Жасөспірімдерді кәсіпке бейімдеу

Кіріспе

І . тарау. Жасөспірімдерді кәсіпке бейімдеудегі рухани.адамгершілік тәрбие.
1.1. Рухани тәрбие негіздері
1.2. Адамгершілік тәрбиесі


ІІ.тарау. Жасөспірімдердің кәсіпке бейімделуіндегі халықтық педагогиканың ролі.
2.1. Халықтық педагогика жайлы түсінік
2.2. Жасөспірімдердің кәсіпке бейімділігі мен дарындылығын қарым.қатынас арқылы дамыту

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Қазақстан Республикасының тәуелсіз ел, дербес мемлекет болып егемендік алуына орай қоғамды демократияландыруда, ізгілендіруде, жасөспірімдердің өз-өзін кәсіпке бейімдеуіне ұстаздық қолғаыс көрсетудің маңызы, мәні зор.
Зерттеу өзектілігі:
Қазіргі күнде жасөспірімдердің қабілеттерін арттыра отырып, олардың жеке тұлға ретіндегі адами асыл – қасиеттері - еңбексүйгіштік, адамгершілік – эстетикалық рухани сезімдерін тәрбиелеу мәселесі ең өзекті мәселе болып отыр. Еңбек - адамның рухани және дене күшін жұмылдыру арқылы өзіне дейін жасалған тәжірибиені пайдаланып, тиісті құрал-саймандармен жұмыс тәсіліне қолдану арқылы жүзеге асырылатын іс-қимыл процесі. Осылайша еңбекті адамның өзінің өмірлік қажетінің қамтамасыз ету жолында жұмсаған күш-жігері, деп ұқсақ, онда оны байлықты жасаушы ретінде түсіндіретін ерте заман экономистерінің тұжырымдарындарында шындық жатқаның жоққа шығару қиын.
Осы орайда халықтық педагогика негізінде, көркем шығарма негізінде, қазақ көркемөнері негізінде өсіп келе жатқан жас ұрпақты кәсіпке бейімдеу- қазіргі бәсекелестікке сай, жаңа қоғам құруға бейім, икемді, ұлттық, адамзаттық құндылықтарды меңгере алатын, патриоттық сезімі берік қылыптасқан азаматтарды тәрбиелеудің басты құралы.
Зерттелу деңгейі:
Жұмыстың теориялық және практикалық маңызын анықтау барасында Т.О. Рамзаева, В.Г. Горецкий, Н.Н. Светловская, М.С. Соловетчик, М.Н. Оморокова, В.Н. Зайцев, О.В. Сосновская, О.В. Дженелей, Р.Н. Бунеев, О.Б. Кубасова, В.А. Левин, сынды ғалымдардың ой-пікірлері басшылыққа алынды.
1. Қазақстан Республикасы мәдени-этикалық білім беру тұжырымдамасы, “Егемен Қазақстан”, 1996 ж. 7 тамыз.
2. “Бастауыш мектеп” журналдары. 2001-2006.
3. “Қазақстан мектебі” журналдары. 2002-2005.
4. Байтұрсынов А. “Ақ жол”Алматы. 1991.
5. Аймауытов Ж. Психология. “Рауан.”1995.
6. Жұмабаев М. Педагогика.
7. Бітібаева Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі. “Рауан.”Алматы. 1997.
8. Қоянбаев Ж. Педагогика. Алматы. 1990.
9. Ұзақбаева С. Балаларға эстетикалық тәрбие берудегі халықтық дәстүр.
Алматы.1990.
10. Дүйсембекова Ш. Педагогика. Семей. 2004.
11. Әбенбаев, Құдиярова А, Әбиев. Педагогика. Ж.Астана.2003.
12. Салқынбай А, Көккөзова М. “Әдіскер тағылымы” Алматы.1990.
13. Бержанов Қ,Мусин С Педагогика тарихы.Алматы.1984.
14. Сейталиев Қ. Тәрбие теориясы. Алматы.1986.
15. Болдырев Н.И. Класс жетекшісі. Алматы. 1987.
16. Жұмақанов Ә., Аймағамбетова Б., Бозжанова К.Семьяда балаларды
адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. Алматы. 1985.
17. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. Алматы. “Санат”1995.
18. Коротов В.М. Мектеп оқушыларының өзін-өзі басқаруы. Алматы. 1978.
19. Нұрғалиева Г. Оқыту әдістері. Алматы.1991.
20. Бастауыш сынып оқулықтары. “Атамұра”, “Рауан”
21. Ақшолақов Т. Шығарманың көркем айшықтарын таныту. Алматы.
“Рауан”1992.
22. “Қазақ тілі мен әдебиеті” журналдары.2006.
23. Жиенбаев С. Бастауыш мектепте кітап оқыту методикасы.Алматы.1979.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
І – тарау. Жасөспірімдерді кәсіпке бейімдеудегі рухани-адамгершілік тәрбие.
1.1. Рухани тәрбие негіздері
1.2. Адамгершілік тәрбиесі
ІІ-тарау. ... ... ... ... ... ... ... жайлы түсінік
2.2. Жасөспірімдердің кәсіпке бейімділігі мен дарындылығын қарым-қатынас
арқылы дамыту
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасының тәуелсіз ел, дербес мемлекет ... ... орай ... ... ... ... өз-
өзін кәсіпке бейімдеуіне ұстаздық қолғаыс көрсетудің маңызы, мәні ... ... ... ... ... арттыра отырып, олардың
жеке тұлға ретіндегі адами асыл – ... - ...... рухани сезімдерін тәрбиелеу мәселесі ең өзекті
мәселе болып отыр. ... - ... ... және дене ... ... ... дейін жасалған тәжірибиені пайдаланып, тиісті құрал-саймандармен
жұмыс тәсіліне қолдану арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... өмірлік қажетінің қамтамасыз ету жолында жұмсаған
күш-жігері, деп ұқсақ, онда оны байлықты жасаушы ретінде түсіндіретін ... ... ... ... ... жоққа шығару
қиын.
Осы орайда халықтық педагогика негізінде, көркем шығарма негізінде,
қазақ көркемөнері негізінде өсіп келе жатқан жас ... ... ... ... сай, жаңа ... құруға бейім, икемді, ұлттық,
адамзаттық құндылықтарды меңгере алатын, патриоттық ... ... ... ... ... ... деңгейі:
Жұмыстың теориялық және практикалық маңызын анықтау барасында Т.О.
Рамзаева, В.Г. Горецкий, Н.Н. Светловская, М.С. Соловетчик, М.Н. ... ... О.В. ... О.В. ... Р.Н. ... О.Б. ... ... сынды ғалымдардың ой-пікірлері басшылыққа алынды.
Зерттеу жұмысының мақсаты:
Жасөспірімдердің бойындағы негізгі ... ... ... ... ... ... педагогика, көркем шығарма, көркемөнер арқылы
еңбесүйгіштікке тәрбиелеу. Сол арқылы жасөспірімдердің ... ... ... Оқушы қабілетін дамытып, дүниені көркем сөз, қолөнер
арқылы бейнелі ... ... және ... пен ... ... дәлелдеу.
Зерттеу жұмысының міндеттері:
- Рухани-адамгершілік тәрбие арқылы жасөспірімдердің ... ... ... тәрбиелеу;
- Жасөспірімдердің кәсіпке бейімділігі мен ... ... ... ... ... және дене ... арқылы кәсіпке бейімдеу;
- Бейнелеу және көркемөнер арқылы жасөспірімдердің кәсіпке бейімделуін
қадағалау;
- Көркем ... ... ... ... ... ... ... – теориялық әдебиеттерді талдау;
- оқу – тәрбие процесін бақылау нәтижесінде салыстырмалы түрде талдау,
бағалау;
- оқу ... ... ... жүйелілігін, мазмұнын баспалар
бойынша салыстыру;
- әртүрлі ... ... ... ... ... ... – ТАРАУ. ЖАСӨСПІРІМДЕРДІ КӘСІПКЕ БЕЙІМДЕУДЕГІ РУХАНИ-АДАМГЕРШІЛІК ТӘРБИЕ
1.1. Рухани тәрбие негіздері.
Оқушыларға рухани-адамгершілік тәрбие беру - қазіргі мектептердің ең
маңызды ... ... Бұл ... өйткені біздің қоғам өмірінде
адамгершілік бастамаларының рөлі ... ... ... моралдік фактордың
ықпал аясы кеңейіп келеді.
Рухани-адамгершілік тәрбиелеудің мақсаты оқушылардың белсенді өмірлік
жолын, қоғамдық борышқа ... ... сөз бен ... ... етіп, адамгершілік нормаларынан ауытқұшыларға жол ... ... ... ... ... ... оның ... кезінен-ақ
басталады, ал рухани-адамгершілік қоршаған орта мен ... ... мен ... ... ... ... ... балаларда бастапқы адамгершілік сезімдер мен ұғымдар, адами мінез-
құлықтың ең ... ... ... ... бұл жұмыс
мұғалімдердің қоғамдық жастар ... ... ... ... ... сай ... ... жасына дейінгі қалыптасқан мінез- құлықтарының
және ересек адамдармен, құрбы-құрдастарымен қатынастарының формалары,
адамгершілік білімдері мен ... ... ... ... ... сезім мен сананың жаңа формалары одан әрі
дамытылады.
Бұдан бұрынғы тәрбие мен ... ... ... ... ... бар. Тәрбие ісі әрбір нақты ... ... тән ... отырып, болашақтың ерекшеліктеріне бағдар ұстайды, соған әзірлейді,
ал одан әрі баланың бұдан бұрынғы кезеңдерде жинақтаған өмірлік ... ... ... Белгілі кезеңде баланың психикасында пайда
болған жаңа жақсы қасиеттері әлі де ... және ... ... да педагог
соған сүйенуі тиіс.
Тәрбие ісі ұзақ және күрделі үрдіс. Адамзат дамуының қай кезеңінде
болсын тәрбиенің ... ... ісі ... ... ... Бұл ... асыру үрдісі әрбір қоғамдағы мемлекет қажеттігіне бағындарылады.
өйткені мемлекет қажеттігінің орындалуы оның экономикалық ... ... ... ... ... Олай болса, тәрбие тиімділігінің ең
басты шарты мемлекет мүмкіндігінен ... ... сай ... ... анықтау болап табылады.
Жалпы адамзаттық тұрғыдан қарағанда тәрбие мақсаты- әрбір жасөспірімді
жан-жақты және ... етіп ... Адам - жер ... ... ... ... ... іс-әрекеті мен мәдениет
субъектісі, басқаша айтқанда іс-әрекеті мен ... ... ... ... мен ойлау ерекшеліктері оның өмір ... ... ... ... ... Әркімнің өз басының
адамгершілік тәжірибесі басқа адамдардың тәжірибесін тиянақтырақ игеру үшін
жағдай ... Бұл ... ... ... ... ... ... балаларға мінез бен қарым-қатынастардың адамгершілік
жағын ұғынуды қамтамасыз етуі тиіс. Балалардың өз әрекеттері мен өзгелердің
әрекеттерің ... ... ... және өзін-өзі бағалауға
үйренуіне мүмкіндік береді.
Барлық жасөспірімдерді жетілдіруге бағытталған тәрбие ... ... жеке ... қасиеттерін негізге, ала отырып, оның жетілуі үшін ең
қолайлы жағдайларды қамтамасыз ететіндей етіп құрылуы ... ... ... ... ортақ мақсаты ретінде жеке адамның бойында ... ие ... ... индивидуализациялау жасөспірімдердің
бойындағы ең жақсы белгілері мен ... ... ... жеткізуі
тиіс.
Тәрбие жүйесінің тиімділігінің аса маңызды көрсеткіші жасөспірімнің
адамгершілік ... ... Оның ... ... елеулі
өзгеруі болып табылады. Жетілгендік балалардың ... және ... ... мінез-құлқының тұрақтылығынан, мінез-құлқының
ересектер бақылауынан біршама тәуелсіздігінен, өз ... ... ... ... ... ала ... ... іштей
бақылауы - ожданының пайда болуынан, әрекеттерінің моралдік ... ... ... иесі екенін түсіне ... ... ... ... ... Бұл ... жемісі - тәрбие
жұмысының пәрменділігі.
Адам бойындағы бар игі қасиет мектеп қабырғасында қаланады. Сондықтан
еліміздің ... үлт ... ... ... ... аса мән ... негізгі мақсатымыз. Осыған орай мектептегі тәрбие үрдісін үлттық
қағидаларымен толықтыру өте қажеттілікті ... ... ... ... ... ... ... пәндерді терең
оқытуға тырысса да адамгершілік қүндалақтар арқылы тәрбиелеуге мән бермей
келеді. Соның ... ... ... қалақтарға бой алдырып
имандалақ дегеннің не ... ... ... ... ... ... ... салауаттылық жолын қалыптастыру жеткен тәрізді.
Бүл бағытта жалпы білім беретін орта ... ... ... алатын түрліше сабақ үлгілері мен қосымша оқу құралдары да ... ... ... ... ... ... ... Сара
Алпысқызының «Өзін-өзі тану» сабағы.
Бүл пәннің мақсаты-әрбір адам өзінің жеке басындағы қүндылықтарды
қоғам мен өз елін ... ... ... ... ұлттық, жалпы
адамзаттық және адамдық қүндылықтармен үштастыра алатын Қазақстан ... жеке ... ... ... құндылықтарының даму
жөніндегі отандық бағдарламасын жасап, оны балабақшадан ... ... ... ... ... ... ... беру үрдісімен үйлестіру болып
отыр.
Егер бұрын базалық білім беру үғымы аясында жас үрпақтың ... ... ... ғылым негізін игеру әрекетін түсіндіріліп келсе, қазіргі кезде
бүл үғым ... ... ... ... ... ... сондай - ақ әділдікке, зорлық -
зомбылық ... ... ... ... тәрбиелей отырып оқытуды талап
етеді.
Сондықтан білім беру жүйесінің ... ... ... кемелдеуіне назар аудару қажет. Жақсылыққа ұмтылып жағымды
істермен ... ... ... ... ... ... - тәрбиесі мол болмақ. Ал оның бәрі адамның бойында жас кезінен
бастап қаланса ... ... ... ғана ... ... ... бағдарын
ерте айқындаған баланың бойында бұл құндылықтардың қатары ... ... ... - ... ... даму кезендерінде адамның рухани өзегін
қоректендіруші болып, ... ... ... ... ... ... - адамзаттың қас жауы, ол келешекте оның өміріне опат әкеледі» деген
Әл - Фараби. Оқушылардың рухани - адамгершілігін ... ... ... ... ... ... мен жағымсыз ойлар баламен іштей сезімдік
байланыс ... ғана бір - ... ... өзара түсініктік пайда болып, қимастық ... ... ... ... ... ... ... сабақтъш тез аяқталуын күтпейді.
Керісінше жағымды қатынас мерзімін ұзартуға тырысады. Мүндай қатынас ... ... ең ... ... бірі болып
габы/вды.
Адамгершілік қүндылық тэрбиесінде үлттық тәрбие маңызды рөл атқарады.
¥лттық тәрбиенің қажеттілігі мен ... ... аса ... ... Ол ... үрпақ буындарының өзіндік ерекшеліктерін ... ... ... ... мектептің өзінде баланың барлық
танымдық және психологиялық ... ... ... ... ... оның көзін жеткізу керек. Бүл кезеңде гуманитарлық - эстетикалық
бағыттағы пәндер оларға жақсы ықпал етеді.
Көп бағыттағы әрі салалы ұлттық ... бір ... ұшы ... жер ... ... ... ... Міне, бала бойына адамгершілік
қүндылықтарын осындай пәнждерді оқыту барысында қалыптастыру қажет. ¥лттық
тэрбиенің өркенді ... бірі ... ... Бүл ... сана - ... ... саясат пен тэрбие үрдісімен астарлас
қүбылыс.
Жас жеткіншектерге үлт қакармандарының ... мен ... ... ... ... еліне, жеріне деген сүйіспеншілігін,
айтқан тәлім сөздерін баяндау ... бала ... ата - ... ... ... ... ... шеберлігіне
байланысты.
Ж.Аймаутов 1918ж «Абай» журналының 1,2 сандарындағы «Тәрбие» деген көлемді
мақаласында ... - ... ой - ... ... ... ақыл -
қайратының эр түрлі болуы тәрбиенің эр түрлі ... Адам ... ... ... ... кісі тонау, өлтіру, зонақорлыққа баруы, бүзақылықтарды
жасауы тәрбиенің жетіспегендігінен» деп түжырымдайды.
Қазіргі ... бүл ... ... ... ... мен іс - ... ... арасында өрескел түрде көрініп, бұл етек алған заңсыздықтарды
ауыздықтау ... ... ... ... ... ... ... С.Назарбаеваның «Өзін - өзі тану» бағдарламасы бұл ... ... ... ... - бір ... болып табылады.
Аталмаш бағдарлама арқылы Қазақстандағы орта мектептерді тэрбие үрдісі
қолға алынып, жүзеге асса нүр үстіне нүр болар еді. ... ... ... ... сай ... деп ... адамгершілік қүндылығымен
рухтанған, ұлттық сезімі ... адам ... ... ... мектептерде бүл мәселені шешуде әдебиет, саз,
бейнелеу, ... ... пэн ... ... және ... да ... ... мүмкіндіктері бар. Аталған пәндер өзінің ішкі мазмұнындағы
ерекшеліктеріне орай ... ішкі ... ... ... Бүл циклдік оқу, үйірмелік қызметі өзара қатынаста болып, мектеп
оқушыларына рухани - адамгершілік ... ... ... ... ... ... келешекке жалғап, кем - ... ... ... ... ... ... ... талабына сай
жасалынып жатқан шаралардың тағы бірі - «Балбөбек» атты ... ... ... ... ... ... және ол бес бөлімнен тұрады. Ондағы басым бағыттар мыналар:
тзрбиелеу мен білім беру мазмүнын үлттьщ әдст - ... салт ... ... ... ... жаңартылуы. материалдың баланың
даму ерекшеліктеріне үйлесімді іріктелуі.
- Балалармен өтілетін тәрбие ... ... ... ... ... ... азайту, тәрбие жүмыстарын олардың даму, дарын
ерекшеліктерін ескере үйымдастыру зерттеу. ... ... ... -
деген бөлімі бар. Бүл ... ... ... ... ... деген көзқарасты қалыптастыру, әдеп - ғұрып салт-дэстүрді ... ... ... ... ... тәсіліне бүгінгі күнгі мектептердегі оқу-тәрбие
үрдісінің жаңа технологиялармен үйымдастырылуына байланысты. Бүған ... ... ... ... ... ... ... "Өзін өзі тану"
бағдарламасында адамның ... ... ... дамуы,
өркендеуі, тәрбие мәселесімен ... ... ... ... өзі ... қайнар көзі өзін өзі тәрбиелеуден басталады.
Заман талабына ... өмір сүру ... ... өзін өзі ... көзқарастардың қалыптасуна айнала қоршаған ортамен санасуына ықпал
етпей қоймайды. Сондықтан оқушылардың ... ... ... ... ... ... ісі оқу тәрбие үрдісінің мазмұның
жанартуға бағытталған жаңа бет бұрыс болып ... ... ... ... ... ... дара ерекшеліктер көп-ақ. Өйткені халқымыздың ... ... ... және ... деген көзқарастарында басқа елде
табыла бермейтін үлкен ... ... Бүл ... ... айрықша
орынға ие.
Халқымыз әдепті өз түрмыс-тіршілігіне арқау еткен. ... ... нық ... ... оны ... ... дінгегіне айналдырған.
Тұрмыстағы әдеп, ең алдымен, міндетті түрде тәрбиеден басталады. Өйткені
халқымыз эдептілікті ... ... ... ... деп ... осылайша
әдеп халық педагогикасының қайнар бастауына айналды. сондықтан да әдеп-
инабатсыз салт-дәстүрді ой иеленген ... өзі әбес ... ... ... ... ... ... үлттай айыратын маңызды түста осы болса керек. әр бір ... - ... ... Ал, ... ... негізгі нышандардың бірі - сол
әдептілік. ... ... да ... түрмыс- тіршілігінде жэне күн көрісінде
әдептілік қағидаларын басты ... ... ... онымен нэрлендіре
білді. Осылайша халқымыздың рухани болмыс- бітімі тіршіліктегі басты күшке
айналды.
Иә, ... ... ... кейінгі үрпақ інілерге өздері өмір сүрген
түрмыстық, қоғамдық және жалпы өмір ... ... ... кетеді. Ал,
бізге дейінгі өмір сүрген бүл ... ... әдеп ... ... ... ... ... мүра болъіп келе жатқан салтьшда, әдепке үлкен мән берген
екен.
Демек, басқалардың сіңірген ... ... ... ... ... ... және де ... жасалған құрметтеуді түсіну,
өзгелердің өзіне деген ниетің ... ... ... алғыс-қүрметтерді
сыйлау, қандайда болмасын жасалған игілікті іске, қайырымды жүмыстарға,
жалпы жақсылық ... ... ... шын ... ақ ... ... ... білдіру, міне, осының бәрі эдеп нормасымен өлшенеді.
Ал? эдепті кісі өз еңбегін ешбір адамға бүлдамайды, оны ешкімге міндет
етпейді, өзін өзге ... ... ... ... да. Ол, ... ... ... ат құйрығын кеседі. Тұрмыс-тіршіліктегі
ең қауыпты нәрсе осы болуы керек. Сондықтан эдепті кісі ... ... ... ... баспайды.
Сондай-ақ, тұрмыстағы келенсіз жағдайлардың бірі - ... ... ... кісі ... ... ... жабайлық
және осы сынды жағымсыз қылықтыр. Ата-бабаларымыз осы секілді мінездерді
мінеп-сынаған жэне оларды әдептілікке жат санаған.
Ал, ... ... ... ... ... ... ақыл ... болмау, аз сөйлеп, көп тыңдау, өзгенін аузын қақпайлап, сөзін бөлмеу,
асқа-суға қомағайлық ... ... ... жамандап, оны күлкі
қылмау, алданбау халықтық тұрмыс-тіршілікте әдептілік, инабаттылық ... ... үй ... және ... ... ... ... мен ауласын тап-түйнақтай етіп таза ұстайтын, өзі де жинақы
жанды халқымыз әдепті адам деп бағалаған.
Адам баласының бэрі бүл ... ... ... ... Сол ... жету үшін
қолынан келген бар мүмкіндігін істеп бағады. Бірақ, көбісі бақытқа апарар
ең оңай жолды ... ... Бұл жол - ... жолы.
Адам - өз өміріне өзі қожа. Өйткені ол өз түрмыс-тіршілігін ... ... ... Дүрыс пайдалана алған жағдайда ғана дегеніне
жете алады. Бүл да ... ... ... ... ... ... әдептілікке жат нәрселер оны жаулап алады.
Олай болса, адам эдеп нормаларынан аттап ... ... ... ... осы қағидалармен бағамдай алғанда, ... ... сай ... ... өзін-өзі әдептілік тұрмысынан қадағалай
алғанда ғана бүл өмірдегі, тіршіліктегі діттеген арманына жете алмақ.
Бақыт ... өзі ... ішкі жан ... орнайды. Бақыт дегеніміз
- тек көзге ғана көрінетін байлық емес. Ол - рухани ... Олай ... мол ... бұл өмірдегі ең бақытты жан деп толық айта аламыз.
Күнделікті түрмыста елмен санасу, олармен сыйысу, біреудің жағдайын
түсіну, ... ... ... өзгеге жәрдемдесу, көршімен жа^сы қатынаста
болу, достармен сыйласу, туысқандармен араласу, үжен кісілердің алғысына
бөлену ... ... ... ... ... ... және
адамгершілік болмаса, өмір астан-кестен болмақ.
ӨмІрЛІК ЩрМЫСТа Щамдар МІНДеттІ түрде бір-бірлерімен ... ... бұл ... ... ... ... кісі сөзін «сіз» деп бастайды. бүл
сөз- қүрмет білдірудің басты ... ... ... ... бірер жас үлкен
болсын немесе кіші болсын, бейтаныс адамға «сіз» деп айту ... ... ... ... жасап, ынғайсыздық жайттарға тап болғанда ... ... ... ... айту? ал оған «оқасы жоқ» деп жауап
қайтару да әдептілікке жатады.
Иә, адам ... ... ... ... ... ... алуы
керек. яғни9 ол елге күндей күлімдеп қарауы, иман жүзділік ... ... ... кісі ... шаттандыруы, айналасына тек нүр шашу керек.
Демек, түрмыстағы әдеп сөзі ... ... ... ... ұстай алатындығын білдіретін мінез-қүлық ... ... ... ... бұл ... адам өзгелерге деген өзінің ылтипатын
жеткізіп, олардың мүдделерін түсінетіндігін көрсетеді. ал, ... ... ... ... ... рөлі өте ... ... тілінде әдептілік, сыпайылык, ізеттіллік деген сездердің түп
мағынасы бір. Ол — адамгершілік. Яғни ата-ананы қүрметтеу, ... ... жэне ... ... ... ... көпшілік алдында өзін-өзі
ұстай білу.
Адамгершілік адамзат қоғамының даму тарихы арқылы қалыптасып, әрбір
дәуірдің өзіндік қайшылықтарымен біте ... ... ... ... батылдық, шыншылдық, сыпайыгершілік, әділдік пен достық, ар
мен намыс жене тағы басқа да адамгершілік ... ... көне ... күні ... ... өз маңызын еш жоғалтпай келеді. Сондай-ақ,
адамзаттың ішкі рухани адамгершілік дүниесінің негізгі ... - ... және ... ... даму ... ... Адам болу — ... атак.
Адам аты болған соң, сен — ата-ананның, елінің, Отанның перзентісін. Отан
алдындағы қарызын мен ... — ең үлы ... болу үшін Абай ... ... ... кейімек,
Харекет қылмақ, жүгірмек. Ақылмен ойлап сөйлемек...
Акщ керек, ес керек, міңез керек...
Адамгершілік халыктың әдет ... ... ... ... Ол жеке адамға сыртқы дүние сияқты болса да, сайып келгенде
онымен бірдей ... ... ... Ал ... ... ... ... рухани куәландырылуы.
Адам баласының коғамда бағалануы, дәріптелуі, ардакқталуы — тікелей
оның, адамгершілік ... ... Ол егер ... да адал ... бүкіл қарым-қатынастарын адамдық, түрғысынан
реттейтін ... ... ... жан ... шыға ... де, қоғамдағы сыйлы
бағасын да, орнын да иемденеді.
Жақсылык, пен жамандық, ... ... ... ... Ал, бұл іс-
әрекеттерден моральдык, қасиеттер туындайды. Осы моральдык, қасиеттерге ие
болган адам ... не ... ... ... ... ... адамгершіл деп дәріптеген. Өйткені адамгершіл болу қайырымдылықты
керек етеді. Қайырымды жан — өзгені, яғни ... ... ... ... соларға қол үшын беруші жан. Мысалы, "Жақсы — ай мен ... ... ... ... ... жарық, келді десенші, жақсылыктың лепесін ала
келді десенші деген нақылдар жақсы ... ... ... ... жан ... жеке үқтырып, осындай болу керектігіне үндейді. Адамға
қойылатын басты талап - асыл да, ізгі ... ... ... ... ... ... шығу.
Өйткені адам — өзінің адамгершілігімен, қайырымдылығымен, адалдығымен
жэне әділеттілігімен ... ...... рухани арқауы. Осыған
орай күнделікті өмірде ... ... ... ... ... ... деген
әдепттілік бағасы беріліп жатады.
Ал, әдепттілік жағынан кіршіксіз таза болу дегеніміз — адамгершіліктің
аскар шыңы. ... ... ... адам ... ... ортақтасып, оларға қысылғанда қол ұшын береді. Ол — өзгелердің
жақсы әдістері мен істерін өз ... ... ... ең, асыл ... ... ... түрмысқа енгізудің үлгісін көрсетуші.
Мәдениет дегеніміз - адам баласының, үлттың және ... ішкі ... уілі мен ... ... мен ... полифониясының сыртқа
шығуы, көрініс беруі, діл мен дүниетанымның жұлыны",— ... ... пен ... ... ... ... дегеніміз — тәндік жэне пенделік тіленіштің ауыр жүгінің
жеңілдетілуі, қарынның мүмкшдігнше жеңілірек жолмен ... ... ... ... ... ашы тері мен ... жұмысын азайту
жолындағы ақыл-ой күлшынысының ... ... ... ... атамыз: "Жүректен қозғайын, эдептен озбайын",- дейді. Демек,
едаит^й ш§ау даг^н -үлкен қаеиет, Ол ... ... ... ... ... міңез-қүлқымен өнегелі ісімен көзге түскен кісіні
әдеітгі ісі деп ... ... мен ... ... оның сөйлескен сөзінен, істеген
ісінен, мінез-қүлқынан, әр түрлі жағдайда өзін үстай білуінен және ағайын-
туыстары, жора-жолдастарымен ... ... ... ... ... көрініп турады. Халык, эдепті адамды ... ... ...... ... ... ... элемді гармонияны
іздеуге, адамнын, шайтан азғырмай түрғандагы тутастығына, ... мін ... ... ... ... он ... мың ... үйлесім сүлулығын
сезінуге деген үмтылысынын, көрінісі.
Мәдениет - әлі де сәби ... ... мен ... ... ... ... алар тағлымының әуен, сөз, құрал, құрылыс, мінез-
қүлық әдет-ғүрып, бүйым, болып көрініс беруі. ... ... ... ... те бар. Адам ... жүрек пен ми үйлесімі керек.
ІІ-ТАРАУ. ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ КӘСІПКЕ БЕЙІМДЕЛУІНДЕГІ ҰЛТТЫҚ ПЕДАГОГИКАНЫҢ
РОЛІ
2.1. Халықтық педагогика ... ... ... мен ... ... бұл ұлан-ғайыр,
мол, шалқап жатқан мұхит сияқты кең дүние.
Қазірде білім беретін университет, институт, ... ... ... т.б. ... ... бұл ... ... бары байқалады. Бұл орынды нәрсе. Дегенмен осы жұмыста бір жүйе
бар ма ... ... ... ... мазалайды:
Қай жерге барсаң да біз халықтық педагогикамен шұғылданып ... ... Енді ... ... ... әр жерден жұлып тартып, әркім
білгенін істеп жатқан сияқты. ... ... ... ... ... ... ... өзіндік айырмашылығы бар екендігі айтқымыз
келеді. Біріншісі кең мағына берсе, ... ... ... ... ... ... Қ.Жарықбаевтың “Қазақстан мұғалімі” газетінде
мынандай бір пікірі бар: ... - ұлт пен ... ... ... ... ... ... жүйесі. Сондықтан оның ауқымы кең,
жалпылама. Ал халықтық педагогика болса ... тап ... (бай, ... ... ... ... эстетика т.б.) ... ... ... мен ... жүйесі. Демек, ... ... ... ... нақты, жинақы, белгілі
көз-қарасқа сай құралады. Сондықтан этнопедагогикада құрастырылатын ... ... бәрі ... ... ... ... ... өйткені
оның озығы мен қоса тозығы да жиі ... ... ... ғылым салаларымен тығыз байланыста болып,
дамуы қажет: тарих, этнография, ұлттық ... ... ... ... тіл, ... ... Зерттеуші С.Қалиев (Ана тілі газеті,
қыркүйектің 23-і- 1993 ж) ... ... ... ... ... ... ... 3)Еңбек сүйгіштік; ... ... ... ... ... 7)Инабаттылық.
Тіпті мынандай пікір бар: Халықтық педагогикаң, егемендігің, ұлттық
тілің т.б. не ... ... ... ... ... түбі не ... өмір ... бере ме? – дейді.
Қазірде 60-қа келген кісіден, өмірден қандай молшылық, ... ... ... “70 ... 10-15 жыл болмаса, басқасы бір арам тер болған
заман ғой” – дейді. Ия, ... ... ... өмірден тығыз байланысты
болатыны бәрімізге мәлім.
“Ұлт болам десең, ұрпағыңды ойла”- деген сөйлем тіркесін жиі ... жыл ... ... ... зерттеп, ең артта қалған елдің ... ... Ал орыс ... білмейтін Жапония бес аралдан құралсада судың
астынан да, үстіненде көпір арқылы поездар жүргізіп қойды.
Оның ішінде ... ... тік ... ... Бұл поездың
жылдамдығы сойқан, әсемдігі көздің жауын алады.
“Біз енді тіл үйренсек, осындай озық ... бар, бай ... ... те. ... оған да өз ана ... ... ... тиіспіз”. (“Ана
тілі” газеті, тамыздың 26-ы, 1993, 2-бет)
Шынындада ... ... сөз. ... ... ... ... ... болуы. Ол үшін басқа елдердегі де ... ... ... өмір сүру ... жақсаруы.
Соңғы жылдары жоғарғы оқу орындарының студенттері үшін Алматы, Жамбыл
қаласындағы педагогика пәнінің ... ... ... теориялық
негізде оқыту бағытында бірнеше бағдарламалардың бірі.
“Қазақстан мектебі” журналының 9-санында 1993 ж. ... ... ... ... ... Мазмұны біркелкі жақсы екенін
атап өтуіміз ... ... де ... ... екінші тарауында Төле би,
Бала би ... екі ... ... (Осы ... ... алтыншы
тарауындағы екінші бөлектегі - “Өнер алды- қызыл ... ... ... ... ... ... сын ... қарадық. Екшеп, електен
өткіздік, өзіміздің халықтық ... ... ... ... ... ... бағытында жұмысты мынандай бірнеше салаға
бөлуге болады:
1)Мұғалімдердің оқушылармен, ата-аналармен жүргізетін жұмысның түрі:
а)Класс жетекшілер семинары; ... ... ... ... арқылы
халық педагогикасын оқыту; в)мектепте қыз ... ... ... ... ене тәрбиесі т.б. бағытта кең түсінік беру;
2)Оқушылармен жүргізілетін ... ... ... ... сабағы; б)Кітап конференциясы; в)Өзін-өзі басқару; ... ... ... ... мектебі; е)Шежіре клубы; ж)Халықтық
медицина;
3)Жұртшылықпен жүргізілетін жұмыстар: ... ... ... ... ... ... отауы;
4)Халықтық педагогиканың шара қолдану топтары: а)Жұртшылық талқысы,
әйлдер кеңесі; кәсіподақ ұйымында ... т.б. ә)Ар ... ... ... ... молдалар маслихаты, ақсақалдар кеңесінен ақыл
сұрау;
5)Халықтық педагогиканың салт-дәстүр ережесі, нәтижесі:
а)Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... в)Ер жеткен ұл ережесі; г)Бойжеткен қыз
ережесі т.б.
Міне, халықтық педагогикада осындай жұмыстың ... ... ... ... ... барлық ересек адамдардың азаматық
борышы.
2.2. Жасөспірімдердің ... ... мен ... ... ... ... толықтыруын жүзеге асыруға әсер ететін оның
мінез ерекшелігі болып табылады. Жасөсіпірімдердің кәсіпке ... ... ... ... ... ... ... бала кезінен
өздерінің ерекше қабілеттерімен, кәсіпке ейімділігімен көзге түсе бастаған.
Кибернетиканың негізін қалаушысы Н.Винер өз ... ... деп ... Ол 15 жасында француз академиясынан пікір алған
Виктор Гюгода вундеркинд болған. Ал Грибоедов пен ... да ... ... ... ... 11 ... ... түсіп, 15 жасында
философия факультетінің 2 бөлімін бітірді. И.Мечниковтың табиғатқа деген
сүйіспеншілігі бала ... ояна ... ... ашар ашпастан ботаникаға
арнап шығармалар жазып және құрбыластарымен дәріс оқитын, гимназияда оқып-
жүріп ... ... ... ішінде шетелдік журналдарда көрініп жүрді.
Сонымен қатар, бала кезінде ... ... ... ... ... жетекшісі Н.Боголюбов 12 жасында орта мектіпті ... ... ... ... бірі ... айтуы
бойынша, ол 3 жасында өз бетімен оқып, есептеп үйренген. Ал екінші ... ... ... аса ... мен ... ... ... мүмкін.
Жасы үлкейе келе бала ақыл-ойын дамытып, оны жаңа деңгейге көтерумен бірге,
кейде оны шектеп, ... ... да ... (24)
Жасөспірім кезіндегі дарандылыққа келетін ... ... ... ... ... ... ... өзін қоршаған айналаға
таңданып, түрлі сұрақтар қойып, қызығушылық ... Олар ... ... ... және айтқанды екі етпейтін орындаушылар. Дамудың ... ... ... ... қабылданған ережелер мен нормалар
негізін меңгеру арқылы жүргізеді. Алғашқы түсініктердің ... ... ... ... ... ... ... және
физиологиялық процестерді жылдам дамытады. (25)
Соңғы ... ... ... ... жоқ болуы немесе
маңызы төмендеуі мүмкін. Қарастырылған ерекшеліктер баланың ... мен ... ... әсер ... Бұл жағдайда дарындылығы
байқалған балалардың жас ерекшелігін ескеру керек. Бұл ерекшеліктер ... ... ... орта ... ... ... ... бөлігі болып
табылады. Бала кезден байқалған кәсіпке бейімділіктің ... ... оның әрі ... қалай дамитынын байқау өте қиын. Баладағы қабілеттер
тек ... ... ғана ... болып, қоғамдық маңызы бар мәселелерге шын
жөн сілтеуші болмайтын жағдайлар да аз ... ... де ерте ... ... бейімділік ата-аналар мен ұстазды ей-жай ... ... ... ... ... ... Олар ... тануы мүмкін. Мұнадй балалардың жақсы түсіну үшін ... ... жас ... білуі тиіс. Аз жылда жаңа туған балада
үлкендердің көмегімен және солардың қарамағында өзіне тән ... ... ... ... ... ... қайталанбайтын жылдамдықпен
жүреді. Балалалық шақтағы ақыл-ойдың тез дамуы қайталанбайтын шақ. Осы ... сай ... ... әсеріне, жүйке жүйесіне басты назар
аудару керек. Балалардың бір-бірінен әлсіздігі, ... ... ... емес, рухани әлемі де үлкендерден өзгегеше болып табылады.
Н.Лейтестің еңбектерінде жас ерекшелік механизмін байқауға болады.
Жас ... ... ... ... ... әр ... ... өзіне қажетті бағыт таңдауға мүмкіндік береді. Бұл жайлы
К.Чуковсикй өзінің елгілі «Екіден беске дейін» шығармасында атап ... ... ... ... ... бала ... ... жағдайы,
тілдің ойлануы түрлі формаларын игеруге мүмкіндіук береді де, күрт төмендей
бастайды. Сөйлеу формасының ... ... ... ... ... ... біркелі болмайды. Бірқатар ғаламдар ақыл-ой дамуын
бақылап, ақыл-ойдың түрлі жаста әр түрлі дамуын, ... ... ... ... ... Осының негізінде Н.Лейтес ерекше дарындылықтың
келесі гипотезаларын шығарды. Олардың ақыл-ойының ерте ... ... мәні ... тез ... әр ... ... болатын
сезімталдылық қабілеттерінің бір-біріне жақындауы. Ал бұл ... есе ... ... ... академик А.Колмогоровтың ойы бойынша баладағы
кәсіпке бейімділік үлкендер бақылап жүргенде де ... ... ... ... мен ... анықтау психадиагностикалық жұмыстар
сияқты күрделі жұмыс болып табылады. ... ... ... ... мен ... ... мен ... жағы балалардың көпшілігінде қызығушылықтарының үйлестіріліп, тұрақтала
қоймағанын растайды. Бірақ бұл ... осы ... ... ... ... Бала қызығушылығы мен бейімі туралы мәліметсіз біздің
педагогикалық іс-әрекетіміз шындыққа тура келмеуі мүмкін. (27)
Бір ... ... ... сәйкес келмей, екінші жағынан
қабілеттер мен дарындылық ... ... ... ... бастысы
олардың арасында тығыз байланыс бар. Бұл байланыс ... ... ... ... ... ... ... үлгереді, яғни бала өзі
жақсы игерген ғылым немесе қызмет аясында қызығып, осы жетістіктері ... мен ... ... қолдау көрсетілгендігіне көз жеткізіп
үлгереді. Осылайша, ... бір ... ... пен ... ... ... бағыттаушы нүкте қызметін атқарады.
2.3. Ата-ана тәрбиесі және дене тәрбиесі ... ... ... ... ... ... ... бейімдеу
тәрбиесінің де үлесі ұлан-ғасыр. Халық зердесіне үңілсек, ұрпақ тәрбиесі
қай елдің, қай кезеңнің болсын толғақты ... ... ... Бұл ... ... бойы тек халықтың өткен тәжірибесіне сүйенгенде ғана ... ... ... Ол ... ... ... тілімен,
тарихымен, өнерімен біте қайнасып, тарихи кезеңдер ерекшелігіне, қоғам тану
сатыларына қарай жетіліп, ұрпақтан-ұрпаққа ауысып отыратын қастерлі мұра.
Халық мұрасының ... ... ... ... Ол
тұтастай алғанда жас ұрпақ үшін ... ... ... ... еңбек
қуатының қайнары. Оның ішінде тікелей бала ... ... атам ... терген мол тәжірибесі бар. Халық өз бойындағы ең ... ... ... күнделікті тұрмыста үйретіп, бала бойына сіңіріп отырған.
Халықтың тілін, салтын, ... ... ... ұрпақ тәрбиелеу үшін
халықтық педагогиканы оқу-тәрбие жұмысына ... етіп алу ... ... ... ... ... ... сабақтары үшін халқымыздың
ұлттық кәсіби ... ... ... жазылған әдіскерлік құрал жоқ болса
да, ... ... өз ... өз ... мүмкіндігі мен жағдайына
байланысты оқушыларға ұлттық дәстүріміз туралы азды-көпті мәліметтер беріп
отырғаны жөн. ... ... ... ... ... ... ою-
өрнектермен әшекейлетіп, осы жасалған заттарды барлық сабақта ... ... ... ... ... ... халқы негізінен төрт-түлік мал
өсірумен айналысқан, мал түрін ірі қараға шаққан. Бұл ата-баба ... ... ... ... шешу ... грамматикадан заттық, сандық
ұғымдарды жөнінде мәлімет беріледі. ... ... 1-3 ... амалдар жөнінде білім-дағдыларын қалыптастыру мақсатында есеп
ойындарын ... ... ... ... бота маң ... аяғын тең басқан,
Шұнақ құлақ бес ешкі,
Қос-қос лақты қос ешкі,
Төрт қозылы екі қой,
Бәрін бірге ойлап қой.
(Он тоғыз)
2. Он бір түйе, бес ... ... бір ... ... үш ... алмасаң бол күлкі.
(Жиырма төрт)
Немесе халықтың іс-кәсібімен байланыстырып мынадай есептер шығаруға
болады: 1) ... ата ... 16 ... 10 нар бар. ... неше ... алты) Бұл жаттығулардың тәрбиелік мәні ежелден мал шаруашылығымен
таныстыру. Сонда оқушылар ... ... ... мазмұнын көз алдына
елестете отырып түсінеді. Қазақ ... ... ... ... ... та математикалық тапсырмалар беріп, геометриялық ұғымдарды
түсіндіруге болады. Мыс: ... ... ... т.б.) ... құрақ көрпеше де т.б. Келесі материалдарда ... ... бірі ... ... байланысты салт-дәстүрлер құралдар.
Шығыр. Соғыстан кейінгі жылдарда түйенің көзін байлап шығыр айдап, егістің
суарылғанын өз ... ... Бұл ... прогрестің дамуына
байланысты 50 жылдардан бастап шығырдың шаруашылық мәні ... Енді ... ... ... бар. Кейбір ғалымдардың пікірінші ... ... ... бұрын қолдана бастаған делінеді. Шығыр ағаштан жасалады.
Үлкен екі дөңгелекті тәрізді. Сол ... ... тісі ... ... түйе айналдырады. Сол тіс арқылы екінші үлкен айналысқа түседі.
Осы екінші дөңгелекте қисайтып ... ... ... ... ... ... суды шелек өзі іліп алып, дөңгеленген жапқа құяды.
Осылай егіс суарылады. ... ... ... ... бір құралдың түрі-
ол Өрмек. Ол қазақтың тоқу құралы. Алаша, ... бау, ... ... ... ... ... бояйды. Керекті құралдар: серу ағаш, күзу
жіп, адырғы, қылыш, мосы, күзу арқалығы, күзу ... Үш ... ... ... шығады. Мүйіз жасап теру ағашын пайдаланып, ерсі жіппен
қарсы ... ... ... ... ... деп ... ... жасаған киіз кілем. Сырмақ жасау үшін іріктеп
алынып, үлпілдетіп ... ... ... етіп киіз басылады. Оның
өрнектеудің үш амалы бар. Дайын ... ... ... түрлі түсті киіз
қиындыларымен немесе бір түсті матамен, ... ... ... ... ... ою-өрнектерінің түсіне қарай ақ, қара немесе қызыл, ал
түріне қарай қос мүйіз, тармақты мүйіз, бұғы ... ... ... тағы ... ... ... бөлінеді.
Текемет-бетіне түрлі түсті ою-өрнек салынған киіз, үй жиһазы. Ол күзем
жүннен жасалады. Бетіне ақтай немесе қызылға, көкке боялған жүн ... ... ... ... ... ... киіз ... бірдей. Ол
мынандай жұмыстың бөліктерінен тұрады: 1)Жүн жаю. 2)Шабақтау. 3)Ою салу.
4)Су себу. ... ... ... ... ... ... Ең соңында текеметті жайып, жиегі тегістеп, құрғатады. Текемет
өрнектері түріне қарай қос мүйіз, ... ... ... ... тағы сол ... бөлінеді. Текеметтің көлемі әр түрлі болады.
Енді келесі, малды ұстау, үйрету ... ... ... ... Асау ... ұстауға арналған арқаннан жасалған арнайы құралды-
Бұғалық деп атайды. Көбінесе асау ... ... ... Ол ... ... 12-15 ... ... Оның тұзақшасын жасаған да ... ұшын ... ... да, оның ... ұшын ... ... ... бұғалық түскен асау жұлқынып қашқанда тез ... да ... ... ... түседі. Келесі жұмыстың түрі ыссыда малдың сүтін ішу
үшін бие байланады. Осы туралы айтпақпыз.
Бие байлау-бие сауу үшін ... ... ... ... байлайды.
Құлын желіге әбден отыққан кезде байланады. Осыған байланысты халық “Қымыз
мұрындық” сияқты ... ... уыз ... алды деп ... дәм ... Бие ... үшін ең ... от-суы мол-биебау
таңдалады. Желі шаңы тез шығып кетпейтін көгалды, әрі жатқан құлын үйелеп
қалмайтын ... ... ... Бос ... желі де ... ... немесе енесіне жанасып, еміп қоюы мүмкін. Желі жердің тозуына қарай
жаңа орынға ауыстырылып ... Жас ... ... еміп ... кезде,
шошытпай еппен ұстаған жөн. Кейін есейген кезде ... ... ... ... ... ... ... қажет. Қазақта “бие сауым уақыт”
деген мөлшер бар. Бие сауым ... 1-2 ... ... Биеге құлынды
шамалы емгізіп, сосын құлынды тартып алады. Бұндағы мақсат ... ... Енді осы ... ... ашытып, қымыз жасау үшін қазақта бірнеше
құралдарының түрі бар. Соның бірі-саба.
Саба-қымыз ашытуға және ... ... ... Ол жылқының немесе
сиырдың терісінен жасалып, түйенін шудасынан иірілген жіппен тігіледі. ... ... ... ... қырыққан шикі теріні әуелі құрымға ... соң төрт бой етіп ... де, оны ... ... құм толтырады. Кепкеннен
кейін ішіндегі құмын ... ішін ... ... ... түбінің
сыйымдылығы мол келіп, мойнына қарай жіңішкере ... Аузы ... ғана ... ... “Бес биенің сабасы” деген атаулар бар.
Жалпы сабаға 8-10 шелек сүт ... 35-40 ... ... ... болған
делінеді. Қазірде еменнен жасалған күбі мен электр піспек қолданылып жүр.
Келесі түрі-мес. Мес қымыз тағы басқа ... ... ... ... Мес ... ... терісінен жасалады. Бітеу теріні етшелден ажыратып, жүнін
ұстарамен қырып, илеп ыстайды. Қымыз құйған кезде дем ... ... ... ... ... ... ... Месті аптасына бір рет тазартып,
ыстауды қажетсінеді. Келесі құралдың түрі-күбі. Күбі-қымыз, ... ... саба ... қолданылатын ағаш ыдыс. Оны көже ашыту, май шайқау үшін де
пайдаланады. Оның ауыз жағы жіңішкелеу келеді, дөңгелек ... ... ... болады. Күбі Қазақстанның әр облысында әр түрлі болып
келеді. Күбіні көбінесе ... ... ... жиде ... жасайды.
Келесі құралдың бірі келі-келсап деп аталады. Келі-келсап-дәнді дақылдарды
түюге, ұнтақтауға арналған ағаштан ... ... Келі ... ... ... ... ұшы ... басы салмақтылау келеді. Шұңғыл келі
көбінесе тарыны қаралау, ақтау ... ал ... келі ... ... үшін пайдаланады.
Осы еңбек тәрбиесіне байланысты далада тағы өскен, бірақ мәдени
өсімдік ретінде, адам ... ... ... ... ... да ... ... атшоңқай, құмаршық т.б. жатады. Төменде соның бірі
құмаршық туралы айтамыз. Біздің бала кезімізде, ... ... ... ... ... нан ... тары ... ауқаттандық. Бұл бір
жылдық өсімдік. Құм бұйраттарында өседі. Тамыз-қазан айларында гүлдеп жеміс
береді. Биіктігі 20-100 см. ... ... ... бұтақтанған. Шөбін
сүрлеуге болады. Дәнінен ұн және май алынады. Құм тоқтату үшін де ... Дене ... ... ... салтындағы жаугершілік замандағы
ер адамдардың қару-жарағына тоқталайық. Соның бірі-жебе. ... үш ... бар. ... ... ... Өте ... жебені қола,
темірден, өте берік кремний тасынан жасаған жебе 19 ғасырдың ... ... ... ұшы. ... ... құрылатын тікенекті
темір. Келесі бір құралдың түрі-Қорамсақ. Қорамсақ-садақ оғын салып, белге
байлап немесе иыққа асып ... оқ ... Оны ... ... ... ішінен екі қатар көлденең таспа тартып, оған садақ жебесін
қатарлай тізеді. Қорамсақты ... оңай болу үшін ... ... ... ... ... ... тізіледі. Жырда айтылғандай:
Қорамсаққа қол салды,
Бір салмады мол салды.
Суырып алған қу жебе,
Ұрыспаққа жол салды,-деген шумақтар бар. ... бір ... ... деп аталады. НАРКЕСКЕН-қоян-қолтық айқаста, ... ... ... ... тектес қару. Қылыштан өзгешелігі екі жүзді болады. Сабы,
қолды қорғайтын көлденең тартылған сағақ темірі бар. ... ... ... ... ... өтетін күшті соққыға арналған. Кезінде бұл
қаруды ... ... ... ... ... ... ... түскен
атақты батырларға сыйға тартылды. Наркескен мұра ретінде ... ... ... ... ... ... ... арналған түзу немесе
имек жүзді, болаттан соғылған өткір қару. 6-7 ғасырларда болған ... бар. Оның ... 700-900 мм, ені 30-35 мм. ... ... қорғайтын көлденең темірі болады. Қылыш орта ғасырда қазақ, түркі
халықтары ... кең ... Бес ... бірі деп есептелді. Келесі
құралдың бір түрі-Қалқан. ... ... ... ... садақ оғынан қорғану үшін қолына ұстайтын қорғаныш құралы.
Жазғы ыстық кезде егіс даласында адамға көлеңке болып, пана болу ... ... ұғым бар. Енді осы ... ... ... ... ... егін жинау кезіндегі баспана. Қосты үш қанат керегеден тігеді.
Ортасында от ... ... ... ... ... ... ... Қос
деп кейде белгілі бір кәсіптегі адамдар тобында атайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Егеменді еліміздің өсіп келе жатқан ұрпағын ойлы да ... де ... ... ... ... ... ... дұрыс қалыптасқан азамат етіп, белгілі бір кәсіп иесі болуға
тәрбиелеуде ... ... орны ... Тәрбиенің сан-салалы,
күрделі мәселелеріне терең ... ... ... ... ... ... баланың жан-дүниесіне әсер ететін білім мен
тәрбиенің алғашқы баспалдағы-бастауыш мектеп. Бастауыш ... ... ... ... ... ... Өйткені
жасөспірімдердің жеке бас ... оның ... ... ... ... ... мен ... сыныптарда
жүзеге аспақ. Жасөспірімнің ... ... мен ... ... ... ... ашылар кезі. Бастауыш
мектептің негізгі міндеті – жеке ... ... оның ... ... ету, ... ... ... нығайту, іскерлігі мен дүниетанымын
қалыптастыру, оқуға ... ... ... ... ... ... кәсіпке бейімдеу болып табылады. Ендеше осы міндеттерді жүзеге
асыратын басты тұлға –ұстаз. Бала жаны жаңалыққа құмар, бімегенін ... ... ... ... ... ... бастауыш сынып
мұғалімі олардың осы талпынысын дамытып, еңбекқор, ... ... ... талғамы бар білімді тұлғаны тәрбиелеп ... ... ... ... ... – баланы
тәрбиешінің дәл өзіндей етіп шығару емес. Келешек өз заманына ... ... ... ... ... ... тереңде. Қазіргідей ақпарат ағымы жаулап алған
сәтте, қазақ баласының табиғатына әсер ететін орта ... ... ... рух ... сол ... ... ... бейімдеу үлкен
ізденісті қажет етеді.
Оқыту мен тәрбиелеу үрдісінде оқушының ... ... ... қалыптастыру қажеттігі қоғам талабынан туындайды.
Бүгінгідей ... ... ... ... санасын шым-шытырық оқиғалы
шетел фильмдері мен ... ... улап ... оқушылардың адами
ізгі қабілеттері мен ... ... ... ... керек деген
сұрақ әрбір мұғалімді толғандырары анық.
Ең ... ... ... жетілдіру керек. Фантазия ... ... ... ... Бала ... терең әрі бай болуы
үшін жанды суреттеулердің көп болуы шарт. Адам неғұрлым білімді, тәжірибелі
болса, ... да ... бай ... адамның сезімдері әр түрлі нәрседен оянымпаз ... ... ... сұлу ... ... поэзиядан. Исскуствоның әйтеуір
бір түрінен ләззат алмайтын, біреуіне құмарланбайтын адам болмайды”-дейді
М.Жұмабаев. (6) Соның ... сөз ... ... қоленрдің орны ерекше.
Бастауыш сыныптан бастап оқушы халық ауыз ... ... ... Бала ... ... ... жарып өсуі керек. Рухани уыз-халық ауыз
әдебиеті, салт-дәстүр өнері.
Дана халқымыз “баланы жастан”, “жасыңда алған ... ... ... деп дөп ... дәл айтқан ғой. Сәби кезден ... ... ... ... ... ... да оңай, оның қаны мен жаны нағыз қазақ
болып өседі.
Бастауыш сынып оқушылары сыртқы ... ... ... ... ... соның бәрін ақиқат деп сенеді. Сондықтан оқушыларға
адамгершілік, еңбексүйгіштікке тәрбие беру ... ... ... күнді босқа жіберуге болмайды. К.Д.Ушинский “жас баланы жақсы істі,
жақсы сезімді, жақсы ойды сүюге үйрететін әдеби ... ғана ... ... ... ... ...... іс - әрекетін, қылықтарының
себептерін түсіне білуге, жақсының жақсылығын сезе білуге,бұзақылық пен
жамандықты айыптай білуге ... ... ... ... ... ... ... беру тұжырымдамасы,
“Егемен Қазақстан”, 1996 ж. 7 тамыз.
2. “Бастауыш мектеп” журналдары. 2001-2006.
3. “Қазақстан ... ... ... Байтұрсынов А. “Ақ жол”Алматы. 1991.
5. Аймауытов Ж. Психология. “Рауан.”1995.
6. Жұмабаев М. ... ... Қ. ... ... ... ... ... Қоянбаев Ж. Педагогика. Алматы. 1990.
9. ... С. ... ... ... ... ... ... Дүйсембекова Ш. Педагогика. Семей. 2004.
11. Әбенбаев, Құдиярова А, Әбиев. Педагогика. Ж.Астана.2003.
12. Салқынбай А, ... М. ... ... ... Бержанов Қ,Мусин С Педагогика тарихы.Алматы.1984.
14. Сейталиев Қ. Тәрбие теориясы. Алматы.1986.
15. ... Н.И. ... ... ... ... Жұмақанов Ә., Аймағамбетова Б., Бозжанова К.Семьяда ... ... ... ... ... 1985.
17. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. ... ... ... В.М. Мектеп оқушыларының өзін-өзі басқаруы. Алматы. 1978.
19. Нұрғалиева Г. Оқыту әдістері. Алматы.1991.
20. ... ... ... “Атамұра”, “Рауан”
21. Ақшолақов Т. ... ... ... ... Алматы.
“Рауан”1992.
22. “Қазақ тілі мен әдебиеті” журналдары.2006.
23. ... С. ... ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жасөспірімнің өзін-өзі кәсіпке бейімдеуі44 бет
Жасөспірімдердің ой еңбегімен физикалық жүктемеге бейімделу ерекшеліктері70 бет
"Әлеуметтік дезадаптацияның себептері."3 бет
12 жылдық жалпы орта мектептің базалық білім мазмұнын анықтау әдістері55 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс туралы4 бет
Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту27 бет
Дамытушы және қалыпқа келтіруші жұмыстардың модельдері5 бет
Дене шынықтыру және спорт саласындағы проблеманың қазiргі жәй-күйiн талдау10 бет
Жастар арасындағы құқық бұзушылық және оның алдын алу жолдары15 бет
Жасөспірімдердің интимді-тұлғааралық қармы-қатынастардың психологиялық ерекшеліктері72 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь