағытталған
оқушының істейтін саналы іс-әрекеті.
Оқыту процесінде оқушының белсенділігі негізінен, екі ... ... және ішкі ... ... ...... әрекетінің сыртқы көріністері
(белсенді қимыл қозғалыстары, тәжірибелік әрекеттері, мұғалімге зейін қойып
қарауы, мимикасы т.б.) бірақ осы ... ол ... ... ... ... да
мүмкін.
Оқушының ішкі белсенділігіне – оның белсенді түрде ойлау әрекеті
жатады. Белсенділік жеке ... тән ... бір ... ... ... белсенділігі қандай болғанда да ой дербестігіне сүйенеді. ... ... ... ... ... жүзеге асыруды мақсат
еткен мұғалім сабақтың барлық кезеңінде ... ой ... ... Оқушыда белсенділік бір қалыпта болмайды, оның ... жай ... ... айтқанын бұлжытпай орындауға
негізделген белсенділік) және ... ... т.б. ... ... жас ... және ... даму ... қарай
белсенділіктің бірнеше түрі қалыптасады, дамиды: қимыл және сөйлеу, ойын
және оқу-таным ... және ... ... ... ... баланың саналығы мен белсенділігі оқу ... ... және ... ... бірі деп бағалаған. Оқу
ісінің сапалы құрылуы оқу ... ... ... ... ... ... ... мен белсенділігі бір-бірінен бөлінбейді – деп
есептеледі. Сонымен бірге ... ... ... дұрыс
ұйымдастырылған жақсы сабақтың негізгі белгілері анықталды. Олар: сабақтың
негізгі мазмұны мен деректерін білдіріп отыру, бұрыңғы ... ... ... ... ... жаңа ... ... мен деректерді
ендіру, білімдердің байланыстарын ескеру, ... ... ... ынтасын,
қызығушылығы мен белсенділігін арттыру, өтіліп жатқан тақырыпты балалардың
терең меңгеруін ойластыру, саналы тәртіп пен реттіліктің болуы ... ... да ... ... ... ... ... туады. Осы қажеттерді өтеу немесе қанағаттандыру үшін ғана адам
белсенді әрекет ... ... ... ... ... білім алу
қажеттілігімен ұштасып жатады. Осыған орай олардың дербестігі, ең ... ... Ал ... ... ... ... ... істейтін әрекеті оның белсенділігін арттырады. Бұл
әсіресе, еңбекке баулу ... анық ... ... ... ... ... кең ... оқудағы белсенділігі дегеніміз – оқуға қажетті білім мен
дағдыны меңгерген және оларды өмірде, практикада пайдалана ... ... ... саналы әрекеті. Мысалы, мұғалімнің баяндап тұрған
материалын түсіну үшін, ... оны ... ... ... ал оған білімін
кеңейтіп толықтыру үшін ... ... ... ... ... ... сияқты жұмыстар істеу керек. ... ... ... ... жаңадан білім алуда, оның жолдары мен дағдыларына үйрену
де белсенділіксіз мүмкін ... Яғни ... ... оқу процесінің
барлық кезеңінде қажет.
Осыған сәйкес бастауыш мектептің 1-сынып оқушыларының, яғни 6 ... ... ... атап өтейік және еңбекке баулу
сабақтарының осы балалар ... ... ... көрейік.
Еңбек іс-әрекеті балалардың жан-жақты дамуына септігін ... ... ... дене тәрбиесінің маңызды құралы болып табылады. ... ... ... қуаныш сезімді, жұмыс істеп, еңбек етуге
ынта мен қанағаттанушылық сезімді туғызады, байқағыштық, ... ... ... ... еңбектік белсенділік,
ұқыптылық, жауапкершілік, еңбексүйгіштік, ұйымшылдық сияқты жеке адамдық,
тұлғалық сапалы қажеттерді тәрбиелеуге мүмкіндік ... ... ... тез ... ... ... сияқты сипаты болады.
Еңбек процестері балалардан жоғары зейінділікті талап етеді, бұл талап өз
кезегінде ... ет ... ... күш ... ... бұл
процесс жалпы шаршауға әкеледі. Осыған байланысты мұғалім балалардың оқу іс-
әрекетін қалыптастыру кезінде тапсырмаларды ... ... ... ... ... ... еңбектегі жеке
белсенділіктерін, еңбек мәдениетін ... үшін ... ... білім мен
іскерліктерінің қорын кеңейтіп, бекітіп отырғаны дұрыс.
Еңбек дағдыларының табысты қалыптасуы анық әрі нақты ... ... ... оның ... ... түсінуге, сонымен бірге,
еңбек процесіндегі барлық іс-әрекетті бақылап, ... ... ... ... ... ... ... ие болуы үшін бала сол еңбек
іс-әрекетін ұғынуы қажет. Бала не ... не ... ... ... ...
барлығын білуі тиіс. Еңбек етудің мақсатын ... ... беру ... ... ... танымдық қызметін белсенді ете түсу үшін ... ... ... ... ... ... оқуға селқостығын білудің маңызы
зор. Мұғалім оқытудың алғашқы кезеңінде, яғни ... шын ... ... қалыптаса қоймаған кезінде басты назарын балалардың
бойындағы жаңа ...... ... ... ... ... ... материалы қиындығының жоғары деңгейі мен қарқыны жылдам ... оқу, ... ... ... негізі болып табылады.
Тәжірибелі педагог балалардың оқуға деген қызығушылығының арта
түсеуіне ... ... ... ... қолайлы жағдай жасайды.
Бала үшін ойын ең жақсы (жақында ғана ол баланың ең басты ... әсер ... ... жөн. Ойын ... ... ... ... де қызықты әрекет болып қала бермек, олар көптеген нәрселер мен ... осы ойын ... ... ... қолы жетпеген көп жайлары ойын
үстінде орындалады. Кез келген жастағы балаға тән білуге ... ... ... жүйелі оқу басталғаннан кейінгі жерде одан әрі ... ... ... сынып оқушылары өз сұрағына берілген кез-келген
жауапқа қанағаттана салмайды. Олардың білуге, ... ... ... ... ... ... ... түсініп, қоғамдық мәнге
ие білім атаулыға құштар болады. Білімге деген осы ... ... ... ... ... ... одан әрі дамыту
қажет. Білімге деген ынта бірте-бірте оқу ... ... ... ... ... ... барып оқу ісінің ... ... ... ... дейінгі балалардың басты қызметін оқу ісін жүргізетін мұғалім
сабақтастық принципін басшылыққа алады. ... ... ... ... ... қызмет – ойынды өмірінен шығарып тастамайды. Бастауыш
сыныпта сабақ кезінде ойын кеңінен ... ... ... бұл ... ... бір түрі, сол сияқты басқа қызмет түрлерінің, ... ... оқу ... бастаушысы ретінде қолданған жөн.
Әртүрлі творчестволық ойындар үстінде балалардың әлеуметтік сана-сезімі
қалыптасады.
Ойындар жорамалданған жағдайда ... ... ... ... ... жеке тәжірибе жинақтауды, нақтылы қатысуды қажет етеді.
Оқушылар ойын кезінде өз ... өз ... ... дайын болады.
Б.Блуэт пен Д.Баквольттердің пікірі бойынша, ойын оқытушы мен оқушының кең
ауқымда тең ... тіл ... ... ... ... ... балалардың ойын белгілі бір жүйеге келтіреді.
Сезім дамуының маңыздылығы туралы америкалық оқытушылар В.Роджерс пен
А.Гудданд өз ... жиі ... ... оқушылар ойындарды өздері
өңдесе, онда олар оқу материалдарын ... ... ... ынтамен тереңірек үңіліп оқиды. Ең бастысы – ойындар балалардың
көңілін өз бетінше ізденушілікке ... ... ... ... ... зерттеуші белгілі психолог Д.Б.Элькониннің сөзімен
айтсақ: «Ойын – ол ... ... ... ... ... және ... ойындарын қолданудың жағымды жақтарына американдық авторлар
мыналарды жатқызады:
- ойындар абстрактілі оқытуға қарағанда, өз ... ... ... ... ... жаттықтырады, мәселені шешу қабілеттілігін және
қажетті әлеуметтік мінез-құлықтың түрін ... ... ... ... ... ... ... шешім
қабылдауға, тәуекелге бел байлауға үйретеді;
- ойындар жеке мәселелерді оқуда және ... ... әрі ... ... ... ... ... ойнап, бірін-бірі
белгілі бір ойында өздерінің қабілеттілігі мен ... көп ... ... білім және тәрбие берудегі ойынның ... ... ... ... ... ... халқымыздың ұлы ағартушысы Абай ... ... ... және ... ... ... пайдасы көп екенін айтқан.
К.Д.Ушинский балалардың ойындарын меңгеруді мұғалімдер кеңесінде ... ... деп ... ... ... ... ... педагогикалық маңызы бірінші кезекте
тұрады.
Орыс халқының әйгілі ғалымы, ... ... ... ... ... ... ... ойынмен байланыстыруды көздеген. Ол
баланың ... ... ... ... ... ... жолға «көпір»
етіп қойған.
Сонымен оқу үрдісінде енгізілген ойын сабақтарының барысын бақылай
отырып, ... ... ... ... ... ... “құпиясын” ашуға сан жүздеген жылдар бойы әртүрлі
ғылыми ... ... ... ... Оның шығуы туралы айтылған ... ... ... ... ... ойын ... бос ... туған
нәрсе және олардың әлеуметтік-мәдени мәселелеріне байланысты. Ежелгі
дәуірде ойындар қоғамдық өмірдің ... ... және оның ... ... ... ... ... ойыншылдары құдайлар жақтаған деп санаған,
сондықтан Ф.Шиллер ежелгі ... ... ... ... ... бола ... деп ... Ежелгі Қытайда мерекелік
ойындардың ашылуын император ашып берген және өзі де ... ... ... ойын ойыншылар арасындағы кез-келген сайыс
немесе жарыс түрі деп қарастырылды. ... ... ... ... және ... жету ... ... жеңіс, жүлде).
Бәрінен де бұрын ойын оқыту, қатынас құралы және өмір ... ... ... ... болып табылады.
Ойындағы қиындық оның түрлерінің әртүрлілігімен, қарсыластардың
қатысу ... ... ... ... ... элементі.
Ойын процесінде:
-жүргізудің ережелері меңгеріледі;
-әртүрлі үлгідегі экономикалық және әлеуметтік институттардың,
фирмалардың, ... ... ... ... ... бір ... жету үшін оған ... бірлескен
ұжымдық іс-әрекет жасауға ... ... жеке ... мен ... және ... ... ... ойынға қосқан үлестерінен мәдени дәстүр қалыптасады.
Ойын теориясы. Ойын-бір қарағанда пайдасыз болып көрінеді, солай ... ... ... ... ... бірі. Ойын өзіне қызықтыра,
тарта ... ... ... күрделі мәселе болып табылады.
Отандық педагогика мен психологияда ойын әрекетін К.Д.Ушинский,
П.П.Блонский, С.Л.Рубинштейн, Д.К.Эльконин, т.б. жете ... ... ... мен ... ... Ф.Шиллер, Г.Спенсер, К.Бюлер,
З.Фрейд, Ж.Пиаже т.б. ойын теориясын өздерінше (біріне-бірін қосып жиынтық
ретінде) қарастырған. ... ... ... ойын ... ... ... оның нағыз мәнін белгілемеген.
К.Гросс теориясы аса ықпалды теория болған. Оның ойынша, ойынның
мәні, мұнан әрі маңызды ... ... ... ... ... адам,
жаттыға отырып, өзінің қабілетін жүзеге асырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жетістіктегі рөлі
ерекше. Кемшілігі - бұл теория ойынның қайнар көзін емес, ... ... ... ... ... ... адам ойынын жануарлардың
ойындары сияқты түсіндіре отырып, ... ... ... ... ... ... ... Ф.Шиллердің ойын дамытып, қалыптастырған ... ... ... ... ... жұмсалмаған мол күштер өзін
ойында деп көрсетіледі. Бірақ жұмсалмаған күштер ... ... ... ... олар неге ... ... емес, нақты ойынға құйылатынын
түсіндіре алмайды, сонымен қатар ... ... адам да ... демалу
үшін ойнайтыны айтылады.
Рубинштейннің ойынша, ойынды жиналған күшті жұмсау немесе іске асыру
деп түсіндіру, формалистік болады. Осы ... бұл ... ... жағдайда емес деп қарастырады.
Ойынның себептерін ашуға талпына отырып, К.Бюлер ойынның негізгі
себебі ретінде функцинальдық ... ... алға ... Бұл ... гедонистік теориясының жеке бөлігі болып, яғни адамның ... және ... ... ... деп ... теория
болып табылады. Адам әрекетінің сарындары, адамның өзі сияқты әр алуан;
сондай немесе басқа да ... реңі тек ... ... туынды
жағы және көрінісі болып табылады. ... мен ... ... ... гедонистік теория әрекеттің шынайы мазмұнын көзден ... Онда ... ... түрін қамтып көрсететін оның шынайы ... Бұл ... ойын үшін ... ... ... ... істеуден рақаттану - факторын тани отырып, ойында организмнің ... ... ... ... ... ... өмірде ығыстырылған талаптардың жүзеге
асқандығын көрініс табады, ... ... ... ... ... ... және бастан өткізіледі. Ойында өмірден түңілген, өзіне-өзі ... ... ... ... кемдігі көрсетіледі. Ойында өмірдің
таңғажайыптары мен сұлулығы іске ... ... ... ... ... мен ... ол ... пен сапасыздықтың
көрінісіне айналады; өмір сүруге икемделуден, керісінше оның қашқынына
айналады.
Л.С.Выготский мен оның ... ... ... мақсат адам ойнай
жүріп, шынайы жағдайдың орнына өзіне ... ... ... ... және ... ... сай белгілі бір рөл ойнайды. ... ... ... ... ... жағдайға өту үшін ойынның ерекше түрлерінің дамуы
шынында өзгеше. Алайда ... ... ... мен мағыналарды
тасымалдау ойынды түсінудің негізіне жұмсалмауы тиіс.
Бұл түсіндірудің негізгі кемшіліктері мынадай. Ол ойынның ... ... ... ойын ... құрылымы төңірегіне топталады. Мағыналарды
тасымалдау, алдамшы жағдайға өту ойынның қайнар көзі ... ... ... ... ... ... ... өтуді талқылауға талпыну
ойынның психоаналитикалық теориясының сарқыншағы ретінде ғана түсінілу
керек.
Д.Н.Узнадзе ... ... ... ... ... әлі ... іске
аса қоймаған тенденция нәтижесінің барын көреді. Ойын теориясындағы сияқты,
күштің молдығынан, ойын оң ықпал етуші ... ... Ол ... ... ... Бұл ... жақсы, бірақ теорияның негізгі
кемістігі, ойынды қоршаған әлеммен қарым-қатынас нәтижесінде туындаған іс-
әрекет деп емес, ... ... ... ... деп ... Ойын ... ... отыратын шынайы мазмұнмен ... ... ... Ойын ... ... ... ... ойында оның
нақты көрінуін түсіндіріп бере алмайды.
Дегенменде ойынның балаларға берері мол ... ... ... ... ... ... “құпиясын” ашуға сан жүздеген жылдар бойы әртүрлі
ғылыми бағытта ғалымдар қалам тартқан. Оның ... ... ... ... ... ... ... сүйенсек, ойын адамдардың бос уақытынан туған
нәрсе және олардың әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... ... ... өзегі болған және оның саяси-діни маңызы
негізге алынған. Ежелгі гректер, ойыншылдары құдайлар ... деп ... ... ... ... ... адамның кез-келген
жетістігінің идеалы бола алады деп есептеген. Ежелгі Қытайда ... ... ... ашып ... және өзі де ... қатысып
отырған.
Әлемдік педагогикада ойын ойыншылар арасындағы ... ... ... түрі деп ... ... іс-әрекет белгілі ережелермен
шектеледі және жетістікке жету көзделеді (ұрыс, жеңіс, жүлде).
Бәрінен де бұрын ойын оқыту, қатынас ... және өмір ... ... ... ... ... ... қиындық оның түрлерінің әртүрлілігімен, қарсыластардың
қатысу әдісімен, ... ... ... ... ... ... ... меңгеріледі;
-әртүрлі үлгідегі экономикалық және ... ... ... ұжымдардың, топтардың мүмкіндіктері
қарастырылады;
-ойындағы белгілі бір ... жету үшін оған ... ... ... ... ... ... жеке мінез-құлқы
қалыптасады;
-мұғалімдер мен оқушылардың және қосымша пайдаланған ... ... ... ... ... ... ... теориясы. Ойын-бір қарағанда пайдасыз болып көрінеді, солай бола
тұра, қажетті, ... ... ... ... Ойын ... ... ... ғылымда қиын, күрделі мәселе болып табылады.
Отандық педагогика мен психологияда ойын ... ... ... Д.К.Эльконин, т.б. жете зерттеді. ... ... мен ... ... ... ... ... Ж.Пиаже т.б. ойын теориясын өздерінше (біріне-бірін қосып жиынтық
ретінде) ... ... ... ... ойын ... ... көрсетіп, оның нағыз мәнін белгілемеген.
К.Гросс теориясы аса ықпалды теория болған. Оның ... ... ... әрі маңызды әрекетке, дайындыққа қызмет етеді; ойында адам,
жаттыға отырып, өзінің қабілетін ... ... Бұл ... құндылығы
-ойынды жетістікпен тығыз байланыстыруда болған. Ойынның ... ... ... - бұл ... ойынның қайнар көзін емес, “мәнін” береді.
Ойынды тудыратын себептерді ашпайды. Гросс адам ... ... ... түсіндіре отырып, оларды қате, бүтіндей биологиялық
факторға, инстинктке апарады.
Өз кезінде ... ойын ... ... Г.Спенсердің
теориясында, ойынның артықтығы өмірде, еңбекте жұмсалмаған мол күштер ... деп ... ... жұмсалмаған күштер қорының ... ... ... олар неге ... қызметке емес, нақты ойынға құйылатынын
түсіндіре алмайды, сонымен қатар шаршаған, қажыған адам да ... ... ... ... ... ... жиналған күшті жұмсау немесе іске асыру
деп түсіндіру, формалистік болады. Осы себепті бұл ... ... ... емес деп ... себептерін ашуға талпына отырып, К.Бюлер ойынның негізгі
себебі ретінде функцинальдық ... ... алға ... Бұл ... ... ... жеке ... болып, яғни адамның іс-әрекеті
рақаттану және құштарлану принциптерімен басқарылады деп есептейтін теория
болып табылады. Адам әрекетінің сарындары, ... өзі ... әр ... ... ... да ... реңі тек ... мотивацияның туынды
жағы және көрінісі болып табылады. Шиллер мен ... ... ... гедонистік теория әрекеттің шынайы мазмұнын көзден таса
етеді. Онда эмоцинальды тиімді түрін ... ... оның ... ... Бұл ... ойын үшін ... функциональды рақаттану немесе
жұмыс істеуден рақаттану - факторын тани ... ... ... тек
функциональды қызмет атқаруын көреді.
Ойынның фрейдистік теориясында өмірде ығыстырылған талаптардың жүзеге
асқандығын көрініс табады, себебі өмірде ... ... ... ... және ... ... Ойында өмірден түңілген, өзіне-өзі жауап
бере ... ... ... кемдігі көрсетіледі. Ойында өмірдің
таңғажайыптары мен ... іске ... ... ... айналады;
дамудың нәтижесі мен факторынан, ол жетіспеушілік пен ... ... өмір ... ... ... оның ... мен оның ... ойындағы жалпы мақсат адам ойнай
жүріп, шынайы жағдайдың орнына өзіне алдамшы жағдай жасап ... және ... ... сай ... бір рөл ... ... жүріп айналасындағыларға
үлгі береді,
Әрекеттен қалыпты жағдайға өту үшін ... ... ... ... ... ... алдамшы жағдайдың қалыптасуы мен ... ... ... ... ... ... түсіндірудің негізгі кемшіліктері мынадай. Ол ойынның қайнар көзін
айта отырып, ойын әрекетінің құрылымы төңірегіне ... ... ... жағдайға өту ойынның қайнар көзі болып есептелмейді.
Ойынның бастауы ретінде шынайы жағдайдан алдамшыға өтуді ... ... ... ... ... ... ғана түсінілу
керек.
Д.Н.Узнадзе ойында пісіп жетілгенімен шынайы өмірде әлі іс-әрекеті іске
аса қоймаған ... ... ... ... Ойын ... ... ... ойын оң ықпал етуші ретінде қолданылады. Ол дамудың
өкімі ретінде ... Бұл ... ... бірақ теорияның негізгі
кемістігі, ойынды қоршаған әлеммен қарым-қатынас нәтижесінде туындаған іс-
әрекет деп емес, іштен жетілген ... ... деп ... Ойын осылай
іштей толығып отыратын ... ... ... ... ... Ойын “мәнінің” мұндай түсінігі шынайы ойында оның
нақты ... ... бере ... ... ... ... мол екендігі педагог- ғалымдар
тарапынан қолдау ... ... ... еңбектерінде ойынның бала өміріндегі
маңызына үлкен мән берген. Қандай ойын болмасын, әйтеуір бір нәрсеге
үйретеді, ең бастысы – ... ... ... ... ынтымақта
болуға үйретеді.
Ойын – балалар үшін оқу да, еңбек те. Ойын ... ... ... Ойын балаларға өмірде кездескен қиыншылықтарды жеңудің жолын
үйретіп қана қоймайды, ұйымдастырушылық қабілетін қалыптастырады дегенді
айтады.
Ал заманымыздың талантты ... ... ... ... ... фантазиясыз толық мәніндегі ақыл-ой
тәрбиесі деген болмайды”- деп ... ... ... сүйенсек, бастауыш сынып оқушыларының
білуге деген ынтасы мен мүмкіндіктерін толық пайдалану, ... ... ... дамытып отыру және сабақ барысында алған білімдерін
практикада қолдану дағдыларын қалыптастыру үшін ойын элементтерін
пайдаланудың орны бөлек.
Тиімді қолданылған ойын ... ... ... ... ... зор ынтамен тыңдап, берік меңгеруіне көмектеседі.
Өйткені төменгі сыныптағы оқушылардың аңсары сабақтан гөрі ... ... ... ойын ... ... олар тез сергіп, тапсырманы ықыластана
әрі сапалы орындайтын болады. Бастауыш сыныптарда ойындар қимыл-қозғалысты
және дидактикалық болып бөлінеді. Алтыжасарларға көбіне қимыл-қозғалысты
ойындар ... ... ... ... сыныптарда қолданылады.
Ойынға қойылатын әдістемелік талаптар
1. Ойынның мақсаты нақты және керекті көрнекіліктер мен ... ... ... ... жерге қойылуы керек.
2. Ойынға кірісер алдында оның жүргізілу тәртібі оқушыларға ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету керек.
4. Ойынның жүру барысында мұғалім балалардың ... ... ... ... ойын үстінде шешім қабылдай білуіне, ойлана білуіне
жетелеуі керек.
Оқу жылы басталғанға дейінгі уақыт ішінде бастауыш сыныптар ... бойы ... ... ... ... дидактикалық
ойындарға қажетті құрал-жабдықтарды жинақтауы, олардың негізгі түрлерін жан-
жақты зерттеп, өзгешеліктері мен ерекшеліктерін анықтауы, демонстрациялық
және дидактикалық материалдарды ерте ... ... ... жөн. ... өткізуде жиі пайдаланылатын құрал-жабдықтар мен материалдарды
дайындап алу керек. Олардың қатарына мыналар жатады: демонстрациялық екі
қатарлы қалталы полотно немесе екі қатарлы сөре және әр ... ... ... ... өлшемдері, пішіні әр түрлі және бірдей заттар,
олардың жиынтығы, заттың суреттері, ойыншықтар (қуыршақтар, машиналар,
ұшақтар, т.б.), ... қима ... ... ... ... фигуралар), санау шыбықтарының, түрлі түсті шыбықтардың және
кестелер мен ... ... ... ... ... ... ... мұнымен шектелмейді.
Оқытудың түпкі мақсаты – оның сапалы болуы. Яғни ... ... ... мазмұнын жетілдіру, оны әдістемелік танымдық, білімдік,
тәрбиелік жағынан ... жаңа ... ... ... ... ... практикалық бағытын күшейту де осы міндеттерден туындайды. Сабақта ойын
элементін ...... ... мен ... ... ... ... бір буыны. Ойын элементтерін оқу процесін пысықтау,
жаңа сабақты ... ... ... ... ... Ойын ... ... сабақтың тақырыбы мен мазмұнына
неғұрлым сәйкес алынса, оның танымдық, тәрбиелік маңызы да арта ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың
сабаққа ынтасы мен қызығушылығын арттырады.
Бүгінгі таңда қоғамымыздың даму бағытында жан-жақты дамыған ... ... ... мәселесі жүктеліп отыр. Мұндай мақсаттың баянды
болуы білім беру ... ... ... ... ... ... ... мекемеден, бастауыштан басталғандықтан жас жеткіншектердің
білімді, білікті болуында ойынның алатын орны ерекше. Ойын арқылы ... ... ... ... отырып, тұлғалық дамуын қалыптастыруға болады.
Мазмұны бойынша барлық дидактикалық ... ... ... қалыптастырудың маңызды құралы бола ... ... ... ... ... бойынша алған ... ... әрі ... ... Бұл ... ... ... жұмысын түрлендіре түседі, олардың пәнге қызығушылығын оятып,
ынта-ықылас қоюына баулиды және ... ... ... ... Өмір ... бір жүйеге келтіруге үйретіп, жүйке ... ... ... да ойын ... ... рөл ... Балалардың ойындары әр түрлі ... ... Сөз ... тәрбиеленушінің білім қоры педагогтарға оларда әртүрлі ойындарға
деген іскерлікті қалыптастыруға: сюжетті-рөлдік, дидактикалық, ... ... ... ... ... ажырата бастайды және
өзінің іс-әрекеттерінде ойындардағы әдістерді, құралдарды пайдаланады.
Баланың ойыннан толық мәнді ... тек ... ... ... ... ... көрініс алады. Осылайша, сюжетік-рөлді ойында ол
балаларға толық ... ... мен ... ... ... негізінде
көрінеді; дидактикалық ойындарда оларға тәртіпті көрсетіп, әрекеттің соңғы
нәтижесін жылжымалы ойын ... ... ... ... ... қызметін ашуға, қарсыластарының жетістіктерін бағалауға
көмектеседі. Тәрбиеші сонымен қатар, балалардың өзіндік ... ... ... ... ... ... арнайы дайындалған кезеңдері ... қол ... ... ... ... ... сынып оқушыларының оқу іс-
әрекетінде белгілі бір жүйемен пайдалану қажеттілігін дәлелдейді.
Дидактикалық ойындардың оқыту мазмұнына, танымдық іс-әрекет ... ... ... жіктемелері бар (Л.А.Венгер, О.М.Дьяченко,
Т.К.Жикалкина, ... ... ... ... ... жас ерекшеліктеріне
(А.Диваев), ойын сипатына М.Гуннер, Е.Сағындықов, ... ... ... ... дамытуға (М.Таникеев, Ж.Төлегенов,
Т.Бекбатшаева, Т.Қуанышов); ойындардың ... ... ... ... ... ... мазмұнына сәйкес түрлері:
1. Ойын-саяхаттар. Олар ертегілерге ұқсас. Олар фактілер немесе оқиғаларды
бейнелейді, бірақ олар ерекше түрде ашып көрсетіледі; ... ... ... - оңай ... ... - ... жолмен беріледі;
2. Ойын-тапсырмалар. Бұл ойындардың негізін заттар мен әрекет, сөздік
тапсырмалар құрайды. Ойын міндеттері мен ... бір ... ... Ойын ... Бұл ... "Не болар еді…?", "Мен не істер едім, егер
…" деген сұрақтарға негізделеді. Ойынның дидактикалық ... ... ... ... пен ... ... ... Мұндай
ойындар білімді нақты жағдайда ұштастыра ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі - логикалық астарының
болуында. Олар баланың ой-әрекетін белсендіреді. Жұмбақтар ... және ... ... ... қасиеттерін ажыратуға тәрбиелейді,
оқушы қиялының дамуына әсер етеді.
5. Ойын-әңгімелер. Ол мұғалімнің балалармен, ... ... ... ... ... ... Бұл ... мазмұнында ерекше сипатқа ие болады. Ойынның құндылығы - олар
эмоциональдық түрде белсендіруге, бір ... ... ... ... ... ... туғызады.
Ал, “Балабақшадағы тәрбие бағдарламасы” ойын түрлерін мазмұнына қарай
былай бөледі:
1. Сюжетті рольді ... ... ... ... ... ... Дидактикалық ойындар.
5. Драмалық ойындар.
6. Музыкалық-дидактикалық ойындар.
Танымдық іс-әрекет сипатына сәйкес ойын түрлері:
1. Балалардың орындаушылық әрекетін талап ететін ... ... ... ... орындауға бағытталған ойындар.
3. Қайта жасау іс-әрекетін жүзеге асыруға бағытталған ойындар.
4. Оқушылардың іс-әрекетін бақылауға бағыттаған ойындар.
5. Ізденіс іс-әрекетіне бағытталған ойындар.
Құрылымы ... ... ... ... ... ... Сюжеттік - рөлдік ойындар.
2. Жаттығу ойындар.
3. Драмалық ойындар.
4. Шығармашылық ойындар.
5. Әдеби-музыкалық ойындар.
Халық ойындарының ... ... ... мынадай
жіктемесі бар:
1. Білімдендіретін (білім беретін) ойындар.
2. Тәрбиелейтін ойындар.
3. Дамытатын ойындар.
4. Жеке тұлғаны әлеуметтендіретін ойындар.
5. Диагностикалық ... ... ... ... да ... өте ... ... ерекшеліктерге толы. Олар дидактикалық ойындардың жалпы мақсаты мен
мазмұнына сәйкестендірілген. Бұл ойынның түрлерін бастауыш сыныптың оқыту
үрдісінде ... ... ... ... Оқу ... ... жарты жылында тәрбиеші
балаларда ойындық іскерлік пен негізгі рөлдік қимылдарды қалыптастырады. Ол
бірігіп ... ... ... немесе сюжетті кішігірім әңгіме негізінде
көрсетеді.
Балалардың ... ... ... ... ... бұл оларға ойын барысында өзара байланысқан шарттық құралдарды
пайдалануға көмектеседі.
Педагогтың алдында келесідей ... ... Ол ... ... ... ... ... құрамына әртүрлі
рөлдерді қосу; әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... қатар, ертегідегі және шын өмірдегі
персонаждарды қосады. Мысалы, педагог ... ... ... от ... және ... кемпірді, Тазша баланы, дәрігерді
қосады. Жалпы сюжетке мұндай ... қосу ... ... оларда жаңа күтпеген жағдайларды ойлауына мүмкіндік береді.
Сонымен қатар тәрбиеші балалардың ойындық қызығушылығын ... ... ... олар ... ... балалармен бірігіп, ойында
сюжетті байланыспайтындай рөлдермен байланыстырып көрсетуі керек. Ол ... жаңа ... ... ... мен ... ... балаларды
марапаттауы керек, өйткені бұл баланың шығармашылық белсенділігін және
ойынның еркін меңгерілуінің көрсеткіші ... ... ...... жағдай жасау немесе жетпей жатқан құралдарды сюжет барысында
көрсетуге көмектеседі, анық айтқанда ойынның мәні мен оның ... ... бұл ... ... ... ... ... пайдаланады. Бұл жағдайда айнала ойынға қолайлы ғана емес, сонымен
қатар, шындыққа ұқсауы қажет. Өйткені, оны ... таза ... ... ... Әсіресе бұл ойындық топтарға, онда барлық қатысушыларға
ойынның жағдайын, мәнін түсінуге байланысты.
Театрлық ойындар. Театрлық ... ... ... ... ... ... ... балалар, ата-аналар, баланың
қатарлары). Бұл процесте ... ... ... мен ... ... ... тудыру құралдарын (интонация, мимика) ойлап
шығару қалыптасады. Бұл қиын әрекет міндетті түрде ... ... ... ... бұл ... кезеңінде. Театрлық ойындар шынымен
қызықты, балаларды тек қана көріністі ... ғана ... ... ... ... орын дайындауды қалыптастыру қажет. Мұның барлығы ... ... ... оңай ... ... ... ... орташа топтарда сабақ үстінде
дидактикалық ойындар өткізгендей, сабақтан тыс ... ... ... ... көлемін, түсін, кеңістігін, ... ... ... ойындар көмегімен балалар құралдарды сыртқы пішіні секілді,
олардың белгілері бойынша салыстыруға және ... ... ... ... ... ... ... ойындар
балалармен бірте-бірте игеріледі. Жаңа ойынмен танысу негізінен музыканың
сабақтар кезінде жүзеге асады. Педагог ... ойын ... ... ... ... анық дидактикалық міндеттер қояды. Бастапқыда педагог
(тәрбиеші, сынып мұғалімі) топтағы ойынды ... ... ... ... ... ... көмегінсіз ойынды ойнай алады, яғни араларынан
бастаушыны ... ... ... ... ... ... алған білімдері оларға әртүрлі музыкалық іс-
әрекеттерге байланысты міндеттерді ... ... ... ... ... ... және ... мазмұндық ерекшеліктерін
сипаттаңыз.
2. Танымдық іс-әрекет сипатына байланысты ойын ... ... ... ... ... жасындағы балалардың ойыны мектеп жасына дейінгі
бүлдіршіндердің сюжеттік ойындарынан өзгешелеу болады. ... енді ... ... тез ойындарды ғана емес, күш-қуат пен тепе-теңдік
сезімін жетілдіретін қызықты ойындармен де шұғылданады. ... ойын ... сан қилы ... тез ... дамытып, олардың тапқырлығы
мен икемділігін талап ететін жарыс ... ... ойын ... ... мәні зор, әрі адам ... дамып
жетілуіне пайдасы мол. Ойын үстінде балалардың бойындағы барлық ... ... ... мен ... ... қасиеттері
шыңдалады, мінез-құлқы айқындала түседі. Мұғалімге оқушы психологиясының
өзіндік ... ... ... ... ... ... әдіс-тәсілдерін қолдану мүмкіншіліктері туады. Бала өзіне жаңалық
болып сезілген әр қилы нәрселерге ... ... Осы ... ... мен қабілет ерекшеліктерін аңғартады. Мінезінің ұнамсыз
жақтары байқалатын тұста осы. Ұстазға бұл ретте істейтін жұмыс ... ... ... ... ... ... ... бөле-жара айтуға болады. Бірақ, бір ескертетін нәрсе, маңызды
екен деп сабақ мазмұнына үйлеспейтін ойын түрлерін қолданудан аулақ ... Әр ... өз реті бар. ... ... сабақ процесінде қандай
дидактикалық ойын қолданатынын сабақ мазмұнына, мақсатына сәйкес ... жөн. ... ойын ... ... 6 ... ... үшін қызықты
әрекет, іс-қимыл бола отырып, сонымен бірге оларды тәрбиелеу мен ... ... ... ... табылады. Бірақ ол педагогикалық ізденістің
арқасында ғана қуатты құралға айналады.
6 жасар балаларды ... ... ... ... ... ... ... жоспарлайды, дидактикалық және ойын
міндеттерін, қимыл мен ... ... ... ... ... ... ... балаларды
ойнауға, А.С.Макаренконың сөзімен айтқанда, “Жақсы ... ... ... ойынға мынадай сипаттар тән: ... ... ойын ... ... ... ... алынған ойын
түрінің оқушыларға үйретері мол және шығармашылық ... жеке ... ... ... ... ... ... ойын ережесіне бағыну
және соларды ... ала ... ... мен ойын ... бір мақсатқа пайдалану, балалардың ... ... ... және ... күйлерінің шат болуы ескеріледі.
Ойынды басқара жүріп, мұғалім баланың жеке ... ... ... оның
санасына, сезіміне, ерік-жігеріне, мінез-құлқына ықпал жасайды. Ойынды
негізінен ақыл-ой, адамгершілік, эстетикалық және дене ... ... ... үшін пайдаланады. Мазмұны ойлай білуге ... ... ... ... мен ... ... ... түседі.
Ойын үстінде қайсыбір рөлді орындау үшін бала ... ... ... ... Кейде адамдардың еңбегі ... ... ... ... ... ... ... ұғымдарын кеңейту үшін мазмұнды,
тәрбиелік сипаты мол ... ... ... жөн. Балалар бәрін білуге
құштар, сұрақ көп қояды. Ұстаздың бала ... ... сол ... жауап қайтаруы, ойын кезіндегі әңгімелеріне құлақ түріп, дұрыс
сөйлеуге, ... ... ... ... ... көмектесуі
керек.
Демек, ойын балалардың алған білімдері мен түсініктерін ... ... ... ... ... ... бір белсенді танымдық іс-әрекет формасы
болып табылады. Сондықтан оқу-тәрбие процесіне ... ... ... ... ... ... ... маңызы зор.
Бала психологиясына дидактикалық ойындардың ықпалы
Жастардың болашаққа деген бағыт-бағдары отбасында, мектеп қабырғасында,
жалпы еңбек, қоғамдық ... ... деп ... ... ... әр ... ... тигізетін әсері, беретін білімі, тәрбиеге
ықпалы әртүрлі ... ... ... ... ... білім беру
жүйесін баса дамытуға, оның ... ... ... аса ... Білім беру, тәрбиелеу және балалардың ой-өрісі қабілетінің дамуы
бұл ... алға қояр ... ... ... сүру үшін білімді меңгерудің ... ... ... ... ... ... ... Ж.Баласағұн тамаша өсиеттер
қалдырған.
Ұлы ойшылдар ағартушы-педагог Я.А.Коменский, ... ... ... К.Д.Ушинский оқыту арқылы оқушылардың ақыл-ой
қабілеттерін, дербестігін, ойлауын дамытуға көңіл бөлу керектігін ... ... ... ... мен ұстанымдары, оқыту әдістері мен
құралдарын М.А.Данилов, Б.Н.Есипов, Н.Скаткин, Ю.К.Бабанский, М.Жұмабаев,
Т.Сабыров, т.б. өз ... ... өз ... жұмыс орындауда
дидактикалық ойындардың пайдалы жақтарын талқылаған, ғылыми түсініктер
берген.
Қазақстан Республикасының тәуелсіз мемлекет ... ие ... ... ... тіл ... ... ... туралы, Жастар саясаты
туралы заңдардың қабылдануы келешек ұрпақ ... ... ... қарауды көздейді.
Бүгінгі күн талабына орай тәрбиенің мазмұнын, мақсатын, қағидаларын,
міндеттерін қайта қарастырып, түбегейлі өзгертуде дидактикалық ... ... ... ... білімін нығайту мақсатында ең алдымен сабақта
дидактикалық ойындардың ерекшелігі мен ... мәні бар оның ... - ... ... ... ... ... айналысуға, өз
бетінше ізденуге баулу болып табылады.
Сонымен қатар ойын сабақтары балалардың ұжым ... ... ... ... ... ... деп ... «Мектепке
дейінгі балалардың ойыннан алған жақсы сезімдері – олардың шығармашылық
эстетикалық ... ... ... бір ... ... ... Бастауш мектеп оқушыларының еңбекке баулу сабақтарында ойын
арқылы белсенділіктері мен танымдық қызығушылықтарын қалыптастырудың
әдістемелік негіздері.
2.1. 1-сынып оқушыларының еңбекке баулу сабақтарында танымдық іс-
әрекетін ойын ... ... ... ... еңбекке баулу пәні еңбектік тәрбиені
қалыптастыра отырып, еңбектік ептіліктер мен дағдыларды ... ... ... ... танымдық іс-әрекеті меңгеру процесінің
белгілі заңдылықтарына сүйенеді. Яғни танымдық іс-әрекет ... (өз ... ... ... ... логикалық ойлау, салыстыру жіктеу
т.б.) мақсатты әрі табысты ету үшін меңгеру ... ... ... ... ... ... ... арқылы
қалыптасу теориясы осыларды көрсетіп, дәлелдейді. Оның пікірінше, ... ... – бұл ... ... ... әрекеттерді орындауы.
Мұндағы әрекеттер – балалардың іс-әрекеттерін ... ... ... ... беру кезінде танымдық іс-әрекет түрлеріне кіретін
барлық әрекеттердің құрылымын, негізгі қасиеттерін, қызметін білгені абзал.
Оқушы күнделікті ... оқу ... ... ... ... орындалу қажеттілігін толық түсінбейді. Егер оқушыда ... ... ... онда ... оқу ... ... бұрылмай,
оқу қияметке айналады. Әрекетті ... ... ... ... ... ... ... жасауда заттарды салыстыруға қажетті
белгілерді анықтау керек. Бұдан кейін салыстырылатын заттарға ден ... ... ... баға ... ... ... салыстырудың
шешімін шығарады.
Әрбір танымдық әрекетке қажетті бөлшек – бұл ... ... ... затты, құбылысты танудағы уақыт, сан, түр, түс сияқты
белгілерді анықтауда ... ... ... процесін қамтитын ... ... ... ... бөлшектердің біртұтас жүйесі тәріздес
болады. Бұл бөлшектер әрекеттерді ... ... ... ... бақылаушы-түзетуші
функцияларды қамтамасыз етеді.
Бағыт-бағдарлаушы функция орталық функция болып табылады, яғни табыстың
көзі осында. Әсіресе бастауыш мектеп ... ... ... ... ... ... әрекеттің тез қорытындысын шығаруға
тырысады. Мысалы, еңбекке баулу сабақтарында ... ... ... тұрып бірден әрекет етуге асығады.
Бақылаушы мен орындаушы функциялар жұмыстың немесе ... ... ... ... ... ... тексеру қызметтерін атқарады.
Еңбекке баулу сабақтарындағы берілген тапсырмалардың түрі, сипатына қарай
бұл үш ... ... ... ... ... Мысалы, ауыл шаруашылығы
еңбегі сабақтарында бағдарлаушы функция салыстырмалы ... ... ... ... ... ойнау сияқты ... ... ... ... болып, орындаушылық функция азырақ
кірістіріледі.
Кейде еңбек ... ... ... ... ... дайын
шаблондар арқылы ою-өрнектер жасау сияқты тапсырма беріледі, бұл жағдайда
мұғалім бағдарлаушы, бағыт ... ... өзі ... ... ... ... бөлікті жеке әрекет ретінде аяқтау тапсырылады.
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың танымдық іс-әрекетін ұйымдастыруға
жоғарыдағы аталған үш функцияны әр ... ... ... қажет. Еңбекке баулу
сабақтарында ой еңбектері, қол еңбегі бірігіп, бір мақсатқа қызмет жасайды.
Ұтымды, табысты жағы да – ... ... қол ... ... кезінде
перспективтік, яғни көру арқылы көрнекі-бейнелі ойлауын өте күшті алға
жылжытады.
Бастауыш мектепке енді ... ... ... ... ... ... ... Белгілі-бір уақытта (тоқсан сайын, ай сайын,
жарты жылда, бір жылда) оқу іс-әрекеттерінің қалыптасуына, ... ... ... ... ... ... ... қарағанда (В.Ф.Моргун) балалардың танымдық қызығушылықтары
оқу пәнін ашудың тәсілдеріне ерекше байланысты ... Оқу ... ... ... соған сәйкес сол пәнге қызығушылықтарының
төмендеуі – барлық танымдық атаулының қас жауы. Мұндай жағдайды ... ... пән ... міндеті.
Міне, осы пәнге қызығушылықты туындатып, оған қосымша үдеу беретін –
сабақтардағы әртүрлі ойын ... ... ... ... игерту процесі.
Ойын – бастауыш мектеп оқушыларының мектепке дейіңгі ... ... ... ... ... ойын ... ... түрлі ойын
элементтері бар пән сабақтарын өткізу – ... ... ... ... ... ... әдістемелік шара болып табылады.
Ойын элементтерін пайдалану немесе ойын сабақтары балалардың жан-жақты
дамуына, ... ... ... және оқу үлгерімінің нәтижелі әрі
балалардың ... ... ... ... дамытуға
айтарлықтай ықпал жасайды. Әсіресе еңбекке ... ... ... мен әдістерін қолдану өз нәтижесін береді.
Балабақшада еңбекке баулу сабақтарын ойын іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... баулу сабақтарындағы сарамандық жұмыс 70-80%-тен кем
болмайды. Сол себепті ойын ... осы ... ... ... ойын ... ... ... іс-әрекетіне баулудың қажеттілігі басым
болады, себебі мектепке дейінгі баланың негізгі іс-әрекеті – ойын ... ... ... ... ... ... психикалық даму қабілеті
ойынмен байланыса дамиды (сезгіш, ... ... ... ... ... ... тәрбиелеудің нәтижелі жүруі де баланың ойын іс-әрекетін
дұрыс ұйымдастыру қабілетімен ықпалдас жүреді, яғни ... ... ... ойын ... көп қолданса, соғұрлым тәрбиелеу нәтижелі
болады.
Г) ойын іс-әрекеті арқылы еңбекке баулу сабақтарында ... ... ... өз еңбегін өз ... ... ... ... ... жас ерекшелігіне, физиологиялық даму
сатысына байланысты ықпал етуші фактор ретінде ойын іс-әрекетін ... ... ... ойын элементтері баланың әсіресе саусақ бұлшық
еттерін дамытуға ықпал жасайды. Яғни қол еңбегінің, көркем еңбектің баланың
қол шеберлігін арттыра ... қол ... ... ... қызметтерді
реттеу функциясына оң әсер етеді.
Еңбекке баулу сабақтарында ойын арқылы қабылдау және түйсіну жоғары
болғандықтан балада ... ... ... ... ... ... ... дидактикалық ойын ... ... ... ... ... ... ... сезінушілік қабілеттерін дамытады.
Оқушыға әсер ететін қызықты материалдардың дені ойын ... ... ... Яғни ойын ... ... әрі ... ... танымдық ауқымы кеңейе түседі. Еңбекке баулу
сабақтарындағы қиын тапсырмалар ... ... ... ... әрі тез
орындалады. Ойынның өзіндік ерекшелігі де оның ... бір ... әр ... ... ... түлеп отыратындығында.
Балалардың еңбекке баулу сабақтарына ықыласы төмендеп, қызығушылығы
кеміп, белсенділігі ... ... ... ... оқу ... ... ... ойын элементтерінің болмауынан іздестіру
қажет. Бұл кемшілікті басқа пәндерді оқытуда да ... ... ... ... ... ... ... оқытылады. Мәселен, еңбекке баулу
сабақтарында математиканың, дүниетанудың, бейнелеу өнерінің, ана ... ... ... түрде қолданылады.
Кіші мектеп жасындағы оқушыларының жеке белсенділігі мен танымдық
қызығушылықтарын дамыту ... ... ... ... ... да ... Баланың танымдық қызметін белсенді ете түсу үшін
оқушының жаңаны білуге ынтасын немесе сабаққа ынтасының ... ... ... ... мектеп мұғалімі балаларға, әсіресе ... яғни ... шын ... ... ... ... ... олардың бойындағы жаңа қасиетке – оқуға деген құштарлықты,
қызығушылықты тудыруға өз назарын аудара білуге міндетті.
Бастауыш сыныптағы ... ... оқу ... селқос қарауы оқыту
дәрежесімен қазіргі оқушының жалпы даму ... ... ... ... ... ... баулу сабақтарында оқышылардың
өзіндік жеке даму қарқынын, ой-өрісі деңгейін есепке алуды ұмытып кетеді.
Балаларды ... бір ... ... ... ... ... бір-біріне ұқсас қайталана беретін, эмоционалдық жағы төмен ойлар
мен пікірлер айтып балаларды ... ... ... ... жаңаны білуге түсінуге, ұғынуға және оған ... ... ... ... танымдық белсенділікті, қызығушылықты арттырудың ең
маңызды тәсілі – ойын сабақтарын көптеп қолданысқа түсіру. Мектепке дейінгі
балалардың білуге деген ... ... оны ... ... ... ... ... мен оның жүргізілу пәрменділігі ... ... ... ... ашу қиын ... ... ... қосымша
күш алатындай жағдай жасалу қажет. Оқыту барысындағы негізгі стимул ... баға ғана ... ... ... шешу ... ... сезімі болуы керек.
Бастауыш сыныптағы еңбекке баулу сабақтарында жүргізілетін дидактикалық
ойындардың түрлері көп. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... сәйкес әртүрлі ойын ойлап табуына ... ... ... шешпейтін, дегенмен оқушы бойындағы есте ... ... ... ... процестерді, қасиеттерді сонымен
бірге, еңбекке баулу сабақтарында еңбек сүйгіштік, жауапкершілік, еңбектік
іскерлік, ұқыптылық ... ... ... ... ... түрлерін мұғалім әр дайым кірістіріп пайдаланып отыруы қажет.
Мұндай ... ... ... ... ... соған ұқсас ойындарды
өздері басқа оқушылармен ... ... ... ... ықылас білдіреді.
2.2. Еңбекке баулу сабақтарында 1-сынып оқушыларының жеке
белсенділіктері мен танымдық қызығушылықтарын ойын іс-әрекетінде дамыту
жолдары.
Балабақшадагі ... ... ... ... мен ... ... қалыптастыру күнделікті
сатылап атқарылатын мақсатты бағдарлы міндеттер орындалатын күрделі әдіс-
тәсілдер жүргізу процесі ... іске ... Яғни ... оқу ... ... танымдық әрекеттер қозғалысқа түсіп, ... ... ... мен ... зерттеулерінде оқу іс-
әрекетінің негізгі құрылымы оқу мақсаты және оқу әрекеттерінен ... ... оқу ... ... ... оқу ... ... іс-әрекеті) және оқу ... ... ... ... және ... ... өзара тәуелдікте болғанда ғана оқудың
сапасы артады, балалардың психикалық дамуы ... ... ... ... баланың танымын дамытудағы көзделетін басты мақсат –
оларды тиісті білім қоры мен ... ... ... ... ... Ал мұндай мақсатты білім беру ... ... ... ... ... үшін ... ... қажет. Осыған сәйкес еңбекке баулу
сабақтарында да өзіне тән танымдық іс-әрекеттерді ... ... ... ... ... ... кіреді. Яғни,
балалардың танымдық іс-әрекетін қалыптастырып, қызығушылық, шығармашылық
қабілеттерін ... ... мына ... ... ... ... ... кәсіби бақылаулар, шығармашылық тапсырмалар,
олимпиадалар, көрмелер, іскерлік ойындар. ... ... ... кең,
ұшқыр ойлары бар, шығармашылық ойлау қабілеті жоғары дара ... ... ... ... ... ... еңбекке баулу сабақтары қазіргі оқытылып
жатқан бағдарлама бойынша тараулар мен тақырыптарды қамтиды, мысалы:
Өзіне-өзі ... ... ... ... ... түрлері.
Жамаудың түрлері
Киімнің жыртығын жамау
Жамаудың реті
Құрал – саймандар
Қауіпсіздікті сақтау
Инені сабақтау
Көктеп тігу
Киімнің сөгілген жерін тігу
Түйме қадау тәсілдері
Түйменің орнын ... ... ... ... ... ... мозайка құрастыру
Өзімізге - өзіміз қызмет етіп үйрендік.
1-сынып оқушыларында осы тарау бойынша қалыптасатын ... ... ... ... гигиеналық талаптарды білу.
2. қауіпсіздік ережелерін білу
3. киімнің жыртылған жерін жамауға үйрену
4. инені сабақтай білу
5. киімге лайықты түймені таңдай білу
6. түймелердің ... ... ... ... киімді түмелерімен әшекейлеуді білу
8. түймелерден мозайка жасай білу
9. түймеге сәйкес жіпті таңдап, тіге білу ... ... ... 1-сыныпта оқытудағы басқа тараулардың аталулары:
- Ауыл шаруашылық еңбегі
- Күзгі жұмыстар
- ... ... ... ... ... ... ... істеу
- Құрастыру
- Көктемгі жұмыстар
- Машамен жұмыс істеу
- Қолданбалы өнер
- Табиғи заттармен жұмыс істеу
Енді ... ... ... ... ... ... мен ... қызығушылықтарын дамытуға бағытталған
сабақтардың тәжірибелік талдау жұмыстарына мысалдар келтірейік. Тәжірибелік
зерттеу ... ... ... ... ауданы, Түгіскен
елдімекендегі №256 мектептің 1-сыныбында жүргізілді. Сыныптағы ... 30. Жас ... ... 6 ... оқушылар өте көп, бірақ мектепке
дейінгі кейбір ... ... ... ... ... ... «қағазбен жұмыс істеу» тарауы таңдалынып
алынып, оның ішіндегі «желкенді қайық» тақырыбына еңбекке баулу ... ... ... ... ... «Желкенді қайық»
Сабақтың мақсаты:
1) Балаларға қағаздан бүктеп зат жасауды, ... ... және ... ... ... ... бере отырып, балаларды ұқыптылыққа,
шыдамдылыққа, әсемпаздыққа тәрбиелеу.
3) ... ... ... ... ... ... Түсіндіру әдісі, ойната отырып оқыту әдісі.
Сабақтың көрнекілігі: Желкенді ... ... жолы ... ... суреттер, оюлар түрлері, түрлі – түсті қағаздардан
қатырмақағаздан жасалған жұмыстар.
Сабақтың қажетті ... ... ... ... ... мен ... Өткен сабақтағы қағазды қию, бүктеу тәсілдерін айтып, балалардың
естеріне ... ... ... ... ойын ... ... сөзжұмбағы.
|О |Й |Н |А |У ... |У |Р |Н |А |Л ... |И |Ю ... |І |Г |У ... |А |Й |Ш |Ы ... |А |М |Ы |С ... |Н |Е |
1) ... ең ... ... ісі.
2) Қағаздан жасалатын оқу құралы
3) Қағазды бөліктерге қайшымен бөлу
4) Ине мен жіп арқылы матамен жұмыс істеу
5) Еңбек сабағындағы қағаз құрал
6) Суда ... ... ... ... ... құралы
2. Сергіту минуты «Көбелек» әнін қимылмен орындау.
Ақ қанатты көбелек
Көк қанатты көбелек
Қызыл қанат көбелек
Біздің үйге ала кет
Көбелек-ау, көбелек
Мені ... ала ... ... ... ... қаны жоқ, ... ізі ... Балалар, бүгінгі өтілетін сабағымыз жел, қайық, сумен байланысты.
- Суда ... ... кім ... ... ... ... ... кеме
- Пароход
- Шлюпка
- Осылардың ішіндегі «желкенді қайық» бүгінгі біздің жасайтын
бұйымымыз. Осы «желкенді қайық» тақырыбы бойынша балаларға жаңа тақырыпты
өтпес бұрын ой ... ... ... ... әдісін қолдану.
Суда жүзеді ... ... ... ... ... біз ... ойын ... Ойынның аты: «Желкенді қайықтар
жарысы». Ойынға барлығымыз бірдей қатысамыз.
Бізге бүгін «Қаңбақ шал» ... ... ... ... ... ... ... сөзіне салады).
- Ел-елді аралап, ұшарымды жел, қонарымды сай біліп, еңтігіп сендерге
де келдім. Бұл жерде желкенді қайықтар жарысы ... деп ... ... желмен ұшсам, теңізде желмен жүзетін желкенді қайықпен
жүремін. Сол үшін желмен жүзетін желкенді ... ... ... ... тыңдап, дұрыс орындасандар, желкенді
қайықтарың өте жақсы әрі тез жүзетін болады. Олай болса ... ... ... үш ... бөліп, қайсы топтың желкенді қайықтары
жылдам екендігін анықтау мақсатында ... ... ... жасалып, оған үш
топтың атын жазып, соңдағы балалардың ... ... ... ... Үш ... үш ... түс беріледі. Мысалы, 1-топ - қызыл, 2-топ - ... - ... ... ... қажетті түрлі-түсті немесе ... ... ... т.б. ... ... ... дайындалып қойылады.
Тақтада бүктеу кезеңдері көрсетілген көрнекіліктер арқылы ... ... ... балаларға түсіндіріледі.
- Жеті рет өлшеп, бір рет кес, - деп қазақ жұртымыз айтпақшы. Әрбір
сызылатын сызықтарды дұрыс ... оны ... қию ... ... ... топ «қызыл желкендер» деп ... бұл ... ... ... ... ... ... Екінші топ «көк желкендер» деп
аталады, яғни ... көк ... ... ... топ ... желкендер»
болып қайықты сары қағаздан жасайды.
- Жасалу ... ... ... ... ... Мына тақтадағы
көрсетілген суреттегідей шаршы пішінді қағазды аламыз. Оны
диоганалы ... ... ... ... ... ... ... алдынғы ұшын бүктелген жерді қайта шығару
арқылы жасауға болады.
Желкенді қайықтың ... ... ... ... Оқулықтарыңда да жасалу жолдары көрсетілген, соған да қарап отырып
жасандар.
- Ең соныңда, аяқталған кезде желкенді ... ... ... үлгі ... әр топқа беріп қояды).
Желкенді қайықтар әдемі болуы үшін оларға ... ... Оның ... ... сабақтарда дайындалғандықтан әр
оқушының алдында дайын тұрады. Сол дайын оюды ... ... ... ... ... кім ... бітірсе, сол оқушы ... ... ... ... алаңындағы өзінің тобының қатарына қыстырып қояды. Келесі
бірігендері екінші, ... т.с.с ... ... ... ... да ... Қайсы топ желкенді қайықтарын бірінші біріп, жарыс ... сол топ ... ... ... үш ... ... да белсенділік танытып, тапсырманы
орындауға ерекше қызығушылықтары барын көрсетті. Әсіресе «көк ... ... ... ... ... ... Әр ... 10 оқушыдан
болғандықтан жарыс алаңындағы көрініс өте тартысты ... ... ... өз ... ... ... ... «көк желкендер» тобы бірінші бітіріп, бірінші орынды
иеленді. ... ... тобы ... ... «сары желкендер» тобы үшінші
орынды иеленді.
5. - Ал, балалар, жарысқа түскен ... ... ... қай ... ... екен? Соны білу үшін мына тапсырманы шешіп, орындандар.
- Мыңа берілген ... ... ... ... желкенді
қайықтың қайда жүзіп бара жатқаның таба аласындар. Қане, ... ... ... ... ... ... Үш топтын
оқушылары бұл тапсырманы да жедел орындауға кірісіп, ... есте ... ... ... ... ... арқасында тапсырманы толық
орындап шықты. Бұл ... ... ... ... желкендер», екінші болып
«көк желкендер», үшінші болып «сары желкендер» тобы аяқтады.
Сабақты ... ... ... үш ... ... ... сипаттама береліп, ... ... ... шығармашылық ізденімпаздықтарына, тазалықтарына қарай
бағалау ... ... ... ... баулу пәні бойынша өтікізілген
«Желкенді қайық» тақырыбындағы тәжірибелік сабақ ... ... Ойын ... ... ... ... ... арттырып,
жеке белсенділіктерін көрсетуге және арттыруға ықпал етті.
2. Сабақ барысында сыныптағы балалардың ... ... ... ... қайықты қағаздан жасауға қызығушылықпен түгел
қатысты.
3. Өтілген ойын сабағында оқушылар өздерін әдеттегідей ... зор ... ... ... ... ... ... әсерінен балалардың
сөздік қоры, танымдық іс-әрекеттері артып, ... ... ... ... ... ... ... сабағы біріңғай еңбек
дағдыларын қалыптастыру тәсілдерін қолдану арқылы өткізілді.
Бұл сабақта арнайы ұйымдарылыған жоспар бойынша ойын ... ... оқу ... ... ... ... ... жасаудың
жолдары, кезеңдері, әдіс-тәсілдері әңгімелеу әдісі арқылы көрнекіліктер
көмегімен түсіндірілді. ... ... ... ... ... қызығушылық деңгейі, танымдық белсенділіктерінің потенциалы
анықталды.
Нәтижесінде, мынадай саластырмалы зерттеу қорытындылары ... ... ойын ... ... жаңа ... ... ұғынуы жоғары
деңгейде болатындығы анықталды;
- ойын садағында ... ... ... ... ... ... тырысты;
- сабақтағы ойын ... ... ... ... ... ... қызығушылықтары артады;
- ойын арқылы оқушыларда еңбек ... мен ... ... ойын сабағында оқушылар ұжымдасып, ... ... ... байқалды.
Қорытынды
Бастауыш мектеп оқушыларына білім беру стандарты мен бағдарламалрға
сәйкес еңбектік тәрбие ... ... ... ...... ... құрамдас бөлігі екендігі дәлелденді. Кіші мектеп жасындағы
оқушыларғы ... ... пәні ... ... ... пен жеке
белсенділіктерді бойына дарытып, дамыту ... ойын ... ... ... ... тікелей байланысты екендігі
нақты тәжірибелік сабақтарда ... ... ... бастауыш мектеп
оқушыларының танымдық қызығушылықтарын, жеке белсенділіктерін арттыруды
мақсат еткен әрбір бастауыш мектеп ... ... ... кезеңдерінде
балалардың ой дербестігін қамтамасыз ететін, құлшынысын, қызығуы мен ынта-
ықыласын арттыруға көмектесетін ойындық элементтер мен ойын ... ... ... дұрыс.
«Ойынмен бала өседі» демекші, бастауыш сынып оқушысы – кеше ғана ... яғни ... ... – ойын іс-әрекеті болған бүлдіршін.
Балалардың Балабақшадан дамыту ... ... ... ... ... ... ойын іс-әрекетін оқу іс-әрекетімен байланыстыра өрістету
шараларын әрбір пәнді оқыту үрдісінде дұрыс ұйымдастыра білумен, мұғалімнің
сол ... ... ... ... жоспарлы түрде
қолдануына байланысты. Еңбек іс-әрекеті үстіндегі бастауыш сынып ... дер ... ... ... оның ой-өрісін дамытуға септігін
тигізіп, алдыға қиындықсыз жылжуына түткі болады, себебі Балабақшада оқитын
оқушыға ойын - өте ... ... ... ... әрі ... ... ... бір сарынды емес, әртүрлі қимыл-қозғалысқа негізделген,
жеңіл, еріксіз ... ... ... болып табылады.
Оқу барысында қиналысқа ұшырап, шаршаған немесе оқуға ықыласы аз
баланың ... ... ... кеңейтіп, белсенділіктерін
дамытуға атсалысатын ... ... ... ... бастауыш сынып
оқушысын жан-жақты дамытып, жеке тұлғалық қасиеттерді қалыптастыруларына
ықпалы зор екендігін айта отырып, балаларды еңбекке ... ... ... ... ... дамытудың рөлі ерекше деп ойлаймыз.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Қазақстан Республикасының білім туралы заңы. ... ... ... В.Ф. ... опоры. Москва. Педагогика, 1987.
3. Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сатысының оқу бағдарламалары.
(1-4 сыныптар). Алматы, 1998.
4. ... ... ... ... Алматы, 1990.
5. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. Алматы 2002
6. Сластенин В.А., Баранов С.П., Болотина Л.Р. ... ... ... ... Н.Ф. ... познавательной деятельности младших
школьников. Москва. Просвещение 1988.
8. Богданова О.Ц., Петрова В.И. ... ... ... ... ... ... ... Подласый И.П. Педагогика. Новый курс в двух ... ... ... ... Ж.А., Бабаев С.Б., Құдиярова А. Педагогика. Алматы. Дарын 2004.
11. Жарықбаев Қ.Б. Жантану негіздері. ... ... ... ... в 1 ... ... для ... четырехлетней начальной
школы в двух книгах. (Под. Рук. О.Н.Сороцской) Москва. Просвещение.
1988.
13. Жұмабаев М. ... ... Ана ... ... ... Д.Локк, Ж.-Ж.Руссо, И.Г.Песталоцци. Педагогическое
наследие. Москва. Педагогика. 1987.
15. Сабыров Т.С. Балалардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы.
Мектеп. 1988.
16. Сабыров Т.С. ... ... ... ... ... училищелерге арналған дидактикалық оқу құралы. Алматы.
Республикалық баспа кабинеті. 1993.
17. Сатқанов О.Ц. Еңбекке баулу ... ... ... ... ... Г.М. ... ... оқыту әдістемесі. Алматы. Атамұра, 1999.
19. Машинистов В.Г. Дидактический материал по трудовому обучению. 2 кл.
Москва. Просвещение, 1989.
20. Трудовое ... в ... ... арналған құралдар,
құрастырушылар: И.Г.Майорова, В.И.Романина, Д.М.Тарнопольский,
А.М.Гусакова). Москва. Просвещение, 1983.
21. Цейтлин Н.Е., Рожнев Я.А. ... и ... на ... труда в
начальных классах. Москва. Просвещение, 1980.
22. Төленбаев Н.Е., Рожнев Я.А. Наблюдения и опыты на уроках ... ... ... ... ... 1980.
23. Қазақ оюы (Құрастырған Ж.Ш.Баримбеков). Алматы. Өнер, 1986.
24. ... ... ... ... ... ... Ә. Технология пәнін жаңаша оқыту әдістері. (Мектептегі
технология журналы. №9. 2003).
26. Қоянбекова С. Танымдық іс-әрекетті белсендіру ... ... №7, ... ... А. ... ... ... жолдары. (Бастауыш
мектеп, №1, 2004).
28. Жұмабекова Ф.Н., Ойшыбаева А.А. Құрастыру және қол еңбегі:
Дидактикалық ... 6-7 ... ... ... ... ... Джексон Д. Поделки из бумаги. Книга для учащихся. (Перевод с ... ... ... ... қалыптасатын қасиеттер
ойлау
Танымдық қызығушылық
белсенділік
тапқырлық
Ойын барысында
Оқушыда артады
Тынымдық қызығушылығы
Жеке белсенділігі
Ұйымшылдығы
Ойын ерекшеліктері
Оқушылардың психикалық даму ... ... ... қабылдау,
ойлау, қиялдау, көңіл болу, еркіндік).
Өз еркімен басталады.
Оқушының ... ... ... ... жасайды.
Ойын кезінде балаларға ойын сабағы еркіндік беріп олардың
шығармашылықтарының, ойларындағы қиялдарының орындалуына жағдай жасайды.
Желкенді қайық
Ойын

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сыныпта қазақ тілі сабағын оқытуда көрнекі құралдарды пайдалану арқылы оқушылардың шығармашылық қабілеттерін арттыру43 бет
6-7-жасар балалардың таным белсенділігін дамыту динамикасы, ерекшеліктері8 бет
Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану арқылы білім беру деңгейін көтеру11 бет
Жеке тұлганың танымдық қызығушылықтарын арттыру45 бет
Математикалық есеп және оқушының танымдық белсенділігін дамыту66 бет
Оқушылардың танымдық іс-әрекетін мұғалімнің белсендіру шарттары мен құралдары10 бет
Оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастыруда өзіндік жұмыстың теориялық негіздері54 бет
Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың ғылыми-теориялық негіздері9 бет
Оқушылардың танымдық белсенділіктерін арттыру27 бет
Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь