Ежелгі Римнің мемлекеті және құқығы

Кіріспе
І Республика кезеңі (б.э.д. 509 — 27 ж.ж.)
ІІ Монархия кезеңіндегі Рим
ІІІ Рим құқығының тарихы кезеңдері
IV Рим стоиктерінің теориялық көзқарасы
V Қорытынды
VI Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Рим мемлекеті қалалық қауымнан қалыптаскан. Римнің негізін қалаған әттен бастап б.э. 509 жылға дейін римдіктерде рулық құрылым болған, алайда ол ыдырау кезеңінде болған. Рулық ұғымының негізі әлеуметтік бірлігі ретінде экзогамды әкелік ру табылган. Рулар отбасыларына бөлінген, оларға тән сипат болып отбасы иесінің жанұя мүшелеріне үстінен шексіз билігі табылған.
Қоғамдық құрылым. Римде жалпы алғанда 300 ру болған. Он ру әскери және діни бірлік болып табылатын курияны құраған. Курияның басында қурион тұрған. Он қурия трибуды тайпаны кұраған. Рим халқы үш тайпадан құралған.
Халық патрицийлерге, клиенттерге және плебпийлерге бөлінген. Патрицийлар - бұл қалалық қауымның толық құқылы азаматтары, клиенттер патрицийлерге жеке және мұрагерлік тәуелділікте болған, плебейлердің жеқе бостандығы болғанымен, саяси құқықтарға иеленбеген.
Мемлекеттік құрылым. Римдік қауымның басында патша Рекс тұрған. Ол әскер басы, жоғарғы абыз болған және ерекше маңызды істер бойынша сотты жүзеге асырған. Рекстің лауазымы сайланбалы болған. Патшаның жанындаы кеңесуші орган сенат болған, ол үш жүз рудың ақсақалдарынан құралған. Сенат коғамдық істерге басшылық жасаған, маңызды мәселелерді талқылаған, мұндай мәселелерге байланысты шешімдерді халық жиналысы қабылдаған. Сонымен қатар, сенат патшаны сайлауға да әсер еткен. Аса маңызды органдардың бірі халық жиналысы болған, ал рим руларының толық құқылы мүшелері — әскери қызметті орындай алатын ер адамдардан құралған; ал сенаттың ұсыныстарын қабылдаған немесе олардан бас тартқан, барлық лауазымды тұлғаларды, соның ішінде патшаны да сайлаған. Римдік қауымдағы тағы да бір орган - бұл абыздық алқалар олардың ішіндегі ең ежелгілері болып авгурлар, понтификтер және фициалдар алқалары табылған (авгурлар тұлғалардың әрекеттері туралы өз қорытындыларын әртүрлі белгілер мен жорамалдардың негізінде берген, понти¬фиктер әдет-ғұрыптарды сақтаушы және түсіндіруші болған, фециалдар соғыс жариялау актісін жүзеге асырған).
1. Мемлекет және құқықтың жалпы тарихы. Бумаков Д.А., Истаев А.Ж. Алматы 2004. 221 бет.
2. Саяси құқықтық ілімдер тарихы. М.Мұхамедов, Б.Сатершинов, Б.Сырымбетұлы. Алматы, 2002. 339 бет.
        
        Ежелгі Римнің мемлекеті және құқығы
Жоспар:
| |Кіріспе ... ... ... ... 509 — 27 ж.ж.) ... | ... ... Рим ... |Рим ... ... ... ... |Рим ... ... ... |
|V ... ... ... әдебиеттер тізімі |
| | ... ... ... ... ... ... қалыптаскан. Римнің негізін қалаған
әттен бастап б.э. 509 ... ... ... ... ... ... ... ыдырау кезеңінде болған. Рулық ұғымының негізі ... ... ... ... ру ... Рулар отбасыларына бөлінген, оларға
тән сипат болып отбасы иесінің жанұя мүшелеріне ... ... ... құрылым. Римде жалпы алғанда 300 ру болған. Он ру ... ... ... болып табылатын курияны құраған. Курияның басында қурион
тұрған. Он ... ... ... ... Рим ... үш ... құралған.
Халық патрицийлерге, клиенттерге және плебпийлерге бөлінген.
Патрицийлар - бұл ... ... ... ... ... ... жеке және ... тәуелділікте болған, плебейлердің жеқе
бостандығы болғанымен, саяси құқықтарға иеленбеген.
Мемлекеттік құрылым. Римдік қауымның басында патша Рекс ... ... ... ... абыз ... және ... маңызды істер бойынша сотты
жүзеге ... ... ... ... ... ... жанындаы
кеңесуші орган сенат болған, ол үш жүз рудың ақсақалдарынан құралған.
Сенат ... ... ... ... ... мәселелерді талқылаған,
мұндай мәселелерге байланысты шешімдерді ... ... ... Сонымен
қатар, сенат патшаны сайлауға да әсер еткен. Аса маңызды органдардың бірі
халық жиналысы болған, ал рим ... ... ... ...... орындай алатын ер адамдардан құралған; ал ... ... ... ... бас ... барлық лауазымды тұлғаларды, соның
ішінде патшаны да сайлаған. Римдік қауымдағы тағы да бір ... - ... ... ... ... ең ... ... авгурлар, понтификтер
және фициалдар алқалары табылған (авгурлар тұлғалардың әрекеттері туралы өз
қорытындыларын әртүрлі белгілер мен ... ... ... ... ... және ... ... фециалдар
соғыс жариялау актісін жүзеге асырған).
І. Республика қезеңіндегі Рим
Римдегі ... ... 500 ... ... ... ж.ж.). Римнің
даму тарихын екі кезеңге бөлуге болады: республиканың қалыптасу және нығаю
қезеңі (б.э.д. ҮІ-ІҮ г.) және римдік құл ... ... ... ... ... оның ... ... басқару нысанының келуі
(б,э.д. НІ-І г.г.).
Қоғамдық құрылым. Өзінің таптық ... ... ... ... ... кұлиеленушілік болған, алайда кұлдарды қанау монархия ... ... ... жоқ, сол ... ... патриархалдық сипатта
болған.
Еркін халықтың негізгі бөлігі болып патрицийлер мен ... ... ... арасында өзара күрес өрши түскен. Плейбейлер патрицийлер
мен саяси және азаматтық ... ... тең ... ... осы ... республикасының құлауының негізгі себебі болған.
Мемлекеттік құрылым. Рим республикасында орталық органдар - халық
жиналыстары болған, олар ... ... және ... ... ... Сонымен қатар, сенат пен ... ... ... орны ... ... комициялар халык жиналыстарының негізгі түрі болып
табылады, олар заң ... ... ... ...... мен цензорлардың сайлауын жүзеге асырды, сот ... ие ... ... екі нысанды қызмет етті: патрицийлер мен плебейлер
үшін жалпы жиналыс (олардың қаулылары "популисцит" деп ... және ... ... ... ... "плебисцит" деп аталды). Куриаттық
комициялар тек рулық құрылымының ... ... гана ... және ... келе ... 30 ... ... болып табылған 30 ликторлың
жиналысымен ауыстырылды.
Сенат формальды түрде магистраттардың жанындағы кеңесуші орган ... ... өте ... ... ие ... Сенат халық жиналысы
қабылданған заңдары бекітетін және қаржыларды басқарған. Сенаттың шешімдері
"сенатус-консульт" деп аталған.
Магистратуралардың жүйесіне Рим мемлекетінің ... ... және ... сот ... мен басқару саласында мемлекеттік әрекеттерді жүзеге
асыруға өкілетті лауазымды тұлғалар кіретін. Магистратуралардың қызметі мен
оны ұйымдастырудың ... ... ... ... ... сайлау халық жиналыстарында жүзеге
асатын);
- алқалық (бір ... ... ... сайланатын, олардың
әрқайсысы толық билікті иелене отырып, ... ... ... жауаптылық (диктатор, цензор мен плебейлік трибундардан ... өз ... ... біткенде халық жиналысының сатына
тартыла алатын);
- мерзімділік (барлық магистрлер 1 жыл ... ал ... 5 ... ... (магистраттар өз жұмысы үшін жалақы алмайтын).
Магистратуралар ординарлық және ... ... ... ... ... екі ... ... Ординарлық
магистратуралардың құрамында келесі лауазымдар болған:
Преторлар - консулдардың көмекшілері, цензорлар - Рим ... ... және ... бөлу мақсатында ценздерді
орнықтыратын, эдилдер - полициялық міндеттерді жүзеге асырган, ... ... ... ... жоқ көмекшілері, плебейлік трибуналар -
плебейлердің мүдделерін қозғаушылар және ... ... - ... ... ... не ... күрестің өршуімен байланысты қандай да бір
төтенше қиындықтар уақытында сенат консулға алты ... ... ... ... ... тапсырма беретін. Диктатор тағайындалған соң
барлық ординарлық ... ... ... ... ... ... толығымен оған бағынатын. Бұл
кездегі диктатордың билігі шексіз болатын.
Рим әскері. Әскери қызметті бес разрядқа ... ... ... Оған тек ... ... кем ... 11000 асе мүліктік цензге ие
азаматтар жіберілетін, ... ... ... цензіне сәйкес әскердің
әртүрлі түрлеріне бөлінетін. Әскерді консулдар цензорлардың ... ... ... ... ... аяқталған соң әскер
таратылатын.
Жергілікті басқару. Римнің жауап алған Италиядан тыс ... ... ... ... бұрын консул мен претор
болып табылган магистраттар басқаратын. Олардың ... ... ... ... ... ... ... қолиеленушілік монархияның тарихын екі кезеңге бөлуге болады:
принципат және доминат.
Принципат кезеңінде әлі де республикалық мекемелер қызмет етеді, ... ... ... ... ... Барлық магистратуралардың басына
жаңа лауазымды тұлға принцепс келеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... төтенше билікке ие болатын.
284 жылдан бастап Римде шексіз монархия — доминат орнығады. ... ... ... ... ... ... да ... шексіз монарх деп танылады, барлығы оның билігіне бағынушыларға
айналады, императордың билігі құдайдың билігіне ... ... ... екі ... негізделеді:
1) императордың жанындағы мемлекеттік кеңеске;
2) император тағайындайтын шенеуніктер басқаратын қаржылық ведомствоға.
Доминатты орнықтыру Диоклетиянның реформаларымен тығыз ... ... ... ... ... ... ... - империя екі провинцияға бөлінген 1 2 диоцезге
жаңа әкімшілік ... ... ... ... ... екі доцезге
бөлінген: Шығыс және Батыс. Әрбір ... ... ... - ... ол ... көмекші-ізбасарын — Цезарьді сайлап алатын;
2) әскери реформа - әскер үш сенатқа бөлінетін: ... ... ... және ... гвардия, әскердің құрамы үлкейтіліп, алғашқы
рет рекруттық қабылдау ... ... және ... ... - ... және ... ... қатар тиын енгізілген.
Жергілікті басқару. Империяның әрбір бөпігі - диоцездер ... ... ... ... ... префекті тұрған.
Әрбір префектура екі диоцезден ... ... ... ... ... дионез провинцияларға бөлінген, провинцияларды ректорлар басқарган.
Провинциялар ұсақ ...... ... ... ... ... органдар — сенаттар (декуриондар) болады.
Сот. Қылмыстык істерді қарау тұрақты комиссиялардан император мен ... ... ... шет аймақтарында қылмыстық юрисдикция
қаланың префектісінің қолында болған, Италияда — ... ... ...... ... ... ... Рим құқығының тарихы кезеңдері
Рим құқығының негізгі қайнар көздері:
1) бірінші римдық құқық қодификациясы — әдет ... ... ... ... ... б.э. III ғ-ның соңында екі кодекс құрастырылды: грегориян және
гормогениан кодекстері;
3) б.э. 483 ж. ... ... ... — Фиодосий кодексі қабылданды,
мұнда б.э. IV ғ. бастап императорлардың конституциялары жинақталды;
4) б.э. XII ғ. рим құқығының ... ... ... ол ... ... ... ... «азаматтык құқық жинағы» — Корпус
Юрис — Цивилис ... атқа ие ... бұл ... ... ... ... институциялар — рим құқығының қарапайым курсы, бұл оку мақсаттарына
арналған олардың негізгі қайнар көзі болып рим ... ... ... өз ... 533 ... 21 қарашасында күшіне енді:
— дигестлер — ескірген түсініктер мен қарама-қайшылықтарды ... ... ... ... рим ... шығармаларының
үзінділерінің жинағы, 533 жылдың 30 желтоқсанында күшіне енді;
— юстинианның кодексі — 12 ... ... ... жинағы. Бірінші кітапта шіркеулік ... ... ... 2-8 ... ... ... арналған; 9 кітап —
қылмыстық құқыққа; 10 кітап мемлекет басқару туралы ережелерге арналған:
— новеллалар — ... ... үш ... ... ... ... ... оларды негізінен мұрагерлік құқықтың нормалары
көрініс тапқан.
Құқыкқабілеттілікті ... үшін ... деп ... үш ... ... болды: бостандық статусы, яғни, Римнің тек еркін азаматтары ғана
кұқыққабілеттілікті ... ... ... ... ... ... ... табылатын); азаматтық статусы — римдік қалалық ... ... ғана ... және жалғыс өқілі болып үй иесі
табылатын.
Меншік құқығы тұлғаның иелену, пайдалану және билік ету ... ... ... және ... ... ... ... заттар бірқатар
сенаттарға бөлінеді: азаматтық айналымнан алынган заттар (діни ... ... ... ... және ... ... ... ауа, ауыз су және т.б.) және азаматтық айналымдағы заттар (жылжитын
және жылжымайтын, бөлінетін және бөлінбейтін, жеке дара ... ... ... бойынша анықталған, тасымалданатын және тасымалданбайтын).
Рим құқығында меншікті иеленудің екі түрі ... ... ... ... ... ... жаудан жаулап алынған меншік
туралы жалган процесс арқылы беру, мүлікті бөлу ... ... ... ... ... ... ... меншік квириттік деп аталған) және
«халықтар құқығына» негізделген иеленулер (мүлікті берудің қарапайым ... ... ... ... ... ... құқығы бөген мүлікке қатысты келесі құқықтарды ... ... ... ... зиян келтірмеген жағдайда, басқа
тұлғаларға да оның меншігін пайдалануға ... ... ... ... ... ... пайдалану кұқыгы) және кепіл құқығы —
ипотека (кепілге қойылған зат ... ... ... ... ... ... қалдырылатын).
Римде міндеттемелердің екі қайнар көзі болған: деликтілерден (құқық
бұзушылардан) туындаған міндеттемелер және ... ... ... ... ... ... ... вербальды шарттар
— ауызша нысанды бекітілетін, литеральды ...... ... ... ...... затты берген сәттен бастап
туындаған және консенсуалды ...... ... және ... ... негізделген шарттар.
Неке — отбасы құқығы бастапқы кезендерінде үй иесінің ... ... ... ... ... ... кезеңде некенін
жаңа нысаны пайда ... бұл ... әйел ... ... және жеке
дербестікке ие болды. Үшінші кезенде некеден тыс ... ... кең ... ... заң бойынша мұрагерлік және өсиет бойынша мұрагерлік
орын алған. ... ... ... тек ... ... ... туыстығына
қарамастан үй иесінің билігінде болған тұлғалар танылған.
Қылмыстық құқықта жариялылық ... (Рим ... ... өртеу, адам өлтіру, жалған куә болу, егіндікті ұрлау және дуалау
өлім жазасымен ... және жеке ... ... тұлғаға нұқсан
келтіру, бөген мүліктерді жою және зақымдау — дене ... мен өлім ... ... ажыратылған.
Азаматтар басқаға зиянын тигізбеуге, басқаның меншігіне кол сұқпауға,
әділетсіздікке жол бермеуге, әділетсіздіктен жапа шеккендерге ... ... ... ... үшін ... ... тиіс. Азаматтардың жалпы саяси
белсенділігін әрдайым батыл жақтаған Цицерон ... ... ... де ... беруге болмайды" деп атап көрсетті. Ол
республиканы қорғауды әрбір азаматтың қасиетті борышы деп санады. Ал ... ... ... ... ... ... үшін ... жан-
жақты жетілдіру идеясын мөңгілік серік етуі керек. Цицеронның ойынша адамды
жан-жақты жетілуге итермелейтін торт ізгі ... бар, ... ... ... ... және ... ... неғұрлым ақ- әділ болған сайын, соғүрлым
басқадан ... ... ... пен ... аз ғана ... ... озі де ... сондай көреді.
Құқық негізіне Цицерон табиғи ... ... Бұл ... ... ... ... және табиғат пен адам табиғатының да
ажырағысыз қасиеті деп ... ... ... өзі ... деп қараған Цицерон оны табиғи құқыққа жатқызады және оған
төмендегідей анықтама ... ... заң — ... ... ... адамға
бірдей берілген санады ереже, бұл заңцар адамдарға ... өтеу ... ... қорқыту арқылы тиым салады. Бірақ адал ... ... ... және ... ... ... ... заң ешнәрсе де емес және қажет те болмайды. Мұндай занды жарым-
жартылай пемесе толық жоюды ... ... оны ... да бір ...... ... Сондықтан да біз саясаттың да, халықтың да ... бұл ... жоя ... Бұл ... заң ... ... және ... барлық халыққа бір ғана мәңгі және өзгермейтін заң ретіңде қалады
және ... ... ... ... ... ... табиғатты ескермей
бұған бас имегендердің барлығын Цицерон өздеріне-өзі ор ... ... ... ... ... ... ... зиян келтірмеу және басқаның
меншіғін бүзбау. "Әділеттілікке қойылатын бірінші талап, - деп көрсетті, -
ол ешкімнің де ... зиян ... ... ... ... ... ... ал жеке меншіғін оз меншігіндей пайдалана алуы". Яғни
оның айтуы бойынша, "Әділдіктің сшкімғе зиян тигізбеу және ... ... ... скі ... көзі ... ... ... бойынша, жазба заңдардың қайсысынан болса да
ерте, тіпті мемлекеттен де ... ... ... ... адамдардың шешімдері
мен қаулыларымен емес, табиғаттан ... ... ... ... ... тиіс. Заңның қызметі мен күші туралы ... "сот ... заң, ал заң - ... сот" ... ... береді, яғни әділ заң "
әділдікті ... ... ... ... ... шешендігімен, философиялық және саяси-құқықтық шығармашылығымен
ғана емес, Римнің саяси өміріне белсене араласқан көрнекті саяси ... де ... ... Ол ... республикалық құрылыстың дағдарысы
мен б.э.д. 40 ... ... ... Гай Юлий ... ... консул да болды, сенатты да ... Осы ... ... ... ... ... мен ... сақтауға көп күш
садды, қарсыластар тарапынан ... да ... ... ... ... жағында болған Цицерон Цезарьға
ұйымдастырылған қастандыққа қарсы болған жоқ. Мемлекеттік билікті нығайту
мен орталықтандыру, ... ... ... ... "ректорлар"
/әкімдер/ тағайындау керектігі туралы трактат жазды. Цезарь өлгеннен кейін
ол қастандық ұйымдастырушыларға қарсы ... ... ... ... мен ... сақтауға күш салған Цицеронның өзі де б.э.д.
43 жылы ... мен ... ... ... қаза ... Өзінің ғажап
өмірімен, орасан зор философиялық және саяси-құқықтық еңбектерімен барша
адамзатқа, кейінгі ұрпаққа үлгі ... ... ... - билік
басындағылардың бұйрық берушісі, ал билік басындағылар - халықтың әміршісі"
екендігін өз ... де, өз ... де ... ... Рим стоиктерінің теориялық көзқарасы
Ежелгі Грециядан бастау алған стоицизм ... ... ойда ... ... ... Рим стоиктерінің теориялық көзқарастары ежелгі грек
стоиктерінің философиялық, этикалық және ... ... ... ... ... ... ... айқындалды және
одан өрі дамытылды. Рим стоицизмінің басты ... ... ... ... Эпиктет /50—140жж./ және Марк Аврелий Антонин болды.
Стоиктердің ілімі бойынша, әлем - біртұтас дене. Ол ... ... ... қарым-қатынас және оны әлемдік құдай ... ... ... ... больгп жатқан өзгерістер қатал
қажеттілік заңына ... ... ол ... бір ... жолмен, яғни
оны керек етуіне қарай дамиды. ... ... ... ... емірде де
қолданылады деп есептейді. Осы заңға ... олар ... ... ... ... арқылы түсіндіруге тырысады.
Рим стоиктерінің шығармашылығы бұрынғы полистік ... ... ... принцепс билігі мен цезаризм режимінің
нығаю, Рим империясының әлемдік державаға айналу ... ... ... ... олар ... ... ... фатализмге, саяси
жұтаңдық пен космопатолизмгс көбірек мойын бұрады.
Сол дәуірдің ұлы ... ... ... пен ... ер ... ... ол ... да, император Нероның тәрбиешісі де, ... ... де ... Саясат пен қогамдық ... бел ... ол ... ... ... бүйрығы бойынша қуғынға ұшыратылды,
саяси ойынның құрбаны болған ол өзін-өзі өлімге ... ... ... Сенека барлық адамдардың рухани бостандық
идеясын олардың ... ... ... ... ... Оның ... ... объектісі мен ауқымы адамның рухани жене ақыл-ой дүниесі
емес, оның тені ғана. "Құлдық адамды барлық жағынан билейді деп ... - деп ... ол, ... ... ... ... Құлдың төні
ғана қожайынына бағынышты, ал ақыл-ойы мен рухы ... ... ... құл да ... ... ... адамдармен тең, оған жан және
рухани сипаттар да төн. Құлдың өзін сатуға, немесе ... ... ... еркін ақыл-ойы мен рухани жан-дүниесін саудага салуға болмайды.
Ежелгі грек стоиктері сияқты Сенека да барлық себептерді құдайлық ... ... ... "Тағдыр заңы", оның айтуы бойынша, өз ... ... ... ... ... заңына байланысты,
олар бір-бірінен болмай қоймайтын занды қажеттілікке, яғни тағдырга өз
еркімен немесе мәжбүрлі ... ... ... ... ... ... алмайды, оган қарсылық көрсетуге гана талпынады.
Өздерінің өмірдегі ауыр тауқыметіне риза болмағандар да, ... ... де ... қарсы тұруға талпыныс жасайды, өйткені адамның
табиғаты тойымсыз да, қанағатсыз. Сенсканың ... ... ... және құдайлық сипатқа ие "тагдыр зандарына" бүкіл ... ... ... ... ... бұл ... ғаламдық құрылымның тәртібі
мен оқиғаларының себебін білдіретін қажетті ... факт ... ... өзінің жазылған ... ... ... Оның ... ... кейбір заңдар жазылған зандардан
да қаталырақ".
Мемлекетгің пайда болуы мен өмір сүруі де бүкіл галамдық қажеттіліктен
туған. "Табиғи ... мен ... ... ... ... ... іс". Табиғат-заңдары бойынша мұндай мемлекет мүшелерінің оны
мойындаған немесе мойындамағанына қарамай ... ... ... ... Ал ... ... ... құрылымдар жекелеген топтардың
мемлекеті ғана болып табылады. Осыған сәйкес ... де ... және ... бар. Олар да ... қарай "тағдыр заңымен" жүреді немесе
оған наразылық білдіреді.
"Тағдыр заңының" қажеттілігі туралы ... ... ... ... ... істерге ұмтылуға және даналық пен ... ... Ол ... ... ізгі ниеттерді, ал одан ... ... ... алғаш-қысысыз соңғысына үйрену ... ... - ... жирене жек көру. Ол бізгс төнген ... ... ... ... ... ... деп, ... ізденіс пен талпынысқа
шақырады.
Сенека "ұят" ұғымын моральдың негізгі ұғымы — адамдардың іс-әрекетінің
үйлестірушісі ретінде ... Оның ... ... ... ... ... де шектейді".
Адамдар жеке басының мүддесі үшін ғана емес, басқалар үшін де, ... ... үшін де өмір ... тиіс. Бұл қағида туралы Сенека "өзі туралы
ғана ойлап, барлық нәрседен өз пайдасын іздейтін адам бақытты бола ... үшін омір ... ... ... үшін де өмір сүр" деген тұжырым
жасайды. Сенеканы озінің диктатор шәкірті ... ... ... ... ... ... ... бұйырды. Билік тәртібіне адалдық танытқан
ойшыл-ұстаз ... ... ... ... қию ... ... ... басқа рим стоиктері философ Эпиктет пен император
Марк Аврелий Антонин одан орі жалғастырды. Шыққан тегі жағынан құл ... Кіші ... ... ... ... ... император Неронның
оққағарларының бірі ретінде Римге ... ол көп ... ... ... ... 94 жылы ... барлық философтарды қуғаннан
кейін Балкандағы Никополь қаласына тұрақтап, онда өзінің философиялық
мектебін ашады. ... ... ... ... ол өзінің ілімін ауызша
жүргізген. Оның философиялық жене саяси-құқықтық ... ... ... ... ... ғана бізге дейін жетті. Аррион өзінің үстазының
ілімін "Эпиктетке сүйену", "Эпиктеттің әңгімелері", "Эпиктеттің ойлары"
деген ... ... ... ... көзқарасына рим стоиктерінің бірі философ
Мусоня Руфтың ... ... әсер ... Ол ... ... ... ... стоицизм іліміне еліктеу жоне үйрену ... ... ... ... өмірі де оның өзінің жүргізген іліміне сәйкес келді.
Адамның ақыл-ойы мен адамгершілігін жан-жақты жетілдіруді және ... ... ... ... ... ... пен құлдықты терең сынға
алды. Аристотельдің "Өзіңе ұнамағанды басқага ... ... ... ... ... ол "құл болу өзіңе ұнамаса, басқаны құлға ... ... ... ... ... алмасаң, онда ең алдымен өзіңді қүл
есебіне жатқыз" деген тұжырым жасайды.
Философияны этикаға ... ... ... ... ... ... бойынша Эпиқтет адамның құдайдың өмірі мен тағдырға бағыну
туралы ... ... Және де ... ... ... мен ... тыс заттарды айыра білу керектігін айтады: "Біздің еркімізге
біздің ... ... ... ... және ... яғни
біздің барлық әрекетіміз жатады, ал біздің ... тыс ... ... ... яғни ... ... ... жатады".
"Табиғаттан берілген біздің еркіндігіміз бен бостандығымызга ешнәрсе дс
кедергі келтірмеуі тиіс, ал біздің еркімізден тыс нәрселерден кедергі ... ... ... алып та қоюы ... деп ... ... Оның бұл
пікірінен адам бостандығы ұғымы ... ... ... ... ... ... пен төзімділікті және өзін-өзі шектей білуді қажет
етеді. Ол өзінің бұл ойын ... ... ... ... үй-жайынан, қора-қопсысынан айрылуы өкінішті емес, өйткені,
бүның бәрі ... ... ... Ал адам ... шынайы меншігі - ... ... бұл енді ... ... ... (121—180 жж.) рим ... ... ... Ол ... ... ... болатын. Антонин Пии
принципаты кезін (136—161 жж.) Рим, ал одан кейін ... ... ... деп ... ... Пий ... ... (161 жылы) оның мұрагерлері
өзінің ... ... ... Марк Аврелий мен Луций Вер болады. Луций Вер
қайтыс болғанға дсйіи олар ... ... ... ... іс ... бұлардың үлкені Марк Аврелий биледі (161—180 жж.) Ол үлкен
империяны ... қана ... жоқ, ... өзім оңаша" деп аталатын
стоицизмдік философиялық трактат та жазады. Бірақ оның бұл шығармасы басуға
арналмаған, өзінің ... ... ... ... ... Ол өзімен-өзі
сырласу арқылы қоршаған орта мен әлемді тануға тырысады.
Ол барлық адамның заң ... ... ... ... ... ол, патшалықтағы барлық адамдардың бостандығын ... ... ... өзім ... ... ол, ... ... бастауы жонінен
саналы тіршілік иелері, солай болғандықтан не істеу керек ... не ... де ... ... болады, солай болғандықтан заң да ... заң ... ... да біз ... тең еркін азаматтармыз",— деп
жазады.
Өзінің бұрынғы жоне сол кездегі өміріне баға бере келіп, Марк Аврелий
әлем мен өмір ... ол ... ... де ... ... ... деген тұжырым жасайды. Адамдар өмірге келеді, еңбек етеді,
үйленеді, дүниеге ... ... ... ... татуласады, бұның
бәрі өткен уақыттарда болған, қазір де болып жатыр, алдагы ... да ... ... ... ... ... оның бұл ... өзі өмір
сүрген, империяның дағдарысқа ұшырауы мен бүліншілікке тап болған кезендегі
көңіл-күйін білдіретін еді. Антонин өзінің ... ... ... бір мақсат жолындағы күресі және тағдырға көнбеу туралы ойларын
қарсы қояды. ... ... ... ... ... ... ... сақтауға, жаман әдеттерден қашық болуға, адамдық
парызын орындауға тиіс деп санайды. ... ... болу ... деп бір-
бірімізбен даурыққанымызша, адам болуымыз керек. Өйткені ... ... өз ... ... ... ... мақсатты іс-әрекеттер ғана
адамды басқа күш алдында бас имеуге, өзімен-өзі болуға бастайды. Адамдардың
жалпыға пайдалы әрекеті жалпы ... ... ... және рим ... ... және ... — құқықтық
қағидалары рим заңгерлерінің көзқарастарына да ықпалын ... ... ... рим ... адамның ажырамас құқықтары ... одан ері ... ... заңгерлерінің тек құқықтану саласында ғана емес, бүкіл әлемдік
өркениетке қосқан үлесі айрықша. Олар ... ... рет жеке ... ... Құқықтанудың жеке ғылым ретінде қалыптасуының өзіндік
алгышарттары да болды. Оның сң бастысы ежелгі грек және рим ... ... еді. Рим ... ... ... өздеріне бағындырып
қана қойған жоқ, ... ... ... сот ... саяси
істегі құжаттарын Рим тарихына бсйімдеп, озіне тән ерекше ... ... Рим ... ... ... ... Қазіргі құқықтануды терең
түсіну үшін Рим құқығының ... ... оның ... және сол ... ... ... мен ... де жақсы
таныс болу керек.
Ежелгі Римде құқықпен айналысу алғашқы кезде абыздар ... ... ісі ... Жыл ... ... бірі жеке ... құқық мәселелері жөніндегі позициясын хабарлап отырды. Б.з.д. 300
жылдар шамасында қүқықтану поитификтерден ... ... ... сол ... ... ... Гней ... атымен
байланыстырылады.
Б.з.д. 253 жылы плебейлерден шыққан алғашқы жоғары понтифик ... ... ... бірге заң мәселелеріне тадцау жасап,
құқықтанудың бұқаралық оқуын бастады.
Б.з.д. II ғасырдың ортасында құқықтанудың, әсіресе ... ... М. ... П. ... ... М. Юний Брут ... үлес ... ... ... рет Сервий Сульпиций Руф түсініктеме берді. Оның
шәкірті А. Офилий азаматтық ... ... ... ... ... ... шәкірті К. Элий Туберон жеке жоне ... ... ... ... ... ... құқықтық мәселелерді шешуге
көмектесті: 1) respondere - жеке ... ... ... ... жауап беру, 2) cavere — келісімдер мен мәмілелер (шарттар)
жасауға көмектесу және ... ... 3) аgеrе — сот ... ... ... ... ... республиканың соңғы кезеңі мен
империяның алғашқы екі жарым ғасырында жетті. ... ... ... ... ... беделіне сүйенуге және оны өз мүдделеріне
бағындыруға тырысты. Осы мақсат үшін Августиннің билік ету кезеңінен ... ... ... атынан жауап беруге арнайы құқықтар адцы. Бұл
кезде тек заң қызметкерлері гана ... ... ... ... ие болды.
Қоғамның құқыққа деген осындай көзқарасы құқықтың үстем және оділ ... меи ... ... көп ... ... ... құқық
нормасын бұзуға, өзгертуге немесе жоюга асықпады. Құқықтық нормалар тек
ешкім қолданбаған жағдайда ғана жойылу ... ... ... ... болды. Заң
шығару жұмысы қүрметті де қиын жұмыс ... ... оның ... арасында үлкен беделге ие болды. Осы кезде құқықпен айналысқан
заңгерлердің ... тобы ... ... ... ... мен ... ... дейін жетті.
Классикалық дәуірдегі көптеген атақты заңгерлерден ... (II ... ... г.ғ.), ... (II—III г.г.), Ульпианды (II—III г.г.)
және Модестинді (II—III г.ғ.) атауға болады.
Император Юстинианның ... рим ... бір ... ...
кодификациялау жүргізілді. Кодификациялау рим құқығының құлдырауымен тұспа-
тұс ... еді. Бұл ... рим ... ... ... дамымады.
Сондықтан да қүқықтық нормаларда оның санынан гөрі ... көшу ... ... ... жинақталган Юстиниан кодификациясы "Корпус юрис
цивилис" деп ... Бұл ... ең ... ... ... Гай ... қүқықтық бастауыш оқуға арналған рим құқығының
негізін құрады. Мұнда сонымен біргс ... ... ... еңбектері де енгізілді. Институциялар төрт кітапқа, кітаптар
титулға, титулдар параграфқа ... ... ... ... ... ... де қамтыды. Бұл бөлімде б.з,д. I
ғасырдан б.з. IV ... ... 38 ... ... үзінділер
алынды. Бүкіл дигестының процентін ұлы бес заңгердің еңбектері құрайды.
Дигестыларда барлыгы 1570 ... ... ... ... бөлімі Юстиниан кодексі деп аталды. Бұған рим ... ... ... ... ... ... де 50 жарлығы енгізілді.
Кодификациялаудың барлық жұмысын және дигестыларды құрастыруды VI
гасырдағы танымал рим ... ... ... Рим ... ... ... ... тәжірибенің қажетін өтеугс және сол кездсгі заңдарды
қоғамның даму ерекшелігі мен өзгерісіне қарай ... ... ... ... ... мен ... істерге берген ... ... ... ... ... ... мен ... жасады. Бірақ олар жалпы құқықтық принциптер мен анықтамаларды
айқындауда ... ... ... ... ... қөңіл бөдді. Олар
кез-келген ... ... ... ... ... ... қадам
жасауға жол берілмейтін I—II ғасырларда заңгерлердің ... ... ... қауіпті" қағидасы да осы кезден қалған. Бұл туралы
белгілі рим ... ... ... ... кез-келген нәрсеге анықтама
берудің соңы насырға шаптырады, ойтқені ... ... ... жағдайлар аз
қездеспейді", - деді.
Ежелгі римдік құқықтық ойдың ерте ... діни ... ... ... қүдайдың берген сыйы ретінде түсіндіріледі және
Газ терминімен ... Ал "jus" деп ... ... табиғи құқықтар мен
құқықтық ілімнің одан кейінгі даму ... ... ... ... магистраттардың эдиктері, сенаттың шешімдері, заңгерлер
түсіндірмелері, принцепстің жарлықтары, императорлардың конститу-циялары
қамтылды.
Ульпиан ... ... ... және жеке құқық деп бөлді. Өз кезегінде
жеке ... өзі үш ... ... ... және цивильдік болып бөлінді.
Ульпиан халықтар құқығын табиғи құқықтың құрамды бір ... ... ... ... арасындағы айырмашылық бұлардың моні, қасиеті
және ... ... ... оның ... ету ... ... айтуы бойынша, табиғат бүкіл тіршілік ... ... ... Ер мен ... ... одан ... ... оған тәрбие беру тек
адамдар ғана емес, басқа да тіршілік иелеріне төн қасиет.
Ульпианның бұл ойын ... Гай да ... ... мен ... ... ... ... халықтар,— деп жазды ол, барлық адамға
ортақ өздерінің жсқе құқықтарын пайдаланады. Халықтар құқығы жалпы ... дс, ... ... мен мөні ... ... ... болып
табылады. Өйткені бұл құқықтары бүкіл адамдар ... ... ... ... ... ... ... қорғалады және жалпы
халықтық құқық болып саналады".
Құқыққа тән оның қасиеттері, және оның ... ... ... мен ... ... ... ... бірқатар құнды пікірлер айтты.
Оның құқықтың бірыңғай сипаты туралы ... ... ... ... ... ... ... байланысының мағыналық
аспектілері сез болады. "Құқық" созі, - деп ... ол,- ... ... ... ... ... құқық ретінде, әрқашан да
әділетті және ... ... ... ал ... ... ... бір мемлекетке тұтас бәріне немесе оның бір бөлігіне ғана ... ... ... де ... ... дүрыс "құқық" ретінде
преторлық құқықты jus honorarium) атаймыз.
"Құқықты оқып үйрену үшін,— деп атап ... ... ең ... ... сөзінің қайдан шыққанын білу керек, ол justitia (шындық, әділдік)
сөзінен ... ... ... ... ... құқық дегеніміз art
(өнер), boni (қайырым) және aegni (теңдік және әділдік).
Шындық пен әділдік (justitua), ... ... ... өз ... және ... беру болып табылады. Құқық әділдігі туралы осындай
жалпы түсініктен Ульпиан "адал өмір сүру, ... зиян ... ... ... ... мүмкіндік беру" деген қорытынды жасайды.
Рим заңгерлерінің еңбектерінде заң туралы түсініктемесі едәуір орын
алады. Мысалы, Папиниан ... ... ... ... "Заң ... ... адамдардың ұйғарымы мен шешімі, әдейі иемесе абайсызда ... ... ... ... ... Қарапайым тілмен айтқаңда,
келтірілген заң анықтамасында оның жалпы құндылығы, ... ... ... ... ... ... ... қорғауы және
орындау міндеттілігі мағынасында) белгілері келтірілген.
Тағы бір рим заңгері Марциан заң ... ... ... ... ... ... ... келтіреді. Оның айтуынша "заң дегеніміз -
барлық адамның өртүрлі күштер жағдайында ... ... ... ... адам ... (ойлап табуы), құдайдың сыйы, ақылды ... ... ... ... Ал заңгер Модестин заңның күшін оның
"бұйыру, тиым салу, ... ... деп ... ... ... ... ... бір құқықты бұқаралық
(көпшілік) және жеке құқыққа ... ... ... Олар ... құқық саласында шіркеу иелері мен абыздардың құқықтық жағдайы,
мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... ... да ... институттар ұғымына талдау жасады.
Республикадан монархияға ету кезінде рим заңгерлері цезаризм режимін
құқықтық тұрғыдан рәсімдеуге және ... заң ... ... ... ... күш салды. Мысалы, Гай императорлар
жарлықтарының ... ... ... ... ... да ... заң ... табылды. Оның "принцепс заңды орындаудан босатылады",
"принцепске не ... ... ... ... күші бар" ... сөздері осының
айқын дәлелі бола алады. Көптеген ... ... ... де ... және ... ... ... қызметтерді
атқарды. Бірақ, олардың кейбірі билік күшінің құрбандарына айналды. Мысалы,
Ульпиан преторий префектісі қызметінде ... ... ... ... ... ... ... кейін император
Александр Севердің бұйрығымен ... ... ... ... да 212 жылы ... ... заңгерлері жеке құқық, әсіресе цивильді құқық мәселелерін талдауға
басты көңіл бөлді. Гай цивильді құқыққа халықтар өзі ... ... ... ... Оның ... рим ... ... құқығы, оның ішінде
жеке құқығы зандардан, ... ... ... ... жарлықтарынан, магистраттардың эдиктерінен және заңгерлердің
жауаптарынан тұрады.
Цивильдік құқық саласында рим ... ... ... ... ... ... талдау жасады. Мүліктік катынастарды реттеуде олар
жеке меншікті қорғау позициясында болды. Олар ... ... ... ... ... және пайдалану деп түсіндірді. Яғни зат иссі затты
жоюға да құқылы. Бірақ, ... ... ... қаншама кең болғанымен, ол
басқалармен санасуға міндетті.
Рим құқығы ... ... ... ... ... және тағы басқа
құралдармен бірге құлдар да енгізілді. Гай институциясында ... ... ... ... барлық адамдардың не еріктілер, не
қүддар ... ... ... ... - ... туғандар,
екіншілері - еркіндікке жіберілгеңдер. Еркін туғандардың мәні - олар ... ... ... жіберілгендер - олар заңды құлдықтан еркіндікке
босатылғандар". ... ... ... ... ... бөлінуіне
Ульпиан да зандық сипат береді. Оның ... ... ... ... ... табиғи құқық бойынша еркін болып ... ... ... ... ... ... заңгерлерінің құқық туралы ілімі құқықтық ... одан ... ... ықпалын тигізді. Рим құқығының мықтылығы мен сапалылығын
дәлелдейтін жағдайлар өте көп. Әлемді үшінші рет ... ... ... рет әскерлерімен, екінші рет христиан дінімен) римдіктердің
әлемдік құқықтануға қосқан ... ... зор. ... ... ... тарихы оның құқықтық дамуын бүкіл әлемдік тарихи маңызды
оқиғаға ... Рим ... ... ... ... мемлекеттердің
құқық жүйесінің негізін қалады. Рим құқығымен айналысқан заңгерлер мен
ойшылдар да оның ұзақ ... ... ... бағалады. Қазіргі
уақыттағы қолданыстағы құқық терминдері мен анықтамалары да ежелгі рим
құқығы ... ... ... ... ... ... ... Мемлекет және құқықтың жалпы тарихы. Бумаков Д.А., Истаев А.Ж.
Алматы 2004. 221 ... ... ... ... ... ... Б.Сатершинов,
Б.Сырымбетұлы. Алматы, 2002. 339 бет.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Римдік құқығымен термині мен көне рим құқығы4 бет
Демократия6 бет
Рим империясының қоғамдық және мемлекеттік құрылымы:Шығыс Рим империясы , Батыс Рим империясының құлауы4 бет
Тараз қаласының тарихы4 бет
Шығыс және грек ойшылдарының қоғамдық пікірлері6 бет
Әлемдік мәдениеттер мен өркениеттер165 бет
Анатомия терминдерінің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы17 бет
Карфоген мен Коринфты Римдіктердің талқандауы20 бет
Көне Рим6 бет
Латын алфавитінің тарихы және ғылымдағы маңызы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь