Ұлы Жібек жолының тарихына шолу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2

I. Ұлы Жібек жолының тарихына шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

I.1. Жiбек жолының қалыптасуы мен Жiбек маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... 7

I.2. Ұлы Жiбек жолы туралы тарихи деректер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9

II. Ұлы Жібек жолының Қазақстанның туризмін дамытудағы рөлі ... ..10

I I.1. Ұлы Жiбек жолы бойындағы қала мәдениетiнiң қалыптасуы ... ... ... .13

2.2. Қазақстан аумағындағы ежелгi қалалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19

2.3. Ұлы Жiбек жолының Қазақстанда жандануы ... ... ... ... ... ... ... ... ..23

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

Қосымша беттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
Халықаралық туризмтануда туризмді əлеуметтік феномен деп атайды. Əлеуметтік дегеніміз — қоғам өміріне қатысты деген сөз. Ал феномен ұғымының екі мағынасы бар: 1)философиялық түсінік — «құбылыс» сөзінің синонимі, яғни бізге сезімдік танымның тəжірибесі арқылы берілетін нəрсе; 2)ерекше, сирек құбылыс немесе ерекше факт, адам. «Туризм» сөзінің түбірі — француз тілінің «тур», яғни «серуен», «сапар шегу» деген мағыналар беретін сөзі. Қазіргі халықаралық туризмде «тур» сөзі алдын ала жоспарланған маршруты, мерзімі, көрсететін қызметтерінің тізбесі бар туристік саяхат деген мағынаны білдіреді. Халықаралық туризмде табыс табудан басқа кез келген мақсатта уақытша, ерікті түрғьш орнын ауыстырушы адамдардың барлығын туриске санау əдеті қалыптасқан. 1974 жылдан бастап Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) елдің тұрғын орнын жəне жұмысын ауыстырғандардан басқа демалу, ғылыми, іскерлік жəне мəдени шарада кездесу мақсатында орын, тұрақ ауыстыруларының барлығын туризм деп есептеу керек деген шешім қабылдады.
Туристік іс-əрекет ішкі туризм жəне халықаралық туризм болып екіге бөлінеді. Ішкі туризм деп адамдардың өзі тұратын елдің аумағында саяхаттауын, халықаралық туризм деп белгілі бір елге келу, елден кету туризмін атайды. Елден кетіп саяхаттау туризмі өзі тұрақты орнынан басқа елге бару, ал елге келіп саяхаттау туризмі бұл елде тұрақты қоныстанбаған адамдардың қыдыруы.
Халықаралық туристер деп өз елінен басқа елдерге саяхаттайтын, бүкіл əлемдік сауда ұйымының статистикасына тіркелген азаматтарды атайды. Мəселен, 2000 жылы əлемде 528, 41 млн., 2005 жылы 697, 6 млн. адам халықаралық турист болған. Болжаулар бойынша, 2010 жылы олардың саны шамамен 937 млн. адамға жетпек. Халықаралық туризм - бұл өте күрделі және сирек кездесетін құбылыс. Бәрімізге белгілі, мемлекеттің сыртқы экономикалық байланыстары айырбастың әртүрлі формалары арқылы іске асады: аманат кассасындағы ақша, шетелдік салымдар, халықтардың көшіп қонуы, мәдениет төңірегіндегі айырбас, сауда қызмет көрсету және тағы басқа.
Қандай ел болмасын оның ең күрделі экономикалық айырбас, жеке алғанда, нәтижесі валютамен түсетін сыртқы сауда. Халықаралық сауда секілді халықаралық туризм экономистерді ішкі туризмнен бұрын қызықтыра бастады. Олар, туристік қозғалыс төлем балансына тауар байланысы секілді әсер етеді деген қорытындыға келеді. Сондықтан да, халықаралық туризмді сыртқы сауданың арнайы бір түрі болады. Халықаралық туризм халықаралық қатынастардың бір түрі ретінде шетел туристтеріне кең көлемде мәдени және рухани қажеттіліктерін өтеуге бағытталған туристік қызметтер көрсетеді. Халықаралық туризм сыртқы экономикалық байланыстың бір түрі болғанымен, бірқатар өзіндік ерекшеліктері де болады. Халықаралық туризмде турист өз елінен шығып, басқа бір шетелдік елге барады. Кеденнен өту үшін туристік құжаттарды толтырады(паспорт, виза жасау), валюта және медициналық бақылаудан өтеді. Бұл халықаралық туризмнің ерекшелігі болып саналады және ішкі туризмнен басты айырмашылығы.
1. Аманжолов К.Р. «Түркі халықтарының тарихы» Алматы. «Білім» 2002ж. 166 бет.
2. Ғ. Байпақов, А. Нұржанов. Ұлы Жібек Жолы және ортағасырлық Қазақстан.Алматы. 1992 ж. 16 бет
3. Назарбаев Н. Ғасырлар тоғысында. – Алматы: Атамұра, 1999. – 292 б.
4. Байпақов К. Қазақстанның ежелгі қалалары. – Алматы: Аруна Ltd, 2005.
5. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы, Атамұра, 2003ж. Б. 65-68б.
6. 2009 жылдың 21 қазанындағы «Казахстанская правда» газеті
7. Б.Әбілдаұлы Талас-Тараз. Алматы, Санат, 1998, 200 б.
8. Ә.Марғұлан. Таңбалы жас жазу «Қазақ тарихынан» Жалын. Алматы, 1997, 209 б.
9. kaz.newsfactory.kz
10. www.mtk.gov.kz/
11. http://www.google.kz/searchhl=kk&ei;
12. http://www.kazinform.kz/kaz/article/
        
        Мазмұны
Кіріспе…………………………………………………………………...…….......2
I. Ұлы Жібек жолының тарихына шолу………………………...…………....5
I.1. Жiбек жолының қалыптасуы мен Жiбек маңызы..…………………………7
I.2. Ұлы Жiбек жолы ... ... ... Ұлы ... ... ... ... дамытудағы рөлі…...10
I I.1. Ұлы Жiбек жолы бойындағы қала мәдениетiнiң қалыптасуы………….13
2.2. Қазақстан аумағындағы ежелгi қалалар…………………………………...19
2.3. Ұлы Жiбек жолының Қазақстанда жандануы…………………………….23
Қорытынды……………..…………………………………………………........25
Қосымша ... ... ... ... ... ... деп ... Əлеуметтік дегеніміз — қоғам өміріне қатысты деген сөз. Ал ... ... екі ... бар: ... ...... сөзінің синонимі, яғни бізге сезімдік танымның тəжірибесі арқылы берілетін нəрсе; 2)ерекше, сирек құбылыс ... ... ... ... ... сөзінің түбірі — француз тілінің «тур», яғни «серуен», «сапар шегу» деген мағыналар ... ... ... ... ... ... сөзі ... ала жоспарланған маршруты, мерзімі, көрсететін қызметтерінің тізбесі бар туристік саяхат ... ... ... ... ... ... табудан басқа кез келген мақсатта уақытша, ерікті түрғьш орнын ауыстырушы адамдардың ... ... ... ... ... 1974 ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) елдің тұрғын орнын жəне жұмысын ауыстырғандардан басқа демалу, ғылыми, іскерлік жəне мəдени шарада кездесу ... ... ... ... ... ... деп ... керек деген шешім қабылдады. ... ... ішкі ... жəне ... ... ... ... бөлінеді. Ішкі туризм деп адамдардың өзі тұратын елдің аумағында саяхаттауын, халықаралық туризм деп белгілі бір елге ... ... кету ... ... Елден кетіп саяхаттау туризмі өзі тұрақты орнынан басқа елге бару, ал елге ... ... ... бұл елде ... қоныстанбаған адамдардың қыдыруы.
Халықаралық туристер деп өз елінен басқа елдерге ... ... ... ... ... ... ... азаматтарды атайды. Мəселен, 2000 жылы əлемде 528, 41 млн., 2005 жылы 697, 6 млн. адам ... ... ... ... бойынша, 2010 жылы олардың саны шамамен 937 млн. адамға жетпек. Халықаралық туризм - бұл өте ... және ... ... ... Бәрімізге белгілі, мемлекеттің сыртқы экономикалық байланыстары айырбастың әртүрлі формалары арқылы іске ... ... ... ... ... ... ... көшіп қонуы, мәдениет төңірегіндегі айырбас, сауда қызмет көрсету және тағы басқа.
Қандай ел болмасын оның ең ... ... ... жеке ... нәтижесі валютамен түсетін сыртқы сауда. Халықаралық сауда секілді халықаралық туризм экономистерді ішкі туризмнен бұрын қызықтыра бастады. ... ... ... ... ... ... ... секілді әсер етеді деген қорытындыға келеді. Сондықтан да, халықаралық туризмді сыртқы сауданың арнайы бір түрі ... ... ... ... ... бір түрі ... ... туристтеріне кең көлемде мәдени және рухани қажеттіліктерін ... ... ... қызметтер көрсетеді. Халықаралық туризм сыртқы экономикалық байланыстың бір түрі болғанымен, бірқатар ... ... де ... ... ... турист өз елінен шығып, басқа бір шетелдік елге ... ... өту үшін ... ... ... виза ... ... және медициналық бақылаудан өтеді. Бұл халықаралық туризмнің ерекшелігі болып саналады және ішкі туризмнен ... ... ... ... ... ... ... тікелей кірмейтін тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді сатуға және сатып алуға ... Бұл ... тек ... мен қызметтер ғана емес, сонымен қатар табиғи және әлеуметтік-экомикалық туристік-рекреациялық ресурстар да сатылады және сатып ... ... ... экспорттағыдай, бұл сату мен сатып алу территорияда айырылмайды. Басқа осындай ...... мен ... өндірісіне жұмсалған зат пен еңбек құралған жерінде іске асады. Бұл ... ... ... ... емес, керісінше, тұтынушының тауар-қызмет өндірілетін жерге келуі орындалады. Бұл капиталдың айырбас шеңбер ... ... және ... ... ... ... ... пайдалы ерекшеленетін бірнеше шарттарды құрайды. Біріншіден, сатып алушы (турист) көліктік шығындарды өзіне алады. Екіншіден, шетел туристерінің келген уақытында ... мен ... ... ... ... ... ... пайдалы түрі ретінде қарастыруға болады. Көптеген елдердегі әр түрлі салалар осы ішкі ... ... ... ... ... ... ... елде шығарылатын радиотауарлар мен бейнеапаратуралардың, фотоаппарттардың, көп бөлігін сатып алады; Щвейцарияда – сағаттарды; Францияда – парфюмерия заттарын; Италияда – аяқ ... мен тері ... ... – арақ (виски) және т.б.
Кейбір жағдайда шетелдік туризмнің дамуы елдің ... және ... ... ... да ... ... ... жүйесінде туризм еңбектің бөлінетінін көрсетеді, бұндайда басты рольді экономикасы жоғары елдер атқарады. Сыртқы сауданың басым ... ... ... ... арасындағы тауар алмасуға кететін білеміз. Халықаралық туристік алмасуда да нақ солай болады. Әлемдегі негізгі туристік сапарлардың ... ... ... ... ... жүреді, себебі оларда азаматтардың шетелге шығу мөлшері жоғары (АҚШ, ... ... ... ... орта ... ... елдер (Греция, Португалия, Түркия) және дамушы елдер де (Тунис, Тайланд және т.б.) арасында жүреді, іске асырылады. ... ... ... ... ұйым келесі анықтаманы қабылдады: «туристерді жеткізуші елдер» және «туристерді қабылдаушы елдер».
Туристік потенциалға, туристік қызметтегі сұраныс пен ұсынысқа кешенді баға беру ... ... ... ... ... анықтауға және дамуына ұзақ мерзімдік болжам жасауға болады. Сыртқы экономикалық іс-әрекеттің маңызды жағының бірі ретінде халықаралық ... ... өсуі ... ... ... ... байланыстарды кеңейтуге әсерін тигізеді, материалдық байлықтар мен мәдени құндылықтарды құруда басқа ұлттардың тәжірибесін пайдалануға мүмкіндік береді. Осының арқасында, ... ... ... бір түрі ... ... ... ... үздіксіз өсе береді.
Халықаралық туризмнің дамуына жәрдемін тигізетін негізгі формаларды статистикалық және динамикалық деп екіге бөлуге болады. Оның ... ... ... ... ... жиынтығы. Олардың өзгермейтін және келе бермейтін маңызы бар. Адам оны тек ғана өзінің керегіне ... ... ... етеді. Екіншісіне жататындар: демографиялық, әлеуметтік-экономикалық, материалдық-техникалық және саяси ... Бұл ... ... мен ... ... пен ... аралығында өзгеріп тұруы мүмкін.
Халықаралық туризмнің өсуіне әлеуметтік-экономикалық факторлардың ... ... бар. Оның ... басты орын алатыны – ұлттық табыс. Ұлттық табыстың өсуі мен саяхаттардың көбеюінің өзара ... ... ... және ... ... ... ... көбеюі – адамның жақсы тұрмысына ғана тәуелді емес, сонымен қатар бос уақыттың ұзақтылығына да байланысты. Соңғы 15-20 жылда ... ... ... ... бос ... ... ... Төленетін жылдық демалыстың ұзаруы қазіргі болып жатқан ғылыми-техникалық революцияға байланысты болып ... ... онда ақыл ой ... ... ... және ... ынта қою ... қоршаған ортаның жағдайы нашарлайды. Міне, осының барлығы адамдарға психологиялық және физикалық қысым туғызады және ... ... ... ... келтіруін қажет етеді. Белсенді туризм – туризм арқылы, бұл мақсаттар жылдам және ... ... ... бос ... қоғамның жеке тұлғалары ғана пайдаланса, оның айырмашылығы – XX ғасырда әлеуметтік сферада нағыз төңкеріс болды, яғни ол ... ... үшін ... ... жолы ... ... ... көтерілген шағы XX ғасырдың 30-жылдары болды, бұл кезде индустриалды дамыған елдер жалдаған жұмысшылардың еңбек ... ... ... ... Ол ... демалысқа құқығын бекітті. Сонымен қатар басқару стратегиясының, жаңа ақпараттық технологияларды енгізудің және т.с.с. негізінде туризмді дамыту жолдары туралы ... ... ... ... ... бірқатар басқа да негізі бар теориялар, теориялық ережелер қарастырылатын болады.
I.1. Жiбек жолының қалыптасуы мен Жiбек маңызы
Б.д.д. зерттеушілер өз ... ... ... ... ... ол елге ... ... сипаттамасын берді. Кейіннен Ұлы жібек жолы аталған жолдың алғашқы бізге жеткен ... осы. Ал бұл ... ... ...... I ғасырдың аяғы. Птолемейдің өзі бұл сипаттаманы біздің ... ... Марк ... ... жəне ... ... Май Тицианның Евфрат өзенінің жағасындағы аралық қала Гиераполь арқылы Месопотамияны көктеп өтіп, одан əрі ... ... ... соң Каспий теңізінің оңтүстігін орай жүріп, Парфияның астанасы Гекатомпилге, ... ... ... жəне ... таулары арқылы (бұл Алай жəне Алайдан арғы қыраттар ... ... ... ... ... түскен. Ол жерден Қытай астанасына барған. Кейіннен Ұлы жібек жолы деп аталған ... ... көне ... . ... ... ұлы ... бұл ... немісі ғалымы Ф. ... ... ... ... ... 1877 жылы ... деген пікірді ұстанады. Дегенмен де атақты экономика тарихшысы А. М. Петровтың пікірінше, ... атау көне ... ... ... ... ... ал өндірушілер мен сатушыларды «сера», яғни ... ... деп ... ... ... ... ... туралы мəліметтер К. Птолемейде де бар, онда жол ... ... ... ... ... ... ... «Сералармен қарым-қатынастағы үлкен сауда жолы» деп көрсетіледі.
Ұлы Жібек жолы туралы алғашқы ... ... І ... мен б.д. VIII ... ... ... хроникаларында осы атаумен ... ... ал ... ... оны 1877 жылы К. Рихтгофен ... ... ... атаумен енгізеді. Картадан көрініп отырғандай, ... ... ... егер ... ... ... басталып, Дуньхуанда үш тармаққа бөлініп кетеді. Солтүстік тармағы Хами, Турфан, Бесбалық, Шихо ... ... Іле ... ... жетеді; ортаңғы жол тармағы Лоуляннан Қарашарға, Ақсуға және Ыстықкөлдің ... ... ... оңтүстіктегі тармағы Дуньхуан, Хотан, Жаркент арқылы Бактрияға, Үнді мен Жерорта теңізіне жетіп, «Оңтүстік жолы» ... ... ... ... ... ал одан әрі Самарқанд, Бұхара, Мерв ... ... ... ... Ұлы ... жолы Жаңа ... дейін Шығыс пен Батысты түйістіріп түрған жол бас жолға айналды, мәдени ауысулар осы артерия бойынша өтті, ... ... мен ... ... ... мен діни ... ағып жатты. Алайда Ұлы ... ... ... ... ... дәуірлеп өсіп шыққанда толық өзгеріссіз қала алмады. Жүздеген жылдар бойында ол ... ... ... отарлау саясаты басталды, теңіз жолы ашылды /2/.
Бірақ бұл үрдістер кейін жүзеге асты, орта ғасырларда негізгі Ұлы Жібек жолы ... ... – Иран – Орта Азия – ... ...... алқабы – Шу алқабы – Ыстықкөл қазаншұңқыры – Шығыс Түркістан арқылы тартылады. К. ... ... бұл ... ... бір бұтағы, дәлірек айтқанда жағалауын – Маңғыстауды – Арал жағалауын – Оңтүстік ... ... ... ... ... негізгі жолға келіп қосылды. Батыс түрік қағанаты Византиямен тағы бір жол Византиядан ... ... ... ... ... одақ ... жасасқан кезде бұл жол олардың қарсыласы Сасанидтік Иранды айналып ... ... ... ... Орта ... Орта және Таяу Шығыс, Кіші Азия арқылы Сирияға, ... пен ... ... ... қарағанда бұл жол тиімсіздеу пайдаланылды. ... ол жол ... ... ... ... Бұл құрлықтағы саяси ... ... ... мен ірі ... ... және ... саяхатшылардың талап-талғамдары реттеп отырды.
Ұлы Жібек жолы туралы айтқанда оның ... жері үшін аса ... ... есте ұстау керек. Өйткені қалыптасқан таптауырын бойынша еуразиялық Дала ... ... ... ... ... ... ... өткізбеген. Бірақ шын мәнісінде, бұл жерде көшпелі түрік тайпалары мен ... ... ... ... төл мәдениет өркендеген болатын. Ұлы Жібек жолы мәдениетінен шығатын бір ... ... ... қала мен оның ... жер ... мен ... арақатынасындағы көптүрліліктің жасампаздық сипатымен байланысты. Кезінде А. Тойнби атап өткендей, кез ... ... ... ... ... ... элита, ішкі және сыртқы пролетариат бар. Ұлы Жібек жолы мәдениетінің элитасына отырықшы ... ... ... ... Іле, Шу, Талас және Сырдария алқаптарында қала орталықтары, дихандардың алғашқы тектері орналасқан елді ... ... ... да ... ... ... ... деректер қазір Тянь-Шань тауы етегінен, Арыс өзені мен ... орта және ... ... алқаптардан ашылып отыр. Бұл жерде Ислам Ренессансы өкілдерімен қатар, қолдары алтын зергерлер мен ... ... діни ... ... та ...
Ұлы Жібек жолы осы кезде жанданып, Орталық Азия қалаларындағы жоғары мәдениеттің ... ... рөл ... Ұлы ... жолы ... бастапқы кезеңінде, І мыңжылдықтың алғашқы ... ... ... оншақты қалалардың ғана аттары аталса, Тан империясы мен ... ... ... ҮІІІ-ХІІ ғасырларда бұл өңірде болған саяхатшылар жүздеген мәдениет орталықтары ... ... ... ... ... Цзян ... ... осындай ондаған қалалар бар екені ... ... ... ... Ұлы ... жолы әрекет етіп тұрғанда Орталық Азияда болған сирек ... ... ... ... ... бұл ... ... мәдениет титықтатып, күйдіруге ... ... ... мен ... ... өтетін Ұлы Жібек жолынан керуен арылған жоқ дейді.
Әрине, Ұлы ... жолы ... ... ... ... тек ... келді деп ойламау керек. Мәдениеттануда сұхбат ұстынымен ... ... ... деген де бар. Бірақ бұл соңғысы үстем (донор мәдениет) пен қабылдаушы құрылымдардың арасында өтеді. Ұлы Жібек жолының ерекшелігі оның ... ... ... алмауында болды. Оның үстіне ол кезде мәдени артерияны бақылаушы түркілерде ... ... ... жүйе әлі ... Тек ... бұл функцияны ислам атқара бастады /3/.
I.2. Ұлы Жiбек жолы ... ... ... Жібек жолының қалыптасуына араб саяхатшылары мен исламды таратушылар үлкен үлес қосты. Мұсылмандар ортағасырларда әлем туралы еуропалықтардан анағұрлым көп білді. Ислам ... ... ... ... және ... қонақжайлылық таныту міндетті еді.
Өз өмірінің 30 жылын ғылымдарды үйренуге, 30 жылын саяхатқа және қалған 30 ... ... пен ... ... ақын ... Саади Қашғардан Магрибке дейінгі бүкіл кеңістікті аралап шыққан. Ол: «Көпес ең ... ... Ол ... жаңа ... жаңа өмір ... ... Киш ... көпесі Саадиге былай деген: «Мен Қытайға онда қымбат бағаланатын парсылық пемзаны апарамын, ал Қытайдан Румға ... ... ... ... ... ...... Алепподан әйнекті – Йеменге, Йеменнен маталарды Парсыға жеткіземін»
Ұлы ... жолы ... қан ... ... оның ... ... қамтып алған. 1965 жылы Самарқанның маңайындағы Афрасиабтан VІІ ... ... ... Патша сарайының ең төрінде үлкен әлем халықтарының көрмесі тәріздес панно орналасқан. Сурхандария аңғарындағы Чачаниан билеушісінің ... ... ... ... ... ханзада мен түйеге мінген сарбаздар, ұшып жүрген киелі ақ құстар көзге түседі. Сарайдың батыс қабырғасында ... ... ... жауынгерлері мен қолдарына жібек маталарын ұстаған қытайлықтар назар аударады, Кореядан келген елшілердің бас киімдері құс қауырсындарымен безендірілген. Солтүстік қабырғада ... ... ... ... жүр және ... ... аңшылық қыза түсуде. Әрине, осының бәрін бейнелеу үшін түкпір-түкпірдегі халықтардың өмірі және әдет-ғұрыптарымен ... ... ... ... Бұл тек Ұлы Жібек жолы сияқты мәдени дәнекерлер арқылы жүзеге аса алады. ІІ Юстин императорлығы кезінде ... ... ... Дизибулдың атынан Константинопольге елшілік келді. Оны соғдылық бекзат Маниах басқарды және оның ... ... ... ... ... ... ... Иранға соқпайтын, жаңа керуен жолын ашу туралы келісімге келу ... ... ... ... ... Зимарх басқарған өз елшілігін Солтүстік Кавказ арқылы аттандырды. Осының нәтижесінде 500 ... ... ... ... ... (Византия) дейін созылған Ұлы Жібек жолы әрекет ете бастады /1/.
Ұлы Жiбек жолы - ... ... ... таяу ... және ... ... елге бастаушысы. Бұл кесiндiнiң едәуiр бөлiгi орта Азияның аумағы және Қазақстан бойынша жүгiрдi.
Жiбек жолы бұл саудалық магистраль бiздiң эрамызға дейiндi III ... ... ... және ... жүз жылдығымыздың XVI ғасырына дейiн өмiр сүрдi. Бiраз талқандайтын соғыстар, қиратулар, Пожарищ, ашаршылық және iндет бойлай Жiбек жол орналасқан ежелгi ... ... ... Солардың бiрлерi мәңгiлiктерге тек қана атаусыз қираған орындар, басқа бiрнеше реттер нәсiлдерге қалдырып оттарда жалындады және бiттi ... ... ... ... байлықпен, көкшiлi және кесенелер және мешiттердiң ашық өрнектi терракота әдiбiмен әлемдi ... үшiн ... ... мен ... ... ... бойынша жыл әр тiлдi базарлар, жүздiктердi шулады гауhар және ... ... ... және ... ... және күмiс, оңтүстiк ерекше құстар және аңдардың ... ... Ғана емес ... ... ... шығыс және мүлде ерекше мәдени дәстүрлерi бар батыс, имандармен, ... және ... ... екi әр ... өркениеттердi бұл жерде кездескен сауданың жол болуға болды.
Оңтүстiктегінiң ... ... ... және ... ... және сiбiрмен еуропалық әлеммен шығыста Қытаймен және Индия орналасқан орталық Азия, екi мыңжылдық дерлiк ұлы саудалық бекiтуiрек, дүниелiк өркениеттер және ... ... ... Көп ... бiз үшiн ... ... шаңы ежелгi қалаларды енгiзiлдi, бiрақ археологтердi және қалпына келтiрушiлердiң ұқыпты қолдары Жетiсу және орта Азияның Грекияның ежелгi ... ... ... ... бiз үшiн ... ... ... келтiруге iстей алды.
Оңтүстiктенiң батыста, солтүстiкте, Парсымен және Аравияны Едiлмен және ... ... ... ... ... және ... орналасқан орталық Азия, екi мыңжылдық дерлiк ұлы саудалық бекiтуi керек, ... ... және ... ... ... Көп тарих бiз үшiн сақтамады. Ғасырлардың шаңы ... ... ... бiрақ археологтердi және қалпына келтiрушiлердiң ұқыпты қолдары Жетiсу және орта ... ... ... ... ... ... ... бiз үшiн iздеп тауып қалпына келтiруге тырысты. ... ... ... аумақ ғасырларының бұл кесiндi бойынша маймаңдаған ақ шомшыларын ... ... еске ... ... бұл ... ... қала құрылысы және өнердiң тарихи ескерткiштерiн сирек кездесетiн ... ... тағы ... ... ... ... ), Сайрам (Яссы ), Түркiстан, Суяб, Баласагун сауда орталықтарымен ғана емес, ... және ... ... ... ... болды. Ертеденi Тараз көпестердiң қалаларымен деп атады. Осы қалалар арқылы сауда өткен. Тар ... ... ... көп ... ... ... ағып ... мыңжылдықтар дерлiк Ұлы Жiбек жолы жұмыс iстедi. Дәнеңе оның керуендерiнiң бiр ... ... ... ... Әлем ... соғыстар және талқандайтын iндеттердi солқылдатты. Табандатқан халықтар және ... ... ... ... /7/. ... Ұлы ... жолы ... қала мәдениетiнiң қалыптасуы
VI-XII ғасырда Орта Азия мен Қазақстанда қалалар тез өсті. Олар ... мен ... дін мен ... ... ... Батыс Түркістан жерінде Суяб, Құлан, Мерке, Тараз, ... ... ... ... бой ... ... ... таптық қоғамның шығуының айқын көрінісі /4/.
Орта ғасырда Қазақстан өзінің қалалары арқылы ... ... ... ... Еуропа және Азия елдерімен Жібек жолы ... ... ... ... ... жоқ. Бұл ... ... оңтүстігінде басты және ірі қалалардың бірі- Испиджаб(қазіргі Сайрам) болды. Оның толық сипаттамсын Әл-Макдиси берген. «Испиджаб ірі қала, - деп ... ... ... мен ... ... бар. Онда төбесі жоқ базарлар, мата базары мен үлкен мешіт бар. Оның 4 ... ... ... ... ... ... ... Бұқара қақпасы әр қақпаның жанында рабады бар». VI-XII ғасырларда ... ... ... ... болған Испиджабта тауарлардың көптеген түрлері өндіріліп, осы ... ... ... ... қару-жарақ, мыс пен темір әкетіліп тұрды. Ағын суы мол, ағашы көп және ... ... бар ең ... көркейген кенттердің бірі болған Испиджаб қаласының ... ... осы ... ... сыры ашылған жоқ. Бірақ оның қандай рөлі болғаны ... ... ... аз ... ... ... орта ... орналасқан ірі қалаларының бірі - Отырар. ... ... ... ... Фараб, одан бұрын Тарбан деп те аталған. ІХ ғасырдың бас кезінде арабтар ... ... ... ... ... ... алуға тырысты. Ол шекаралық әскерінің ... ... және ... ... ... қолға түсірді деп хабарлайды деректемелер. VII-VIII ғасырларда ... ... ... бар дуалдармен қоршалған. Бұл дуалдар қайта салынған түрінде IX-X ғасырларға дейін сақталған.
Археология және архивтік материалдар бойынша
VII-VIII ғасырларда ... ... өзін ... жоқ ... патшасы» деп атаған. Қала аймағында болған бірнеше ұсақ ... мен ... бірі – ... IX-X ... оазистің астаналық орталық дәрежесіне дейін көтерілген, мұның өзі саяси жағдайдың ... және осы ... ... ... ... еді. ... өмірі Х-ХІІ ғасырлардан кейін де жалғасып, оның орта Сырдария өңірінің ... мен ... ... күшті болған. Отырар көлемі жағынан ең өскен қала ... ... ... ... орта ... қалалардың бірі - Тараз. Ол жазба деректемелерде 568 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... ... Батыс түрік қағанаты Дизабулға ... ... ... да аты ... 680 жылы Қытай саяхатшысы Сюань Цзан ... ... ... 8-9 лиге ... ... ... орталығы деп сипаттайды. VII ғасырда Тараз «Ұлы ... ... ірі ... ... Оны шапқыншылықтан қорғау кезінде түрік, қарлұқ, оғыз тайпалары, араб және иран жауынгерлерінің басын алып, ойранын ... ... ... ... бар. ... ... Тараз қаласының су құбырлары, сонымен қатар күйген ... ... үшін ... ... ... Оған жақын жерде Айша-бибінің күмбезі көтерілген. Ол жақсы күйдірілген кірпішпен қаланып безендірілген, қабырғаларына ою-өрнектер салынған. Қатты ... тек ... жақ ... мен ... ... ... бұл ... қазір қалпына келтірілді. Тараз жеріндегі ортағасырлық сәулет өнерінің тағы бір ... - ... ... ... көне ... Өкінішке орай, қираған күмбез XX ғасырдың басында қайта ... ... ... өшіп ... ... ... ... тек оның суреті ғана /1/.
Тараз Жетісудың ... ... және ... ... ірі орталығы болған. Оның төңірегіндегі Талас, Асса ... ... ... ... Барысхан, Хамукет, Жікіл, Адахкет, Ден, ... ... ... Аспара, Жұл, Баласағұн, Барысхан қалалары мен ... ... ... ... жатты.Бұлар көне қалалар мен қоныстар. Сондай-ақ Іле өзенінің алқабында ... ... ... ... басқа да қалалар орналасқан. XI ғасырда Ясы (Түркістан) қаласы ... ... ... ... Мұнда XII ғасырдың аяғында Ахмет Яссауи күмбезі салынып, қала діни орталыққа ... ... ірі қала - ... ... мен ... ... керуен жолдарының қилысында орналасқан ол XII ... ... ... ... ... ... ... орнында Сунақ. X-XII ғасыр Орта Азия мен Қазақстанда жоғарыда айтылған кенттерден ... жаңа ... ...... ... ... ... т.б. пайда болды. Олардың алып жатқан жер көлемі ұлғайып, сауда шаруашылық орталығы - шахристаннан рабадқа ... ... ... ... ... ... сауда орасан зор рөл атқарды. Жазба деректемелер Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу қалаларының Визиантия, Иран, Орта ... ... ... ... ... Түркістанмен тығыз сауда қатынасы болғанын дәлелдейді. VI-X ғасыр Халықаралық саудада «Ұлы ... ... зор ... ... Бұл жол ... ... одан ... жетті, одан әрі керуендер Тараз қаласына беттеген.Исфиджаб пен Тараз арасында бірнеше шағын қалалар мен ... ... ... ... жолы» Тараздан терістікке қимақтарға қарай Адахкет, Дех-Нуджикент қалаларын басып өтті.
Тараздан «Жібек жолымен» ... ... ... одан әрі ... және ... қарай шұбыра жолшыбай бірнеше қалаларға ... ... мен ... асқан керуендер Шығыс Түркістанға барып жетеді екен.
Исфиджаб қаласынан ... ... ... ... жолы ... ... бауырындағы Құмкент, Баба-ата, Созақ қалаларын, одан кейін Орталық Қазақстан ... ... ... ... Жезді, Нұра, сондай-ақ Ырғыз бен Ертіс аңғарларына, қимақ-қыпшақ тайпалары мекендеген аудандарға қарай ... ... ... ... ... ... ... жолда құдықтар мен су қоймалары орналасқан. Өзендерге көпірлер салынған. Қалаларда сауда орны, ірі ... ... Орта ... ... асыл заттар, көп қолданылатын өнер бұйымдары, жылқы малы т.б шығарылып, Қытайдан жібек, фарфор, керамика әкелінетін. Шеттен әкелінетін ... - ... ... ... ... ... ... әшекейленген заттар.
Қалалардың өсіп өркендеуі,сауданың дамуы,ауыл шаруашылығы өнімдеріне сұранымды арттырған. ... өзі ... пен мал ... ... себепкер болды. Жауын-шашынның аз болуына байланысты Қазақстанда егіншілік көбінесе суармалы негізде дамыды.
Егін ... ... ... ... ... ... өзендері алқабында, Жетісуда, Іле өзені бойында біршама жақсы дамыды. Орталық Қазақстан егіншілікпен судың тапшылығына байланысты тек өзен алқаптары мен тау ... ... ғана ... ... ... ... кәсіптері мал шаруашылығымен ұштасып жатты.
IX-XII ғасырларда Отырар өңірі ... ... ... ... ... егістік көп тармақты суландырмалы жүйемен жабдықталды.Су жолы Арыс ... су ... ... ... бір ... ... қаласына келді, екінші саласы Құйрық төбе, Алтын ... ... ... Марданкүйік қалаларына барды. Отырарға баратын су жолы төңіректегі рабадтарды сумен қамтамасыз етіп, сонымен бірге қаланың ... ... ... Ал ... су жолы ... мен Сығанақты және сол жағалаудағы Сүткентті, Аркөкті, Аққорған және Үзкентті сумен ... ... ... ... тау бауырларындағы жерді суландыру үшін Бадам, Сайрамсу, Арыс, Ақсу ... суы ... Жер ... ... ... ... және темір,не шойын ұштары бар, жер жыртатын құралдармен өңделіп, егін ору темір ... ... ... ... үшін тас ... ... ... суару негізінде Жетісу тұрғындары астық өсіріп, жүзім шаруашылығымен және шарап ... ... ... және бау дақылдарын екті. Таудың төменгі етектерінде Талғар, Есік, Қаскелең, Үлкен және Кіші ... ... ... ... ... орта және ... ... бойында да суландыру құрылыстары болған. Талас өзенінен Тараз қаласына тартылған су жолы арқылы қаланың айналасындағы бау-бақшалар суғарылып, гүлдеп тұрған.Қазақстан ... ... ... даму ... ... ... кәсібімен де көп уақыт шұғылданды.
Феодалдық қатынастардың дамуы селолық қауымдардың натуральды шаруашылығының ... ... әкеп ... ... аумағындағы ежелгi қалалар
Жібек жолы - әлем өркениеті тарихының маңызды жетістіктерінің бірі. ... жан ... ... ... ... Еуропаны, Азияны қиып, Жерорта теңізінен Қытайға дейін ежелгі және ... ... ... ... ... ... ... желісі болды. Қазақстан және Орта Азия территориясы ... ... Ұлы ... ... ең ұзаққа созылған жері. Қытайдан жібекті, Үндістаннан қоспалар мен тастарды, Ираннан күміс ... ... ... ... ... афрасиабты керамика жіне басқа көптеген тауарлары Қаратау және Алтай, Тянь Шань және Памира өткелдерінен өтіп, Мерв және Хорезм оазистері, Сары Арқа ... ... ... және ... ... ...
  Қызылорда облысы Ұлы Жібек жолының тарихи ... ... оның ... 500 астам қазақ халқының мәдение және тарихи ескерткіштердің мекеннің дамуында ерекше орынға ие. Бұл ... ... ... ... археологиялық ескерткіштері және кесенелері. Ежелгі жерде өмір сүреген Қорқыт баба, Әйтеке би және Жалантөс Бахадүр, ... ... ... батырлары халықтың мақтанышы. Осы жерде туған Ғани Мұратбаев, Мұстафа Шоқайжәне ... жер ... ... ...... ... елінің батыр ұлдары. Олардың аттары өлкетану тарихна кіріп, үйлердің қабырғаларында қашалған. ... ... ... және ... археологиялық ескерткіштері және кесенелер Сунақ Ата, Айқожа ишан, кесенлер Қарасопы, Оқша Ата, Досбол би, Есабыз, Ақтас мешіті, ... Ата ... ... Ұлы Жібек жолының туристік бағыттарына кіреді.
Ежелгi Тараз - Ұлы ... ... ... ... ... ... және сауда-саттык қарым-қатынас жасалатың күре тамыры iспеттес. Бұл байланыс көпiрiнiң маңызы дүниенiң екi бөлiгi арасындағы материалдық ауыс-түйiспен ғана ... ... оның ... ... кетiп жатты. Ол алуан турлi мәдениеттер мен халықтарды бiр-бiрiмен байланыстырып, сонау ежелгi заманнан берi идеялар алмасудың тұрақты да ... ... ... ... етiп келдi. Тараз - Қазақстанның ортағасырлық қалаларының iшiндегi ең ... ең ...
VII ... ... Ұлы ... жолы ... iрi қалаға айналды. Осы кезден бастап ол кеңiнен мәлiм болады. IX-X ғасырларда Тараз одан әрi өсе түстi. Оның дәл ... жолы ... ... ... бай ... ортасында, Талас Алатауындағы күмiс кендерiне жақын жерде орналасуы экономикалық және мәдени өрге басуға жәрдемдестi. Х ... ... ... ... ... - ... үлкен қала, бау-бақшалы, халқы көп, айнала ормен ... төрт ... және ... бар. Мәдина қақпасы алдынан өзен ағып жатады, ар жағында қаланың бiр ... ... оған ... жол бар. Ал, ... нақ ... ... ... көрiнiп тұрады». Тараз қаласының орнын тұңғыш рет iрi ғалым Әлкей Марғұлан ... ... А. ... Шааванье Де Грата, академик Бартольд еңбектерiне сүйене отырып, көне екенiн дәлелейдi. Жазба деректер бойынша Таразда 568 жылы Византияның ... ... ... ... ... ... болуынан кейiн, бiр ғасырдан соң 630 жылы ... ... ... ... ... ... ... орналаскан, қаланың аумағы 8-9 км2, онда әр елдiң саудагерлерi мен соғырлар тұрады», деп жазды. Осы кезден бастап қаланың аты тек өз ... ғана ... ... мемлекеттерге белгiлi болды /2/.
Тараз қаласының IX-X ғасырлардағы экономикасы мен мәдениетiнiң өркендеуiне негiзiнен ықпал еткен Талас аңғарындағы бай егiншiлiк алқап пен ... ... ... күмiс өндiретiн кен орындарының дамуы болды. Тараз - Түркеш, Қарлық онан кейiн Қараханид ... ... ... ... ... ақшаларын шығарды. Ортағысырлық қалаға жүргiзiлген археологиялық қазбадан табылған ... ... су ... ... өнерiнiң дамығандығын дәлелейтiн құрылыс орындарының қалдықтары, тас төселген көшелер мен тротуарлар және қолөнер ... ... ... ... ... сөз жоқ, ... X-XII ғасырларда едәуiр гүлдене өскендiгiнiң куәсi. Қалада керуен сарайлары, iрi ... ... ... шеберханасы, копестердiң дүкендерi мен көптеген қала тұрғындарының қажетiн өтейтiн кiшiгiрiм сауда орындары болған. Тараз қаласында ... ... ... ... болып саналатын Әулие ата - Қарахан (XI ғасыр) және Дәуiтбек (XIII ғасыр) кесенелерiн айтуға болады. Тараз XIII ... ... ... ... одан кейiн Темiр империясының маңызды орталығы болып қала бердi. Кейiнiрек XVI ғасырда Жетiсуда Қазақ хандығы құрамына ... ... де қала өз ... ... ...
Қала 1856 жылы - Әулиеата деп аталды, 1936 жылы - Мирзоян аты берiлдi, 1938 жылы жыр алыбы Жамбыл ... ... Ал 1997 жылы 8 ... ... ... ... жарлығымен ежелгi аты қайтарылып, Тараз аталды. Тараз тарихы ... ... бай, ... тым ... ... көне ... Ол әсiресе X - XII ғасырларда зор даму, гүлдену дәуiрiн басынан өткердi. Қарахан әулетi ... ... ол осы бiр ... ... ... ... болған. Тап сол кезеңде Тараз, түрленiп, түлеп күллi әлемнiң құрылымдық жүйесi, көше жолдары қала ... ... де ... сән - ... ие болды. XII ғасырдың аяқ кезiнде бабамыз Қарахан дүниеден ... ... оның ... ... сәулеттi күмбез ғимараты салынады. Ол келе келе қала тұрғындары мен қонақтарының бас иiп, мүнәжәт ететiн қасиеттi орынына айналған. ... ... ... аталып кетедi. Бiрақ, кейiн монғолдардың жойқын шапқыншылығы кезiнде сол қасиеттi күмбез де, қала да тып-типыл болып қиратылған/4/.
Кейiн жоңғарлардың «ақтабан шұбырындысынан» ... есiн ... ... 1809 жылы ... ... келтiрдi. Мiне, сол ғимарат Айша-бибi, Бабажа-қатын, Дәуiтбек (Шамансұр) ертеортағасырлық архитектуралық ескерткiштер күнi бүгiнге дейiн сақталып келедi. Айша бибi, ... ... ... ... ... тарихи жәдiгерлерiмен әлемдi сүйсiнткен көне Таразды, шығыстың ұлы жұлдызы Фирдауисидың жүрегiнен суырып ... мына өлең ... ... бұл ... қасиеттi Тараз. «Сергiтер жүрек жарасын, Мөп-мөлдiр көздер қарасын Тараздан ғана табарсың» деп оның табиғатына, тұрмыс тiршiлiгiне, тарихы мен ... ... ... ... қасиеттi, шуақты Тараз қаласынан XI ... ... ... теңге сарайы табылған. Ортағасырлық қала тұрмысында түрлi қолөнер өндiрiсi: тоқыма, шыны үрлеу, зергерлiк, ... ... және ... ... ою маңызды роль атқарған.
Бабаларымыздың бұдан 2000 жыл бұрын да қала салып, металл қорытып, қыш ыдыстар ғана емес, құбырлар ... су ... ... - ... мен ... жалғастырған Ұлы Жiбек жолының ең елеулi қаласы ... ... ... ... ... мен мәдениетiнiң дамуына зор үлес қосқан, әлемнiң бар ... ... ... ... ... ... ... құралы да, ойлап табылған, Шейх Ахмет Тарази сияқты ғұлама ақын өмiр сүрген көне, мәдениетi жоғары дамыған, рухани ... ... ... ... ... ... тарихының әр түрлi дәуiрлерiндегi құрылыс комплекстерi мен жеке құрылыстары ашылды. 200 м2 - дей ... ... ... шаһристанның шығыс жақ бұрышынан моншаның қалдығы табылды. Оның ... ... ... ... XI - XII ... қала ... ... дамыған кезде салынғанын дәлелдейдi. Осы жерден ұзындығы 12,8 м су құбыры табылды. Таразда XI - XII ... өте ... ... салынған пеш табылды. Оның пiшiнi күмбез тәрiздi, пеш сынап және ... ... ... ұзын ... ... ... ... арналған болу керек. Пеш табылған жерден әр түрлi ас бұйымдарын тапқан. Тараздың орнын ... ... ақ ... жасыл және қызғылт шыныдан жасалған дискiлер табылған. Бұл дискiлердi үйдiң терезесiне ... үшiн ... ... ... ... ... ... құюға арналған үш қалып табылды. Ұсақ түйек бұйымдар жасау үшiн сүйекпен мүйiз кеңiнен пайдаланған. Бұғы мүйiзiнен ... ... да ... ... ... ... - шырағдандар мен оларды қоятын тұғырлар аса зор көркемдiкпен iстелген. Мiне, осы қазба жұмыстары нәтижесiнде табылған ... ... ... тарихи ескерткiштер мәдениеттiң яғни, рухани мәдениеттiң дамуына зор үлес қосты.
Қазақстанның ең көне қаласы Тараз Ұлы ... ... ең ... ... ... ... Ұлы Жiбек жолында ғасырлар бойы бiздiң өлкемiздiң тарихы, ... ... ... күре ... ... өз ... Жiбек жолы бойындағы жетi жұртқа даңқы жайылған iрi сауда, қолөнер ... ... ... ... бүкiл әлем, осыдан бiрер жыл бұрын Қытай елiнiң ежелгi астанасы - Сиянь қаласында өткен Ұлы ... ... 2100 жыл ... ... арнап өткiзген халықаралық конференцияда мойындап оны, мақұлдады. Бұдан бiз олардың бiздiң қасиеттi қаламыздың тарихын тым ... ... көз ... Ұлы ... жолы - адамзат тарихының дамуында бiздiң эрамызға дейiн II ғасырда Батыс пен Шығысты байланыстыратын, құрылық аралық жол ретiнде ... ... ... ... ... ... өлкемiз арқылы өтетiн басты бағытының iшiнде - Оңтүстiк бағыт-сауда орталығының ... ... ... мен, мемлекет аралық байланыстың күшеюi, олардың озық өркениетiнiң мәдениетiн өзара бiрлесiп байытуға орасан септiгiн тигiздi. Оның көп ғасырлық ... әлем ... ... айтарлықтай үлес қосқан мұра болып табылады және адам ... ... мың ... бойы ... тарихи мұралары қазiргi мәдениетiмiздiң тұғыры ретiнде келешек ұрпаққа сақталынуықажет/7/.
20 жүз жылдықпен құрдас сияқты Тараз қаласының бүкiл әлем ... атап ... ... ... ЮНЕСКО 1999 жылы шешiм қабылдады. Елiмiздегi ең көне қаласы, оның ... ... ... сол ... сақталып сәулетi мен сәнi арта түссе шеккi болмас едi. Иә, қала ... ... ... Сан қырлы сәулетi мен сәнi ескерткiштер ерекшелiктерiн сақтай отырып, XХI ғасырға лайық жаңа түрмен байыта, бiртұтас мемориалдық кешен түзеу ... бас ... ... Сұлу ... мен, ... сыңғырлап аққан суымен, қонақжайлығымен баурап алатын Тараз өңiрi ... ... ... шет қала ... ... келешегi зор, бүгiн де Тараз - ежелгi де жаңа қалаға айналды. Рухани байлықты паш ету Тараз қаласының 2000 ... ... ... ... ... Сонда, ғана бiз мақсат биiгiнен көрiнемiз. Тараздың және осы ... бай ... ... жерiн ұтымды көрсете бiлсек, көне ұлттар қатарына, оның қазақ мәдениетiнiң, қазақ өркениетiнiң ... ... ... тигiзген жетiстiктерiн әлемге паш етемiз.
Сауран – Қазақстандағы қорған дуалдары неғұрлым толық қалпында сақталған әйгілі ортағасырлық ... ... ... ... соңғы жылдардағы зерттеу жұмыстары нәтижесінде осы қала аумағында ... ... бар ... ... ... мешіті, ханака, қала қақпасы секілді археологиялық маңызды ... ... ... ... ... анық ашық ... астындағы мұражай ұйымдастыруға лайықты бұл бірегей қала Қазақстан халқы мен ғалымдарының қызығушылын тудыруда. Енді Қазақстан тарапынан Сауранды Ұлы ... жолы ... ... ... ... ... аса маңызды да керек тарихи-мәдени мұражайға айналдыру міндеті туып отыр... «Сауран қамалы – өте берік ... ... оның ... және күшті қамал болғандығы соншалықты, тағдыр тәлкегінің қолы оның қорғанының түбіне жетіп көрген емес, және көктегі аспанның өзі де әлем ... ... ... ... берік қамал көрген емес. Оның биіктігі соншалықты, күннің көзі де одан асып көрген ... ... ... ... оның мұнаралары мен дуалын қирату ешкімнің ойына да кіріп шықпайды». Сауранды ... ... ... ... ... ... ... суреттеген (ХVІ ғ. ... ... ... ... ... ... деп жазған. Аталмыш шайбанилік билеуші және оған дейін басқа да жолы болған және болмаған ... ... ... ... ұлан-ғайыр Дешті-Қыпшақ даласын мекен еткен тайпалар мен халықтарға үстемдік орнатуға мүмкіндік беретін стратегиялық бекініс ретінде ... ... мен ... ... ... ... ... жайында жазған ортағасырлық авторлардың бәрі де осыдан мың жыл ... бой ... ... шаһарының әскери-стратегиялық, сауда-экономикалық және тарихи-мәдени маңыздылығына байланысты оны назардан тыс қалдырмаған. Міне, енді қала қамалының дуалдары Түркістан қаласынан батысқа қарай 45 ... ... ... тұр. ... ... жол ... жолаушылардың көзі қаланың сүйір күмбезді дуалдарына түспей қоймайды. Жолдың шетінде қазақ ауылының атауы жазылған ... ... оның бір ... атақты Сауран қамалының орны екенін білетіндер бірен-саран. Кейде қаланың орнын өз ... ... ... ... ... иелері тас жолдан қара жолға түсіп, ат басын осында бұрады. Ал бұрындары игілікті Бұхарадан немесе әйгілі ... ... ... шығысқа бет алған керуеннің бірде-бірі одан айналып өте алмайтын болған /4,7/.
Көне Сауран ... ... ... саяхатшы-туристер де мұнда үздіксіз келіп-кетіп жатады. Себебі, Сауранның орта ғасырлардағы Дала мәдениеті мен Орталық Азия қалаларының мәдениеті түйіскен ... ... ... ... әрі ... жолы ... маңызды торап ретінде Қазақстан тарихында алатын орны ерекше. Менің ойымызша, тап ... қай ... алып ... да, ... ... ... – қала-мұражай ретінде Ұлы Жібек Жолы бойында қайтадан елеулі торапқа айналуға ... ... бар. Бұл ... ... біз ... ... ... ғана тән мынадай қолайлы жәйттерді атап көрсетер едік:
-ескерткіш халықаралық Орынбор-Ташкент автотрассасына жақын орналасқан;
-өзіне ... ... ... ... мұражай-қорығының құрамына кіреді;
-әлемге әйгілі Қожа Ахмет Яссауи мавзолейі орналасқан ... ... ... ... ... ... орталығына айналуда. Егер қолайлы жағдайлар жасалса, Түркістанға келетін зиярат етушілер мен туристердің бір ... ... ... да соғып кете алады:
- қала жұртында бастапқы археологиялық зерттеулер жүргізілген;
- аймақтағы ... және ... ... ... ... келе ... ... «сауран балшығының» шикізат көзі қала жұртының қасында орналасқан; Түркістан қаласында мамандандырылған қалпына келтіру шеберханасы бар; ал ... ... ... күші ... ... ... ұқсас, көршілес аудандағы Отырар қала жұртында қалпына келтіруші мамандар мен археологтар қам қыштан және ... ... ... ... және өнер ... ... ... игеріп жатыр.
Соңғы жылдардағы зерттеу жұмыстары нәтижесінде қала тарихына қатысты жаңа, тың мағлұматтар жинақталды. Ал ... ... ... ... ... салыстыру нәтижесінде кейінгі ортағасырлық Сауран туралы неғұрлым егжей-тегжейлі түсінік беруге мүмкіндік туып отыр. Қазіргі таңда ... қала ... ... ... ... ... бой ... ХІV ғасырдың екінші жартысына сәйкес келеді. Ал бұған дейінгі Сауран кейінгі қаладан оңтүстікке қарай 4 шақырым жерде орналасқан ... қала ... ... өмір ... Қала жаңа ... ... ... құлдырап, оның орнында бірқатар тәуелсіз мемлекеттер пайда болған кезде ... ... ... ... бар. ... салдарлардан туындаған осыған ұқсас құбылыстар Шыңғысхан империясының қол астына біріктірілген ... ... ... ... де ... ... ... атап өткеніміздей, Сауранды ашық аспан астындағы мұражай етіп, мұнда ... парк ... ... ... бар. ... ... ... мұражай дәрежесіне толығымен лайық ғимараттар аршылуда. Ендігі істің кезегі, біздің ... ... ... байланысты. Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың бастауымен жүзеге асырылып жатқан Мемлекеттік «Мәдени мұра» бағдарламысында жария етілген міндеттірді одан әрі ... ... ... ... зерттеу, консервация, мұражайландыру шаралары» Мемлекеттік кешенді бағдарламасын қабылдау қажет. Бұл өз кезегінде Самара-Ташкент автотрассасының және жақын маңайдағы ... ... ... ... Ұлы ... жолы ... өтетін халықаралық Алматы-Тараз-Сайрам-Шымкент-Отырар-Түркістан-Сауран-Сығанақ-Қызылорда туристтік маршрутының ірі ескерткішіне айналдыруға мейлінше мол мүмкіндік береді /7/.
Арыстан-Баб. ... ... ... ... ... жол ... түрде Ахмед Яссауи ұстазының мазарының үстіне салынған, XII ғасырда өмір сүрген әйгілі діни мистик Арыстан-Баб мавзолейі арқылы келу ... ... ең ерте ... ... ... ... ... Отырар көне қала (б.з.д. IVғ) ірі сауда орталығы болды. Оның әйгілі кітапханасының байлығы елеулі Александрийский және Карфагендік көне кітапханалардан кем ... Осы ... ... ... ... орта ... ... Әл-Фараби туып, өмір сүріп қызмет етті. XIII ғасырдың соңында монғол ... ... ... ... ... ... ... Дешті Қыпшақ даласының үлкен өңірінің түркі тілдес халықтарының рухани - саяси орталығы және қазақ хандарының көне астанасы болды. ... күні ... 1500 жыл Қожа ... ... - сопы, ақын, философ, түркі халықтарының рухани тәлімгері осы ... ... ... бұйрығы бойынша XVI ғасырда тұрғызылған Қожа Ахмет Яссауи ... орта ... ... өнерінің үлгісінің бірі, сарайлар кешені. Суреттері, төбелерінің өрнекті күмбездері, майоликадан жасалған ... - ... ... таң қалдырады /10/.
II.3. Ұлы Жiбек жолының Қазақстанда жандануы
1992 жылдан бастап ҚР «Туризм туралы» заң ... ... ... 1993 жылы ... ... туризм ұйымына мүше болды. Осы жылы туризм индустриясын дамытуға арналған ұлттық бағдарлама қабылданды. Ал, 1997 жылы елімізде Ұлы ... ... ... орталықтарын қайта өрлету, түркi тiлдес мемлекеттердiң мәдени мұралар сабақтастығын дамыту тұжырымдамасы мен 2030 жылға дейін ... ... ... ... 2001 ... 13 ... «Қазақстан Республикасындағы туристiк қызмет туралы» заң қабылданды. Онда республикадағы туристiк саланы ... ... ... шаралары, туристiк қызметтi лицензиялау тағы да басқа мәселелер тұжырымдалған еді.
Қазақстандағы ұйымдасқан саяхат мен ... ... ... əлемдік туризмнің тарихын дəуірлеумен сəйкес келеді. Дегенмен Қазақстан ... ... ... ... де бар. ... ... ... біздің жыл санауымызға дейін мекендеген адамдар аңшылық пен терімшіліктен ... ... ... ... аудандарына қарағанда кешірек көшкен. Қазaқстан ғалымдардың пікірінше, біздің республикамыздағы ең көне адамдар ... ... ... миллион жыл бұрын пайда болған. Оның негізгі ... - адам ... ... ... ... Көне ... ... өндірістік шаруашылығы б.д.д. III мыңжылдықта басталған. Көне əлемнің тарихында қазіргі Қазақстан территориясындағы алғашқы ұйымдаскан саяхаттар ... ... ... -Ұлы ... жолымен байланысты.
Ұлы Жiбек жолы ... ... ... ... ... мен ... ... қорықты жерлер ежелден саяхат және туризм нысандары болып табылған. Қазақстандағы алғашқы туристiк ұйымдар ... 20 — ... ... ... 1929 жылы ... ... тұңғыш туристiк жорық ұйымдастырыды. Оған Г.И. Белоглазов пен Ф.Л. ... ... 17 ... ... қатысты. Жорық Алматы төңiрегiнен басталып Есiк к-нде (62 км) ... 1930 ж. ... ... ... жанында Пролетарлық туризм және экскурсия қоғамының өлкелiк бөлiмшесi жұмыс iстей бастады. Оның алғашқы төрағасы ... В.Г. ... ... Осы жылы ... ... ... пен ... қызметкерлерiнен (16 адам) құралған топ (Ф.Л. Савин басқарған) Медеу — ...... ... к. ... дейiн барды(11).
Туризмнiң бұл түрiне В.Зимин, А.Бергрин, Д.Литвинов, Х.Рахимов, Г.Белоглазов, т.б. көп үлес қосты. 1931 жылы қаңтарда ... ... ... ... рет ... жорығы ұйымдастырылды. “Еңбек және қорғаныс” эстафетасын алған бұл ... ... 8 ... ... атты ... полкiнiң сегiз шабандозы қосылды. Олар Алматыдан шығып, Ұзынағаштан өтiп Қордай асуы арқылы ... ... ... ... еттi. Сол жылы ... ... ... мұражайдың жанынан Бүкiлодақтық пролетарлық туризм мен экскурсия ерiктi қоғамының 10 мүшесi бар ... ұясы ... Ол ... ... ... ... ... Әуесқой туристердiң бастауымен Алатау қойнауындағы Күйгенсай (Горельник) шатқалында туристер үшiн шағын үй ... 1936 ж. бұл ... ... ең ... 50 кiсiлiк “Горельник” турбазасының шаңырағы көтерiлдi. 1938 жылы Көкжайлау шатқалында (Алматы ... ... ... ... ... өттi. Оған ... туристер қатысты. 1943 жылдың басынан “Горельник” турбазасында Кеңес армиясының тау атқыштарын даярлайтын Бүкiлодақтық нұсқаушылар мектебi орналасты.
Жібек жолынан ең ұзын және ... ... ... бір ... Орта Азия мен Қазақстан аумағы арқылы өтті. Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанда ... ... ... ... Ұлы ... жолы үлкен роль атқарды. Бұл Жетісуда жаңа қалалардың пайда болуынан, ал Оңтүстік ... ... жолы ... ... ... ... ... сол қалалармен сауда баланыстары болған қоныстардың тез өсуі мен ... ... ... ... Қазақстандық бөлігі осындай еді. Егер, осы жолмен Батыстан Шығысқа қарай жылжыр болсақ, оны мынадай түрде көз алдымызға елестете аламыз: Шам ... ... ... арқылы Турбат пен Испиджабқа, одан кейін керуен Таразға (Жамбыл) жылжитын /3/.
Жібек жолының Қазақстан ... ... ... жаңа ... ... қонақ үйлер, кемпингтар бой көтереді. Нақтырақ айтқанда, Түркістан қаласында салынатын туристік орталық жуық арада қолға алынбақшы. Ахмет Ясауи ... ... 80 ... ... ... «Ежелгі Түркістан» орталығының құрылысына мемлекеттік бюджеттен 11 миллиард теңге бөлу ... Жоба ... ... ... ... ... 400 мыңдай турист тамашалап, Түркістанға тәнті болады.
Сондай-ақ, «Жібек ... ... ... ... үшін ... ... ... дейін темір жол және тас жол салуды Қазақстан өз міндетіне алды. ЮНДТҰ БҰҰДБ және ЮНЕСКО ... ... ... ... Жібек жолы бойынша бастаманы әзірледі, оның бастапқы нүктесі осы саладағы ынтымақтастықты кеңейтудің және ... ... ... ... құралы ретінде пайдалану үшін 1994 жылы 19 қатысушы ел ... ... ... ... ... ... декларациясы болып табылады /12/.
Еуразиядағы, әсіресе Жібек жолы өңіріндегі ... өсім мен ... ... ... – осы екі ... аталған бастаманы болашақта кеңейтуде оң рөл атқарады. ШЫҰ және ЕурАЗЭҚ сияқты өңірлік ынтымақтастық ұйымдары оны табысты іске асыруға ... ... қоса ... ... ... дағдарыс жағдайының өзінде негізгі жақын полюстері Қытай, ... және ... ... ... жолы ... ... оң ... өсімін сақтап отыр. Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Ұлы Жібек жолын жаңадан, заманауи ... ... ... ... Қазақстан, Қызылорда және Ақтөбе облыстарының аумақтары арқылы ... ... ...... ... халықаралық көлік магистралін салу мен көлік дәлізін ... деп ... Бұл жоба ... аталған өңірлерінің барлық тартымды туристік объектілерін Жібек жолының қазақстандық бөлігінде бір көлік дәлізіне біріктіреді. Жібек жолы қалалары мэрлерінің ... ... ... ... құжатына мынаны енгізілуі қажет: 1) Жібек жолы қалалары ... ... одан әрі ... және ... ... ... ... тұрақты дамыту есебінен өңірлерді үйлесімді дамыту; 2) көне, тарихи жол бойында туризмді дамыту жөніндегі жобаны ұйымдастыру мен қаржыландырудың инновациялық тәсілдерін ... ... ... ... ... бөлігіндегі туризм жүйесінің тораптық кешені ретінде Алматының және Алматы аймағының туристік кешенін дамыту; Ұлы Жібек жолының Алматы ... ... ... ... ... 25 мың орынға дейін арттыру, оның ішінде қаланың қонақүйлер желісін 5,8 мыңнан 7,8 мың орынға дейін жеткізу /11/.
Қаланың біртұтас ... ... ... ... бұл ... ... және көретін орындар шегінде жаяу жүріп қарайтын маршруттарды біріктіруді, туристік мекемелерді орналастыру орындарын, қызмет көрсетуді және бос уақытын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... бірлестіруді көздейді; туристер баратын және көретін нысандарды дамыту, оның ішінде ойын-сауық, спорттық нысандардың және сауықтыру кешендерінің өткізу мүмкіндігін ұлғайту, ... ... ... конгрестер, көрмелер, жәрмеңкелер салу;
қонақүй желісін, сауда-тұрмыстық ... ... және ... ... ... ... бюро мен көлік агенттіктерін дамыту; әуежайда, теміржол вокзалдарында көліктік туристік қызмет көрсету жүйесін дамыту, ... ... ... және қызмет көрсету кәсіпорындарын және автомобиль прокатын дамыту, туристік аймақтарда автотұрақтардың ... ... ... ... ... туристік мақсатта қайта жаңғырту мәселесі Дүниежүзілік ұйымның күн тәртібіне шығарылды. Кезінде қос ... ... ұлы ... ... ... ... ... жаңғыртуға мемлекетіміздің өзі де ден қоя бастаған болатын. Енді Ұлы Жібек жолын ... ... ... ... ... өте ықпалды мінберден көтеріле бастады. Осы тұста Бас ассамблея мүшелерінің XVIIІ ... ... ... ... ... Ұлы ... жолының қақ жүрегінде орналасқанын ескергенін айта кетелік. Қазақстан Ұлы Жібек жолының ... ... жол ... ... ... жобаларды жүзеге асыра бастады. Атап айтқанда, үш халықаралық туристік орталықтың – Жаңа Іле ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ Президент Н.Назарбаевтың бастамасымен қолға алынып жатқан Батыс Қытай – Батыс Еуропа халықаралық автомагистралі құрылысының ... ... Бұл жоба Ұлы ... жолының қазақстандық аумағының бойында орналасқан өте қызықты туристік нысандарды бір ғана көлік дәлізіне тоғыстырады. Қазақстан – Біріккен Ұлттар Ұйымы жүзеге ... ... ... ... дамыту жөніндегі бағдарламаға қатысушы мемлекет екені анық. ... ... тек ... саласын дамытуды ғана емес, сондай-ақ, Жібек жолы бойында көршілес жатқан елдердің қарым-қатынастарын да жетілдіруді ... Ұлы ... ... ... ... Қазақстан облысы Түркістан мен Отырар аудандары туристер қатарын ... ... ... жолы бойында туризмді ұйымдастыру және қаржыландыру бойынша инновациялық технологияларды жылжыту, ... ... ... ... ... сондай-ақ Ұлы Жібек жолы жобасына қатысушы елдерде туризмді тұрақты дамыту есебінен аймақтарды үйлесімді дамыту – Қазақстанның ... ... ... ... ... бірі болып отыр.
Қорытынды
Туризм бүгінде әлемдік экономиканың ең басты саласына айналып отыр. Орталық Азия аймағы арқылы Ұлы ... жолы ... ... туризмнің қарқынды дамуына қажетті ресурстар жеткілікті. Елімізде туристік инфрақұрылымды дамыту бағытында бірқатар іргелі шаралар жүзеге асырылуда. Ұлы Жібек жолының ... ... ... ... мен тарихи орталықтарды қалпына келтіру, жол және коммуникация құрылысы және өзге де іргелі жұмыстар жүргізілуде. Халықаралық жобаларды ... ... ... әлем елдері арасында мемлекетаралық, әлеуметтік-экономикалық және мәдени ... одан әрі ... ... ... ... ... ... өркендеуі мен дамуында туризм қазір аса маңызды ықпалға ие. Туризм ... тек қана ... көзі ғана ... ол әрі ... индустриялық үдерістердің үлгісі мен іргетасы. Қазақстан осы тұрғыдан алғанда Азиядағы айдынды аймақ, Еуропаға кең ... ... Шын ... де Ұлы ... жолының сонау өткен терең де тұңғиық тарихи кезеңінде де, қазір де географиялық орталығы болып табылатын Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... пен қарым-қатынастың жаңа дәуірде жаңғыра дамуына қажетті жағдайлар мол.
Ұлы Жібек жолы және ... ... ... келе жатқан ұлағаты мол дәстүрлер мен тығыз байланыстар, әсіресе, оның кемел келешегі мені сүйсіндіреді әрі таңғалдырады. ... ... ... ертерек уақыттағы сияқты қайтадан көмескіліктен арылып, ашыла бастады. ... да оны ... ... және ... ... дамуы үшін сауда мен мәдени байланыстардың күш-қуатын арттыру жолында тиімді пайдалану қажет. Біздің есептеуімізше, тек Қазақстанда ғана ... ... ... ... ішкі ... өнімді 20%-ға ұлғайтады. Сондай-ақ әкімшілік кедергілерге тосқауыл қою, туристік жалпы визалық режімге көшудің берері мол ... ... да ... ... ... оның ұлы да көне ... ... тоғысында орналасуында ғана емес, сондай-ақ республика аумағының ұлан-байтақ кеңдігінде болып отыр. ... ... ... ... ... ... түрі тән: экспорт, импорт және реэкспорт. Халықаралық экономикалық ... бір түрі ... ... ... ... ... ерекшелігі туристік фирма немесе шетел туристерінің өзі бола алатын барлық сауда, келісім сияқты қызметтерді иемдену шетел ... ... ... ... ... ... туризмде экспортты шетел қонақтарын қабылдау, ал импортты осы ... ... ... ... ретінде түсінеді. Халықаралық туризмде реэкспортты түсінуде қиыншылықтар бар. Теория бойынша осы категорияға бұл ... ... ... ... ... ... шегу үшін тур ... алатын барлық шетелдік туристер жатуы керек. Бірақ қазіргі кезде санақ жүйесінің жетілмегендігінен бұл ... ... ... ... ... ... ... мен инфрақұрылымды дамыту, туристік кадрларды дайындап, серпінді жобаларды іске асыру және ... ... ... қалыптастыру болашағынан зор үміт күттіретін мақсаттар. Туризмнің дамуына саяси имидждің де ықпалы зор. ... ... ... ... беделді ұйымдардың бас қосатын жеріне айналған. Қазақстандағы туризмнің болашағынан ... үміт ... көп. ... ... ... бізде сервис қызметі жоғары деңгейде дами алмай отыр. Дегенмен, бұл да туризм орындарымен бірге дамитын жұмыс. Ендеше, отандық туризмнің ... ... ... де ... ... ... туризм елімізде мемлекеттің халықаралық қызмет және экономиканың кіріс ... ... ... кәсіпкерліктің және іскерлік ынтымақтастықтың маңызды саласының бірі болып табылады.
Қосымша ... ... ... К.Р. ... халықтарының тарихы» Алматы. «Білім» 2002ж. 166 бет.
2. Ғ. Байпақов, А. ... Ұлы ... Жолы және ... Қазақстан.Алматы. 1992 ж. 16 бет
3. Назарбаев Н. Ғасырлар тоғысында. – Алматы: Атамұра, 1999. – 292 б.
4. ... К. ... ... қалалары. – Алматы: Аруна Ltd, 2005.
5. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы, Атамұра, 2003ж. Б. 65-68б.
6. 2009 жылдың 21 ... ... ... ... ... ... Алматы, Санат, 1998, 200 б.
8. Ә.Марғұлан. Таңбалы жас жазу «Қазақ тарихынан» Жалын. ... 1997, 209 ... ... ... ... http://www.kazinform.kz/kaz/article/
24

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлы Жiбек Жолы жайлы36 бет
«Бабыр – наме» прозалық шығармасы.5 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
"Ұлы Жібек Жолы."16 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
JSP, PHP, ASP Web программалау тілдеріне шолу. Сайт құру кезеңдері5 бет
Word терезесін шолу25 бет
«Билер мектебі – билік үлгісі» (қазақ халқының сот тарихынан)10 бет
«Ленгір-Баянауыл» автомобиль жолының технико-экономикалық негіздеу58 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь