Несиенің есебі

Кіріспе
1 Несиенің есебі және талдауының экономикалық маңызы
1.1 Несиенің мәні мен жіктелуі
1.2 Несие есебі мен талдауының экономикалық ұғымы және мазмұны
1.3 АҚ «Альянс Банк» экономикалық көрсеткіштері мен есеп
саясаты
2 Несие есебінің ұйымдастырылуы мен әдістемелері
2.1 Несие беру және қайтару есебі
2.2 Несие бойынша пайыздарды есептеу және алу есебі
2.3 Несие бойынша шығындар және сақтандыру операцияларының есебі
3 Несие операцияларының талдауы
3.1 Несие талдауының мәні, әдістері мен ақпараттық көздері
3.2 Несие операцияларының талдауы
3.3 Несие қабілеттілігі және тиімділігі көрсеткіштеріне талдау жүргізу
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Қосымшалар
Қандай ғылымның болмасын пайда болу тарихы, маңызы мен мақсаты және қоғамда алатын өз орны бар екендігі белгілі. Солардың ішінде өзінің ерекшелігімен оқшауланатын бухгалтерлік есеп саласы бұдан бірнеше жүздеген жылдар бұрын пайда болып, күнделікті өмірде қолданылуы барысында қоғамның әлеуметтік-экономикалық жағдайларына қарай өзгерістерге ұшырап келе жатқан ғылым болып табылады.
Бүгінгі таңда ел экономикасының нарықтық жолға көшіп, осы жолда дамуына байланысты жаңа кәсіпкерлік қызметтердің пайда бола бастауына сәйкес бухгалтерлік есептің маңызы мен ролі арта түсуде. Осыған орай бухгалтерлік есептің мазмұны мен құрылымына өзгерістер енгізілді. Еліміздегі жүргізіліп отырған бухгалтерлік есеп жұмысы толығымен халықаралық қаржылық есеп беру талаптарына сай орындалады.
Кез келген ұйымдар өз қызметін тиімді бағытта үздіксіз дамытып отыру үшін, материалдық және еңбек ресурстарын, басқа да сырттан көрсетілген қаржылық қызметтерді, ғимараттар мен жабдықтарды т.с.с. пайдаланады. Ресурстардың барлығын да қаржыландыру керек. Яғни қаржы көздерін қалыптастыру қажеттілігі туындайды. Қаржыландыру көздері мен бұлардың әдіснамалары, ресурстардың көлемі мен қозғалысы жөніндегі мәліметтер де бухгалтерлік есеп жүйесінде жүргізіледі. Бухгалтерлік есеп жүйесіндегі мәліметтер мен ақпараттарды пайдалана отырып, басқару өрісіндегі шешімдер қабылданады және мұндай ақпараттар сыртқы пайдаланушылар (инвесторлар, несиелендірушілер, қарыз берушілер мен үлес қосушылар т.б.) үшін де өте қажет.
Нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйінің орнықтылығының негізі оның қаржы тұрақтылығы болып табылады. Ол ақша қаражаттарын еркін орын алмастыра отырып қолданып, тиімді пайдалану жолымен өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете алатын өзінің қаржы ресурстары жағдайын көрсетеді.
[1]- Сейтқасымов Ақша, несие, банктер.
[2]- Кеулімжаев Қ.К, Н.А. Құдайбергенов және т.б. Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері. Алматы, Экономика 2006 жыл 254-ші бет
[3]- Баймұханова С.Б. Ақша, есеп айырысу және несие операцияларының есебі 241-ші бет
        
        Жоспар
Кіріспе
1 Несиенің есебі және талдауының экономикалық маңызы
1.1 Несиенің мәні мен жіктелуі
1.2 Несие есебі мен талдауының экономикалық ұғымы және ... АҚ ... ... экономикалық көрсеткіштері мен есеп
саясаты
2 Несие есебінің ұйымдастырылуы мен әдістемелері
2.1 Несие беру және ... ... ... ... ... есептеу және алу есебі
2.3 Несие бойынша шығындар және сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... мәні, әдістері мен ақпараттық көздері
3.2 Несие операцияларының талдауы
3.3 Несие ... және ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
Қосымшалар
Кіріспе
Қандай ғылымның болмасын пайда болу тарихы, маңызы мен мақсаты және
қоғамда ... өз орны бар ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп саласы бұдан бірнеше жүздеген
жылдар бұрын пайда болып, күнделікті өмірде қолданылуы барысында ... ... ... ... ұшырап келе жатқан
ғылым болып табылады.
Бүгінгі таңда ел экономикасының нарықтық ... ... осы ... ... жаңа ... ... пайда бола бастауына сәйкес
бухгалтерлік есептің маңызы мен ролі арта түсуде. Осыған орай ... ... мен ... ... ... Еліміздегі жүргізіліп
отырған бухгалтерлік есеп жұмысы толығымен халықаралық қаржылық есеп беру
талаптарына сай орындалады.
Кез келген ұйымдар өз ... ... ... ... ... отыру
үшін, материалдық және еңбек ресурстарын, ... да ... ... ... ... мен ... ... пайдаланады.
Ресурстардың барлығын да ... ... Яғни ... ... ... ... ... көздері мен бұлардың
әдіснамалары, ресурстардың көлемі мен ... ... ... ... есеп ... ... Бухгалтерлік есеп жүйесіндегі
мәліметтер мен ... ... ... ... ... ... және мұндай ақпараттар сыртқы пайдаланушылар (инвесторлар,
несиелендірушілер, қарыз берушілер мен үлес ... т.б.) үшін де ... ... ... ... кепілі мен жай-күйінің
орнықтылығының негізі оның ... ... ... ... Ол ... еркін орын алмастыра отырып қолданып, тиімді пайдалану жолымен
өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін ... ете ... ... ... жағдайын көрсетеді.
Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығын бағалау, обьективті, ғылыми негізделген
және үйлесімді басқару, өндірістік, әсіресе ... ... ... ... ... жағдайын талдау қажет. Тек терең және ұқыпты талдау ... оның ... ... бағалап, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын
нығайту немесе жақсарту және оның ... ... ... ... шешімдерін қабылдау үшін, басшылықққа нақты ұсыныстар
беруге болады.
Осы уақытқа дейін орын ... ... ... ... орталық бюджет арқылы қаржыландыруды қарастырды. Бұрын
қалыптасқан жүйеде бюджеттен ... ... ... ... жоспар шегінде ғана жүргізілді. Бұл жүйеде ... ... ... ... ... жоқ.
Елімізде нарық қатынастарының дамып, әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік
қызметпен айналысатын субьектілердің қаржы-несие қатынастарының құқықтық
бақылау мәселелері ... ... шешу ... ... өз ... ... Қазақстан экономикасы, соның ішінде ақша-несие және ... ... ... ... бастан өткізуде. Атап
айтқанда ақша-несие жүйесі реформалануда; ауыр ... ... ... ... ... ... бізге бейтаныс түрі пайда болды; қаржы-
несие институттарының, екі ... банк ... ... экономикаға
барабар және әр алуан меншіктің жаңа түрлерінің пайда болуы; мемлекеттік
банк құрылымының және ... ... ... ... ... ... коммерциялық табысқа бағытталған несие мекемесінің
жүйесінде жеке және ұжым меншігіне негізделген ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарда өз қызметін жүргізіп, пайда
табу үшін ... ... ... ... ... ... ... мен ұйымдар өздерінің шаруашылық қызметі ... ... ... ... ... (тартылған) капиталдарды да
қолданады. Осындай қажеттіліктерді қанағаттандырудың ... жолы ... ... табылады.
Нарықтық жағдайда ақша үздіксіз қозғалыста, яғни, үнемі айналыста ... бос ақша ... тез ... ... капиталы нарығына еніп,
қаржы-несие мекемелерінде жинақталады. Осыдан кейін капитал ... ... ... ... салысының қаржы айналымына енуі қажет.
Осы тақырыпты таңдау себебім: несие ... ... ... және ... ... ... ... маңызды орын алады.
Несие қазіргі уақытағы талаптарға сай болып, ... ... ... ... керек. Бұрынырақ, яғни Қазақстанға несие жаңадан ... оны ... ... ... ... Қазіргі уақыттағы елімізде
халық көптеп несие алуда. Мұның басты себебі қажеттілікті ... ... ...... ... қаржылық жағдайын көтерудің
мүмкіндігі болып кетті. ... да ... алу ... ... мәселелер туындайды.
Осы жұмысты жазудағы мақсатым:
– несие операциялары бойынша ... ... ашып ... ... ... талдау жүргізу
Осы мақсаттарға жету үшін алдыма мынадай міндеттерді қойдым:
– несие және несие түрлерін, ұйымдастырылу принциптерін оқып, ... ... ... жолдары мен шарттарын танып, оны беруді жетілдіру жолын
іздестіру;
– несие алудағы қиыншылықтарды зерттеп, оны оңайлату жолын іздестіру;
– несие ... ... мен ... ... ... несие есебіне талдау жүргізу;
– еліміздегі несие және несие қатынастарының даму жолдарының теориялық
және тәжірибелік жолдарын зерттеу.
Алдыма ... ... жету үшін АҚ ... ... ... Бұл ... ұйымдастырылу нысаны – акционерлік қоғам болып
табылады. Ол тікелей несие беру ... ... ақша ... қағаздармен және т.б. қаржылық операцияларды жүргізеді.
1 Несиенің есебі және ... ... ... ... мәні және ... қай ... ... да, несие, алуан түрлі экономикалық және
қоғамдық ойшылдардың назарын аударатын. ... ... ... ... күнінен бастап несиенің мәселесімен шұғылданып келеді. Ал, қазіргі
нарық кезеңінде несиеге, экономикалық санат ретінде, аса көп ... ... ... ... ... несиелік қарым-қатынас ең жоғарғы
ресімделуіне ... ... ... ... ... ... теориялық сауалдардың шиеленіскен түйініне айналады.
Ол тауар өндірісінің пайда болған кезінен бастап қарапайым формаларында:
бай және кедей қоғамдарда ... ... ... ақша ... ... даму үстінде болады. Алғашқы несие табиғи түрде (астық, ... ... және т.б.) ... ... ... ... шаруалар
мен кәсіпкерлерге тұтыну мұқтаждығы мен қарыздарды өтеу үшін ұсынылған.
Тауар-ақша қатынастарының ... ... ақша ... ... ... ... сөзінің мағынасын ашып алайық. Несие-ақша сияқты тарихи
экономикалық дәреже болып табылады. «Кредит» деген сөз, «қарыз», «несие»
деген ... ... ... ... ... ... «kreditum» деген сөзден
шығады.[1] «Несие – бір заңды тұлғаның екінші бір заңды тұлғаға немесе жеке
адамның заңды тұлғаға ... ... ... ... өсім ... ... белгілі бір уақытқа заттай немесе ақшалай ... ... ... ... ... экономикалық қарым-қатынас жүйесі болып табылады»
- деп жазған бір ... ... ... бір ... ... ... құнды
натуралды немесе ақшалай нысанмен қайтару талабымен және әдетте % төлеумен
уақытша ... ... ... ... ... сомасын білдіреді –деп жазған Баймұханова С.Б. [3] Несиенің
тағы да көп ... бар. ... ... – бұл ... ... ... капиталы – бұл қайтару талабымен пайызбен төленетін,
меншік иелеріне ... ... ақша ... Ал, ... ... құн, оның ақшадан сапалық айырмашылығы – ... ... ... ... құнның бір түрі, ал ақша болса, өзінен-өзі өсім бере алмайды.
Несиеге толық анықтама беруге тырысып көрейік. Несие – ... ... ... жеделдік, төлемдік, қайтару талаптарына сай оларды ақшаны
бөлу және ... ... бос ақша ... ... ... ... қозғалысы себепті экономикалық қарым-қатынасты
көрсетеді.
Несие мәні қатынастардың несиенің – қайтару, төлемдік, мерзімдік ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Несиенің
қайтарылу принципі – қарыз алушының несиені пайдаланғаннан кейін несие
берушіге ... ... ... сипатталады. Ол белгілі бір
мерзімге берілген соманың толық ... ... ... ...... ... ... несиенің уақытында қайтарылуын және
одан табыс түсіруге несие беруші де, оның ... ... ... ... ... ... ... жеделділік принципі қарыз алушыға кез келген
тиімді уақытта ... ... ... ... ... ... ... мерзімді бұзу – несие беруші үшін ... ... ... ... ... түрде несиені пайызбен мерзімінен бұрын
өндіріп алуға ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
Несиенің қамтамасыз етілу принципі несие келісімшартында қарыз алушы өз
мойнына алған міндеттемелерді ... ... ... ... берушінің
мүліктік мүддесін қозғауды қамтамасыз етудің қажеттілігін көрсетеді. ... ... ... ... ... өзекті мәселе болып
табылады.
Несиенің мақсатты сипаты несие берушіден алынған қаражаттың мақсатқа сай
пайдалану қажеттілігін білдіреді. Несие ... ... ... несиенің нақты мақсаты, сондай-ақ банктің бақылау процесінде бұл
талапты қарыз алушының сақтауы белгіленеді.
Бұл принциптердің барлығы бір-бірімен өзара ... және ... ... ... етуі ... мәнін анықтайды. Осы принциптердің біреуі
бұзылса, онда несие қатынасының мәні кетіп, ... ... ... ... ... тән қасиеттір жоғалады. Принциптермен қоса несиенің
мәні олардың орындалатын қызметтерінде көрініс табады.
Несиеде өзгермейтін, тұрақты ... ... жәйт - ... ... ... ... несие де бір- бірімен өзара әрекетке
түсетін бірнеше ... ... ... ... ең ... ... ... субьектілері- бұл субьектілерге несие беруші мен қарызға
алушылар жатады. Оларды бөлуге және бөлек ... ... ... ... ... ғана несиенің мәнін анықтауға болады.
Несие беруші- несиелік мәміленің қарыз ұсынатын ... Мұны іске ... онда ... қаражаттың белгілі бір қоры болуы керек. Ол ақша өзінікі
болуы немесе ... ... ... ... ... да ... ... қарызға ақша ұсынатын негізгі несие беруші – банк және
несие мекемелері болып табылады. Олар ... ... ... ... ... бос ... ... оларды қарызға алушыға
уақытша пайдалану үшін несие түрінде ұсынады. Бұл ретте алған несиені ... ... ғана ... ... – ақ ... да меншік иесіне (кәсіпорынға,
халыққа) тартылған ресурстарды (ақшаларды) қайтаруға ... Бұл ... ... ... бір ... ... ... болса, екінші жағдайда –
қарыз алушы болып ... ...... ... ... ... алып, алған қарызды
қайтаруға міндетті жағы. Қосымша ақшалай қаражатқа уақытша мұқтаждығы
туғандар ... ақша ... ... ... ... заман талабына сай
қарызға алушылар – кәсіпорындар, ... ... ... ... болуы мүмкін. Алайда, қарызға алушы қарызға алынған ... иесі ... ... ... ... ... оны ол ... қолданады. Бұл жағдайда ол алынған ақшадан гөрі, ... ... ... қоры ... ... оны іске ... үшін өсімақы төлеп, қарызды артық көлемде төлейді.
Несиелік мәміледі қарызға алушы несие берушіге тәуелді, оған ... өз ... ... ... ... ... мен несие беруші несие
қатынастарының толық құқықты жақтары ... ... Олар ... ... керек. Және бұл жағдайда олар орындарын ауыстыруы мүмкін.
Несие беруші – ... ... мен ... бос қаражаттарын есеп
және депозиттік шоттарға сақтай ... ... ... ... ... ... алушы өзара іс әрекеттерінде қарама – қайшылықтың бірлігі ... ... ... ... ... олар оның қарама – қарсы
жақтарында тұрады. Олардың мүдделері де бөлек, несие беруші неғұрлым жоғары
пайыздық несие бергісі ... ... ... ... арзан несие алып,
қосымша қаржылар табу мүддесі болады.
Несие нысаны – бұл несие қатынасының ... ... ... ... ... формасы мен ұйымдастырылуын ... ... ... мен мазмұны ажырағысыз әрі диалектикалық жағынан
біртұтас болады. Несие қатынасының нысаны оның мазмұны мен ... ... ... ... ... ... ... несиенің мынадай ең маңызды
нысанын бөліп көрсетуге болады (1 сурет):
... ету ... ...... және ... ... ... мәмілесінің обьектісіне қарай – ақшалай және тауарлық несие;
– несие ... ... ...... ... ... ... тауарлық нысаны тарихи жағынан алып қарағанда оның ... ... ... ... ... ... ... адамдар
тұтынуға қажетті артық өнімдерін (астық, мал, тері және т.б.) ... ... ... берген.
Несиенің тауарлық нысаны осы заманғы іс-тәжірибеде төлемдерінің мерзімін
ұзартумен тауарларды сатуда, машина мен құрал-жабдық, ... ... ... ... ... тауарлық несие фермерлер
мен шаруа қожалықтарына көктемде тұқым түрінде ... ... ... бұл ... ... мен ... ... жиын-теріннен кейін
қайтарып отырады.
Несиенің тауарлы нысанының негізінде ақшалай несие нысаны пайда болып,
дамиды. Ол осы заманғы ... ... ... ие, ... ... ... Бұл ... де, өйткені ақша айналыс пен төлемнің
жалпыға тән баламалы, әмбебап құралы болып ... ... бұл ... және ... ... айналымдардың шегінде пайдаланылады.
Несиенің тауарлық және ... ... ... ... ... нысаны да
қолданылады.
Қарастырылған несие нысандарының көптеген түрлері болады. Несие түрлері
– бұл оның ... ... үшін ... ... ... ... ең ... сипаттамасы, яғни,
несиенің іс-тәжірибеде нақты қосымшасы.
а) ... ... ... ... ... несиелеу обьектінің
экономикалық белгілері бойынша:
– айналым қаражатын қалыптастыруға берілетін несие;
– негізгі құрал-жабдықты қалыптастыруға берілетін несие;
– ТМҚ ... ... ... ... нормативтен тыс қорлардың
аясында уақытша қажеттілікке берілетін несие;
– өндірістің маусымдық шығыны аясында берілетін несие;
– жол ... ... есеп ... құжаттары аясында берілетін
несие; аккредитивтер;
– төлем несиелері.
ә) ... ету ... және ... болу ... ... жылжымалы және жылжымайтын мүлікпен, ТМҚ-пен, кепілдікпен, ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі болмайтын: бланкілік (сенімділік).
б) қайтарылу мерзімі бойынша:
– қысқа мерзімді:
– орта ... ұзақ ... ... ... ... ... ... (мерзімін ұзарту);
– бір жолғы өтеу;
– кезең сайын бір қалыпты (бір қалыпты емес) өтеу.
г) тәуекелді деңгейі бойынша:
– субстандартты;
– стандартты;
– күмәнді;
... ... ... ... ... қалыпты пайыздық мөлшерлемесі (пайыз мөлшерлемесі қалыпты);
– жоғары пайыздың мөлшерлемесі (пайыз мөлшерлемесі жоғары);
– төмен ... ... ... мөлшерлемесі төмен);
– пайызсыз.
д) салалық бағыты бойынша:
– сауда-саттық несиесі;
– өнеркәсіп ... ауыл ... ... құрылыс несиесі.
ж) ашылатын шот түрлері бойынша:
– жай ссудалық шот бойынша несие;
– арнайы ссуда шоты ... ... ... шот ... ... овердрафт бойынша несие;
– несие желісі бойынша несие.
Несиенің басқа нысандарына қарағанда ... ... ... ... болды. Оны бір шаруашылық жүргізуші субьект екіншісіне
сатылған тауарлар мен ... ... үшін ... ... ... Осы ... ... обьектісіне өнеркәсіп және сауда капиталының
бірігу нәтижесін білдіретін ... ... ... ... несие
тауарларды өндіру мен өткізу процесінен тікелей пайда болады. Ол ... ... және оның ... шегі болады. Ең алдымен оның мөлшері
шектеулі болады, өйткені әрбір кәсіпкер, әрбір өзге ... ... ... ... ... шегінде ғана бере алады. Коммерциялық
несиені тиісті тауарларды сатып алған кәсіпорындар ғана пайдалана ... ... ... ... ... ... ... – бұл сатып алушы-
қарызгердің жабдықтаушының алдыңғы заңмен қатаң ... ... Онда ... ... ... үшін ... пайыз, өтеудің мерзімі
мен шарты көрсетіледі. Вексель несиелерге тиесілі қаражатты алу үшін ... ... ... ... құралы ретінде пайдаланылады.
Коммерциялық несиенің басты мақсаты – тауарлардың сатылу процесін
жеделдету және ... ... ... қамтамасыз ету.
Коммерциялық несие дамыған елдерде кеңінен тараған және ол өндірістің
ауқымы мен ... ... ... тікелей байланысты болады.
Коммерциялық несие көбінесе ауыл ... ... ... ... шаруа ... ... ... ... ... тыңайтқыштарды және өсімдікті қорғайтын
құралдарды ... ... ... ұсынады. ҚР Азаматтық Кодексіне сәйкес
коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... және қызмет көрсетулердің алдын-ала төлемін қамтиды.
Коммерциялық несиені тауар ... ... ... жеткізілген
тауар үшін алынатын төлемнің мерзімін ұзартумен береді. Бұл арада соңғысы
алғашқысына вексельді, яғни, төлем ... ... ... Бұл ... ... ... ... баға бойынша ескерілуі (банктің сатып алуы)
мүмкін немесе оның кепілдігімен ... ... банк ... ... ... ... жағдайында коммерциялық несие банк несиесімен
әрдайым аралас болады.
Нарықтық экономикада ... ... ... банк несиесі. Бұл жағдайда
несие қатынасының обьектісіне ссуданы ақшалай қаражатпен беру ... ... ... ... қаржылай көмекке мұқтаж мамандандырылған қаржы-
несие ұйымдарына, көбінесе ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан банктерінің несие
ресурстарындағы өзіндік капиталының үлесі шамамен ... 18 – 20 ... ал, ...... ресурстар (депозиттер, банкаралық қарыз
ақшалар).
Банк несиесі банк пен қарыз алушының арасында несие келісімшарты немесе
несие ... ... ... ... Банк ... мақсаты:
негізгі және айналым капиталын арттыру, маусымдық қорларды ... ... және оны ... ... халықты несиелеу.
Ол материалдық тұрғыдан қамтамасыз етілуі, мақсатты бағытының болуы,
мерзімділігі, қайтарылуы және ... ... ... ... ... ссудалық капиталдың қозғалысын білдіреді.
Банк несиесі берілетін мерзіміне қарай қысқа мерзімге және ұзақ ... ... ... мерзімді несие қарыз алушының ағымдағы және
маусымдық ТМҚ қорларын қалыптастыруына, еңбекақы ... және өзге ... ... байланысты уақытша қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін
бір жылға дейінгі мерзімгі беріледі.
Ұзақ ... ... ұзақ ... ... ... ұдайы
өндірісіне арналған, яғни ол бір ... да көп ... ... ... ... ... ұлғайтуға әрі жаңғыртуға беріледі.
Банк несиесінің есебінен залалдардың орнын толтыруға, жарғылық капиталды
қалыптастыруға, бұрын алынған несиені ... ... ... ... және т.б. төлеуге болмайды.
Несие есеп айырысу құжаттарының төлеміне қолма-қол ақшасыз түрінде,
жекелеген ... ... ауыл ... ... ... алуға,
еңбекақы төлеуге және тұтыну қажеттіліктеріне қолма-қол ақшамен беріледі.
Несие ... ... тек ... ... қарастырылған
мақсаттары үшін беріледі. Және несие қарыз алушының заң тұрғысынан құқық
қабілеттілігі болған жағдайда, ... өтей ... ... ... ... ... жағдайы тұрақты болғанда ғана беріледі. Несие келісімшартының
шарттары әрбір қарыз алушыға жеке анықталады.
Қазақстанда мұндай несиені тек банктік ... ... ғана ... ... қатар, оны қаржылық компаниялар да, несие серіктестіктері
де, несие кооперативтері де, ... ... да және т.б. ... бұл осы несие ... ... ... Сондай-ақ, қарыз
алушылардың құрылымы да өзгереді. Акционерлік қоғамдардан, компаниялардан,
фирмалардан және ... өзге оны ... те, ... де, ... да және т.б. ... қатынасы банктер мен кәсіпорындардың, ұйымдардың арасында ғана
болмайды. Ол, сондай-ақ, бір жағынан несие жүйесінің және ... ... ... да ... ... ... ... халық, ал, несие берушіге
банк жататын қатынасты тұтыну ... ... ... ... банк пен халықтың арасында делдалдық ететін үшінші тарап та
болуы мүмкін, мысалы, тауарларды несиеге ... яғни ... ... ... ... беретін сауда ұйымдарын айтуға болады.
Тұтыну несиесі халыққа оның ... ... ... үшін ... Оның ... жеке ... өндірісті
дамытуға, құрылыс салуға, тұрғын үйді жөндеуден өткізуге, ұзақ ... ... ... ... ... беріледі.
Халықты несиелеу халықтың өмір деңгейін арттыруға ... ... ... ... ... ... табылады. Өнеркәсібі
дамыған елдерде тұрғындар (халық) өзінің жыл сайынғы табысының 10-12 ... ... ... ... ... несиенің бұл формасы мүлдем
дамымай қалды десе де болады. ... ... ... ... оның ... ... пайыздық мөлшерлемесі айтарлықтай жоғары, жылына 16-18 %-
ды құрайды.
Несие халыққа тауарлы формада және ... ... ... ... формада халыққа тауарларды оның төлем ... ... ... ... бұл коммерциялық несие болып табылады. Ақшалай форма
банк несиесі секілді халыққа тікелей ... ... ... ... жанама
түрде беріледі.
Тұтыну несиесінің қосарлы қызметі бар: бір жағынан, ... ... ... ... ... де ... ... тауар сұранысы несие
сұранысын арттырады, екінші жағынан, ... ... ... болса,
төлем қабілеті бар сұранысты арттырады.
Несиелеу обьектісі бойынша Қазақстанда тұтыну несиесі мыналарға: кезек
күттірмейтін қажеттілік (шұғыл ... ... ... салу және ... ... алу ... ұзақ пайдалануға жарамды тауарларды сатып ... ... және ... ... ... ... несиеге
бөлінеді.
Тұтыну несиесі белгілі бір дәрежеде табыстары біркелкі емес тұрғындардың
өмір дейгейін салыстырмалы түрде теңестіреді, әр түрлі ... ... ... мен құрылымынң арасындағы айырмашылықты жояды.
Тауарларды несиеге сатып алуда сатып алушы тауардың ... ай ... ... ... ... ... ол ... пайдаланғаны үшін пайыз
төлейді. Көптеген ... ... ... ... ... тауардың
бағасы комиссиялық сауда ұйымының мөлшеріне несие үшін алынатын пайыздан
жоғары көтеріледі.
Тұтыну несиесі көптеген елдерде ... роль ... ... ... ... ... реттеліп отыратын болады. Ол қадағаланады әрі ... ... ... ... қойылады.
Экономика құлдыраған жағдайда мемлекеттің саясаты ... ... ... ... ... ... Бұл үшін тұтыну
несиесін алудың, атап айтқанда қолма-қол ақшамен төленетін тауар бағасын
арзандату, несие ... ... оның ... кеміту секілді жеңілдікті
шартары енгізілді.
Инфляция жағдайында, керісінше, қолма-қол ақшамен төлеудің үлесі ... ... ... ... және ... ... несиесі халықтың тауарға деген ... ... ... ... мен ... ... ... кепілге салу арқылы болатын ссуданы ипотека несиесі
ретінде ұғуға болады. Ол тұрғын үй құрылысын салуға және ... ... ... ... ... әрі ұзақ ... ... ие. Ипотекалық несиелеу
нарықтық экономиканың ... ... ... ... Оның мынадай
ерекшеліктері бар:
– ипотекалық несие – бұл қатаң анықталған кепілзатпен берілетін ... ... ... ... салынған жылжымайтын мүлік
сатылады және одан ... ... ... алашағы өтеледі. Сол
себепті де ипотека несиесі несиегер үшін ең «сенімді» несие ... ... ... ... ... мақсатты тағайындауға ие, өйткені,
ол тұрғын үй мен өндірістік үй-жайларды қаржыландыру, ... ... үшін және жер ... ... үшін ... ... несие, әдетте, 10-30 жылға дейін ұзақ мерзімге беріледі.
Несие алдын-ала жасалған кестеге сәйкес біртіндеп өтелетін болады.
Ипотеканың ... ... ... мыналар жатады: кепілге
салынған мүлік нақты болуы керек, яғни ... ... ... жататын нақты мүлікті анықтау; кепілдіктің жариялылығы, яғни
кепілге салынған мүліктің ауыртпалығы үшінші тұлға оңай ... ... ... ... заңы шыққаннан кейін Қазақстанда ипотекалық
несиелеу қарқынды дамыды. Республиканың ірі ... ... ... ... ... ... ... құрды.
2000 жылдан бастап ҚР Ұлттық банкісі жарғылық капиталы 100%-ды құрайтын
Қазақстандық ... ... (ҚИК) ... Ол ... ... ... несие үшін алынатын пайыз мөлшерлемелерін ... ... ... келеді. 2005 жылы ҚИК толықтай ҚР ... ... ... Бұл ... үшін алынатын пайыздық мөлшерлемелерді кемітуге
қажетті ... ... ... өз ықпалын тигізді. ... баяу ... да ... түрде кеміп келеді. Ипотекалық
несиелеудің дамуына 2003 жылы Мемлекеттік ... ақша ... ... әсер ... ... ... – Германия: алғашқы мемлекеттік ипотекалық
банк 1770жылы Силезияда аса ірі ... ... ... ... мақсатында құрылды.
Мемлекеттік несие жеке және заңды тұлғалардың уақытша бос ақшалай
қаражаттарының ... ... және ... ... ... ... жұмылдырылу себебі бойынша ... ... ... ... ... жабу үшін және мемлекет өзінің ағымдағы
мүмкіндіктерінен тыс қажеттіліктерін ... ... үшін ... ... ... ... бірінші жағынан, қарыз алушы ретінде
мемлекет жататынр болса, екінші жағынан – ... ... ... ... жеке және заңды тұлғалар, мемлекет.
Мемлекеттік несиені мемлекеттің өзіндік несиесіне және мемлекеттік
борышқа бөлу керек.
Бірінші жағдайда ... ... ... ... әр түрлі
секторларын және халықты несиелейді. Қазақстанда бюджет қаражаты есебінен
құрылған, жарғылық капиталы 100%-ды құрайтын екі банк бар – ... ... және ... тұрғын үй құрылысының жинақ ақша банкі.Екінші
жағдайда мемлекет уақытша бос ақша ... ... ... ... ... және ... өзге де қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін
халықтан, банктерден және өзге де қаржы-несие мекемелерінен, кәсіпорындар
мен ұйымдардан, сондай-ақ, ... ... ... ... қаржы нарығына орналастырумен) ақшалай қаражатты қарызға алады.
Уақытша бос ақшалай қаражат облигацияларды, ... ... және ... өзге де ... ... шығару және өткізу арқылы
жұмылдырылады.
Мемлекеттің қаржы ресурстарын қалыптастыратын маңызды арнаға ... ... ... бір ... ... ... ... жатады,
ол облигациялық және облигациясыз болуы мүмкін. Облигациясыз займ мерзімсіз
болады, оны мемлекет құнды қағаздарды шығару ... ... ... ... ... соманың тікелей есебі арқылы және мемлекеттік
борыш кітабында ... ... ... ... мерзімі айтылмайды,
алайда мемлекет займдарды шығарудың құқығын өзінде қалдырады, әрі оны
әрекет ету ... ... ... ... міндеттенеді.
Бүгінгі таңда Қазақстанда айналыста мыналар бар:
– 3,6 және 12 ай мерзімдеріне шығарылған мемлекеттік ... ... ... 5-7 жыл ... ... мемлекеттік орта мерзімді облигациялар;
– 20 жылға дейінгі ... ... ... ұзақ ... ... ... ҚР Қаржы министрлігі шығарады
және оған ... ... ... ... ... ҚР ... банкноталары бар. Ол (нота)
айналыстағы артық ақша массасын алу үшін шығарылады, яғни ... ... ... ... үшін ... ... болуы төленуі тиіс есептелген пайыздардың барлық
сомасын білдіретін ... ... ... ... ... ... есеп берулерде көрініс табатын мемлекеттік несие
қатынасының ең толық сандық ... ... ... ... шамасы қатынастың тек бір нәтижелі жағын ғана көрсетеді: кезең
ішінде пайда болған ... ... ұзақ ... ... жұмыспен
өтеудің тиісті жылдарының саны, ағымдағы жылда келетін өтеу мерзімі.
Мемлекеттік қарыз ішкі және ... ... ... ... МҚМ бойынша, мемлекеттік займ міндеттемелері бойынша ... ... ақша және ... жүйелерімен жұмылдырылған қаражаттан
тұрады.
Мемлекеттік қарызды басқару ұғымы несиелерге табыстарды төлеуді және
қарыздарды өтеуді, шығарылған займдардың шартарын ... ... ... ... ... басқару бойынша шығыстарды кемітуді және
т.б. қамтиды.
Мемлекеттік несие жеке және ... ... ... бос ... ... қосымша қаржы ресурстарын жұмылдырудың ... ... ... ... жергілікті үкімет органдары да қайтару және ... ... ... Бұл ... ... ... қаражаттың нақты
мақсатты бағыты болады. Ол жол құрылысына, су бөгетін тұрғызуға, ... ... және ... аудандардың жасақталуына пайдалануы мүмкін.
Халықаралық несие несиегер ретінде мемлекет, банк, басқа елдердің жеке
және заңды ... алға ... ... ... ... ... ... қозғалысын білдереді. Осылайша халықаралық
несие – қайтару, мерзімді және ақылы шарттарының негізінде елдер арасындағы
ссуда ... ... ... ... ... ... әр ... субьектілері бойынша біріктіретін үлкен ұғым. Халықаралық несие
жаңа ... ... ... мен ... ... ... ұлғайтуға
мүмкіндік береді. Ол төлем балансының тапшылығын (экспорт пен импорттың
арасындағы айырмашылықты) жабудың ... және ... ... көзіне айналады.
Шетелдік инвесторлар үшін халықаралық несие басқа ... ... ... ... ... елдерге капитал салудың ең тартымда
формасы болып ... Бұл ... ең ... ... ... ... ол тек ... фирмалармен және банктермен ғана емес,
сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... әсіресе, ірі компаниялар, филиалдар және
банктер халықаралық несиені жиі ... Бұл ... бір ... шектеуді қажет етеді. Әйтпесе өтелмеген берешектердің ... ... ... ... ... ... бойынша өсе түскен төлемдер
мемлекетің қаржылық-валюта жағдайын қиындатып, оны тұрақсыз етеді, ... яғни ... ... ... және ... ... ... формасы бойынша халықаралық несие мемлекеттік, жеке ... ... ... ... жеке халықаралық несиені жиі алады,
яғни ... ... ... ... банктерден алады. Ол қарыз
алушы елдің валютасында, ... ... ... ... ... ... ... бойынша коммерциялық (тауарлық) және банктік
несиелерге бөлінеді.
Бүгінгі таңда ... ... ... құру және Даму ... ... банкі, Ислам даму банкі, Жапонияның экспорт-импорт банкі және өзге де
халықаралық қаржы-валюта мекемелері берітн несиені пайдаланады.
Қазақстанның және ... ... ... ... несие бағасы
бойынша да, оның мерзімі бойынша да ... ... ... ... жол ашты.
Халықаралық несие арқылы ұлғайтылған ұдайы ... ... ... ақшасыз есеп айырысуды дамытудың халықаралық есеп ... ... ... үнемдеу, сондай-ақ, капиталдың және шоғырлануын
орталықтандырылуын күшейту мақсаттарында капитал елдерге қайта ... ... ... арналған Индустриялдық-инновациялық
дамудың стратегиясын жүзеге асыруда халықаралық несиені қосымша құны жоғары
әрі ... ... ... ... бар ... ... ... құрал-жабдық және технология импорты үшін пайдалануы қажет.
Қазақстандағы компаниялар, фирмалар және ... бір ... ... ... ... несие беруін білдіретін бірлестірілген деп
аталатын несиені алады. Бұл арада банктердің ... ... ... ... алға ... несиелеуге қажетті қаражатты жинау үшін
өзге банктер мен қаржы институттарын ... ... ... ... ... алушылардан қайтарылған несиелерді пайызымен банктерге бөліп
таратады. Бірлестірілген несие ... ... ... ... ... класты қарыз алушылардың ауқымды қажеттіліктері ... ... ... ... 2000 ... бері ... ... қолданылып келеді. Лизинг
– бұл негізгі ... ... ... алу және оны жеке заңды тұлғаларға
белгілі бір төлем үшін нақты мерзімге әрі ... ... ... ... ... ... ... бекітілуіне себепкер болатын белгілі
бір шарттармен ... ... ... ... бойынша
инвестициялық қызметтің түрі.
Қызметтің бұл түрі ҚР «Қаржылық ... ... ... және ... ... «Инвестицияны мемлекеттік
қолдау туралы» және «Инвестиция туралы» заңдарымен реттеледі.
Лизинг бұйымына кез келген тұтынылатын заттар, оның ішінде, кәсіпкерлік
қызметте ... ... ... ... ... құрылғы,
көлік құралдары жатады.
Лизинг – бұл мүліктің меншік иесі (жалға ... мен ... ... Бұл ...... ... болып табылатын лизингілік
компания арқылы айтылған мерзімге және төлемі үшін пайдалануға беру.
Осылайша, ... ... ... ... ... алушы және сатушы
(жабдықтаушы) қатысады. Лизинг өзінің мазмұны ... ... ... ... және мәні ... ссудаға ұқсас. Лизинг осы экономикалық
мағынада лизинг берушінің лизинг алушыға ... ... ... берілетін (тауарлық несие) несиені білдіреді.
Лизингтің банк несиесінен артықшылықтары:
... ... ... яғни мүлікті кепілге салудың қажеті
болмайды;
– бизнес жоспарды ұсынудың қажеттілігі болмайды;
– лизингілік ... ... ... ... және ол ... ... ... салынатын базаны кемітуге мүмкіндік береді;
– жүз пайыздық несиелеу және төлемдерді дереу төлеуді талап етпейді.
Лизингілік несиені ... ауыл ... ... ... және өзге де ауыл ... ... ... ... ... өнімдерін өңдейтін кәсіпорындар технологиялар үшін, шығын ... ... ... пайдаланылады.
Бүгінгі таңда лизинг кез келген өндірістің материалдық-техникалық
базасын ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Машинар мен құрал-жабдықты сатып алудың басқа тәсілдерімен салыстырғанда
лизингтің бірқатар елеулі ... ... ... кәсіпкерге – жалдаушыға өндірісті аса ірі бір жолғы шығындарсыз
ұлғайтылуына мүмкіндік береді;
– өтімді қаражаттардың шектеліп қалу мәселесі жұмсарады;
– негізгі ... ... ... ... шығын келісімшарт әрекет
ететін барлық мерзімге ... ... ... ... капиталы тартылмайды және т.б.
Лизинг беруші-банктің лизингілік қызметінің артықшылығы:
– лизинг барысында мүлік лизинг алушының балансына өтеді;
– қосымша құн салығынан босатылады;
... ... ... ... ... және ... алады.
1.2 Несие есебі мен талдауының экономикалық ұғымы және ... беру және оның ... ... ... ... Ұлттық
Банктің шешімімен айқындалған ресми статусы бар банкілер, несие беретін
мекемелер арқылы жүзеге асырылады.
Кәсіпорынға ... ... ... ... артыруға және
оның ғылыми-техникалық деңгейін ... ... ... жаңа ... ... ... халыққа түрлі қызметтерді ... үшін ... ... ... ... ... мен ... Олардың ішінде жете көңіл бөлетіндері өз міндеттемелерін дер
кезінде орындайтын клиенттерге, өз ... осы ... ... ... ... банк ... кәсіпорындарға және ұйымдарға
беріледі.
Несие беру банктердің немесе несие беретін мекемелердің өздерінде ... ... ... ... асырылады. Несие бұрындары берілген ссуда
бойынша қайтару мерзімі өтіп ... ... жоқ ... ғана беріледі.
Несие беретін банк табысы төмен кәсіпорындарға несие беру ... ... ... ... ... ... ... мәселесі
жан-жақты зерттеледі.
Несиелерді беру мен өтеудің тәртібі тиісті заңдармен белгіленеді және
субьект пен несие ... банк ... ... ... реттеледі. Онда
несиелеудің обьектілері, несие берудің шарттары мен тәртібі, оны өтеудің
мерзімдері, міндеттемелерді өзара ... ету ... ... ... ... төлеудің тәртібі, тараптардың құқығы мен
жауапкершілігі, құжаттардың ... және ... ... ... т.б.
Нақты бір банкке қарыз үшін жүгінбес бұрын субьект:
1. Оны алудың ... ... мен ... ... ... ... беру мерзімдері, пайыздық ставкалардың мөлшері және ... ... әр ... ... ... ... несие беруінің
және өтеуінің талаптарын бағалап алуға тиіс.
Несие беретін банк кәсіпорынның қарызды уақтылы қайтару және пайыздарын
төлеу мүмкіндіктерін бағалап, оның ... ... мен ... талдау
жасайды.
Ол үшін банк баланс пен басқа ... ... ... ... ... құндылықтармен қамтамасыз етілуі ... ... есеп беру ... ... ... танысуға құқылы.
Әдете қарыз (ссуда) шоттары банктерде есеп айырысу шоты ашылған ... Бұл үшін ... ... ... ... ... ... несие алу үшін бірінші рет барған кәсіпорын өзінің ... ... ... ... жалға алу келісімдерін,
тіркеу куәлігін және клиенттің несие алу құқығының барлығын растайтын басқа
да құжаттарын банкке ... ... ... ... ... рет ... немесе несиені үнемі пайдаланып жүргендігіне қарамастан ... ... ... ... ... ... соң ... шараның техникалық-экономикалық негіздемесі, күтілетін
түсімнің есебі, жылдық пен тоқсандық бухгалтерлік және ... ... ... жөніндегі есептері, басқа банктердегі ашылатын
шоттардың көшірмесі, қарыз алушының несие қайтару қабілеттілігі ... ... ... ... да ... банк тәжірибесінде
қабылданған нысандағы несиені уақытында қайтаруды қамтамасыз ... ... ... мүліктері, сақтандыру куәлігі және т.б.)
және басқа да құжаттарының көшірмесі ұсынылады.
Аталған құжаттар болған ... ... ... ... ... ... және басқа да нормаларға жауап беретін
кәсіпорындарының құрылысының (қалпына келтіруге) ... ... ... ... ... ... ... келісімдердің
сақталатындығын растайтын сараптау мекемелерінің және смета құжаттарын бар
болса ғана несиелеу саясаты оң ... ... ... ... банк ... ... негізгі қарызын да, оған төленетін
пайызын да өндіріп алуға және ... ... ... ... ... бар. Тауарлы-материалдық құндылықтарды, өнімдерді және басқа да
кепілдік салуға болатын ... ... ... банк несие береді.
Қарыз алушының мүлкіне несие ... банк ... ... ... ... жағдайда ғана иелік ете алады. Сондай-ақ, кепілге алу
міндеттемесі қарыз ... ... ... және ... ... кезде,
кепілге салынған мүлікті өткізуден түскен түсімді несиені ... ... салу ... ... ... үйді кепілге салуды
қоспағанда, нотариалдық ... ... ... ... Қарыз алушыға
тиесілі тауарлы-материалдық құндылықтарды немесе шығарылуына қарай дайын
өнімге ... салу ... ... бір түрі ... табылады. Кепілге салуға
ақшалай бағаланатын мүліктер, ... ... ... ... да ... ... ... құндылықтар әдетте қарыз алушының иелігінде
қалады, қарыз алушы кепілге салынған ... ... ... ... ... ... ... өз өндірісінде қайта
өңдеуге құқылы. ... ... ... ... несие келісіміне қол
қойылғаннан кейін, несие берген банкке сақталуға ... және ... ... ол ... ... төленгеннен кейін қарыз алушыға қайтарылады.
Борышқор кепілге салумен қамтамасыз етілген ... ... ... ... ... ... несие беретін мекеменің
талабын қанағаттандыру соттың шешімі ... ... ... ... ... ... ... салуға қабылдаған кезде, әсіресе, кепілге
салынған ... ... ... оның ... ... ... етілмеген
жағдайда, қарыз алушының есебінен оның сақталуын талап ... ... ... мүлік жойылған (опат болған) жағдайда, егер ... ... ... ... ... талабын сақтандыру өтемінен
қанағаттандырудың ... ... ... ... ... беретін банк
шартта белгіленген тәртіпке сай, қарыз алушының кепілге салған, ... ... ... ... ... құқылы.
Кепілдеме негізінен жазбаша түрде ұсынылады және ол несиені пайызымен
бірге өтеудің міндеттемесі ... ... ... ... ... шоты ... жердегі банк мекемесіне ұсынады. Бұл ... ... ... ... де ... ... ... сақталады. Қарыз алушынның
банкісіне кепілші-банктің кепілдеме қабылдағаны жөнінде (яғни, банк мөрімен
бекітілген ... ... мен бас ... қолы ... бар ... ұсынылады. Кепілдеме қарыз берілгенге дейін беріледі,
ол қарыз бойынша төлемді ... ... ... ... ... ... да талап етілуі мүмкін.
Кепілшінің шотынан даусыз түрде қаржыны есептен шығару төлем-талап
тапсырмасы ... ... ... ... ... Қарыз алушының
өтелмеген несиесі үшін жауапкершілігін сақтандыру «Сақтандыру ... ... ... ... ... ... Банк қарыз
алушыға берілген несиені сақтандыру компаниясымен несиелік тәуекелділігімен
өз еркімен сақтандыру жөніндегі шарт жасасу жолымен, өз ... ... Бұл ... банк несиелік шартта қарыз алушының несиені өтемегені
үшін ... өз ... ... ... ... банк төлеген
сақтандыру төлемінің сомасын банкке қарыз алушының ... ... ... несие жасалынған шартына сай беріледі. Бұл келісімде
несиенің мақсаты, мөлшері мен ... ... ... және ... банкке
ұсынылу мерзімділігі, несиенің мақсатты пайдалануын және қамсыздандырылуын
тексеру нысандары, несие бойынша қарыздарды ... ... ... ... өткізудің рәсімдеу тәртібі, қамсыздандыруды тексеру
үшін банкке ұсынылатын ақпараттың мазмұны ашылады.
Несие беруші банк ... ... ... ... ... үшін онымен бір
жылға немесе одан ұзақ мерзімге шарт ... және ... ... ... ... ... бойынша жеке дара анықтайды.
Қысқа мерзімді несие, әдетте, 12 айдан аспайтын мерзімге несиеленетін
материалдық құндылықтардың ... және ... ... өзін-өзі
ақтауына негізделіп беріледі. Жекелеген жағдайларда өндіріс ... ... ... ... ұзағырақ мерзімге де, бірақ екі
жылдан аспайтын мерзімге де ... ... ... ... ... есеп ... шотында қаражаттың бар
болуына қарамастан, қолма-қолсыз тәртіпте беріледі немесе оның есеп ... ... ... банк ... келісім шартты жасамастан бұрын, қарыз
алушының ... ... ... өтеу ... репутациясын, қаржылық және экономикалық жағдайын, баланс
өтімділігін, айналым ... ... ... ... да ... талдап зерттейді.
Тұрақты түрде несиеленетін ... ... ... ... баланстың мәліметтері бойынша бақылау жасалынады. Олардың
әрбір тоқсан сайын ... мен ... ... ... және
кредиторлық қарызы талданады, ал керек болған жағдайда, қойма мәліметтері
және ... ... ... көрінісі зерттеледі.
Қарыз алушылар негізгі несиеден басқа ... үшін ... ... ... ... ... ... екі үлкен топқа бөлінеді: активті – банк
қарыз беруші ретінде шыққанда, пассивті – ... ... ... ... ... ... және ... банктерден ақша
қаражатын тарта отырып, банк қарыз алушы ретінде ... ... ... ... екі негізгі нысаны ажыратылады: несие және
депозит.
Активті несиелік операциялар – ... ... мен ... және ... ... ұсыну операциясынан, екіншіден –
басқа банктерде орналасқан депозиттерден ... ... ... ... ... және жеке тұлғалардың депозиттерінен және
банктің банкаралық несие алу несиелік операцияларынан ... ... ... және ... беру операцияларының, несие мен қарыз
арасындағы ерекшелікті көруге болады. Несие – банктің қаражатын ұйымдастыру
көзі және ... ... әр ... ... ұсынатын, несиелік
қатынастарды ұйымдастырудың әр түрлі нысандарын қарастыратын кең мағынадағы
түсінік. Қарыз болса – ... ... ... ... болатын, несиелік
қатынастарды ұйымдастырудың бір ғана нысаны. Сонымен бірге, ... тек ... ... ... ғана ... ... ... кредитор және қарыз алушы болатын коммерциялық несиелу
ретінде де ұйымдастырылады. Ал олардың ... ... ... рәсімделеді.Бұдан әрі коммерциялық несие, банктік вексельді
кепілге қоя ... ... ... ... ... Тікелей банктік
несиелеу, яғни кәсіпорынның несиелік ... ... ... ... сонымен бірге жанама банктік ... ... ... ... ... ... ... болады, нәтижесінде
олар банкке жедел түрде вексель бойынша ақша алу ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері мен есеп саясаты
Қазақстанның бухгалтерлік есеп стандарттарында және ол ... ... ... басқарушылық пен қаржылық есебін жүргізудің
қоғамдық тұрғысынан танылған ... мен ... ... мен
қағидалары белгіленген, онда әрбір кәсіпорындардың техникалық базасына,
олардың шешетін міндеттемелерінің күрделілігіне, ... ... ... нақтыланған.
Кәсіпорынның бастапқы бақылауын жүзеге ... үшін ... ... ... ... ... ... топтастыруы және бухгалтерлік
есептегі шаруашылық қызметіне ... ... шолу ... ... ... ... табуы тиіс. Басқаша айтқанда,
есептік саясат – бұл бухгалтерлік есептің әдісін жүзеге асыратын ... есеп ... ... ... мен негізгі арналымы –
кәсіпорынның қызметін барынша пара-пар көрсету, іс ... үшін ... ... ... ... ... ... және шынайы
ақпаратпен қалыптастыру.
АҚ «Иртышбизнесбанк» АҚ «Альянс Банктің» ... ... ... ... ... 13 ... АҚ «Иртышбизнесбанк» заңды тұлға ... ... ... АҚ ... ... деп ... 2001 ... 25 маусымдағы №246 жарлығына сәйкес ... ... ... ... ... ... орындағандығы туралы
шешім қабылдады. 2004 жылдың 15 маусымында ҚРҰБ №79 жарлығымен АҚ«Альянс
Банк» халықаралық ... ... ... ... ... ... қатарына енгізілді.
АҚ «Альянс Банк» өзінің жұмысын 2004 жылдың 31 ... ... ... берілген №250 лицензияға сәйкес жүргізеді. Банктің қызмет түрлері
банктік коммерциялық ... ... ... ... салу, бағалы
қағаздармен операциялар, төлемдер жүргізу, несие ... ... ... және ... ... ... ... есептіліктің халықаралық стандарттыры
(ҚЕХС) негізінде жүргізеді. Қаржылық есептемедегі валютасы – теңге.
Қазіргі уақытта Банктің Қазақстан ... ... ... бар. Осыған қоса банктің серіктестіктері бар:
– АҚ «Қаржылық компания ... ... ... Лизинг»;
– АҚ «Сақтандыру компаниясы «Альянс Полис»
Банктің негізгі құрылтайшысы «Сеймар Альянс» (Seimar Aliance ... – SAFC) ... ... Ол ... 67,78 % ... ... қалған акциялар Қазақстандық ірі компаниялар «Рахат» кондитер фабрикасы
және «АНТ» компаниялар тобының еншісінде.
АҚ ««Альянс Банк» негізгі экономикалық көрсеткіштері (таблица 1)
| |2006 |2005 |2004 |2003 ... млн, ... |931 769 |332 758 ... |50 274 ... млн, ... |44 542 |26 032 |15 988 |3 730 ... база млн, |234 345 |137 954 |67 454 |36 685 ... | | | | ... ... |208 400 |160 097 |53 301 |30 670 ... ... млн, ... 307 |1 596 |861 |208 ... база |345 759 |225 854 |77 694 |42 474 ... жылы АҚ «Альянс Банк» активінің өсу қарқыны 178 % ... ... ... 31 ... 332 758 млн ... құрады. Ал 2006 жылы ... 931 769 млн ... ... яғни 599 011 млн ... ... Бұл
көрсеткіштің өсуі негізінен Банктің қарыз портфелінің ... ... ... ... оның өсімі 2005 жылы 2 еседен көп болса, ал 2006 ... есе ... ... ... ... АҚ ... ... 2005 жылмен
салыстырғанда 4 орынға иемденді. Банктің нарықтағы үлесі 2003 жылы 2,9 ... 2004 жылы ол 4,5 % ... 2005 жылы ... нарықтағы үлесі 2004
жылмен салыстырғанда 2,9-ға көтеріліп, 7,4 % ... Ал 2006 жылы ... 9,2 % ... ... ... ... ... (сурет-2)
2006 жылдың аяғына қарай Банктің өтімді ... ... ... ... қағаздар) үлесі 40 % құрады. Клиенттерге берілген несиелер
(несиелер бойынша резервті алып ... ... ... ... бола ... ... активтердің 54,1 % құрап отыр. Қалған активтер
бөлігі айтарлықтай көп емес.
АҚ ... ... ... құрылымы (сурет-3)
АҚ «Альянс Банктің» 2006 жылдың бухгалтерлік балансы.(таблица 2)
|Активтер |Жыл ... |Жыл ... |
|1 |3 |4 ... және ҚРҰБ ... |19 631 484 |42 327 133 ... ... |1 866 | ... ... ... |891 974 |9 206 138 ... ... |31 324 220 |79 283 014 ... келісіміне сәйкес сатып алынған|6 421 331 |4 037 667 ... ... | | ... ... ... мен |53 308 589 ... 992 |
|құралдар мен құралдар | | ... ... ... |1 288 086 ... ... салымдар: | | ... ... ... ... ... |462 939 ... | | ... ... ... ... |5 466 947 |11 108 972 ... алып ... |1 036 278 |2 180 744 ... құралдар мен материалдық | | ... ... | | ... де ... |517 312 |5 365 448 ... ... ... 763 ... 544 |
| | | ... |Жыл ... |Жыл соңына |
|ҚРҰБ алдындағы қарыз |4 000 000 ... ... ... ... қарыз |283 742 |129 041 ... ... ... |9 463 069 |95 257 499 ... | | ... ... ... ... |16 591 988 |6 261 236 ... ... | | ... ... |67 453 777 ... 107 |
|Ұзақ мерзімді бағалы қағаздар ... |54 076 405 ... тиіс ... |60 000 |49 260 ... де ... |147 657 |3 691 004 ... ... |3 872 876 |5 349 076 ... ... ... 681 ... 628 ... | | ... капитал |14 989 160 |24 899 750 ... ... |5 182 |3 839 ... ... қоры |111 283 |693 204 ... табыс |882 457 |3 611 123 ... ... |15 988 082 |29 207 916 |
| | | ... ... мен ... ... |336 927 544 ... ... ... 2006 жылдың табыс және шығыс бойынша есебі.(таблица 3)
|Аталуы |Жыл ... |Жыл ... ... ... ... табыстар |6 972 704 |17 547 277 ... ... ... ... |-4 205 353 ... 190 ... ... шығындарға резерв | | ... ... ... байланысты |2 767 351 |5 727 087 ... ... | | ... ... мүмкін болатын | | ... құру ... ... |
|Сыйақымен байланысты таза табыс |1 459 331 |1 083 219 ... ... мен ... |1 380 436 |4 903 343 ... көрсету мен комиссиялар | | ... ... ... |-491 960 ... ... ... | | ... таза табыс |45 793 |620 420 ... ... ... | | ... ... таза ... ... |274 214 ... де ... |70 302 |588 102 ... ... таза ... |1 511 474 |5 894 119 ... ... |2 970 805 |6 977 338 ... шығыс |-2 082 336 |-3 833 234 ... ... және өзге ... |888 469 |3 144 104 ... ... ... | | ... де ... ... резерв |-27 866 |-138 958 ... ... | | ... ... ... табыс |860 603 |3 005 146 ... ... ... ... |0 |-230 000 ... ... |860 603 |2 775 146 |
2. ... есебінің ұйымдастырылуы мен әдістемелері
2.1 Несие беру және ... ... ... ... ... бір ... (қарыз беруші)
екінші тарапқа (қарыз алушыға) өзінің меншігіндегі мүлкін немесе ... ол ... ... ... жағы ... ... барлық
міндеттемелерін орындауды өз міндетіне алады.
Несиелеу процесі мынадай кезеңдерді қамтиды:
– несиеге деген өтінішті қарау;
– несиелік қабілетін талдау;
– несиелік ... ... ... беру;
– несиелік мәміленің орындалуына бақылау жасау.
І кезең. Келіп түскен несиеге өтінішті қарау.
Кез келген несиелік операциялар ... ... ... ... ... мен ... ... туралы негізгі мәліметтер: мақсаты,
мөлшері, түрі, ... ... ... ... ету мүлкі көрсетіледі.
Несие беретін банктің қоятын талаптарына байланысты өтінішке қосымша, ... ... ... байланысты құжаттар беріледі. Клиенттердің әр
түрлі топтары үшін әр түрлі құжаттар әзірленуі мүмкін.
Әрбір берілген ... ... ... ... ... мерзімді
міндеттемеселрден басқа несиелік құжаттмаға тігіледі. Күнделікті ... ... ... отырып, өтеу мерзімі келген міндеттемелерді
алады. Несиені бөліп өтеу ... ... ... ... ... ... сәйкес белгі қойылады. Сол жерде қарыз алушы ұсынған ... ... ... ... ... кез ... несиені
ұсынуда талап етілетін негізгі құжаттардың болуы жеткілікті. ... ... ... қарыз алушы қол қойған, несиені пайдалану мақсаты көрсетілген және
баланстық құны белгіленген, несиені ... ... ету үшін ... ... ... ... өтініш;
– егер ол заңды ... ... ... ... ... ... көшірмесі;
– қарыз алушы атынан несиелік шартқа қол ... ... ... ... ... ... ... түпнұсқасы;
– клиенттің қаржылық жағдайын ... ... ... егер клиент жеке тұлға болса, оның меншігіндегі активтер ... ... ... ... ... ... анықтама;
– несиенің пайдалану мақсатын растайтын құжат (4-қосымша)
– заңды тұлғаның бизнес жоспары;
... беру ... ... және бюджеттік емес қорларға салық және
аударымдар бойынша қарыздың жоқтығын растайтын ... ... ... банктерді ашқан банктік шот туралы мәліметтер.
Егер ұсынылған несие жылжымайтын мүлік түрінде кепілмен қамтамасыз
етілсе, онда ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тіркеуден өткен ипотека және кепіл шартының ... ... ... ... ... нарықтық құнын бекітетін және дәлелдейтін
бағалау құжаты;
– егер несие осы мүлікті алу үшін берілсе, онда ... ... ... ... бекітетін құжат.
Несиелік құжаттамаға жылжымалы мүлік кепілінің нысанында ... ... ... ... ету ... ... ... кепіл
шарты, кепіл заты туралы ақпарат және ... ... ... ... ... ... алушының несиелік қабілетін талдау кезеңі.
Қарыз алушының несиелік қабілеті – қарыз алушының алған несиесі бойынша
қарызды ... және ... ... ... қабілетін бағалаумен
сипатталады. Несиені қайтара алмау тәуекелі көптеген факторлардың әсерінен
болуы мүмкін, сондықтан да ... ... банк ... ... ... ... ... оның несиелік қабілетін талдайды.Бұл көрсеткіш осы
мекеменің өтімділігіне ықпал ... ... ... және ... ... ... ... несиелеудің басты ерекшелігі бойынша несие беретін банк ... ... ... ... ... кейін, несиелік шарт жасасу
үшін несиелеу субьектісімен қатынасқа ... ... ... ... өзара міндеттемелерін және жауапкершілігін анықтайды. Онда мыналар
көрсетіледі:
– несиелеу мақсаты және обьектісі;
– несиенің мөлшері;
– несиені беру ... және ... ... несиені қамтамасыз ету формасы;
– несие үшін төленетін ... ... ... ... және клиенттің қаржылық ... ... ... алушының беретін құжаттарының тізімі;
– несиелеу процесіндегі несие беретін мекеменің ... ... ... ... ... ... ... орны ерекше. Кепіл туралы шарт кепіл ... ... ... ... ... ... ... да мүліктер және мүліктік
құқықтар жатады.
Материалдық-заттық мазмұнына қарай кепіл ... ... ... ... мүліктерінің кепілі:
– тауарлы-материалдық құндылықтар кепілі:
а) шикізаттар, материалдар, жартылай өнімдер кепілі;
ә) тауарлар және дайын өнімдер ... ... ... ... валюталар), алтыннан жасалған бұйымдар
кепілі;
в) басқа да тауарлы-материалдық құндылықтар кепілі;
– бағалы қағаздар (вексельдер) кепілі;
– жылжымайтын ... ... ... Мүліктік құқықтар кепілі:
– Жалгерлік құқық кепілі;
– Авторлық құқықө кепілі;
... ... ... ... келісімшартта мынадай мәселелер қарастырылады.
– келісімшарт жасаушы тараптар туралы мәліметтер;
– келісімшарт ... ... ... ... мен ... ... ұстаушының құқытары мен міндеттері;
– талап ету құқықтары;
– кепілге қойған мүлікті ... ... ... ... ... ... ... мүліктің бұзылуына байланысты тәуекел жағдайлары мен
кепіл затын ауыстыру;
– тараптырдың жауапкершіліктері;
– ерекше шарттар;
– дауларды ... ... ... ... ... ... ... заңды мекен-жайы мен өзге де
мәліметтері.
IV кезең. Несие беру кезеңі. Бұл кезең ағымдық шот ашу, ... ... ... ... құжаттар толтырылуы мүмкін), несиені беру
тәсілін анықтайтын несиелеуді ұйымдастыру және ... ... ... ... әр ... ... ... болады. Біріншісі
– несие клиенттің шотына толығымен аударылып, қажет болған жағдайларда
жұмсалынады. Екіншісі – ... алу ... ... ... ... туындауына байланысты біртіндеп іске асады. Үшінші – белгілі
бір соманы алуға клиенттің құқығы бола отырып, ол оны ... бас ... ... ... төлегісі келмейді).
Несиенің мөлшері оны беру барысында несиелеу ережелеріне сәйкес
анықталады.
V кезең. Несиені ... және оған ... ... бақылау жасау –
несиелік операцияның маңызды кезеңі. Несиелер ... ... ... ... ... ... және олардың төлем ... ... ... берілуі сияқты несиені қайтарудың бірегей жасалған үлгісі. Іс
жүзінде несиені қайтарудың ... ... ... болады:
1) мерзімді міндеттемелер негізінде эпизодтық қайтару;
2) меншікті қаражаттардың жинақталуының және несиеге деген есеп ... ... азаю ... ... ... алдын ала белгіленген сома негізінде жүйелі түрде қайтару;
4) түскен түсімді бірден несиелік қарызды жабуға есептеу;
5) несиенің қайтарылу мерзімін созу;
6) ... ... ... ... ... ... шотына аудару;
7) банк резерві есебінен мерзімі өткен несиелерді шегеру.
Несиелік қарызды туралы қарастырылған ... бұл ... ... ... ... ... ... толық қайтару;
2) несиені жартылай қайтару.
Қайтару жиілігіне қарай:
1) несиені бірден қайтару;
2) несиені бөліп-бөліп қайтару;
Қайтарудың ... ... ... ... несиені жүйелі түрде қайтару;
2) несиені эпизодтық қайтару.
Қайтару мерзімдеріне қарай:
1) несиені мерзімді қайтару;
2) несиенің ... ... ... ... ... өткізіп барып қайтару;
4) несиені мерзімнен бұрын қайтару.
Қайтару көздеріне қарай:
1) клиенттің меншікті қаражаттары;
2) жаңа ... ... ... ... ... шегеру;
4) басқа кәсіпорын шотынан түскен қаражаттар;
5) бюджеттік түсім және т.б.
Несиенің қайтарылуын арнайы құжат арқылы жасауға да, ... ... ... қайтарылуын негіздейтін құжаттарға: клиенттің ... ... ... ... ... үкімі, соттың бұйрықтары жатады.
Клиенттің өзінің шотынан ... ... ... туралы берген үкімі
жазбаша да және ауызша да ... ... ... қағазсыз, яғни
байланыс каналдары арқылы да ... ... ... ... ... үшін банкте несиелер бойынша
мерзімді міндеттемелердің картотекасын жүргізеді. Серіктестік ... ... ... ... ... қарай отырып, қарыз
алушының есеп айырысу шотынан қаражаттарды шегеруге үкім-ордерін береді.
Жартылай қайтаруға ... ... ... ... ... ... келесі бетіне тиісті белгілерін жасайды. Егер де ... ... шоты ... ... ... ... несие бойынша қарызды
және сыйақыны қайтару қарыз ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушының уақытша қаржылық
қиындықтарға кезігуіне байланысты банк қайтару мерзімін кейінге ... етуі ... ... бұл ... ... ... ... несиелік кілісімшарттың орындалуына, қарыз алушының алған ... және оны ... ... бақылау жасайды. Осы мақсатта қарыз
алушының шаруашылық қызметіне, оның қаржылық жағдайына ... ... ... ... ... ... және есеп айырысу ... ... ... ... ... Осы жерде қарыз
алушыдан алған барлық қаржы ... ... мен ... да ақпараттар,
сондай-ақ басқа да көздер пайдаланылады. Әрбір несие ... ... ... ... ісін ... ... ... келісімшартқа байланысты өз міндеттемелерін орындамаған қарыз
алушыларға қатысты банк қарыз алушыға әрі қарай ... ... ... ... ... ... қарастырылғандай беруді тоқтатуға құқы
бар. Қарыз алушы несиелік келісімнің шарттарын жүйелі түрде ... банк ... ... ... ... талап етуге құқылы.
Несиелеу процесіне жасалатын бақылау банктің несиелік портфелін мерзімді
түрде тексеріп отырумен де толықтырылады. Өйткені серіктестіктің ... оның ... көзі және ... операцияларды жүргізу барысындағы
тәуекел көзі болып табылады.
Несие бөлу туралы несиелік комитеттің шешімі негізінде несие бөлімі ... ... ... ... мен ... ... ... Несиелік
бөлім қажетті қолдарды жинап, оны мөрімен куәландырады.
Несиелік келісім, кепіл келісімі және ... да ... ... ... ... ... ... тізімге алу үшін немесе
ҚРҰБ талаптарына сай ... ... ... ... ... ... ... ету бойынша басқа құжаттарды рәсімдеу үшін заң
бөліміне ... ... ... ... негізделген несиенің
қайтарымдылығын қамтамасыз ету құжаты бойынша несие ... ... ... туралы өкім береді. Яғни оған банк басқармасы төрағасының
және несие ... ... қолы ... ... ... тұлғалар үшін
мерзімдік міндеттемелер рәсімделуі ... ... ... несиені
жоғарыда көрсетілген үкім негізінде аударады және мерзімді ... ... мен ... ... тапсырма сай екенін тексеру үшін ... ... ... ... ... ... төлем тапсырмасы
керек.
Клиенттердің несиелік шотын ашу және жабу ішкі ... ... ... ... ... ... ... немесе бөлшектеп беріледі:
– несиелік немесе арнайы несиелік шоттан бенефициар төлем құжаттарын
төлеу;
– бенефициар ... ... ... ... төленеді (төлем тек
бағалы заттарды тиеуге болады деген шартқа сәйкес құжатты ... ... ... ... қою ... ... ... аккредитив шотына қаражатты
аудару;
– қарыз алушының есеп айырысу шотына несие сомасын аудару;
– қарыз алушыға қолма-қол ақша беру;
– қарыз ... ... ... ... ... ... ... басқа да жолдармен.
Банктегі несиелеу механизмі және несиелік жұмысты ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ашқан
несиелік шотта әрбір несиелу обьектісі бойынша қарыз есебі жүргізіледі.
Бөлек баланстық ... бір ... ... ұзақ мерзімді және қысқа
мерзімді несие есебі жүргізіледі. Несиелік шоттың дебеті бойынша ... ... ал ... ... оны өтеу ... ... шоттың
режимі шартта анықталады: берілген несие қарыз алушының есеп айырысу шотына
аударылуы ... ... ... шот ашу ... ... ... Бұл
шотта бір жағынан түсімдер, екінші жағынан ... және ... ... пен ... сальдо көрсетіледі. Контокоррент өз кезегінде
клиенттің банктегі несиелік есеп айырысу ... ... ... ... шот ... банк ... қарыз алушы үшін контоккорренттік
несие көлемін шектейтін лимит белгілейді
«Альянс ... ... ... берген кезде мынадай корреспондеттік
шоттар құрылады:
Дт 1411, 1417, «Клиенттерге берілген қысқа мерзімді және ұақ ... 1001 ... ... ... «Клиенттердің ағымдағы есепшоттары»
Мерзімді міндеттмелер бір мерзімде баланстан тыс шотқа келіп түседі –
«Әр ... ... және ... (7339). ... бане ... көрсететін
клиенттрег несие беру кезінде мынадай бухгалтерлік жазу ... 1411 ... ... ... ... қарыздар»
1417 «Клиенттерге берілген ұзақ мерзімді қарыздар»
Кт 1050 «Банктің кореспондеттік есепшоттары».
Клиенттерге шетел валютасымен ... ... ... ... ... 1411,1417 «Клиенттерге берілген қысқа және ұзақ мерзімді қарыздар»
Кт 1858 «Банктің ... ... ... валюталық қысқа позициясы»
2858 «Банктің шетел валютасы бойынша валюталық ұзақ позициясы».
Сонымен бір ... ... 1859 ... ... ... ... ... құны (валютаның
ұзақ позициясының)»
2859 «Шетел валютасының теңгемен көрсетілген қарсы құны (валюталық
қысқа позициясының)»
Кт 1001 «Кассадғы қолма-қол ақша»
2203 ... ... ... « ... ... есепшоттары».
Несиені қайтару кезінде өткізбелер керісінше жасалады. Теңгелей ... ... ... 1001 ... ... ақша»
2203 « Клиенттердің ағымдағы есепшоттары»
1050 « Банктің корреспондеттік есепшоттары»
Кт 1411 «Клиенттерге берілген қысқа мерзімді қарыздар»
1417 «Клиенттерге ... ұзақ ... ... ... ... несиені қайтарғанда:
Дт 1001 «Кассадғы қолма-қол ақша»
2203 «Клиенттердің ағымдағы есепшоттары»
1050 « Банктің ... ... 2858 ... ... ... ... ... ұзақ позициясы».
Бір уақытта теңгемен берілген:
Дт 1859 «Шетел валютасының теңгемен көрсетілген қарсы құны ... ... ... ... теңгемен көрсетілген қарсы құны (валюталық
қысқа позициясының)»
Кт 1411 ... ... ... ... ... ... берілген ұзақ мерзімді қарыздар».
Клиент қарыздың негізгі сомасын негізгі сомасын қайтармаған кезде, ол
кешіктірілген қарыз деп ... 1424 ... ... ... ... ... өткен берешегі»
Кт 1411 «Клиенттерге берілген қысқа мерзімді қарыздар»
1417 «Клиенттерге берілген ұзақ мерзімді қарыздар».
Болашақта клиент кешіктірілген қарыздарын төлеген кезде:
Дт 1001 ... ... ... ... ... ... « Банктің корреспондеттік есепшоттары»
Кт 1424 «Банк қарыздары бойынша клиенттердің мерзімі өткен берешегі».
Егер клиенттің қаржылық жағдайы үмітсіз деп ... онда банк ... ... ... 1427 «банк қарыздары бойынша клиенттердің оқшауланған берешегі»
Кт 1424 «Банк қарыздары бойынша клиенттердің мерзімі өткен берешегі».
Тосқауыл қойылған қарыз бойынша ... ... ... ... ... ... ... кезде:
Дт 1001 «Кассадғы қолма-қол ақша»
2203 «Клиенттердің ағымдағы есепшоттары»
1050 « Банктің ... ... 1424 ... ... ... ... ... өткен берешегі».
2.2.Несие бойынша пайыздарды есептеу және алу есебі
Несиелеу принципінің бірі – төлемділігі ... ... яғни ... пайдаланғаны үшін белгіленген пайызын төлуі керек. Осы үлгіде несие
ұсына отырып барлық несие беретін мекемелер, банктер делдалдық қызметі үшін
өтемақы ... ... ... банк ... ... түрі ... қаражат
тарту және басқаларға несие беру болып ... Бұл ... ... ... ... ... қаражаттың пайыздық мөлшерлемесі мекеменің
өзіне берген несиеге қарағанда едәуір төмен.
Яғни, несиелеу процесі кезінде қарыз ... ... ... ... ... оны қайтару барысында бастапқы сомадан өскен соманы қайтарады.
Іс жүзінде ... ... ... үшін ... сыйақы (пайыз)
түрінде беріледі.
Несиеге қойылатын сыйақы мөлшерлемесін несиенің бағасы деп атайды. Еркін
реттелетін нарық жүйесі ... ... үшін ... ... ... ... пен ... негізінде қалыптасады.
Қазіргі несие беретін банктердің несие үшін ... ... ... ... ... ... жатады:
– ҰБ саясатының реттеу бағыты. Бізде ҰБ пайыздық саясатты анықтауға
араласпайды, несие үшін ... ... ... немесе
жоғарылату, ынталандыру, міндетті резерв нормасын, қайта қаржыландыру
мөлшерлемесін икемдеу жолдарымен анықтайды;
– банкаралық несие бойынша орташа сыйақы ... өз ... ... ... ... төлейтін орташа сыйақы
мөлшерлемесі;
– банктің несиелік ресурсатырының құрылымы тартылған (қаражаттар үлесі
қаншалықты жоғары болса, несие бағасы ... ... ... ... ... деген сұраныс пен ұсыныстың қатынасы. Қандай да ... ... ... ... ұсынысынан жоғары болады ... ... аз ... ... бағасы да арзан болады);
– берілетін несиенің көлемі мен мерзімі ( несиенің көлемі ... ... ... ... онда ... мөлшерлеме де жоғары болады);
– несиелік капиталдың өзіндік құны ... ... ... ... қымбатқа түседі);
– қарыз алушының несие қабілеттілігі. Несие беретін банк ... ... ... ... сенімді болса пайыздық мөлшерлемені төмен
белгілейді және керісінше, егер қарыз ... ... ... ... ... ... белгілейді;
– қамтамасыз ету сипаттамасы (кепілдік сенімділігі, кепілге қойылған
мүліктің өтімділік дәрежесі;
– еліміздегі ақша айналысының тұрақтылығы ... ... ... ... ... ... несие үшін төленетін сыйақы да жоғары болуы
тиіс, себебі, ... ... ... ... ... ... ... артады)
– несиенің мақсаты.
Несиенің пайыздық мөлшерлемесі деңгейіне әсер ететін тағы да бір ... – сол ... ... ... ... ... ... капиталы
жеткілікті мөлшерде қалыптаспаған банкте табыстық деңгейі жоғары емес және
күтілмеген жағдайлар ... ... ... ... ... пайыздық саясат ұстанғаннан басқа әрекет ете алмайды. Несиенің
пайыздық мөлшерлемесі де инфляцияның өсуіне ... ... ... мысал
ретінде мына фактіні айтуға болады: 1993-94 жылдары инфляцияның өсу ... ... ... ... ... несиені 360 жылдық
пайызбен берген.
Жоғарыда айтылғандардан мынадай қорытынды айтуға болады: несие пайызының
жоғары шегін нарықтық жағдай анықтайды, ал ... шегі ... ... ... ... ... беру кезінде тұрақты немесе қалқымалы пайыз бекітілуі ... ... ... ... ... ету ... ... Қалқымалы
пайыз банктің қалауы бойынша несиелік шарт әрекет ету ... ... ... есепшот бойынша пайызды аудару және олардың көрсетілу
тәртібі ҚРҰБ бекіткен банктік мекемелерде ... ... ... ... және олардың көрсетілуі туралы ... ... Бұл ... ... ... ... бойынша пайызды аудару
үшін, әр есепшот үлесіне: обьектілер, несиені пайдалану мерзімі ... ... ... дербес шот ашылады.
Несиелік комитетінің шешімі бойынша пайыздық ... ... ... ... ... мерзімдері және төлету тәртібі анықталады.
Бұл шешімді мекеменің төрағысы бекітеді.
Сонымен қатар, пайыз мөлшерлемесіне обьективтік және ... ... ... ... да әсер ... Шын ... заңды және жеке
тұлғалардан тартатын несиелік ресурстар қаншалықты қымбатқа түссе, соғұрлым
несиенің бағасы жоғары келеді.
Тәжірибеде несие бойынша жай және ... ... ... ... сыйақыны есептеу формуласы мынадай түрде беріледі:
і х Р х n
І = ... х ...... ...... ... – сыйақы есептелетін кезеңдегі күндер саны;
І – несиенің ... ... ... жай ... сомасы.
Несие бойынша есептелетін күрделі сыйақыны есептеу формуласы мынадай:
і
І = Р х [ (1+ ) n – 1 ] ...... ...... ... ... – несиенің барлық мерзіміне есетейтін сыйақы сомасы;
n – аймен ... ... ... де ... ... ... қарыз қалдығының бір бөлігі мерзімі
өткен несиелер шотына жатқызылса, онда ... ... ... ... есептеу мынадай формулаға байланысты жүргізіледі:
іg ... = Р х [ (1+ ) t¹ – ( 1+ ... ... ...... ... ... ... ... сыйақы сомасы;
G – мерзімі өткен қарыз сомасы;
Ig – мерзімі өткен қарыз ... ... ... (айып-пұл);
t¹ – несие бергеннен бастап мерзімі өткен қарызға ... ... ... ... ... ... – несие бергеннен бастап мерзімі өткен қарыз пайда ... ... ... мөлшері оны төлеу мерзімі және тәртібі, сондай-ақ оларды
іздестіру механизмі несиелік ... ... ... ай ... ... және т.б. есептелуі және қайтару кестесіне сәйкес іздестірілуі
мүмкін.
Пайызды есептеу ... ... ... ... ... саны – 30, ... 360 ... алынады.
Несиелік келісімшартта қарастырылған мерзімде және мөлшерде пайыздыр
аударылады, бұндай жағдайда пайыздарды аванспен ... және ... ... ... ... кезде дербес шотты бір банктен басқа банкке
бергенде, пайыздар шоттың дәл ... ... ... Шот ... одан алынатын қалған соманың ... ... ... иесіне
тиімді етіп одан пайыздық мөлшерлемесін алады. Алынған пайыздық мөлшерлеме
банктің сол мезгіліндегі пайдасы деп ... ... ... ... және ... үшін келесідей бухгалтерлік өткізбелер жасалады.
Егер несие теңге түрінде берілсе, пайыздық аударымдар бойынша:
Дт 1740 «Клиенттреге берілген ... және ... ... ... ... 4411, 4417 «Клиенттерге берілген қысқа, ұзақ мерзімді ... ... ... ... кірістер».
Егер несие шетел валютасымен берілген жағдайда, пайыздық аудару бойынша:
Дт 1740 ... ... ... және қаржы лизингі бойынша
есептелген кірістер»
Кт 1858 «Банктің шетел валютасы бойынша ... ... ... ... ... валютасы бойынша валюталық ұзақ позициясы».
Бір уақытта теңге ... 1859 ... ... теңгемен көрсетілген қарсы құны (валютаның
ұзақ позициясының)»
2859 «Шетел ... ... ... ... құны ... позициясының)»
Кт 4411, 4417 «Клиенттерге берілген қысқа, ұзақ мерзімді қарыздар
бойынша сыйақы алуға ... ... ... ... ... 1001 «Кассадағы қолма-қол ақша»
2203 «Клиенттердің ағымдағы есепшоттары»
1050 « Банктің корреспондеттік есепшоттары»
Кт 4411, 4417 «Клиенттерге берілген ... ұзақ ... ... сыйақы алуға байланысты кірістер».
Егер келісімшартта сәйкес пайызды ай саын ... онда банк ... ... несие бойынша пайызды алған кезде:
Дт 1001 «Кассадғы қолма-қол ақша»
2203 «Клиенттердің ағымдағы ... « ... ... ... 1858 «Банктің шетел валютасы бойынша валюталық қысқа позициясы»
2858 «Банктің ... ... ... ... ұзақ ... ... теңгемен берілсе былай жазылады:
Дт 1859 «Шетел валютасының теңгемен көрсетілген қарсы құны ... ... ... ... ... көрсетілген қарсы құны (валюталық
қысқа позициясының)»
Кт 4411, 4417 «Клиенттерге берілген қысқа, ұзақ ... ... ... ... байланысты кірістер».
Кешіктірілген пайыз сомасына:
Дт 1741 «Клиенттерге берілген қарыздар және қаржы лизингі бойынша
мерзімі ... ... 1740 ... ... ... және қаржы лизингі бойынша
есептелген кірістер».
Клиенттердің кешіктірілген қарыздары бойынша аудару ... 1741 ... ... ... және ... ... бойынша
мерзімі өткен сыйақы»
Кт 4424 «Банктің қарыздары бойынша клиенттердің ... ... ... ... ... ... Несие бойынша шығындар және сақтандыру операцияларының есебі
Несиелеу үрдісіндегі маңызды ...... ... ... ... бақылау жасау. Банктің кәсіпорынның қаржылық ... ... ... бір ... туған кезде жүргізіледі.
Барлық берілген несие банктің Активтер, шартты міндеттемелер мен ... ... ... құру ... 2002 ... 16 ... ... қаулысына сәйкес жіктеледі.
Банктерден берілетін несиелер ... ... ... бойынша төлемді
дұрыс орындағанына байланысты сапасы, қарыз алушының қаржылық жағдайы, ... ... ... ... ... несиенің тарихы, несиенің қамтамасыз
етілуіне және тұрақтылық, өтімділік дәрежесіне қарай ... ... ... І дәрежелі күмәнді, ІІ дәрежелі күмәнді, ІІІ дәрежелі күмәнді, IV
дәрежелі ... V ... ... ... ...... мерзімі жетпеген және оның сапасы күдік
тудырмайтын несие. Бұл ... ... ... қалу ... ... және ІІ ... күмәнді несиеге мынадай несиелер жатады: ... ... ... ... ... ... дәрежеде
қанағаттанарлықсыз көрсеткіштері бар, мысалы, дебиторлық қарыздардың,
өтімді есем тауар қорлары, дайын өнім және т.б. ... ... ... ... – негізгі қарызды немесе сыйақыны қайтару
бойынша төлемдерді тоқтатпайтын төлемдерді ... ... ... және кем ... 1 рет шарт ... ... өндіріс
құлдырауының нәтижесінде қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... өзгерістеріне байланысты, қарыз
алушыда сәйкес несиелік құжаттаманың болмауы.
IV дәрежелі күмәнді ... - 60-90 ... ... және кем дегенде 1
рет шарт мерзімін ұзарту, өндіріс құлдырауының ... ... ... ... ... ... қаражаттарының жүйелі жетіспеушілігі. Кем
дегенде бір жыл мерзімге ... ... ... қарыз алушы зиян
шеккен, бірақ оның қызметін тоқтатуға әсері жоқ форс-мажорлық ... ... ... ... және кепіл бойынша мерзімі өтіп ... ... ... ... ... негіздердің бірі болса, онда несие үмітсіз болып табылады:
– негізгі қарызды немесе сыйақыны қайтару бойынша төлемнің 90 ... ... ... қарыз алушыны банкрот деп жариялағанда;
– кем дегенде 1 жыл мерзімде сауықтыру шаралары жаряланғанда;
– форс-мажорлық, қарыз ... ... ... ... және ... әрі ... ... мүмкіндік бермейтін басқа да жағдайлар.
Төменде кестеде көрсетілген өлшемдер бойынша несие жоғарыда ... ... ... ... орын алады. Банк тәуекелін төмендету үшін
берілген несиені ... ... ... ... жатқызу керек. Мәжбүрлі шығындар
көлемін есептеу үшін несиенің жіктелуі және олар бойынша ... ... ... ... ... және жеке ... ұсынылатын несиелер жіктемесі және ... ... олар ... ... ... ... ... -4)
|Жіктемеге |Негізгі|Соның ішінде |Ережеге |Нақты |Соның ішінде|Қам|
|сәйкес ... ... ... ... |там|
|тобы |ң ... ... ... ... |асы|
| ... ... ... |з |
| ... ... ... ... |несиелер |ету|
| | ... ... ... ... | |) ... ... | |құрылған |ы |
| | ... ... ... | ... | |
| | | | | ... | |
| | | | | ... | |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 ... Стандартты | | |0 | | | ... ... | | | | | | ... І дәрежелі | | |5 | | | ... – | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ІІ ... | | |10 | | | ... – | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... төлемді | | | | | | ... ... | | | | | | ... ІІІ ... | |20 | | | ... – | | | | | | ... ... | | | | | | ... уақтылы | | | | | | ... ... | | | | | ... IV ... | | |25 | | | ... – | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... V ... | | |50 | | | ... | | | | | | ... Үмітсіз. | | |100 | | | ... | | | | | | ... банк ... ... ... қоржынын бақылауды жүзеге
асырады, оның сапасын талдайды және ... ... үшін ... Келесі несие беруде өздерінің есептеулерін ... ... ... ... ... ... ... бойынша орындамаған
жағдайда кепіл мүлкін сату есебінен шығындарын ... ... ... ... ... ... немесе сотсыз, мәжбүрлі сауда арқылы ҚР Президентінің
«Жылжымайтын ... ... ... ... 27-36-баптары бойынша
жүргізіледі.
Алғашқы сауда Жылжымайтын мүлік орталығы немесе банктің ... ... ... ... ... ... ... Сауда ең шекті ұсынылған бағамен жүргізіледі. Егер ... баға ... ... банктің сараптама комиссиясы екінші сауда
жүргізу үшін бастапқы бағасын түсіруге құқылы. Екінші ... ... ... ... ... кеткен шығындары, мерзімдік айыппұл,
несиені пайдаланғаны үшін сыйақы, несиелік қарыздар ... ... ... баға ... ала ... ... ... ең жоғарғы баға берген
жалғыз қатысушы қалғанша өседі. Кепілге ... ... ... ... комиссиясы тартымсыздық коэффициентін төмендетуді қолдануы
мүмкін.
Нарықтық сұранысты ... ... ... ... ... ... ... құру кезінде келесі корреспондеттік шоттар құрылады:
Дт 5455 ... ... ... және ... ... ... арнайы
резервтерге (мәжбүрлі шығындар) ақша бөлу»
Кт 1465 ... ... ... ... ... ... ... резервтер мәжбүрлі шығындар».
Анықталған мерзімнен кейін оқшауланған қарызын өтемесе, ол ... ... ... 1465 «банктің несиелік қызметіне байланысты шығындарды ... ... ... ... ... 1427 «Банк қарыздары бойынша клиенттердің оқшауланған берешегі».
Бір ... «Әр ... ... және құжаттар» баланстан тыс шоттан
мернзімді ... ... және ... тыс ... ... ... ... Осы шотта қарыз 5 жыл аралығында ескеріледі.
Осы қарыз мерзімі өткеннен кейін «Шығынға ... ... ... ... ... ...... беруде есептелетін
сақтандыру компаниясының комиссиясын есептегендегі сомма. Берілетін сомма
берілген несие сомасына ... ... = ... ... ... + ... Х күн ... есептелетін пайыз. Сақтандыру ... ... ... 2% ... ... ... транш берілгеннен кейін 150 күнтізбелік
күн өткен соң беріледі. Егер несие жоспарлы төлемнің ... ... ... күн өтіп ... болса, онда ол осы сақтандыру компаниясына ... ... ... ... ... ... қолданылатын несиені
пайдаланудағы пайыздарды есептеу үшін күнтізбелік күндер ... – 150 ... ... ... өтіп ... ... ... несиені
пайдалану пайызы У күнге қоса есептеледі. (таблица-5)
Мысалы : У ... ... беру ... ... ... мерзімі
|Жоспарлы төлем|Күні |Ай ... ... |У күні ... | ... ... ... | |
| | | ... әкелген | |
| | | ... өтіп | |
| | | ... | |
|1 ... |13800 |х |150 |
|2 ... |13800 | | |
|3 ... |13800 | | |
|4 ... |13800 | | |
|5 ... |13800 | | |
|6 ... |13800 | | |
|7 ... |13800 | | |
|8 ... |13800 | | ... өтіп ... ... 120 күнтізбелік күнге беріледі. Егер ... ... ... бері ... мерзімі өтіп кеткен төлем күні
екінші жоспарлы төлем мерзіміне тең немесе артық болса. (таблица-6)
Несиені беру күні: 05.01.2007
Жоспарлы төлем ... ... |Ай ... ... |У күні ... | ... ... |компаниясына | |
| | | ... ... | |
| | | ... өтіп | |
| | | ... | |
|1 ... |13800 | | |
|2 ... |13800 |х |120 |
|3 ... |13800 | | |
|4 ... |13800 | | |
|5 ... |13800 | | |
|6 ... |13800 | | |
|7 ... |13800 | | |
|8 ... |13800 | | |
| | | | | ... ... ... өтіп кеткен міндеттмені толық өтесе, онда У күн келесі
мерзімі өтіп кету ... ... ... ... ... ... төлемді жартылай өтеу У күніне сақтандыру жағдайы болуына әсер
етпейді.
Егер несиенің біту ... У ... аз ... онда ... ... ... Бұл жағдайда несие бойынша пайыздар несиенің біту
күніне ... беру ... ... ... мерзімі
|Жоспарлы төлем|Күні |Ай ... ... |У күні ... | ... ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... өтіп | |
| | | ... | |
|1 ... |13800 | | |
|2 ... |13800 | | |
|3 ... |13800 | | |
|4 ... |13800 | | |
|5 ... |13800 |х |120 |
|6 ... |13800 | | |
|7 ... |13800 | | |
|8 ... |13800 | | ... У ... жабу ... ... ... ... ... қарыздың қалдығы;
– негізгі қарыздың мерзімі өтуі;
– пайыздардың мерзімі өтуі;
– есептелген пайыздар
сақтандыру ... ... ... ... апарылып, сақтандыру
компаниясының құралдарымен жабылуын күтеді.
Бұл жағдайда сақтандыру компаниясына өтетін сомма мөлшері сақтандыру
соммасынан көп ... ... Егер ... ... ... міндеттме
сомасы сақтандыру соммасынан көп ... онда ... ... ... Берілетін міндеттемелер соммасы есептелген пайыздар немесе/және
мерзімі өтіп кеткен пайыздар есебінен азаяды.
Сақтандыру соммасын және ... ... ... ... ... 100 000,00
Жылдық несие пайызы 15%
Сақтандыру соммасы:
150 күнге есептелген пайыз: 100 000 * 15% *150 / 365 = 6165 ... ... = 100 000 + 6165 = 106 165 ... ... ... ... ... мен ақпараттық көздері
Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... өте зор. Бұл ... ... ие ... сондай-ақ
олардың меншік иелері, жұмысшылар, коммерциялық серіктестіктер және басқа
да контрагенттер алдында өзінің ... ... үшін ... ... ... экономика жағдайында жұмыс істеуші ... ... ... ... мақсаты (міндеті) келесілер болып табылады:
– қаржылық жағдайға баға беру және оның есеп беру ... ... мен ... ... ... ... ... оларды
таратудағы рационалды және пайдаланудағы тиімділікті зерттеу;
– айналым капиталының көлемін, оның өсуін ... және ... ... анықтау;
– қаржы –есептік және несие ережесін сақтау;
– кәсіпорын активтері және оның ... ... ... ... ... ... есебі, оның ішінде дебиторлық борыш
және қорлар есебі;
... ... ... ... тұрақтылығының және
төлеу қабілеттілігінің көрсеткіштерін анықтау;
– кәсіпорын табыстылығын ... ... ... салыстырмалы көрсеткіштерін, сондай-ақ олардың
деңгейінің өзгеруіне әсер ... ... ... ... ... іскерлік белсенділігін анықтау;
– кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын ұзақ және ... ... яғни оның ... ... ... қаржылық қызметі – бұл оның осы қызмет нәтижесінде меншікті
және тартылған капиталдың көлемі мен ... ... ... ... ... Ол ... ресурстарының жүйелі түрде түсуі мен тиімді
пайдалануына, есеп және ... ... ... ... және ... ... арақытаныстың рационалдылығына, ... ... ... етуі ... қаржылық тұрақтылыққа қол
жеткізуге бағытталуы тиіс. Кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... байланыс пен өзара тәуелділік бар.
Осылайша қаржылық қызметінің жетістігі, ... оның ... ... ... Кәсіпорынның өзі алатын төлемдерді және ақша
қаражаттарын алуы оның өнімді сатуына, ... ала ... ... ... өнім ... қажетті деңгейге сәйкестігіне және оны бір
қалыпты өндіруге және төлеуге байланысты ... ... ... ... кәсіпорын өзінің жұмысына, қызметіне
талдауды міндетті түрде жасайды. Осылайша, банк мекемелері де өзі ... ... ... олардың дұрыс орындалуын қадағалайды.
Сонымен қоса осы жүргізілген ... ... ... ... ... басты табыс көзі – несие операцияларын жүргізуден
құралады. Сол себепті де несие операцияларын ... ... ... ақпарат көздері мыналар болып табылады:
– баланс;
– ақша қозғалысы туралы есеп;
– табыс және шығыс туралы есеп;
... ... ... ... ... ... коэффициенті;
– мерзімді өтімділік коэффициенті;
– активтер рентабельділігі;
– ұзақ мерзімді ... ... ... тұтқасы коэффициенті;
– тіркемелі активтерді өтеу коэффициенті;
– қарызға қызмет ету коэффициенті;
– қор ... ... ... ... ... ... талданатын кезеңдегі клиенттің валюталық шоты, есеп айырысу шотындағы
ақша қаражатының қозғалысы;
– өнімнің өзіндік ... ... ... және ... капиталдардың орналасуы.
Ақша қаражаты қозғалысының негізі қарыз алушының ақша ... ... ... ... ... ... есепке ала отырып
жоспарлаудың сапасы бағаланады. Осындай ... ... ... ... ... ... айналуы мүмкін.
Өзіндік құн бөлімінде жүкқұжат шығындарын талдау өте ... ... ... бөлімшелер мен өнім түрлері арасында бөлудің түрлі
тәсілдері, тауарлардың әр ... ... мен ... ... ... ... ... және тұрақты –шартты болып бөлінуі қағидалы
мәнге ие. Көрсетілген шығындардың өнімнің ... ... әр ... ... алушының оңтайлы нарықтық стратегиясының өзгешелігін
анықтайды. Мысалы, тұрақты ... ... үлес ... жоғары қарыз
алушы салыстырмалы түрде тұрақты-шартты шығындарының үлес салмағы төмен
қарыз алушыдан гөрі өзіндік құны ... ... ... өзгеруіне
неғұрлым сезімтал болып келеді. Ал тұрақты- ... ... ... ... ... ... ... өнім бағасының өзеруіне сезімтал.
Нарықтық қатынастың қалыптасуы ... ... ... ... ішкі (басқару) және сыртқы (қаржылық талдау) ... деп ... ... ... мен оынң қаржылық жағдайы және есепті ... ... ... ... үшін ... ... мен
бюллетендерде, арнайы анықтамаларда басылып шығатын басылымдарда ... ... ... ... ... ... есепте субьектінің
шаруашылық қызметін динамикада бейнелеп көрсетуге, даму бағыты мен оның
алдыңғы кезеңдегі ... ... ... ... ... ... жариялайды.
Ал басқару талдауды жүргізген кезде, кәсіпорын өзі шығаратын өнім,
қызмет түрлерінің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... мөлшерден тыс шығарылып, ... ... ... ... ... ... басқа тұлғалар
үшін жабық есеп болып табылады.
Несие операцияларын талдағанда – мынадай әдістерді қолдануға болады:
1. Көлденең ... – есеп ... ... ... ... ... Ол өткен кезеңдегімен салыстырғандағы бухгалтерлік есептің
түрлі баптарының абсолютті және салыстырмалы ауытқуларын ... ... ... ... операцияларынан түскен табысты, оның
жалпы көлемін өткен кезеңдегі ... ... ... ... - ... есеп позициясының жалпы нәтижеге тигізетін
әсерін айқындай отырып, қорытынды қаржылық көрсеткіштердің құрылымын
анықтау. Ол ... ... ... оның ... ... қорытынды
көрсеткіштегі жеке баптардың үлес салмағын анықтауға мүмкіндік
береді. Мысалы, кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... – барлық көрсеткіштер 100% деп алынатын базичтік жыл
деңгейінен, бірқатар ... ... ... ауытқуын
есептеуге негізделеді.
4. Коэффициенттер – салыстырмалы шамалар болып табылады, оларды есептеу
кезінде шамалардың ... ... ... ... ал ... ... ... көрсетеді. Қаржылық коэффициенттерді есептеу
баланстың жеке ... ... ... ... байланыстарға
негізделген.
Осы талдау әдістерін жүргізу арқылы банктің ... ... оның даму ... баланстағы және қаржылық ... ... ... ... ... ... ... Банк» салалар бойынша құрылымдық сапасын жақсарту ... ... ... ... аймақтардың бөлінуіне сәйкес салақы бағытта
және инфрақұрылымдық ... ... және сала ... ... шығарылған.
Бантің жаңа қарыз алушылары 2006 жылдың соңына қарай мынадай салаларды
құрады: тұтыну ( несиелік ... 28% ), ... ... (19% ), ... (18% ) және ... (11% ) ... ... құрылым бойынша 2004 жылмен салыстырғанда өзгерістер болды:
тұтынушылық несие көлемі 11 % және ... ... -5% , ... -4% ... табыс және төлем қабілеттілігін ескере отырып Банк бөлшек
несиелеудің болашағы мол нарық деп ... ... ... жүйесін
дамытпақ. Бөлшек нарық қаржыландыру көзі ... да, ... ... ... және ... ... ... ұлғайту мақсатында да
сенімді. Банктің бөлшек ... ... ... ... және ірі жеке клиенттерде тәекелділіктің
деңгейін төмендетуге байланысты.
2006 жыл ... Банк жеке ... ... 5 есе ұлғайтты және жыл
соңында бөлшек несиелеу портфелі 50 млрд ... ... ... жалпы
несиелеу көлемінде жеке тұлғалардың несие үлесі жыл басында 18 % ... 27 % ... ... несиелеу көлемі Банктің несиелеу нарығында
үлкен үлес тапты. Осылайша Банкте 2006 жылдың ... ... ... нарығында ең үлкен өсім үлесі 4,9 % болды. Қорытындысында бөлшек
несиелеу нарығында Банктің ... 8,3 % ... ... ... ... тұтынушылық несиелеу бағдарламасын (экспресс несиелер, шұғыл
қажеттіліктерге несиелер, автокөлік ... ... ... ... ... және кең ... өнімдер нарықта бар болуынан басқа
Банкте бөлшек несиелеу бизнесінің ... ... ... сату ... ... ... жаңа ... мен есеп айырысу бөлімдерінің
ашылуынан ... ... ... ... ... ... қаржылық
агенттіктер және т.б. қатынасы нәтижесінде болып отыр.
Банк жүйесінде үлкен бәсекелестік жағдайында «Альянс Банк» кіші ... ... ... ... ... ... 2006 ... қорытындысы
бойынша Банктің осы секторға берілген ... ... 7 млрд ... ... ... портфельде кіші және ортабизнесті несиелеудің үлесі
3,7 % құрады. Банк бұл ... ... ... үшін ... даму ... ... қоса жеке клиенттерді несиелеу жүйесі де жаңғыра түсті. Заңды
тұлғаларға несиелер 2005 ... ... ... 3 есе ... ... оның көлемі 128 млрд теңгені құрады.Банктің қарыз портфелінің 69 %
корпаративті ... ... ... Жыл ... (2006) ... сауда
кәсіпорындарына несиелер (25 %-26,9 %), транспорт (4,2 %-12,2 %) ... ... ... (23,4 %-24,5 %) ... өсті. Лизинг және факторинг
операциялар көлемі 24,5 млн теңгеден 2694 млн теңгеге дейін өсті, яғни ... ... Жеке ... ... ... ... тез өсуіне қарамастан,
оның сапасының артуы да байқалды.
Жеке клиенттер бойынша қарыз ... ... өтіп ... ... жыл ... 4,09 % ... ... 1,67 % кеміді.
Корпоративті несие портфелінің өсімі ұзақ мерзімді несиелердің ұлғаюына
әкелді. Яғни, 2004 жылдың соңында 38 %, 2005 жылдың ... 48 % ... ... ... ... 57 % болған. Бұндай ағыим инвестициялық жобаларды
қаржыландыруға қосымша ... ... ... куәландырады.
Уақыты өтіп кеткен қарыздың мониторингі бойынша ... ... ... ... ... ... ... бойынша
Банктің несиелік портфеліндегі мерзімі өтіп кеткен қарыздардың көлемі 1,8 %
пайызға азайды. Сойтіп 2006 жылдың аяғында 1,4 % құрады. ... ... ... ... ... ... портфельде
қарыз бойынша провизия деңгейін төмендетті. Сөйтіп, ол жыл ... ... % ... ... қоса ... деңгейінің төмендеуіне 2005 жылы 3,4 есе
көбейген несиелік портфельдің әсері болды.
Сонымен қатар, 2005 жылы баланс есебінен есептен шығарылған ... ... % ... 2005 жылы ... келтірілген несиелер 2004 ... 19 есе ... ал 2006 жылы ... ... 24 есе ... ... тәуекелділікті басқару жүйесінің тиімді жұмысы нәтижесінде
болып отыр.(таблица-8)
| |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... ... ... |290,3 |332,8 |38,9 |29,2 ... | | | | ... ... ... |0,92% |0,61% |0,02% |0,015% ... ... ... |44,1 |3,5 |66,8 |84 ... Банк ... ... ... ... ... ... портфелінің 10 ірі несие үлесі қолайлы деңгейде ... 2005 ... % ... бұл жыл ... ... 0,5% ... ... Банк» Қазақстандағы жеке ... ... ... ... ... ... 2006 жылдың несиелік портфелі 208 400 ... ... яғни жыл ... (2006 ж) 3,8 есе көбейді. АҚ ... ... ... жеке ... несиелеудегі үлесі 18 % өскені
байқалды. Қазақстанда берілген несиелердің 30 % осы Банктің еншісінде.
Банк жүйесіндегі ... ... ... АҚ ... ... 34 % ... ... сауда бойынша несиелер жыл басына қарағанда 2,6 есе артып,
145 000 млрд теңгенң ... ... Банк жеке ... ... ... ІІ ... ... отыр.
3.3 Несие қабілеттілігі және тиімділігі көрсеткіштеріне талдау жүргізу
Қарыз алушының несие қабілеттілігін талдау өткен кезеңдегі статистикалық
және бухгалтерлік есебі, несие пайдалану ... оның ... ... ... ... мәліметтер негізінде жүргізіледі.
Қарыз алушының несиелік қабілеті – бұл қарыз алушының өзінің қарыздық
міндеттемелері ... ... және ... есеп ... ... Қарыз
алушының қаржылық жағдайы жақсы болса, ол ... ... ... ... ... алушының несиелік қабілетін талдау шектеулі және кең ... ... ... несиелік қабілетін талдау үшін оның тиімділігін,
төлем қабілетін, шаруашылық-қаржылық қызметін жан-жақты ... ... ... ... ... ... әдістемелер қолданылады. ҚР-
да ҚР Ұлттық банкіндегі перспективалық ... ... ... ... банк ... 27 ... 1994 ж. ... № 26 қаулы
бойынша бекітілген «Қарыз алушының несиелік қабілетін талдауына байланысты
банктердің әдістемелік ... ... ... және ... да ... ... де біршама танымал.
Жоғарыда көрсетілгендей, қарыз алушы несиені алу үшін ... ... ... ... онда мыналар қысқаша жазылып
көрсетілген: несиенің мақсаттық бағыты, оның ... ... ... өтеу ... ... қатар несиеленетін шаралардың және оларды
жүзеге асырудың экономикалық тиімділіктерінің қысқаша сипаттамасы. Арыз ... ... ... және ... ... өткізбе үшін, ал үшіншісі
несиелеуші қызмеркеріне ... ... ... ... ... ... ... жоспарланған шығындары есебінің өнімді
өткізуден ... ... және ... ... ... ... ... бухгалтерлік және статистикалық есептер, шығысы және табысы ... және ... ... ... ... мен ... ... басқа да мәліметтер;
– банктік тәжірибеде қабылданған несиені уақытында қайтаруды қамтамасыз
ету міндеттемесі мерзімді міндеттемені өтеу ... ... ... клиент
шотынан ақшаны сөзсіз аударуға банкке құқық беретін кепілдік, кепілзат
және т.б. ... ... ... ... ... оның ... қабілетінен бір
айырмашылығы – онда ... ... ... ... да бір күндегі
төлемсіздікті есепке ... ал ... ... ... ... ... ... уақыттардағы қарыз ... ... ... ... ... ... бағалау барысында
иек артатын ең бір формальды ... ... ... Егер де ... ... өткен қарызы болып, ал балансы өтімді және ... ... ... ... онда ... ... төлемдердің бір
рет кешіктірілуі, клиенттің несиелік қабілетсіздігі туралы ... ... ... ... Несиелік қабілеті бар клиенттер банкке, несие
беретін мекемелерге, жабдықтаушыларға, бюджетке ұзақ төлемсіздіктің ... ... ... деңгейі, банктің нақты қарыз алушыға беретін
нақты несиесімен байланысты қарапайым (жеке) ... ... ... қаржылық тұрақтылығын обьективті бағалау және несиелік
операцияларға байланысты мүмкін ... ... ... алу банкке
несиелік ресурстарды тиімді басқаруға және пайда ... ... ... ... ... арнайы уәкілетті орган құрылған. Осы уәкілетті
орган несиелерге байланысты көп мәселе бойынша ... ... ... тек ... ... ғана басқарманың қарауына ұсынады.
Несиелік комитеттің құрамына басқарма өкілдері, ... және ... және ... бөлімдері, сонымен қатар банктің қаржылық
директоры кіреді. Құжаттар пакеті несиелік бөлімге ьеріледі. Несиелік ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаның жобасына
зерттеу ... Оның ... ... ... жасалады. Ол
шамамен алты бөлімнен тұрады, оларда қарыз алушы кәсіпорын туралы ақпарат
жобаға қысқаша ... ... ... ... ... ... және ... талдау.
Бірінші бөлімді қарыз алушы кәсіпорын туралы ақпарат қамтылады. Онда
қызмет көрсететін ... ... мен ... ... және даму
таризы, есеп айырысу, валюталық ... ... және олар ... компания құрылтайшылары және олардың ... ... ... ... төленеген мөлшері және оның қалыптасу көздері,
қарыз алушының ұйымдастырушылық және құқықтық статусы, тіркелу уақыты және
орны, ... ... және ... ... ... ... қарастырылады. Компанияны басқарудың білім дәрежесі, қызмет ету
тізімі, бұрынғы жұмыс орны, бизнесті жүргізудегі стажы, осы ... ... ... ... ... ... барлық қызмет түрлерінің
сипаттамасы қамтылады, негізі қордың барлығы, қарыз алушының ... ... ... және ... ... ... қаржылық баға, несие
қабілеттілікті бағалауда негізгі мезет –қарыз алушының жағдайына қаржылық
баға ... Оның ...... ... ... және ... оның қызметінің нәтижелеріне толық сипаттама:
– кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын және ... ... ... және ... ... ... пайдаланудың тиімділігін
зерделеу.
Қаржылық-шаруашылық қызметті талдау бағдарламасын екі кезеңде қарауға
болады:
... ... ... және экономикалық жағдайына алдын ала
шолу ... ... ... ... ... ... талдау және баға беру
(қаржылық және мүліктік жағдайын бағалау).
Алдын ала шолудың мақсаты – балансты қарапайым ... ... ... қаржылық есепті талдау мақсаттылығын анықтау үшін тиісті құжаттарға
тексеру.
Бірінші кезеңге мыналар ... ... ... және ... деректемелерді тексеру;
– бухгалтерлік есепті және құжаттауды кешендік тексеру;
– есеп беру формаларының толтырылуын, барлық ... ... ... ... ... банк баланс валютасын тексеру, бақылау арақатынастары мен аралық
қорытындылардың дұрыстығы, сонымен ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайы оңтайлы еместігін көрсететін баланстық
есеп берудің дағдарыстық баптарына ... ... ... ... ... ... анықтайды;
– несиелеу қызметкерлері баланс активіндегі (ақшалай қаражаттар ... ... да ... және ... ... қарыздар бойынша
резервтер» берілген баптарды салыстырады. ... ... ... пайда есебінен қалыптасқан күмәнді қарыздар бойынша резерв
көлемі аяғында бұл қарызға түгендеу ... ... ... ... ... ... ... құнын алу керек.
Келесі кезең қарыз алушы кәсіпорынның ... ... ... ... және оның экономикалық әлеуетін бағалау. Бұл
кезеңнің мақсаты кәсіпорындардың қаржылық-шаруашылық қызметіне аналитикалық
зерттеулер жүргізу. Онда ... ... ... ... қажет.
Міндеттемелерді қамтамасыз ету жағдайында (қайтарылмаған аккредитив,
кепіл, несие бойынща) ұйымдардың немесе басқа ... ... ... ... ... банктің қаржылық жағдайының қаншалықты
тұрақтылығын анықтайды.
Несие алушының қаржылық ... ... ... ... ... ... Ол несиені мерзімінде қайтару тәуекелі және тәуекелді
мүмкіндігінше азайту шаралары, төлем қабілеттілігін, ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызметті элементтері элементтері бойынша талдаудың
принципті сәті – материалдар мен шикізаттың ... ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнына материалдар мен
шикізаттардың шығындарын дұрыс анықтау.
Қарыз алушының қаржылық жағдайын және ... ... ... ... ... есептік базаның әлсіздігіне немесе болмауына
жағдай туғызады. Сөйтіп материалдық өнімдердің өзіндік құны ... ... ... ... ... әкеледі немесе керісінше.
Кәсіпорынның қаржы- экономикалық жағдайын ... үшін ... ... ... ... бекіткен мынадай жылдық бухгалтерлік ... ... ... ... ... (№1 ... ... нәтижелері
және оларды пайдалану туралы есебі» (№2 форма); Кәсіпорын балансына қосымша
бет (№3 форма); ... ҚР ... есеп ... ... ... қызметінің негізгі көрсеткіштері туралы есебі» (№1-Ф ...... ... және ... ... ... (жұмыстар, қызмет) кеткен шығындары туралы есебі» (№5-з – мерзімді
– тоқсандық – жылдық ... ... ... ... ... баланс өтімділігі маңызды орын
алады. Баланс өтімділігін анықтау үшін келтірілген топтар ... ... ... ... Егер ... ... әрбір тобы
онымен салыстырылған пассив бойынша міндеттемелер тобын толықтай ... ... ... онда ... ... ал ... болса баланс өтімді
емес.
Баланстық активтер мен пассивтер бөлімін салыстыру ... ... ... ... ала есеп болып табылады. Сондықтан бұндай салыстыру
қарыз алушының қазіргі қаржылық ... анық ... ... ... әрбір пассивтік тобы мүлде басқа активтік ... ... ... ... өтімділігін бағалау үшін маңызды ақпаратты ... ... ... кезінде алуға болады. Ол үшін ... ... және ұзақ ... ... бар ... ... ... тобы (жарғылық, резервтік капитал, бөлінбеген табыс және т.б.)
түрінде көрсетілген меншікті қаражаттармен ... ... ... барлық айналым активтері өтімділік дәрежесіне қарай екі
класқа бөлінеді:
– І класс – тез таратылатын активтер;
– ІІ класс - ... ... ... ... ... ... кезінде мынадай үш негізгі
көрсеткіш ... ... ... ... жабу коэффициенті,
меншікті айналым қаражаттарымен қамтамасыз етілу көрсеткіші.
Өтімділік коэффициенті – қарыз алушының ақша қаражатын қарызды өтеу ... ... ... ... қабілеті.
Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалаудың келесі негізгі көрсеткіші
– жабу ...... ... ... ... ... көрсете отырып, осы кәсіпорынның жалпы өтімділігіне
баға береді.
Өтімділік пен жабу коэффициенттері арасында ... ... бар. ... ... ... ... ... әкеледі немесе
керісінше. Сонымен қатар қарыз алушының несие қабілеттілігін ... ... ... бірі – ... ... ... ... көрсеткіші. Бұл көрсеткіш абсолютті және оның
динамикасынан өсуі ... ... ... ... Осы көрсеткішті
есептеу кезінде баланс активтерінің бірінші бөлімін жабу үшін ... және ... тыс ... қаражат көзі ретінде ұзақ мерзімді
міндеттемелерді қолдану шартты деп есептеледі.
Меншік айналым ... ... ... және ... көзі – пайда
болып табылады. Айналым қаражаты және ... ... ... түсінігін бір-
бірімен ауыстырмау керек. Бірінші көрсеткіш кәсіпорын активтерін білдіреді,
екіншісі – қаражат көзі, негізінен кәсіпорынның меншік капиталының ... ... ... жабу көзі ... қарастырылған.
Екінші бөлім – жобаның қысқаша сипаттамысы ... ... ... мәні және ... ... ... қаржыландыру көздері, қаражаттарды
белгілеу және оның жеткіліктілігі, жобаны жүзеге ... үшін ... және ... алу. ... ... оған өндірілген немесе алынған
тауар мен өнімді өткізу нарығы, маркетинг стратегиясын ... ... және бөлу ... ... ... жарнамалық іс-шаралар, ұсынылған
жарнама құралдары, сатып алушыларға қосымша жеңілдіктер, сатылғаннан
кейінгі ... ... ... обьектілермен қамтамасыз етілуі),
экологиялық және ... ... ... ...... ... бағасына бірлік өнімнің калькуляциясын
есептеу, жобаның табыстылық бөлімі (көтерме және бөлшектеп өткізу көлемін
есепке ала отырып ... ... ... ... және шығыс бөліміне
шығындардың барлық ... қосы ... ... ... ... – қаражаттың қайтарылуын қамтамасыз ету. Кепілге салынған
мүліктің орналасқан жерін көрсету қажет, ... ... ... ... ... мерзіміне кепіл кімнің иелігінде болатыны, оның нарықтық және
кепілдік ... ...... ... ... ... ... түрлері
бағаланады: валюталық, нарықтық, салалық, ... ... ... ... ... сенімділігі және жеткіліктілігі.
Валюталық тәуекелді бағалу кезінде келесі сұрақтарға ... алу ... ... ... ... ... ... міндеттемелері бар
ма?;
– Компанияның шетел валютасында деноминацияланған тауарды эксортқа
шығару мүмкіндігі бар ма?
... ... ... көздері бар ма?
– Айырбастау бағамының өзгеруі кезінде зардабы қандай болады?
Нарықтық тәуекелді бағалау кезінде талданатындар:
– Нарықтағы позиция: ... ... ... ... ... Дайын өнімді тұтынушылардың төлем қабілетсіздігі;
– Шикізатпен қамтамасыз етілмеуі.
Салалық тәуекел ... ... ... істейтін саланың жалпы жағдайын, даму
тенденциясын (ретроспективті және болжам) қамтиды.
Әкімшілік тәуекел және бедел тәуекелі ... өз ... ... алдында беделі қандай екенін көрсетеді.
Кепілді қамтамасыз ету ... және ... ... ... ... ... өтімділігі және сатылу ықтималдылығын бағалау құнынан төмен
болмауы;
– бұзылу тәуекелі және кепіл ақауы;
– мүліктің ... ... ... ... өңдеу тәуекелі (жер меншігін тіркеу, категориялар мен қол ... ... ... ...... жалпылама ақпарат сипатында:
– жобаның жалпы мәні мен өзектілігі, оның негізгі артықшылықтары мен
жетістіктері;
– жоба ... ... ... және ... ... жоба ... тәуекелді азайту шаралары, принципті ... келу ... ... ... жеке ... беретін несиелеріне тұтыну және ипотекалық
несиелер жатады.
Тұтыну несиесінің мынадай түрлері ... ... ... ұзақ ... ... тауарлар сатып алуға берілетін несие;
– тұрғын үйді жөндеу жұмыстарына берілетін ... ... ... ... (оқу, ... демалу және
т.с.с.) берілетін несие.
Мұнда автомобильдік несие бойынша жаңа және ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
– жиһаз;
– сантехника;
– аудио-видео және тұрмыстық техникалар;
– компьютер және оргтехника;
– басқа да тұтыну тауарлары.
Тұрғын үйді ... ... ... ... және ... құрылыс және
басқа да жөндеу жұмыстарын жүргізу жатады.
Тұтыну несиесін алуға қажетті құжаттар тізімі мынадай:
1. Қарыз алушының анкетасы.
2. Жеке ... ... СТН ... ... 12 айға ... ... жалақы және басқа табыстары туралы
жұмыстан берілетін анықтама.
5. Жұмыс ... ... ... ... анықтама.
6. Отбасы туралы анықтама (3 форма)
7. Некеге тұрғандығын растайтын құжаттар ... ... ... жеке ... Кепілге қоятын мүліктің құжатары.
Жеке тұлғаның төлем қабілетін анықтау техникасы әр банкте әр ... ... ... айтқанда барлығына бірдей ортақ әдістеме ... да ... ... ... ... ... келтірейік.
Қарыз алушының төлем қабілетін анықтау үшін мынадай көрсеткіштер
қолданылады:
– негізгі қарыз төлемінің айлық ... ... ... бойынша төлемнің айлық мөлшері;
– негізгі қарыз және сыйақы мөлшерлемесі бойынша төлемнің айлық мөлшері;
– таза табыс;
– нақты несиелік қабілеті.
Мысалы: Асанов М. Е. ... ... 500 000 ... сомасында тұтыну
несиесін 36 айға, 18 % жылдық сыйақы мөлшерлемесінде сұрап тұр ... ... таза ... – 50 000 ... және ... жалжымайтын мүлік қояды.
Осы жағдайда төлем қабілеттілікті былай бағалаймыз:
НҚАТ = 500 000 / 36 = 13 890
СМАТ = 500 000 * 0.18 / 12 = ... = 13890 + 7500 = ... = 21390 / 50 000 = 0.43 (не 43 ... қарыз алушымыз төлем қабілетті, яғни оған несие ... ... ... ... ... ... бағалауға арналады. Айталық, кепіл ... 2 ... ... ... Оның ... ... ... АҚШ доллары.
Банк тарапынан бағалаушы-мамандар көмегімен осы ... ... ... ... банк ... кпелі құны пәтердің бағалау құнының
70 %-нан аспауға тиіс. Ол үшін ... ... ... ... тозу ...... ... құны * 3 % ... = 100 000 $ * 0.03 = 3 000 АҚШ ... ... уақыттағы пәтердің бағасының төмендеу тәуекелі – пәтердің
нарықтық құны * 15 % ... ... = 100 000 $ * 0.15 ... ... бағалау құны – пәтердің нарықтық құны – ... ...... ... ... ... = 100 000$ -
3 000$ - 15 000$ = 82 000$.
4) Пәтердің кепіл құны – ... ... құны * 60% = 82 000$ * 0.6 ... Бұл көрсеткіш сұралатын несиенің кепілмен қамтамасыз етілу
дәрежесін сипаттайды.
Сараптама жүргізу қажеттілігі туындағанда штаттан тыс сарапшыларды тарта
алады. ... ... ... ... қатысушы банк бөлімшелері
өздерінің жоба бойынша құрылған жалпы қорытындыларын жазбаша түрде несиелік
бөлімге береді. ... ... ... ... ... және
қорытындыларды қарастырады, нормативтер мен несиелік ... ... ... беру немесе бермеу жөнінде шешім қабылдайды. ... ... беру ... ... ... ... оған барлық
жиналысқа қатысушылардың қолдары қойылады. Бұл комитеттің 50 мың ... ... ... беру ... шешімі Банк кеңесінде бекітіледі. Бұл
үшін онда ... ... ... ... хаттамасы, қарыз алушының өтініш
қағазы, ал заңды тұлғалар үшін несиелік ... ... ... саласы Қазақстан Республикасы экономикасының дамушы секторының бірі
болып табылады. Еліміздің ... ... ... ... өзі ... ... ... салаларына үлкен өзгерістер алып келді.
Бүгінгі күні банктегі бухгалтерлік есеп ... ... ... орын алады.
Бүгінгі таңда халық шаруашылығ саласындағы банк жүйесінің ... алар орны ... ... ... мен ... ... Орталық банк пен екінші ... ... ... жүйесінің өзгеруіне байланысты банктегі бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... Бухгалтерлік есеп басқару үрдісінің бір бөлігі
болып табылатындықтан ол маңызды ақпараттар алуға мүмкіндік береді.
Екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ бухгалтерлік және басқа да есеп
құжаттарының мазмұнына байланысты.
[1]- Сейтқасымов ... ... ... ... Қ.К, Н.А. ... және т.б. ... есеп
теориясы және негіздері. Алматы, Экономика 2006 жыл 254-ші бет
[3]- Баймұханова С.Б. Ақша, есеп айырысу және несие операцияларының есебі
241-ші бет
-----------------------
Аралас
Тауарлық
Ақшалай
Лизингтік
Тұтынушылық
Коммерциялық
Тауарлық
Тұтынушылық
Ипотекалық
Мемлекеттік
Банктік
Ақшалай
Халықаралық
Ұлттық
Несие ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Коммерциялық несиенің дамуы»4 бет
Ақша мен несиенің экономикалық – теориялық негізі27 бет
Банктiк несиенiң формалары мен түрлерi.Несие қамтамасыздығы72 бет
Банктік несиенің нарықтық экономикадағы ролі 23 бет
Банктік несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің формаларына талдау және олардың несиелік тәуекелдерді азайтудағы маңызы66 бет
Банктік несиенің қайтарымдылығын камтамасыз ету жолдарын жетілдіру62 бет
Ипотекалық несиенің мәні, қағидалары және оның құрылымы25 бет
Ипотекалық несиенің теориялық аспектілері мен тәжірибесі108 бет
Ипотекалық несиенің теориялық негіздері және экономикалық маңызы25 бет
Ипотекалық несиенің теориялық негіздері. ҚР-ғы екінші деңгейлі банктердің ипотекалық несиелеу қызметіне талдау41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь