Дебиторлық және кредиторлық есептің аудиті

КІРІСПЕ
1 ДЕБИТОРЛАРМЕН ЖӘНЕ КРЕДИТОРЛАРМЕН ЕСЕП АЙЫРЫСУДЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ, МАҢЫЗЫ, ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ЖІКТЕЛУІ
1.1 Дебиторлық және кредиторлық қарыздардың жалпы сипаттамасы мен маңызы
1.2 Дебиторлық және кредиторлық қарыздардың түрлері және жіктелуі
1.3 Басқа да дебиторлық және кредиторлық есептесулердің есебі
2 БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТЕГІ ДЕБИТОРЛЫҚ ЖӘНЕ КРЕДИТОРЛЫҚ ЕСЕПТІҢ АУДИТІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЕСЕПТЕГІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 Дебиторлық қарыздар, оларды жіктеу және түгендеу есебінің аудиті
2.2 Шаруашылық жүргізуші субъектілердің міндеттемелер есебінің аудиті
2.3 Басқада дебиторлық қарыздар мен есеп айырысудың есебінің аудиті
3. ДЕБИТОРЛЫҚ ЖӘНЕ КРЕДИТОРЛЫҚ ҚАРЫЗДАРДЫ ЖШС «ҚАРАТАЛ» КӘСІПОРНЫ БОЙЫНША ТАЛДАУ ЕСЕБІ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Кредиторлық қарыздар есебін талдау
3.2 Халықаралық қаржылық есеп стандартына сәйкес дебиторлық және кредиторлық қарыздар есебінің жетілдіру жолдары
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазақстан Республикасындағы әрбір кәсіпорындар мен ұйымдар бір-бірімен өзара қарым-қатынас жасайды. Тауарлы-материалдық құндылықтарды және дайын өнімдерді дайындау нәтижесінде кәсіпорындардың, компаниялардың арасында көптеген қолма-қолсыз ақша қаржысымен есеп айырысулар туындайды. Бұл құндылықтарды алу, қызмет көрсету және т.с.с. мерзімдерінің оларды төлеу мерзімдерімен сәйкес келмеуінің нәтижесінде дебиторлық және кредиторлық қарыздар пайда болады.
Дебиторлық қарыздың мәні. Кәсіпорындар мен ұйымдардың басқа заңды немесе жеке тұлғалардан оларға сатқан тауарлары, көрсеткен қызметтері, сондай-ақ аванс ретінде алдын ала төлеген төлемдері үшін алашақ қарыздары – дебиторлық қарыздар деп аталады. Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға берешек қарызы бар заңды және жеке тұлғалар дебиторлар болып табылады.
Дебиторлық қарыздар келесідей бөлімдерден тұрады:
«Сатып-алушылар мен тапсырыс берушілердің қарызы».
«Күдікті қарыздар бойынша резервтер».
«Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық қарызы».
«Басқадай дебиторлық қарыз».
«Алдағы кезең шығындары».
«Берілген аванстар».
Дебиторлық қарыздардың міндеті – кәсіпорынның басқа заңды шаруашылық субъектілерден, яғни кәсіпорындар мен ұйымдардан, жеке тұлғалардан қаншалықты алашақ қарыз екенін есептеп көрсету.
Кредиторлық қарыздың мәні. Кез келген өндіріспен айналысатын ұйым сол өнімді өндіру үшін қажетті шикізаттар мен материалдар алғаны үшін жабдықтаушы-мердігерлердің алдында міндетті болса, саудамен айналысатын ұйымдар өзінің сататын тауарларын жеткізіп беруші, яғни қызмет көрсетуші субъектінің алдында қарыз болуы мүмкін. Тіпті өндіріспен де немесе саудамен де айналыспайтын кәсіпорындардың өзі қарамағында жұмыс істейтін жұмысшылары мен қызметкерлеріне олардың істеген еңбегі үшін, сондай-ақ бюджетке түрлі салықтар үшін қарыз немесе оның алдында міндеттемесі болуы мүмкін. Мұндай қарыз кредиторлық қарыз деп аталады. Кредиторлық қарыз – бұл кәсіпорынның басқа заңды немесе жеке тұлғаларға берешек сомасы.
1. ҚР-ның Президентінің «Бухгалтерлік есеп туралы» 1995ж. 26 желтоқсандағы №2732 заң күші бар Жарлығы (2002жыл. 24 мамырдағы өзгертулер және толықтырулармен) // www. zakon. kz
2. ҚР-ның Президентінің «ҚР Аудиторлық қызмет туралы» 1998ж 20 қарашадағы №20 заң күші бар Жарлығы (2001жыл. 15 қарашадағы өзгертулер және толықтырулармен) // www. zakon. kz
3. ҚР-ның қаржы министрлігінің бухгалтерлік есеп әдістемесі және аудит департамент бухгалтерлік есептің стандарттары және әдістемелік ұсынымдары // www. zakon. kz
4. Радостовец В.К., Ғабдуллин Т. Ғ., Родаставец В.В., Шмидт О.И., Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп Алматы, 2003. -780 б.
5. Кеулімжаев Қ.К.,. Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А., Бухгалтерлік есеп принциптері. Алматы: экономикс, 2003. -658 б.
6. Назарова В.А., Бухгалтерлік іскерлік корреспонденция. Алматы: экономика, 2002. – 241 б.
7. Назарова В.Л., Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп Алматы: экономика, 2005.- 314 б.
8. Ержанов М.С., Ержанова А.М. Основы бухгалтерского учета и новая корреспонденция счетов. Алматы, 2003. – 187 с.
9. Әбдіқалықов Т.Ә., Аудит және бухгалтерлік есеп. Алматы: Қазақ университеті, 2000. -168 б.
10. Баймұханова С.Б., Бухгалтерлік есеп Алматы: маркет, 2005. – 265 б.
11. Мауленов С.М., Мауленов А.С., Аудит. Алматы, 2002. – 198 б.
12. Абленов О.Д., Аудит: теория и практика. Алматы: экономика 2005.- 398 с.
13. Дюсембаев К.Ш., Аудит и анализ в системе управления финансами Алматы: экономика 2000. – 310 с.
14. Ажибаева З.Н., Аудит Алматы: экономика 2004.- 178 с.
15. Савицкая Г.В., Анализ хозяйственной деятельности предприятия. Минск, 2002. – 265 с.
16. Пястолов С.М., Анализ финансово-хозяйственной деятельности предприятия. Москва: АСАДЕМА 2004. -348 с.
17. Чечевицына Л.Н., Чуев И.Н., Анализ финансово-хозяйственной деятельности. Москва, 2005.- 211 с.
18. Протасов В.Ф., Анализ деятельности предприятия. Москва: финансы и статистика, 2003. – 235 с.
19. Дүйсенбаев К.Ш., Талегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Т., Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау Алматы: экономика 2001. -348 б.
20. Ефимовой О.В., Мельник М.В., Анализ финансовой отчетности Москва, 2004. – 195 с.
21. Тоқсанбай С.Р., Толық экономикалық орысша-қазақша сөздік Алматы, 2001. – 265 б.
22. Байбеков С.Т., Бухгалтерлік есеп негіздері // Бухгалтер бюллетені 2006 ж. №6 – Б.14-16
23. Байтурсынов А.С., Бухгалтерлік еспе мәселелері // Бухгалтер бюллетені 2006ж. №7 – Б.11-15
24. Касымжанов К.А., ХҚС көшу бойынша мәселелері // Бухгалтер бюллетені 2005., №9. – Б.13-18
25. Асылбеков А.А., Бух.есеп және аудиттің дамуы 2005ж. № 5.- Б.9-14
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1 ДЕБИТОРЛАРМЕН ЖӘНЕ КРЕДИТОРЛАРМЕН ЕСЕП АЙЫРЫСУДЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ,
МАҢЫЗЫ, ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ЖІКТЕЛУІ
1.1 Дебиторлық және кредиторлық ... ... ... мен ... ... және ... қарыздардың түрлері және жіктелуі
1.3 Басқа да дебиторлық және кредиторлық есептесулердің есебі
2 БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТЕГІ ДЕБИТОРЛЫҚ ЖӘНЕ КРЕДИТОРЛЫҚ ЕСЕПТІҢ ... ... ... ... ... қарыздар, оларды жіктеу және түгендеу есебінің аудиті
2.2 Шаруашылық жүргізуші субъектілердің міндеттемелер есебінің аудиті
2.3 Басқада дебиторлық ... мен есеп ... ... аудиті
3. ДЕБИТОРЛЫҚ ЖӘНЕ КРЕДИТОРЛЫҚ ҚАРЫЗДАРДЫ ЖШС «ҚАРАТАЛ» КӘСІПОРНЫ БОЙЫНША
ТАЛДАУ ЕСЕБІ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Кредиторлық қарыздар есебін талдау
3.2 ... ... есеп ... сәйкес дебиторлық және
кредиторлық қарыздар есебінің жетілдіру жолдары
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Қазақстан ... ... ... мен ... бір-
бірімен өзара қарым-қатынас жасайды. Тауарлы-материалдық ... ... ... дайындау нәтижесінде кәсіпорындардың, компаниялардың
арасында ... ... ақша ... есеп айырысулар туындайды.
Бұл құндылықтарды алу, қызмет көрсету және т.с.с. мерзімдерінің оларды
төлеу ... ... ... нәтижесінде дебиторлық ... ... ... ... қарыздың мәні. Кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... жеке ... ... ... ... көрсеткен қызметтері,
сондай-ақ аванс ретінде алдын ала төлеген төлемдері үшін ... ... ... қарыздар деп аталады. Осы кәсіпорындар мен ... ... бар ... және жеке ... ... ... табылады.
Дебиторлық қарыздар келесідей бөлімдерден тұрады:
«Сатып-алушылар мен тапсырыс берушілердің қарызы».
«Күдікті ... ... ... ... ... дебиторлық қарызы».
«Басқадай дебиторлық қарыз».
«Алдағы кезең шығындары».
«Берілген аванстар».
Дебиторлық қарыздардың міндеті – кәсіпорынның ... ... ... яғни ... мен ұйымдардан, жеке
тұлғалардан ... ... ... екенін есептеп көрсету.
Кредиторлық қарыздың мәні. Кез келген өндіріспен айналысатын ұйым сол
өнімді өндіру үшін ... ... мен ... ... ... ... міндетті болса, саудамен айналысатын
ұйымдар өзінің сататын тауарларын жеткізіп ... яғни ... ... ... ... ... мүмкін. Тіпті өндіріспен де немесе саудамен
де айналыспайтын кәсіпорындардың өзі қарамағында жұмыс істейтін жұмысшылары
мен қызметкерлеріне олардың істеген еңбегі үшін, ... ... ... үшін ... немесе оның алдында міндеттемесі болуы мүмкін. Мұндай
қарыз кредиторлық қарыз деп аталады. Кредиторлық қарыз – бұл ... ... ... жеке тұлғаларға берешек сомасы.
Кредиторлық қарыз келесі бөлімдерден тұрады:
«Қарыздар».
«Алдағы кезең табыстары».
«Дивидендтер бойынша есеп айырысу».
«Бюджетпен есептесу».
«Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің алашағы».
«Кепілдіктемелер мен шартты міндеттемелер».
«Алынған ... және ... ... ... мен есеп ... де ... қарыз».
Кредиторлық қарыздың міндеті – ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаларға қанша сомада берешек
екенін ... және ... ... ... ... ... ... банктер, банктен тыс мекемелерден, шет елдерден
қарыз, несие алып өздерінің жұмысын ... ... ... көптеп
кездеседі. Осындай ұйымдар, шағын ... ... ... ... ... кәсіпорын дебиторлық және кредиторлық қарыз арқылы өзінің ... ... ... Ал ақша ... сол ... ... шығысты болғанын көрсетеді. Сондықтан да әрбір шаруашылық ... ... және ... ... ... ... жұмыс үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған.
Ал екінші бөлімде дебиторлық қарыздардың және міндеттемелердің аудиті,
яғни оларды тексеру жолдары жазылған.
Үшінші бөлімде ЖШС «Қаратал» бойынша ... және ... ... мен Халықаралық қаржылық есеп стандартына сәйкес
есебі мен жетілдіру ... ... ... ЖӘНЕ ... ЕСЕП ... ... ... ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ЖІКТЕЛУІ
1.1 Дебиторлық және кредиторлық қарыздардың жалпы сипаттамасы мен
маңызы
Дебиторлық қарыз – сатып алушылардың немесе тапсырыс ... ... ... жүргізуші субъект алдындағы
өткізілген тауар (жұмыс, ... ... үшін ақша ... ... мен ... ... заңды немесе жеке тұлғалардан оларға
сатқан тауарлары, көрсеткен қызметтері, сондай-ақ аванс ретінде алдын ала
төлеген төлемдері үшін ... ...... ... ... шоттар) деп аталады. Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға берешек қарызы
бар ... және жеке ... ... болып табылады.Дебиторлық қарыздар
шаруашылықтың ішінде және сыртқы заңды тұлғалармен және жеке ... ... ... қарыз ағымдағы (өтеу ... бір жыл ... ... циклді және ағымдағы емес болып бөлінеді.
Есеп беретін уақыттан ... бір жыл ... ... ... ... ... активтер қатарында есептеледі. Олардың
қатарына жататындар:
- Ағымдағы активтерді сатып алуға төленген аванстық (алдын ала ... ... ... ... бойынша алынуға тиісті қарыздар;
- вексельдер бойынша алынуға ... ... ... ... мен оның еншілес серіктестігі арасындағы түрлі
операциялар негізінде туындаған дебиторлық қарыздар;
- ұйымның лауазымды ... ... ... ... ... ... қарыздар.
Есепте саудалық және саудалық емес дебиторлық қарызды бөліп көрсетеді.
Саудалық дебитор ...... іс - ... ... ... мен көрсетілген қызмет үшін сатып алушылардың міндеттеме сомасы.
Саудалық емес ... ... ... басқа түрлері нәтижесінде
(субъект қызметкерлеріне ... ... ... ... ... ... алуға арналған дивидендтер мен проценттер, ... ... ... жөніндегі тілек талап және басқалар) пайда
болады.
Дебиторлық қарыз үш топқа бөлінеді: алынуға тиісті ... ... және ... ... ... ... қаражатқа, тауарға, көрсеткен
қызметке және ... ... емес ... ... ...
талаптары кіреді. Дебиторлық қарыз алынуға тиісті шоттарды төлеу мерзіміне
немесе борышты өтеу күтілетін күніне ... ... және ұзақ ... Әдетте дебиторлық қарыз шот – фактуралармен расталады. «Алынған
вексельдер» бабы ... ... ... ... ... ... деп аталатын бабындағы сома басқа заңды немесе
жеке тұлғалардың ұйымға ... ... ... ... қарызы болып
есептелінеді.
Қолма-қол ақшасыз есеп айырысулар жүйесінде дебиторлық қарыздың пайда
болуы ... ... ... ... процесс болып
саналады. Дебиторлық қарыз пайда болу ... ... ... ... ... ... ... өндірістік – шаруашылық іс-
әрекетінің барысында, сондай-ақ есеп ... ... ... ... болғандары қалыптыға жатады [1,24].
Мерзімінде төленбеген дебиторлық қарыз ақталмайтын болып саналады. Ол
есеп және қаржы ... ... ... және бухгалтерлік есеп
жүргізудегі кемшіліктер, ...... ... жіберуді
бақылаудағы босаңсулар салдарынан пайда болады.
Шаруашылық субъектінің қаржы жағдайын сипаттайтын көрсеткіштердің
қатарына дебиторлық ... ... ... Яғни дебиторлық
қарыздардың ... ... мен ... ... ... ... саны. Кәсіпорынның дебиторлық қарызы оған байланысты кіріс
танылған жағдайда ғана анықталады. ... ... ... ... ... ... баға женілдіктерін ... және ... ... алып ... ... сома ... есептеледі. Бір
жылдан астам уақыт бойы алынбаған дебиторлық қарыздар ... ... ... ... ... ... ... пайда болған
уақыты мен өтелу уақытының арасындағы мерзімге байланысты пайыздар бойынша
кіріс көп ... ... ... ... ... ... сатып алушыларға баға
жеңілдіктерін береді. Кәсіпорындардың бұндай қадамға баруының ... ... ... ... ... сатылатын тауарларының көлемін арттыру
болып табылады. Сонымен қатар баға жеңілдіктерін ... ... ... ... ... ... үлкен әсер етеді. Халықаралық
тәжиребеде баға женілдіктері (скидки) ... ... ... ... ... ... ... Өз экономикасын нарықтық жолмен
жүргізіп келе ... ... ... ... жеңілдігін тауарларды сатудағы
жарнама ретінде пайдаланады. Кәсіпорындардың сауда жеңілдігін қолдануының
мақсаты баға ... ... ... ... деп айтуға
болады.
Кәсіпорындардың бухгалтериясы дебиторлық қарыздар есебін жүргізу
барысында мына төменде аталған құжаттарды қолданады:
Нөмірі 8 – ......... тиісті» қосылған құн салығы,
«Есептелген пайыздар», «Басқадай дебиторлық қарыздар және ... деп ... ... ... ... 9 – ...... қосымша тізімдеме – «Берілген аванстар»
шотының дебиті бойынша;
Нөмірі 10 – Журнал – ...... ... ... резерв»,
«Алдағы кезең шығындары» шоттарының кредиті бойынша;
Нөмірі 11 – ......... ... және ... ... шотының және «Еншілес серіктестіктердің дебиторлық
қарызы» шотының кредиті бойынша жүргізіледі.
Кәсіпорындар мен ұйымдар ... ... ... ... меншікті
капиталымен қатар басқа қарастырылған капиталды да қолданады. Бұл
қарастырылған ... ... ... ... деп ... . Кез
келген өндіріспен айналысатын ұйым сол ... ... үшін ... мен ... ... үшін ...... алдында
міндетті болса, саудамен айналысатын ұйымдар ... ... ... ... яғни ... көрсетуші ұйымның алдында қарыз болуы мүмкін.
Тіпті өндіріспен де немесе саудамен де айналыспайтын кәсіпорындардың ... ... ... ... мен ... ... істеген
еңбегі үшін, сондай-ақ бюджетке түрлі салықтар үшін ... ... ... міндеттемесі болуы мүмкін. Қазіргі таңда қаржының жетіспеушілігінен
банктер, банктен тыс мекемелерден, шет елдерден қарыз, несие алып ... ... ... ... ... шектен тыс көбейтіп
алып, оны қайтаруға мүмкіншілігі болмай жабылып, акционға салынып, сатылып
жатқан ұйымдар ... ... ... ... міндеттемелер есебі бухгалтерлік есептегі ең негізгі,
яғни қай саладағы болмасын кәсіпорындардың көкейкесті мәселелері ... ... ... ... ... ... кестесінің
алтыншы міндеттемелер деп алынатын бөлім шоттарында ... ... ... және ... ... ... және ... қарыздар келесіндей бөлімдерден тұрады:
30 «Сатып-алушылар мен тапсырыс берушілердің қарызы».
31 «Күдікті қарыздар бойынша резервтер».
32 «Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық қарызы».
33 «Басқадай ... ... ... ... шығындары».
35 «Берілген аванстар».
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер қарызының есебі. Кәсіпорындар
мен ұйымдардың «Сатып ... мен ... ... ... ... ... ... сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің осы
кәсіпорынға деген әр түрлі қарыздары ... ... ... ... ... және ... ... есеп айырысу есебі
бухгалтерлік есептің мынадай шоттарында жүреді:
301 ... ... ... ... «Алынған вексельдер» шоты;
303 «Сатып алушылармен және тапсырыс берушілердің басқадай қарыздары» ... ... шот ... ... ... да бұл ... ... сомасы жазылса, ал кредитінде борыштың азаю көрсетіледі. Алынуға
тиісті шоттар (дебиторлық борыштар шоты) сатып ... ... ... ... ... алған тауарлары, сондай-ақ кәсіпорынның оларға көрсеткен
қызметі үшін қарыз сомаларын білдіреді.
301 «Алынуға тиісті қарыздар» шотында ... өнім ... ... және ... қызметтер үшін төлеуге банк қабылдаған
есептесу құжаттарын ... ... ... ... ... қарыздар
ағымдағы (немесе қысқа мерзімдегі) дебиторлық қарыздар, яғни бір ... ... ... және ұзақ ... дебиторлық қарыздар, яғни
бірнеше есептік кезеңді қамтитын болып ... ... ... ... және ... ... есеп айырысу бойынша
бухгалтерлік есепке келесі жазулар жазылады:
Сатылған (жөнелтілген) өнімнің, тауарлардың, істелінген ... ... ... ... ... құнына сәйкес мына төмендегідей
шоттардың корреспонденциясы жасалады: 801 «Сатылған ... ... ... ... құны», 802 «Сату үшін алынып, сатылған
тауарлардың өзіндік құны» шоттары дебеттелі де, 221 «Дайын ... ... ... 900 ... ... 910 «Өз ... ... 920 «Қосалқы өндіріс» және басқа шоттары кредиттеледі. Қаржылық
инвестицияларды, материалдық емес ... ... ... ... кезде
тиесілі шығыстар шоттары дебеттеліп, актив шоттары кредиттеледі.
Сатылған (жөнелтілген) ... ... ... ... ... сату ... 301-шоты дебеттеледі де, 701 «Сатылған
дайын өнімнен (жұмыстардан, ... ... ... 702 ... ... түскен табыс» және басқа шоттары кредиттеледі.
Осыған ұқсас шоттардың корреспонденциясы негізгі құралды (722 шоттың
кредиті), ... емес ... (721 ... ... бағалы
қағаздары (723 шоттың кредиті) сатқан кезде жасалады. Осы ... ... ... құн ... (ҚҚС) 301 шоты ... шоты кредиттеледі.
Сатып алушыларға және тапсырыс бесушілерге төлеу үшін берілген есеп
айырысу-төлем құжаттарын ... ... 431 ... ... ... 441 ... айырысу шотындағы нақты ақша», 451 «Кассадағы нақты ... ... де, 301 ... тиісті қарыздар» шоты кредиттеледі.
Егер сатып алушылар мен тапсырыс берушілер шартқа сәйкес жабдықтаушыға
аванс ... ... ... 661 ... мен ... үшін ... ... немесе 622 «Жұмыстарды
орындау және ... ... үшін ... ... ... ... онда
сатып алушылар мен тапсырыс берушілер төлеген ... ... ... ... ... ... ... бұрынырақ төленген авансты
есепке алады да, ол: 661 және 662 ... ... және ... ... ... табады.
Егер де алынуы тиіс шоттар алғашқыда шетел ... ... ... ... онда олардың есептік кезеңнің соңына пайда болған оң
айырмасы 301 шоттың кредитінде көрініс табады.
Дебиторлық қарыздар ... ... ... ... ... ғана танылады, бірақ табыстан баға бойынша да, сату ... ... ... (скидки) қоса, сатудан қайтарылған тауарлардың құны
шегеріледі.
Баға мен сатудан берілген жеңілдіктер 712 ... ... 713 ... ... ... деген шоттары дебеттеліп,
301 шоты кредиттеледі, ал қайтарылған ... 711 ... ... шоты ... 301 шоты ... Осыған сәйкес, бұрындары
есептелген ҚҚС да түзетіліп жазылады.
Айдың аяғындағы ... ... ... ... мен тапсырыс
берушілердің өздеріне келген (босатылған) тауарлы-материалдық ... ... ... ... мен ... үшін ... борыштың
қалдығын көрсетеді [3,47].
Дебиторлық қарыз айналыстан қаражатты ... ... ... ... субъектілер бірінші кезекте олардың
айналымдылығын талдайды. Әдетте, ... ... ... ... күнге дейін тең болады, егер де осы мерзімнен асып кетсе, онда оны
мерзімі өтіп ... деп ... ... ... ... дебиторлық қарызды талап ету құқығын
факторингалық компанияларға жүктейді.
Факторингалық операциялардың есебі. Факторинг, басқаша айтқанда,
қаржылық агент ... ... және ол ... тұлға ретінде қарызды өндіріп
беру үшін қызмет етеді.
Ондай қаржылық агент болып банктерде басқа да ... ... бола ... ... олар ... ... ... асыру үшін лицензия
болуы керек. Бірақ кез келген кәсіпорын немесе ұйым факторинг қызметімен
шұғылданбастан ... екі ... да ... ... тексереді және
көрсеткен қызметі үшін, өз құқығын берген кәсіпорын автоматты түрде төлеуге
тиіс. Бұл арада өзінің ... ... ... ету құқығын берген
кәсіпорын мен ... ... ... отырады. Ондай
келісімшарт ашық та, жабық та (конфиденциалды) болуы ... ... ЖШС ... ... 326250 ... тауарды
беретіндігі жөнінде келісім шартқа отырған. Енді осы ... ... ... ... алу үшін ... ЖШС ... яғни ... ААҚ-мен келісім шартқа отырады.
Келісім шарттың жағдайы бойынша факторингалық компания «Жуан-төбе» ААҚ
(қаржылық агент) «Жол-Өткен» ЖШС-тік ... ... ... ... үш ... ... ... ЖШС-тің есеп айырысу шотына ... ... Шын ... «Тасты» ААҚ жасалған контрактының 80% құнын
бірден аударған, ал қалған контрактының ... (20%) ... ... ... ... ... ... Келісім-шартқа сәйкес марапаттау
сомасы, несие мөлшерлемесі сияқты 38% жылдық ... ... ... айналымдық мерзімі 18 күнді құраған.
Факторинг келісім-шарты бойынша марапаттау сомасы 1,9% {(38%*18 ... күн} ... және сол ... ... ... біз ... корреспонденциясын жасап көрейік.
Кесте 1 «Жол - Өткен» ЖШС –ның «Тасты» АҚ-мен есеп айырысу
корреспонденциясы [4,71]
|Қатар ... ... ... ... ... | | |
| | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |
| ... ... ЖШС) ... ... ... бойынша| | | |
| ... ЖШС, ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... нақты| | | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| |ҚҚС (15%) |196875 |802 |222 |
| | | | | |
| | |281250 |301 |702 |
| | |45000 |301 |633 ... |Қаржылық агенттен | | | |
| ... ААҚ) | | | |
| ... ... 80% |261000 |441 |687 |
| ... | | | ... ... агентке көрсеткен| | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... ... |6199 |831 |687 ... ... 20% ... | | | |
| ... ... ... осы| | | |
| ... ... ... | | | |
| ... 59051 |59051 |441 |687 |
| ... *20% -6199) | | | ... |Қарыздары зачет жасалды |326250 |687 |301 |
| ... ... ААҚ) ... ... ЖШС-тен | | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | | |
| ... құнына | | | |
| |-ҚҚС (16%) |281250 |222 |671 |
| | |45000 |331 |671 ... ... ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... үшін ... |326250 |334 |441 ... 1 ... ... ... ... |326250 |671 |334 |
| ... агентте («Жуан-төбе» ААҚ) ... ... ... |261000 |334 |441 |
| ... ... ... | | |
| ... ... 80% ... | | | ... ... ... |6199 |332 |724 |
| ... ... | | | |
| ... 6199 ... | | | |
| |(326250 *1,9%) | | | ... ... ... ... |326250 |441 |687 |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | ... ... ... |334 |441 |
| ... ... | | | |
| ... ... 20% | | | |
| ... ... аударылды | | | |
| ... бұл ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | ... |Қарыздарға зачеты жасалды |326250 |687 |332,334 ... ... ... ... келісім-шарты бойынша жасалатын
операциялардың есебі. Бір заңды тұлға ... ... ... ... заңды тұлғаның (цессионарға) қандай да бір міндеттемесін (тауарлы-
материалдық құндылықтарды жеткізіп ... ... ... ... үшін ... ... ... өзінің заңды құқықтық талабын
(цессия) толық немесе ішінара ... ... ... төмендетіп береді
[5,82].
Міндеттеменің негізінде кредиторға жататын құқықтық ... ... ... ... ... өтуі мүмкін. Бұл жерде
кредитордың құқығының басқа ... өтуі ... ... ... Бұл кезде кредитор бірінші ... ... ... ... егер олар заң ... мен ... қайшы келмесе. Құқық
талабын азайту міндеттемелеріне жауап беретін кредиторларды ауыстыру ... ... ... ... ... ... болмайды, өткені жаңадан пайда болған кредитор бірінші ... ... ... ... ... ... ол ... бәсекелес болып табылуы мүмкін;
- кредитор мен қарыз беруші (талабын азайтып беруші ... ... ... ... ... ... ... кредитор мен қарыз беруші бір-бірімен байланысты тараптар немесе бір-
бірінен бөлетін тұлғалары (афилирлік) болуы мүмкін ... ... ... басқа бір кредиторға өзінің заңды талабын берер
алдында бірінші кредитормен келісіп алады.
Құқықтық талапты, ... ... ... ... яғни ... аз сомаға, сондықтан ол цедентке зиянның, ал цессионда табыстың
пайда болуына әкеледі. Егер де ... ... ... ... артық
сомаға жасалатын болса, онда ол сәйкесінше, цеденте табысты, ал ... ... ... «Алынған вексель» шотында жөнелтілген тауарлар (жұмыстар,
қызметтер) үшін алынған вексельдердің есебі жүргізіледі.
Вексель дегеніміз – оның ... ... ... яғни ... соң ... ақша төлеуін талап ететін құқығын куәландыратын
жазбаша борыштық ... ... жабу ... вексель ұстаушының алған векселі
бухгалтерлік есепте 302 ... және 301 ... ... ... 302
шотта пайыздық та, пайыздық емес те есептелінеді. Пайыздық вексель бойынша
302 шотында, 1 «Вексель ... ... ... деп аталатын субшоты
ашылуы мүмкін.
Пайыздық емес вексель бойынша екі ... шот ... ... ... ... сомасынан марапаттау сомасы шегерілген
(дисконт)»
3 «Вексель бойынша марапаттау сомасы (дисконт)».
Алынған ... ... ... ... ... көлемде, олардың алған
кезінде келесі қалыпта көрініс табады;
Кесте 2 Алынған вексель бойынша ... ... ... [6,41]
|Пайыздық вексель ... ... ... ... ... ... ... болашақ кезеңнің табысы |
|ретінде есептелінеді. ... ... ... мен 611 ... |302 шоттың 3-ші субшотының дебетінде|
|кредиті бойынша көрсетіледі ... 611 ... ... |
| ... ... соң, есепті кезең барысында үлесіне сай есептелген пайыз сомасы ... ... ... шоттың дебеті мен 724 шоттың |611 шоттың дебеті мен 724 шоттың |
|кредитінде көрініс ... ... ... ... ... ... – (тратта) кредитордың (транссанттың) қарызкерге
(трассатқа) белгілі бір соманы үшінші ... ... ... ... ... жайлы жазбаша өкімі болып саналынады.
Вексельдер өздерінің түрлері бойынша ... ... ... ... үш ... ... ... өнім өндіруші кәсіпорындар мен ұйымдарға ол
өнімді тұтынушы, яғни сатып алушы кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... ... ... ... ... коммерциялық несиесі
ретінде рәсімделеді.
Каржылық вексельдер арқылы тауарлық ... ... ... ... ... ... қатынастар рәсімделеді.
Қазыналық вексельдер мемлекеттің қазыналық міндеттемеге жатады. ... ішкі ... ... байланысты шығарылады.
Вексельдер эмитенттер бойынша:
Қазынашылық және жекеше.
Төлем түрі бойынша:
Жай және аударылмалы.
Төлем кепілдігінің барлығына қарай:
Қамтамасыз ... және ... ... ... бойынша:
Мерзімділік вексель және ұсынушылық вексель болып бөлінеді.
Есеп кеңсесінің вексельді беруімен ... ... ... ... ... ... ... ұстаушылар вексель бойынша, ал
вексель сомасын алғаннан кейін, банкіге ... ... ... ... ... ... асырады. Банкіде жасалатын бұндай
операциялар, әдетте, марапатталады (дисконт), ... оны ... ... те ... ... мерзімі жеткеннен кейін банк өтеу сомасын ... ... ... ... алуды топшылайды, сондай-ақ ол ... ... да құқы бар. Ал бұл ... банк алдында жауапты
екенін білдіреді [7,34].
Мысал. «Шу» ЖШС 15% жылдық мөлшерлемесімен 40 күндік мерзіммен 400 мың
теңге сомасына ... ААҚ ... ... ... ЖШС бұл алған векселін 20 күннің ішінде өтеп ... ... ... ... бұл ... 10% - ... ... алынған.
Сонымен, «Шу» ЖШС вексель бойынша өтеу ... ... ... құраған. Ал банкінің есептік мөлшерлемесі 2222,22
(400000*10% *20/360) ... ... біз ... байланысты шоттар корреспонденциясын жасап көрейік. Ол
туралы мәліметтерді біз 3 кестеден көреміз, үшінші кестенің ... ... ... ... 3 Вексель бойынша операциялар есебі [7,94]
|Қатар |Шаруашылық ... ... ... |мазмұны ... | |
| | | ... ... |
|1 |2 |3 | | ... |Өтеу мерзімі 20 күнге |400000 |441 |302/1 |
| ... ... | | | |
| ... ... ... | | | ... ... бойынша тиесілі |4444,45 |441 |332 |
| ... ... ... | | | |
| |- ... ... | | | |
| ... шегерілген | | | |
| ... ... | | | ... |Банкіге марапаттау сомасы |2222,22 |831 |332 |
| ... ... | | | |
| |2222,22 ... (400000*10% | | | |
| ... | | | ... ... ... ... |2222,22 |334 |441 |
| ... ... | | | ... операциялардың есебі. Форфейтинголық қызмет
факторингалық операциялардың бір түрі болып табылады. ...... ... алушылармен акцептелген, сатушылардан тауарлы вексельді сатып
алынғандығын білдіретін факторингалық арнайы нысан. ... ... ... сатушылар вексель бойынша өз талабын қаржылық делдалға
(форфейраторға) қайта жүктейді, ал ол ... ... ... сомасын
шегеріп, қалған сомасын бірден төлейді. Бұндай қоржындық ... ... рет ... ал оның өтеу ... бір қалыпты болып
келеді.
Форфейтингінің жай ... ... ... ... ... байланысты барлық шығыстар ... ... ... яғни
вексель бойынша қайта жүктеу процесі жүреді.
Өтелу мерзімі өтіп ... ... ... ... және де сот
шешімдері бойынша үмітсіз деп ... ... 821 ... дебеті бойынша
және 302 шоттың кредиті ... ... ... ... бойынша өтеу
мерзімі өтіп кеткен болып мына деңгейдегілер жатады:
- төлем күнінен бастап санағанда акцептантқа ... ... ... ... ету ... үш ... ... қарсылық білдіру күнінен бастап санағанда индоссанттарға қарсы ... ... ету ... бір ... ... ... ... төлеген күнінен бастап санағанда индоссанттар
бірбіріне ... ... ... ... талап ету мерзімі алты айдан
асса.
303 ... да» шоты ... ... ... ... ... қарыздарды есепке алуы мүмкін, атап айтқанда: цессионардың алған
дебиторлық қарызы, цессионардың цедентке қарызының пайда болуы және т.б.
301-шоты бойынша ... ... ... ... ... ... әр қайсысы бойынша жүргізіледі.
Оның аналитикалық есебі сатып алушылардың төлеу мерзімі өтпеген
берешегімен және ... ... ... ... 302 – ... төлеу мерзімі өтпеген вексельдермен, банкілерде есепке алынған
вексельдермен, ақша қаражаты мерзімінде түспеген вексельдермен ... ... ... ... ... ... ... 4 Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің борыштары шоты
бойынша жүргізілетін операциялар[8,39].
|№ |Операциялардың ... ... шот ... шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... ... |701 |
| ... көрсетілген | | |
| ... ... | | |
| ... алушы, тапсырыс | | |
| ... ... | | ... 4 ... |Тиеп жіберілген тауарға,|301 |633 |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... құн ... | | |
| ... | | |
|3 ... ... бұрын |661-662 |301 |
| ... ... ... | | |
| ... | | |
|4 ... ... және |441 |301 |
| ... ... | | |
| ... ... шотына | | |
| ... ... сома | | |
|5 ... алушы және |641-643,687 |301 |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... қарызы | | |
| ... ... | | |
|6 ... ... |302 ... |
| ... ... өнім,| | |
| ... ... үшін | | |
| ... ... | | |
|7 ... ... және |441 |302 |
| ... ... | | |
| ... вексельдері үшін | | |
| ... ... | | ... ... ... бен оны ... ... кодексіне сәйкес
күмәнді талаптар – Қазақстан Республикасының занды және жеке ... ... ... ... ... ... мекеме арқылы
іс-әрекет жасайтын занды тұлғалар-резидент еместерге тауар өткізу, жұмыс
орындау, қызмет көрсету нәтижесінде ... ... және ... ... ... бастағанда үш жыл ішінде қанағаттандырылмаған талаптар; сонымен
қатар өткізілген тауарлар, ... ... ... ... бойынша
пайда болған және Қазақстан Республикасының зандарына сәйкес салық төлеуші-
дебиторды банкрот деп тануға байланысты қанағаттандырылмаған ... ... деп ... ... ... резерв құру тәртібі «Табыс» 5 бухгалтерлік есеп
стандарттарымен және оған «күмәнді қарыз бойынша ... құру ... ... ұсыныстармен реттеледі. Күмәнді қарыз бойынша резерв есепті
кезең ... ... ... қарызды түгендеу ... ... ... ... ... ... екі ... бар: өткізу,
орындалған жұмыс, көрсетілген қызмет көлемінің проценті тәсілі, ... ... ... ... ... ... ... процент тәсілі – үмітсіз ... ... ... ... анықталады. Бұл үшін бірнеше есепті ... (ең азы үш жыл) ... ... ... ... ... және ... бойынша резерв пайда болуы үшін процентті белгілеуге арналған
төленбеген шоттар ... ... ... 5 Жыл ... ... көлемі 1390 мың теңгені құрады. Күмәнді
қарыздың ... ... ... ... ... |Өткізу көлемі |Үмітсіз қарыздар ... |
| | ... | ... |630 |21 |3,3 ... |890 |15 |1,7 ... |1200 |19 |1,6 ... |2720 |55 |2 ... ж. үшін күмәнді қарыз бойынша резерв сомасы (3,3+1,7+1,6) : 3 = 2,2%
1390 х 2,2% = 30,58 мың ... ... ... ... ... ... ... «Жалпы және әкімшілік шығындары» шот дебеті
311 «Күмәнді ... ... ... шот ... – 30,58 мың ... мерзімі бойынша шоттарды есептеу ...... ... ... ... ... ... анықталады. Бұл үшін алынуға
тиісті барлық шоттарды мынандай категориялар бойынша жіктеу ... ... әлі ... шоттар;
1 күннен 30 күнге дейінгі төлеу мерзімі бар шоттар;
31 ... 60 ... ... ... ... бар ... ... 90 күнге дейінгі төлеу мерзімі бар шоттар;
90 және одан көп күндерде төлеу мерзімі бар шоттар.
Кесте 6 Дебиторлық ... ... ... ... ... [9,96]
| ... (мың ... деп ... ... |
|Дебиторлық қарызды төлеу |теңге) |саналатын ... ... | ... | |
| | ... | ... ... әлі ... | | | ... |360 |18 |64,8 ... мерзімі 1 күннен 30 | | | ... ... ... |270 |22 |59,4 ... ... 31 ... 60 | | | ... дейінгі шоттар |210 |14 |29,4 ... ... 61 ... 90 | | | ... ... шоттар |180 |23 |41,4 ... ... 90 және одан | | | ... ... ... ... | | | |
| |100 |32 |32,0 ... |1120 | |226,7 ... ... ... 226,7 мың ... ... ... және әкімшілік шығындары» шот дебеті
311 «Күмәнді қарыз бойынша ... шот ... – 226,7 мың ... ... ... талап етілмеген, күмәнді деп танылған қарыздарды
есептен шығарғанда мынандай ... ... ... ... ... ... шот дебеті
301 «Алынуға тиісті шоттар» шот кредиті
321-323 ... ... ... ... заңды тұлғалардың берешегі»
шот кредеті – 226,7 мың тенге.
Күмәнді қарыздар ... ... шоты ... ... ... ... ... онда 6 кестедегі мәліметті аламыз.
Кесте 7 Күмәнді қарыздар бойынша резервтер шоты арқылы ... ... ... ... |тін шот ... |
| | |шот ... ... ... жасалды |821 |311 ... ... ... ... ... ... |301, 302, ... дебиторлық борыш жабылды | |333, 334 ... ... ... ... ... құрылған |821 |311 |
|резерв ... ... ... етілді.(қызыл | | ... | | ... ... ... ... ... қарыз |311 |301, 302, |
|ретінде есептен шығарылып белгілі бір ... | |333, 334 ... ... бұл қарыз сомасы өтелгенде (есептен| | ... осы есеп беру ... ... | | ... ... ... қарызы үмітсіз қарыз |431, 441,|727 ... ... ... ... бір уақыт |451 | ... ... бұл ... ... ... ... | ... келесі есеп беру кезеңінде жүргізелсе): | | ... ... ... ... заңды тұлғалардың дебиторлық
қарызы.
Егер субъект басқа субъектің 50%-тен асатын дауыс беруші ... ... ... ие ... ... бұл ... бақылау қояды және
негізгі шаруашылық серіктестігі болып танылады. Негізгі серіктес пен оның
еншілес серіктестіктері топ ... ... есеп ... ... ... жүргізіледі. Егер инвестор басқа субъекттің 50-тен кем
дауыс беруші акциясына ие болса, ... ... да ... ... ... ... (тәуелді) серіктестіктердің қарыздарын есепке алу үшін Бас
шоттар ... 32 ... ... серіктестіктердің дебиторлық
қарыздары» бөлімшесі қарыстырылған. Бұл бөлімшеге мына шоттар кіреді:
321 «Еншілес ... ... ... ... ... «Бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың қарыздары».
Еншілес серіктестік дегеніміз, басқа (негізгі) шаруашылық серіктестік
оның ... ... ... қоса ... серіктестік болып табылады. Еншілес
шаруашылық серіктестігі өзінің ... ... ... ... ... ... серіктестіктердің еншілес
серіктестіктерден айырмашылығы, олар филиал болып ... және ... өз ... жарғылық қорлары болмайды, ал олардың балансы
ішкі қолдануға ғана арналады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... өздері жүргізіп,
есеп тіркелімдерін, бас кітапты толтырады және баланстарын ... 8 ... ... ... және ... ... ... дебиторлық қарызы шоты бойынша жүргізілетін операциялар
[11,85]
|№ ... ... ... |шот |н шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... және | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... емес ... | | |
| ... ... | | |
| ... | | |
| | |321-323 |701-727 |
| |-өз ... | | |
| | |321-323 |633 |
| ... ... салынған | | |
| ... ... | | |
|2 ... ... және | 441 | ... |бірлесіп ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... есеп айырысу шотына | | |
| ... ... | | |
|3 |Ай ... ... ... 641-643 | 321-323 |
| ... және ... | | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... есебінен | | |
| ... | | |
|4 ... ... ... |321-323 | 722 |
| ... ... ... берілген | | |
| ... ... үшін ... | | |
| ... берешек сомасы. | | |
|5 ... ... ... | 332 | 724 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... үшін | | |
| ... ... (процент) | | |
| ... | | |
|6 ... ... ... | 332 |724 |
| ... пайыз (процент) | | |
| ... | | |
|7 ... ... ... | 332 |724 |
| ... ... сомасы | | |
|8 ... ... және | 441 |332 |
| ... ... ... | | |
| ... сомасы есеп айырысу | | |
| ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... есепке алу 34 «Алдағы
уақыттың есебіне жататын шығындар» ... ... ... мына ... кіреді:
341 «Сақтандыру полисі»;
342 «Жалгерлік төлемдері»;
343 «Болашақ кезеңнің есебіне жататын басқа да шығыстар».
341 «Сақтандыру полисі» шоты ... ... ... ай ... ... ... кезінде 651 «Мүлік және жеке басты сақтандыру
бойынша есеп ... шоты ... және 441, 431, 432, 451 және ... ... ала ... ... төлемінің сомасы бір мезгілде 651 шоттың
кредитіне 341 «Сақтандыру полисі» шотының дебетіне есептен шығарылады.
Сақтандыру төлемінің сомасы сақтандыру полистерінде айқындалған ... ... 811, 821, 938, 948, 126 және тағы ... ... есептен шығарылады.
342 «Жалгерлік төлемдері» шоты ... ... ... ... ... ... жалға алғаны үшін бірнеше ай бұрын төленген
жалгерлік төлемдер сомасын есепке алады.
Алдын ала ... ... ... ... 687 ... ... қарыздар» шотының дебетіне және 441, 431, 432, 451 шоттарының
кредитіне жазылады.
Алдын ала төленген жал ақысы сомасын бір мезгілде 342 ... ... ... ... жатқызады.
Жалгерлік төлемдер төленген кезендеріне қарай тендей ... ... 126, 811, 821, 937, 947 ... ... 342 «Жалгерлік төлемдер»
шотының кредитіне есептен шығарылады.
343 «Болашақ кезеңнің есебіне ... ... да ... шоты ... және 342 шоттарында есепке алынғандардан басқасы есепке алынады.
343 ... ... ... ... ... ... ... бөлімшесінің шоттары (201-206, 208) – жұмсалынған
шикізаттың, сатылып алынған шала фабрикаттар және басқа қорлардың құнына;
68 «Басқа да ... ... және ... ... ... еңбек ақысы бойынша есеп айырысу» шоты – қызметшілерге
есептелінген еңбек ақы сомасына;
65 «Бюджеттен тыс ... ... ... ... бөлімшесінің
шоттары (651-655 шоттар) - әлеуметтік сақтандыруға, зейнетақымен қамтамасыз
етуге бөлінетін қаржылардың ... ... ... ... ... ... (131-134
шоттар) – негізгі құралдардың амортизациясы сомасына;
920 ... ... және 671 ... ... есеп ... - ... ... өндірістерінен және басқа
жатқан қабылдалған электр энергиясы, газ, бу және басқа да ... ... және т.б. ... ... ... ... аванстардың есебі келесі шоттарда
есептелінеді:
351 «Тауарлық-материалдық ... ... ... үшін берілген
аванстар» шоты;
352 «Орындалатын жұмыстар мен ... ... үшін ... ... ... де ... аванстар»
Ал берілген аванстар дегеніміз ұйымның жабдықтаушылар мен ... ... ... тауарлық-материалдық қорлар, негізгі
құралдар, материалдарда бір қызметі үшін ... ала ... ... ... ... 9 Берілген аванстар шоты бойынша жүргізілетін операциялар [12,117]
|№ ... ... ... |
| ... |шот |шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... ... |351 |423, 431,441 |
| ... ... ... | | |
| ... ... үшін | | |
| ... ... ... | | |
|2 ... ... ... |352 |423, 431,441 |
| ... ... ... мен | | |
| ... қызметтері үшін | | |
| ... ... ... | | |
|3 ... ... ... ... |671 |351, 352 |
| ... ... ... ... | |
| ... өтелді | | |
|4 ... ... |423, 431, 441|351, 352 |
| ... ... | | |
| |ала ... ... | | |
| ... бөлігі қайтарылды. | | ... ... ... ... ... ... бойынша жүргізіледі.
601 «Банк мекемелері несиелердің есебі». Несие-бір заңды тұлғаның
екінші бір ... ... ... жеке адамның заңды тұлғаға әдетте
келісілген ... ... өсім алу үшін ... бір ... заттай немесе
ақшалай уақытша қаржы беруге байланысты пайда болатын экономикалық ... ... ... ... несиесі есебі қысқа және ұзақ мерзімде ... беру ... ... ... банк ... ... ... және ұзақ
мерзімде несие беру ережелеріне» сай жүргізіледі.
Несие алу үшін ... банк ... ... атына өтініш
береді. Бұл өтінішке қосымша өзіне қажетті несие ... ... ... ... мен ... ... яғни қайтару мерзімін, сонымен қатар
осы несие сомасы арқылы орындалатын операциялар үшін ... ... тағы да ... ... ... етуі ... «Банктер тыс мекемелердің несиелер есебі». Бухгалтерлік есеп және
қаржылық есеп беру туралы заңға сәйкес ... ... ... ... қозғалысын еркін пайдалануға, яғни өз ... ... ... Яғни өзінің бос тұрған ақшаларын кәсіпорын ... ... ... салуға немесе беруіне болады
603 «Басқадай несиелік операциялар есебі ». ... ... ... көбінесе несиені нақты ақшалай емес,төлем қаржысы есебінде, яғни
пайдаланатын вексель ... ... ... алушы ұйымдар мұндай
вексельдерді өздерін материалдық қорлармен , ... ... ... қызмет көрсттін жабдықтаушылармен есеп айырысу үшін пайдаланады.
611 «Алдағы кезең кірістерінің есебі». Кәсіпорндарының ... ... ... ... ... ... кезеңдерге жататын табыстары
алдағы кезеңдерінің ... ... ... ... ... ... кезеңдерді шектеу ұйымының шаруашылық қызметін ... ... салу және ... есеп беруді тиімді етіп жасау үшін ... ... ... ... есеп ... ... ... дегеніміз
акционерлерге олардың акцияларының саны мен түрлеріне қарай тиесілі
акционерлік ... ... бір ... ... ... Оның ... осы
қоғамның акционерлерінің жалпы жиналысында бекітіледі .
63 «Бюджетпен есеп айырысуы есебі».
Бюджет- ... ... ... ... ... жұмсау үшін
құрылатын қаржы қоры болып табылады.
631 «Төленетін корпорациялық табыс салығы».Жеке тұлғалардан ұсталатын
табыс салығы - жеке ... ... ... ... ... түрінде
алынатын табыстар, кәсіпкерлік қызметтен алатын табыстары, жеке тұлғалардың
алынатын табыс салығы. Табыс ... ... ... заңды тұлғалар,
олардың филиалдары және оқшауланған бөлімшелер кіреді [13,98].
632 ... ... ... ... ... ... есепте табыстың сомасы бухгалтерлік есеп стандартына сәйкес
анықталған ... пен ... ... құралады.
Қосылған құнға ... ... ... ... жұмысты орындау
немесе қызмет көрсету және олардың айналысы барысында қосылған ... бір ... ... сондай-ақ осы елге тауарлар импорты кезендегі
аударым болып табылады. Салық салынатын айналым мен салық ... ... ... ... ... Қосылған құнға салынатын салық ... ... ... ... ... есептеледі . Бұл пассивтік шот
болғандықтан ... ... ... ... ал ... ... және ... жабдықтаушыларға тиісті түрде ресімделген салық
шота бойынша төлеген сомалары жазылады. 634 ... ... ... дегеніміз – сатылатын тауардың бағасына қосылатын, сатып алушы
төлейтін ... ... ... ... салық салынатын тауарларға ҚР-ның
аумағында шығарылған немесе ҚР-ның аумағына. Импортталған тауарлар, яғни
спирттің барлық түрлері, ... ... ... ... бар басқа да
өнімдер және күнделікті қолданылмайтын ... да ... ... ... ... ... 301 «Алынуға тиісті шоттар»
К-т: 634 «Акциз салығы» жазылады.
635 ... ... - ... ... ... ... ... Бұл салықтың мөлшері кәсіпорынның жұмысшылары мен
қызметкерлеріне ... ... ... мен ... ... ... еңбекақы төлеу қорына тікелей байланысты болып табылады.
Еншілес (тәуелді) серіктестіктерге кредиторлық қарыздардың есебі 641
«Еншілес серіктестіктердің ... 642 ... ... және 643 «Бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың алашағы» деп
аталатын синтетикалық шоттарда жүргізіледі. Бұл ... ... ... болып табылады.
Басқа заңды немесе жеке ... ... ... ... ... үшін ... ... аванс сомалары бойынша есеп
айырысу есебі 661 «Тауарлық – ... ... қою үшін ... және 662 «Жұмыстарды орындау және қызмет ... үшін ... деп ... ... ... ... ... және басқа да құндылықтармен
жабдықтайтын кәсіпорындармен есеп айырысуының есебі 671 ... ... есеп ... деп ... ... ... Бұл ... есеп
айырысу сомасының денгейіне және нысандарына ... ... ... мен ... ... ... ... жұмыстары мен
көрсеткен қызметтері үшін есептелінген қарыз ... ... ... 10 ... ... субъектілердің міндеттемелері бойынша
жүргізілетін операциялар [13,224]
|№ |Операция мазмұны ... ... |
|1 ... банкнесиелері кассаға немесе |451, 441 |601 |
| ... ... ... ... ... | | |
|2 ... банк ... алған |601 |441 |
| ... ... ... есеп айырысу | | |
| ... ... | | |
|3 ... тыс ... алынған |451, 441 |602 |
| ... | | |
|4 ... ... ... ... ... |441, 451 |611 |
| ... кезеңдерге жататын төлемдер | | |
|5 ... ... ... |621, 622 |441, 451 |
|6 ... ... бюджетке алынатын |851 |631 |
| ... ... ... сомасына | | |
|7 ... ... ... ... ... |441 |
| ... табыс салығы сомасы | | |
|8 ... ... ... ... ... |681 |639 |
| ... | | |
|9 ... ... ... құн ... |633 |441 |
| ... | | ... |Есептелген әлеуметтік салық ... |821 |635 ... ... ... салық сомасы |301 |634 ... ... ... |641-643 |441, 451 |
| ... мен ... | | |
| ... заңды тулғалардың алдындағы | | |
| ... есеп ... ... ... | | |
| ... | | ... ... ... ... ... |661, 662 |301 |
| ... ... сомасы алдын ала алынған | | |
| ... ... ... | | ... |Жабдықтаушы – мердігерлердің шоттары |671 |441 |
| ... | | ... ... – мердігерлерге алдын ала |671 |351, 352 |
| ... ... ... ... | | ... ... есеп ... сәйкес шоттардың салыстырмалы
кестесі.
Кесте 11 ҚБЕС мен ХҚЕС ... ... ... ... ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... ... мен|301,303 |
| ... ... | |
| ... ... мен ... | |
| ... ... | | |
| ... ... ... | | ... ... ... ... |333,01 |
|1251 ... ... ... | |
| ... жалақы | | |
| ... ... | | ... ... ... ... бойынша |-қызметкеткерлер |333,02 |
| ... ... | ... ... ... ... ... |333,03 |
| ... ... | ... ... ... |333,04 |
| ... ... ... | |
| ... | | ... ... өзге ... |333,05 |
| ... ... ... ... | |
| ... ... және т.б.) | | ... ... ... ... ... |-түрлері бойынша |332 |
| ... | | ... ... ... бойынша | |311 |
| ... | | ... ... ... дебиторлық қарыз|-сатып алушылар |301 |
| ... ... мен ... | |
| ... ұзақ ... | |
| ... | | ... |Қызметкерлердің ұзақ мерзімді |-аты-жөнжері |333 |
| ... ... ... | ... ... ... ұзақ ... |-шарттардың түрлері|334 |
| ... ... ... | ... ... ... ... |-шарттардың түрлері|332 |
| ... ... | ... |Өзге ұзақ мерзімді дебиторлық |-шарттардың түрлері|334 |
| ... ... | ... ... ... кредиторлық |-жеткізушілер |671 |
| ... ... | |
| ... мен мердігерлерге| | |
| ... ... ... | | |
| ... | | ... ... ... ... ... ... бойынша |681 |
| ... ... | | ... |Жалдау бойынша қысқа мерзімді |-шарттар бойынша |683 |
| ... | | ... ... ... кредиторлық |-шарттар байынша |687 |
| ... ... ... | | ... ... ... ... |-сыйақы түрлері |684 |
| ... ... | ... |Өзге қысқа мерзімді ... ... |687 |
| ... ... | | ... ... мерзімді кредиторлық |-жеткізушілер |671 |
| ... ... | |
| ... мен ... | |
| ... ұзақ ... ... | | ... ... ... ұзақ мерзімді |-шарттар бойынша |683 |
| ... | | ... ... ... ұзақ ... бойынша |684 |
| ... | | ... ... да ... және ... ... ... дебиторлық қарыздарды (борыштарды) есепке алу 33 ... ... ... ... жүргізіледі. Бұларға мынадай
шоттар кіреді:
- 331 «Өтелуі ... ... құн ... 332 ... ... 333 ... және ... тұлғалардың қарыздары»,
- 334 «Басқа да қарыздар».
«Өтелуі тиісті қосылған құн салығы» шоты ұйымның сатып ... ... ... тағы да ... ... ... қосылған құн салағы сомасы жайлы ақпараттарды жинақтауға арналған.
Салықтың бұл түрі ... ... мен ... ... ... салық
болып саналады. Осыған орай бұл салықты сатып алушылар туардың ... ... ... ... ... ... ... алатын заңды және жеке
тұлғалардан түспейді, керсінше осы тауарларды сатушылардыан ... баға ... ... ... ... ... да ... болады.
Бюджетке төленілетін қосылған құн салағы сатылған тауарлар (жұмыстар мен
қызметтер) үшін сатып ... ... ... пен ... ... ... ... қосылған құн салағы сомалары арасындағы
айырмашылық ретінде анықталады.
Бухгалтерлік есепте қосылған құн ... (ҚҚС) ... есеп ... үшін 331 «Өтелуі тиісті қосылған құн салығы» шоты қолданылады.
331- шотының дебеті бойынша 671 ... және ... ... 687 ... да» ... кредитімен корреспонденциялана
отырып, олынған тауарлы-материалдық құндылықтарды, ... ... ... ... ... ... ... шоттары бойынша
ҚҚС көрсетеді.
Тауардың, жұмыстың, қызметтің есебінен қосылған құн ... ... ... ... салу үшін ... егер де:
- тауар (жұмыс, қызмет) алушы қосылған құн салығын (ҚҚС) төлеуші болып
табылса;
- жабдықтаушы ... ... ҚҚС ... ... ... ... (жұмысқа, қызметке) берілген шот-фактураның негізінде.
Қосылған құн салығының (ҚҚС) сомасы зачетқа жатқызылатын ... егер ... ... ... ... алушы қосылған құн салығын төлеуші болса;
- төленген салық сомасы кеден зандылығымен сәйкес келсе, яғни жүк кеденің
декларациясында ... ... ... құжатында көрсетілген салық сомасы салықтың төленгенін қуаттайтын
болса;
- темір жол және авиа билетінде көрсетілген салық сомасы ... ... ... ... тұрғын-үй қызметінде пайдаланатын құжаттарында көрсетілген сома ... ... ... ... машинасынан алынған чектердің сомасы салық сомасымен
сәйкес келсе.
Алумен байланысты төлеуге жататын ҚҚС болса ... ... ... ... тауарлар (жұмыстар, қызметтер) кәсіпкерлік қызметке жатпайтын шараларды
жүргізумен байланысты болса;
- тұрғын-үй қорларындағы ғимараттар болса, қонақ үй ... ... ... ... ... негізгі құрал ретінде алынған болса;
- тегін алынған мүліктер (тауарлар, жұмыстар, қызметтер).
Есептік кезең өткеннен кейің, ҚҚС бойынша ... ... ... 331 ... ... 633 шоттың дебетіне есептен ... ... ... ҚҚС ... ... шығарып тасталады, ол
кезде, 633 шотының дебетінде және 331 ... ... ... табады,
бірақ қызыл жазумен жазылады. Бұл жағдайда, 331 шотында ҚҚС сомасы не
өндіріс, не ... ... ... ... ... 332 ... проценттер» шотында есепке
алынады. Бұл шотта есептелінген проценттер бойынша ... ... ... ... ... ... заемдар, вексельдер,
негізгі құралды жалға алу және т.б.).
Алынуға ... ... ... төлем 332 «Есептелінген проценттер»
шотының дебеті және 724 ... ... ... және процент
түріндегі табыстар» шотының кредитінде көрсетіледі.
Есептелінген проценттердің төленуі 441 «Есеп айырысу шотындағы қолма-
қол ... 451 ... ... валюта түріндегі қолма-қол ақша», 431 «Ел
ішідегі ... ... ... ... және т.б. ... дебеті және
332 «Есептелінген проценттер» шотының кредиті бойынша көрсетіледі.
332 «Есептелінген проценттер» шоты бойынша аналитикалық есеп – ... ... ... ... ... алушы және т.с.с. кәсіпорындар бойынша
және уақыттың өтуімен туындағын проценттік ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
333 «Жұмыскерлердің және басқа ... ... ... ... ... ... есепке алынады: есеп беруші
тұлғалармен есеп ... ... ... ... ... ... ... ұсынылған заемдар; материалдық шығынды өтеуі бойынша
[15,89].
Есеп беруге тиісті тұлғалармен есеп айырысуды есепке алу. Өнеркәсіптік
шаруашылық ... ... ... өз қызметкерлерін қызмет бабымен іс-
сапарға жібереді, ... ... ... ... ... почта арқалы
жіберілген ақшаларды және басқа да ... ... Бұл ... бане ... ... ... ... есеп-айырысу жолымен төленуі
мүмкін емес. Сондақтан да жоғарыда аталған және басқа да шығындарды ... ... ... ақша ... және олар сол ... ақшасына
есеп беруі тиіс.
Аванстар басшының дарлығымен және нақты қажеттілік әрекет кехже есеп
беруге тиісті адамдарға және ... ... ... ... беріледі. Есеп беруі тиісті адамдарға берілген сомалар оны
қуаттайтын ... ... ... және белгіленген мерзімде
бухгалтерияға тапсырады (толтырылған ... ... ... ... ... ... ... сонан соң олорды субъектінің
басшысы бекітеді. Дұрыс рәсімделмеген ... ... және ... ... ... қайта рәсімдеу үшін есеп беруші адамдарға қайтарылады
Есеп беруге тиісті адамдар ... ... ... толық
қайтармаса, онда ол олардың сомасы жалақысынан біртіндеп немесе түгелдей
ұсталады. Аванс құжаттары ... ... ... сома еңбеккерлерге
кассадан беріледі.
Іс-сапары бойынша жұмсалған шығыстардың есебі. Іс-сапар шығыстары ... ... ... ... ... бір ... қызмет бабының
тапсырмасын орындау үшін қызметкерлердің (еңбеккерлердің) басқа кәсіпорынға
бару үшін алған қаражатын ... Ол ... ... ... шартымен,
Қазақстан Республикасының «Еңбек туралы» заңымен қаралған шаралар бойынша
беріледі. Іс-сапар шығыстары ... ... ... ... Республикасының аясында іс-сапарда жүргендерге екі ең
төменгі есептік көрсеткіштер (ТЕК) дегейінде тәулік ақысы ... ... ... ... жолда болған күндері де қоса есептелінеді.
Нақты іс-сапар орнына барған және сол жерден шыққан күндері бойынша
іссапар куәлігіне ... ... Егер де ... ... ... сол барған жерлері бойынша түгел белгі соғуы тиіс. Іс-сапарға
шыққан және ... ... ... ... ... сәйкес келуі тиіс.
Әдетте, іс-сапар мерзімі жолда жүрген уақытын есепке алмағанда қырық күннен
аспауы керек.
Іссапарға жіберілген ... ... ... ... ... ... ... негізінде, бірақ Қазақстан Республикасының
Қаржы Министерлігі бекіткен мөлшерден артық емес ... ... ... ... ... құжаттар бойынша белгіленген
норматив деңгейінде және тиісті құжаттармен дәлелденген жағдайда: ... ... ... және кері ... ... кеткен нақты шығындарымен
қоса броньға кеткен шығыстары да қоса алынады.
Егер де қызметкерлер Қазақстан Республикасынан тыс ... ... ... ... қоса оның ... ... орны анықталады.
Іссапар шығыстары еңбеккерлерге қай елге барса, сол елдің валютасына
алдын-ала қаралған смета бойынша төленеді, ал егер де ... ... ... еркін-конверттелетін валюта беріледі [16,53].
Келгеннен кейін бес күннің ішнде алған аванс бойынша есеп беру керек.
Мысал. «Цемент» ААҚ-ның ... ... бас ... ... ... соң ... 15 ... яғни 5 қаңтар мен 19 қаңтар
аралығана 2005 ж. Іс-сапарға жіберді делік. АҚШ долларының ... ... ... ... ... 15 күні ол ... ж.) 150,6 ... ал 19 күні (19.01.2005 ж.) ол 151,2 теңгеге жеткен, сондай-ақ ... ... да 19 күні 217,91 ... болған (1 фунт стерлинг үшін).
Іс-сапардан оралғаннан кейін бас ... ... ... ... ... ... ... бірге нақты жұмсалған
шығындары бойынша есеп берген.
333 шоттың дебеті бойынша және мына шоттардың ... ... ... ... есеп беретін тұлғаға авансы төлеп берген кезде;
441-авансты есеп айырысу ... ... ... ... ... ... тұлғаға чек кітапшалары арқылы ... ... ... ... салық маркаларын, почта маркаларын және т.б. беру ... ... ... ... ... ... ... 201-206,208,222,223 – сатылып алынған тауарлы-материалдық салық
маркаларын, құндылықтардың және ... ... ... 821 ... 935 – ... почталық, телеграфтық және басқада
шығындар; 451-авансты кассаға қайтару кезінде; ... ... ... кезде.
Есеп беруші адамдармен есеп айырысу шетел валютасымен жүзеге асырылуы
мүмкін (қызмет бабымен іссапарға барған, шет елде ... және ... ... ... ... Есеп беретін тұлғаға шетел валютасында ... 333 ... ... ... ... шет ... ... есеп айырысу»
аралық шоты дебеттеліп, 452 «Кассадағы ... ... ... ... шоты ... ... ... шығару кезінде 821 «Жалпы және
әкімшілік шығындар», 938 «Басқа да қосымша шығындар» шоттары арқылы ... және 452 ... ... ... орындалған оперециялар теңгелік
бағам бойынша көрсетіледі.
Бағамдық айырмасы сәйкесінше мына шоттарда көрініс табады:725 және 844
шоттарда.
Өкілділік шығыстарының ... ... ... ... ... барысында өкілділік шығыстарын есеп беруге тиісті адамдар
арқылы қолма-қол ақшалардың көмегімен ... ... ... Ол ... адамдарға сыйлы қызмет көрсету үшін, іскерлік контракт ... ... ... ... ... үшін және т.б. ... үшін
алынуы мүмкін.
Кесте 12 Өкілділік шығыстарының сомасы, занда бекітілген нормасы [17,84].
|Шығыстардың атауы ... (ең аз ... |
| ... |
|Тұлғаларды ресми қабылдауға жұмысалатын шығыстар |8,0 ... ... бір ... ... ... | ... ... буфеттің (фуршеттің) көрсеткен |1,5 ... ... ... және ... салатын | ... ... ... қоса ... | ... ... тұрмайтын, аудармашылардың|1,0 ... үшін ... | ... ... ... үшін ... |1,0 ... кездесу кезінде шақырылған жақтардан қабылдаушы жақтардың
қатысушылары көп ... ... яғни ... ... ... қоса ... 5 адам болса, онда қабылдаушы жақтың да
адамдары 5-тен аспағаны жөн.
Өкілділік сипаттағы шаралардың ... ... ... сай
болғанын қуаттайтын құжаттарды субъектінің өзі әзірлеуі және ... ... ... ... шығыстарды әзірлеу үшін негізгі
құжаттар ретінде, мыналар ... ... ... ... ... ... ... қатысушыларын,
директорлар кеңесін, бақылау комиссиясын қабылдау бойынша жүргізілетін
шаралардың ... ... ... Келушіледің келетін күндерінің және кәсіпкерлік жұмысты жүргізілетін
бағдарламасы, күтілетін ... ... ... ... ... ... Шығыстың әрбір баптарының негізділігімен байланысты жасалған шығыс
сметасы.
Осы аталған құжаттар толық ... оның ... ... ... бұйрыққа кәсіпорын басшысы қол қойғаннан соң, ол ... ... ... ... тұлғаға, яғни есеп беруге тиісті адамға
бекітілген смета мөлшерінде ақша бөлінеді.
Шара аяқталған соң, есеп ... ... ... ... ... ... ... дәлелдейтін: аванстық құжаттарын, оның шығысын
растайтын алғашқы құжаттарымен (кассалық ... ... ... ... алу актілерімен, шоттарымен, билеттерімен, жалға келісім
шарттарымен т.б.) және кәсіпорын басшысы бекіткен сметаның орындалуы ... ... ... ... құжаты мен сметаның орындалуы туралы актісін бекіткен соң,
есеп беруге тиісті тұлғадан қабылданған ... ... ... ... 811 ... дебеті мен 333 шоттың кредиті бойынша ... ... ... ... ... құжатсыз ешқандай ақша қаражаты
есептен шығаруға рұқсат ... ... ААҚ ... жасамастан бұрын
келісім-шартты жүргізу мақсатында Глазго қаласынан «Ckanlon produktion»
компаниясының екі өкілеттілігін ... жылы ... ... ... Сол ... ... бас ... және өндіріс істері
жөнндегі орынбасары, директоры, сондай-ақ ... ... ... ... қатысты. Осы кездесуді рәсімдеу үшін, яғни
өкілділік шығыстарын ... үшін ... ... ... ... ... ... смета және есептен шығару ... ... ... есеп ... ... ... 79665 ... [18,93].
Осы шаралар өткеннен кейін бекітілген бағдарламаға сөйкес өкілділік
шығыстарына акты жасалды, оны бас бухгалтер тексеріп, содан соң оны ... ... Есеп ... ... ... ... ... актісіне басшы
бекіткен соң, олардың алғашқы құжаттарымен бірге ... ... ... береді.
Пайдаланбаған ақша қаржысы теңге (79665 – 77720) ... ... ... ... ... ... сомасы 821 шоттың
дебеті және 333 шотының кредиті бойынша көрініс табады.Өкілділік шығыстары
бойынша шаруашылық ... ... ... оның нормадан тыс
шығыстары ... ... ... ... яғни ... табыс ретінде
салық салынады.
Материалдық зиян шегудің орнын толтыру бойынша есебі ... ... ... ... ... ... ... кем шыққан және
жоғалған мүліктерінің (ақша, тауарлы- материалдық құндылықтары т.б.) орнын
толтыру бойынша ... ... ... ... нәтижесінде кәсіпорын шеккен зияны немесе құндылықтардың
бұзылуы нарық бағасы бойынша есептелінеді, егер де ... ... да ... ... ... алуға жататын сомасына 333 шоты дебеттеліп,
334 шоты кредиттеледі, яғни кем ... ... ... мүліктің нақты
құнына; ал нақты құнымен нарықтық бағасының айырмасына 333 дебеттеліп, 727
шоты кредиттеледі. Ал мүліктің нарықтық құнынан ... ҚҚС ... ... дебеттеліп, 633 шоты кредиттеледі.
Келтірілген материалдық зияндар еңбеккерлердің ... ... ол ... 681 ... де, 333 шоты ... ал егер де ... ... мойындап, нақты қолма-қол ақшамен төлейтін болса, онда 451 ... де, 333 шоты ... ... есеп ... ... бойынша жүреді. Басқадай
дебиторлық қарыздар (334 шоты). Бұл шотта жалгерлік бойынша келіп ... ... ... ... ... ... ТМЗ кем ... нормадан тыс табиғи кемітулеріне,
айыппұлдарына т.б. ақпараттарына шолу жасалынады.
Шағым-талап (претезия) бойынша есеп айырысуды ... алу. ... ... ... ... мен мүддесінің бұзылуына байланысты
қарыздарды өз еркімен реттеу жөніндегі жазбаша талабын айтамыз. Белгіленген
тәртіп бойынша ... ... ... ... ... ала ... ... баруы керек.
Кәсіпорын шағым-талап бойынша қарыздарды уақытында және ... ... ... шараларын қолдануға міндетті. Шағым-талапта: шағым -
талап қоюшы кәсіпорынның атауы, шағым-талаптың нөмірі және түскен күні;
тиісті ... ... ... ... ... ... сомасы және оның есебі; мәлімдеушінің ... және есеп ... ... ... тізімі; кәсіпорын басшысынынң қолы
көрсетілуге тиісті.
Кем шыққан өнімдер, тиісті сапаға сай ... ... ... ... емес ... ... ... толтыру жөніндегі және осындай
өнімдерді жеткізгені үшін айыппұл төлеуді қоса алғандағы шағым-талаптар
екі ... ... ... ... ... шот-фактураларында жіберілген
арифметикалық қателіктері де және ... ... ... де; ... ... ... тарапынан бекітілген стандартына және
техникалық шарттарға сай келмеуі де; тауарлардың ... ... ... ... кем ... ... ... шағым-
талаптары да есепке алынады. Осы шотта ... және ... да ... ... ... зиян нормасынан артық көлемде жүктің
жетіспей қалуы және тарифтің (фрахта) шегінен ... ... ... ... ... ... ... және тұрып қалғаны ... есеп ... және ... да ... қате ... ... сомалар бойынша банкке ... сот ... ... ... ... көлемде (қойылған шағым-талаптағы төлеуші
мойындамаған сома ... ... ... және ... ... тиісті айыппұл, өсім айыбы және т.б. сомалары
есепке алынады.
Тиісті құжаттардың негізінде шағым-талап ... 334 ... ... ... шағым-талап қойылған жағдайда 671 «Жабдықтаушылармен
және мердігерлермен есеп ... ... ... қате ... ... сомалар бойынша банкке шағым-талап қойған жағдайда – 441
«Есеп айырысу шотындағы қолма-қол ақша» шотының кредитінен; төлеушілердің
өздері ... ... сот ... көлемде келісімшарттағы
міндеттемелерін орындамағаны үшін мердігерлерден, жабдықтаушылардан және
т.б. өндірілуге тиісті айыппұл, өсім ... ... ... сомаларына
727 «Басқа да қосалқы қызметтерден түсетін табыстар» шотының кредитінен
есептен шығарады.
Қойылған ... ... ... ... ... 441 ... де және 334 шоты кредиттеледі.
Қойылған шағым-талап бойынша қойылған сомалардан бас тартқан кезде 334
шоты кредиттеледі де, 821 шоты дебеттеледі.
Ішкі шаруашылық есеп ... ... алу. Ішкі ... ... өз ... өз өкілдіктерімен, бөлімдермен және басқа
да ерекшеленген бөлімшелерімен және жеке ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы, ағаш дайындау)
есеп айырысу. Есепке алу тәжірибесінде кәсіпорындар мен жеке ... ... ... ... ішкі ... есептерін атайды.
334-шоты бойынша аналитикалық ... және ... ... ұйымдастырудың тәртібі 32 «Еншілес (тәуелді)
серіктестердің дебиторлық қарыздар» бөлімшесінің шоттары ... ... ... ... есеп ... ... алынады: шаруашалық ішінен
бөлінген бөлімшелердің негізгі құралдары бойынша; тауарлы ... ... ... ... ... ... ... және
қызметі бойынша; бөлімшенің қызметкерлеріне еңбек ақы төлеуі бойынша; егер
қордың ... ... ... ... бас кәсіпорынның балансында
есепке алынатын болса, онда тұтыну ... және ... ... ... ... ... да ... операциялар бойынша.
Дебиторлық қарызды түгендеу есебіне келетін болсақ, онда біз ... ... ... ... Бұл ... дебиторлық қарызды түгендеу
есебінің жүргізілу тәртібі қарастырылған.
Кесте 13 ... ... ... ... ... ... ... ... ... корреспонденциясы |
|№ |операцияларының мазмұны | | |
| | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... ... | | |
| ... ... (№ | | | |
| ... авизосы): | | | |
| |жүк ... | | | |
| ... май |5 800 000 |334 |124 |
| ... ... ... |334 |203 |
| ... да ... ... |334 |205 |
| | ... |334 |206 |
| ... |7440000 | | ... ... дайындау учаске- | | | |
| ... ... |210000 |334 |441 |
| ... ақы төлеуге есеп | | | |
| ... ... ... | | |
| |(№ 282 ... | | | ... ... айырысуды салыс- | | | |
| ... ... ... |42000 |687 |334 |
| ... ... | | | |
| ... өтелуі (№ 305 | | | |
| ... | | | ... ... ... ... бас ... ішкі ... есептері
бөлігіндегі қалдығы, құрылымдық бөлімшелерінің оған деген берешегі, ал
құрылымдық бөлімшелерде-бас кәсіпорынның қарыздары көрсетіледі.
Бас ... ... ... ... 334 ... 687 ... шоттарда есепке алынған ішкі шаруашылық есептері
бойынша қарыздар өзара өтеледі де, ... ... ... ... 334 және 687 ... ... қарыздар сомасы салыстырмалы тексеруден
өткен соң, ондағы дәлсіздік жазбалары ретке келтіріледі. Ішкі шаруашылық
есебі қаржылық есеп ... ... ... 334 шоты бойынша талдамалы
(аналитикалық) есебі, яғни ішкі ... ... ... ... ... ... басқа да дербес бөлімшелері бойынша жүреді.
Жоғалту мен кем шығудың есебі. Субъектінің ... ... ... жоғалтулар мен кем шығулар болуы мүмкін және олар:
нормаланатын және нормаланбайтын болып бөлінуі мүмкін.
Нормаланатың ... ... ... физикалық-химиялық
қасиетінің өзгеруімен байланысты болып келеді (табиғи азаюлары, ыдыстарының
сынуы т.б.). Бұлардың себептері объективті ... ... ... туралы белгілеген деңгейде нормаланады.
Нормаланбайтын жоғалтулар бұзылудың, кем ... ... ... ... ... ... ... жатқызылады, ал
нормаланбайтын жоғалтулар, себебін анықтағанша, 334 ... ... ... ... «Кем ... және ... бұзылуы» деген субшоты
ашылады да, ол мына шоттармен корреспонденцияланады:
334 «Басқа да» шоты дебеттеліп, ... ... ... ... – 123-125 шоттары; материалдық құндылықтардың жетіспеген
баланстық құнына ... ... ... ақша
қаражаттарына -451-452 шоттары кредиттеледі.
Жоғалтулардың себебі ашылса, онда 334 дебеттеліп, 334 ... Ал егер де ... ... ... онда олар кәсіпорынның
шығысына жатқызылады, яғни 821 шоты ... 334 шоты ... ... мен ... құндылықтарға бұрандары жатқызылған
ҚҚС сомасына 633 шоты дебеттеліп, 331 шоты кредиттелген қызыл ... ... 821 шоты ... 331 шоты ... ... ... ... ЖӘНЕ КРЕДИТОРЛЫҚ ЕСЕПТІҢ АУДИТІ
ЖӘНЕ ОНЫҢ ЕСЕПТЕГІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 Дебиторлық ... ... ... және ... ... аудиті
Дебиторлық борыштар (қарыздар) – бұл басқа заңды тұлғалардың немесе
жеке азаматтардың шаруашылыққа берешек қарыздары. ... ... ... және ... ... ... және жеке азаматтармен
де пайда болады. Есептеу ... ... ... емес есеп ... ... дебиторлық борыштардың пайда болуы заңды құбылыс болып
табылады.
Аудитор дебиторлық қарыздарды тексеруге кіріскен кезде ... ... және ... ... ... ... ... бөліп, аудиторлық тексерудің бағдарласын ... ... ... ... ... ... мен түзетулер
енгізіліп, басшылыққа алып қадағалап отырады. Дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... баланстың көрсеткіштерін Бас кітаптағы, есеп регистрларындағы және
синтетикалық есептердің дұрыс жүргізілгендігін тексереді;
- ... және ... ... ... ... субъектідегі дебиторлық қарыздардың жағдайын олармен есеп айырысуларды
түгендеу ... ... ... ... ... резервтерінің құрылу тәртіптерін және олардың ... ... ... ... және ... ... есеп ... төлеу операцияларының дұрыс ... ... ... ... ... ... ... заңды
- дебиторлық қарыздар бойынша алынған материалдарды талдап, ... ... ... және ... ... ... ... жасауды [20,185].
Дебиторлық қарыздар бойынша есеп айырысуды ... ... ... ... ... ... ... басындағы және аяғындағы
қалдықтарының баланстың «Ұзақ мерзімді активтер» және ... ... ... топталып көрсетілгендігін тексереді. «Ұзақ мерзімді
активтер» бөлімінде есеп беретін күнен ... 12 ... ... төлемі
күтілетін дебиторлық борыштарды көрсетсе, ол «Ағымдағы активтер» бөлімінде
-12 айдың ішінде төлемі ... ... ... ... ... мерзімді активтер» бөліміне тексеру жүргізген кезінде де ... ету ... ... ... және ... ... сомаларға
назар аударуға тиіс.
Баланста «Ұзақ мерзімді активтер» бөліміне тексеру жүргізген кезінде
де аудитор талап ету мерзімі біткен ... және ... ... ... аударуға тиіс.
- алынуға тиісті шоттар;
- алынған вексельдер;
- негізгі серіктестіктер мен еншілес серіктестіктердің арасындағы ... ... ... қарыздары;
- акционерлік қоғамның лауазымды тұлғаларының қарыздары;
- басқа да дебиторлық қарыздар
Ағымдағы активтерде аталған баптар сол күйінде қайталанып, оған ... ... ... бабы ... ... ... баптарындағы қарыздардың қалдықтарының дұрыс
көрсетілгендігін аңыктау үшін № 11 журнал-ордердегі, басқа да синтетикалық
есеп регистрларындағы және есеп айырысудың ... ... ... ... ... кезеңінің басындағы әрбір есеп айырысу
бойынша қалдығын салыстырып, содан кейін есеп ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысуды
түгендеудің материалдарын талдаудан бастау керек. Әдетте, ... ... есеп ... түгедеудің сапасының талапқа сай
жүргізілмейтін, фактілерінің кездесетінін ... бұл ... ... ... ... Сатып алушылармен есеп беруге ... және ... да ... есеп ... ... ... бойынша шоттарында көрсетілген сомаларының
негізділігін ... ... ... ... етеді. Аудитор және түгендеу
комиссиясының мүшелері дебиторлық ... ... болу ... ... оған кінәлі тұлғаларды, нақты алынатынын (яғни, ... ... ... алған есеп ауысуларды актілерінің немесе хаттамаларының
бар ... ... ету ... өтіп ... (3 жыл); ... үшін ... шаралар қолданылғандығын анықтайды. Қарама-қарсы тексеру
жүргізу мәселелерін шешіп, қарама-қарсы тексеру негізінен сауда ... ... ... ... ... айырысуларды түгендеудің нәтижесінде акт толтырылады. Актыда
түгендеу жүргізілген шоттардың аттарын, ... ... ... ету ... біткен дебиторлық қарыздарын өндіру мүмкін емес, үмітін
үзген қарыздарын көрсетеді. Бұндай қарыздарды түгендеу түрлері ... ... ... ... ... аталуы, мекен-жайы, қарыз
сомасы, не үшін қарыз болғандығы, қай уақыттан ... ... ... көрсетіліп анықтама тіркелуге тиісті. Анықтамада ... ... ... ... ... ... ... есеп айрысуларды
түгендеудің материалдарына талдау ... ... ... ... ... анықталған ауытқуларды, сәйкессіздіктер, ... ... есеп ... өте ... ... ойын жинақтап
бағыттауға мүмкіндік береді.
2.2 Шаруашылық жүргізуші субъектілердің міндеттемелер есебінің аудиті
Ұзақ мерзімді міндетемелердің аудиті. Ұзақ ... ... ... ұзақ ... қарыздары;
- банктен тыс мекемелердің қарыздары;
- мерзімі ұзартылған салықтар жатады.
Банктер мен ... тыс ... ұзақ ... ... бір ... ... ... Ол-жаңа технологияны енгізу, өндірісті ұлғайту, оны
жаңарту, қымбат жабдықтарды сатып алу және басқа мақсаттағы бағдарламалар
бойынша шығындар ... мен ... алу және өтеу ... ... ... үшін мына ... пайдаланады: 601 «Банк мекемелерінің қарыздары»,
602 «Банктен тыс мекемелердің ... 603 ... де ... ... ... ... «Ұзақ мерзімді қарыздар» және «Қысқа мерзімді
қарыздар» ішкі щоты ... ... ... 42 «Аккредитив, чек, банктердің
басқа шоттарындағы ақшалар», 43 «Шетел валютасы корреспондеттік ... ... 44 ... ... ... ағымдағы ақшалар», 64
«Еншілес ұйымдардың кредиторлық ... 67 ... ... ... ... бойынша алынған несиелердің соммасы,
дебет бойынша-өтелген несиелердің соммасы «ақша есебі» ... ... ... ... беру және ... ... ... мен қарыз беруші кәсіп орын және банктердің аралығындағы ... ... ... Осы ... сай ... келісім шарт
толтырылады, онда несиелеу объектісі, ... беру және ... ... ставкасы, оны төлеу тәртібі, міндеттемесі, қарызды беру және ... ... мен ... және ... да қызметтер көрсетіледі.
Аудитор ұзақ мерзімді міндеттемелерді тексере отырып, баланста
көрсетілген ... ... басы мен ... ... ... ... төрт журнал-ордердегі жоғарғы шоттарда аталған мәліметтерді
қалыптастыруға тиісті [20,211].
Мұны ... ... ... ... ... ... ... емес, аналитикалық есеп мәліметтері әкелінеді. Басқаша
сөзбен айтқанда, баланс баптары ... ... ... ... ... бір-біріне немесе оның еншілес
ұйымдарына жеткізілген қарыздар» негізінен аналитикалық есеп мәліметтерін
толтыруға тиісті. Сондықтан да ... ... ... ... сәйкестігіне көңіл аудару керек.
Аналитикалық есеп бойынша 601-603 шот банктердің ұсынған қарыздар
түрі; мерзімде өтелмеген қарыздар; ... ... және ... өтеу ... ... Осы шоттар бойынша мәліметтерді банк көшірмесімен
қуатталады. ... ... ... ... ... ... бойынша
және белгілі мақсатта ғана берілуі келесілерді тексереді:біріншіден, кәсіп
орын басшысы қамсыздандыру немесе кепілдік ... нені ... ... ... ... ... ... сол қарыздардың
толық және уақытында өтелуін. Ол үшін банктердегі көшірмелерді көру керек.
Қарыздарды өтеудің мерзімі ... ... оның ... анықтауды
талап етеді.
Басқа кәсіп орын мен мекемелерден алынған ұзақ мерзімді қарыздарды
тексеру кезінде аудитор ... ... ... растылығын қарыз
берушінің мәліметтерімен сәйкестендіріп, нәтижесін бекітуге ... ... ... ... ... ... ... негізділігін және
заңдылығын сондай-ақ олардың толық және уақытында төлеуін тексереді.
Аудитор қарыздар және алынған қарыз ... ... ... ... ... ... ... өтелмеген қарыз қалдықтарымен
бірге банкке осы қарыздар ... ... ... ... ... ... шешім қабылдағанын анықтайды.
Аудитор кәсіп орын берген вексельдермен қамтамасыз етілген ... ... ... ... алынбай, вексельдік операциялар есебі
ережесіне ... ... ... білу ... ... ... 632 «Кейінге қалдырылған корпорациялық табыс
салығы» шотының қалдығы жатады. Оларда ... ... ... ... байланысты операциялар нәтижесі көрінеді.
Осы жағдайда аудитор тексерудің келесі ерекшеліктеріне мән беру керек:
1. Есеп кезеңі бойынша салықтық көлем міндеттілік әдіс ... ... ... ... ... Бұл ... табыс салығы
кіріс алу кезінде заңды ... ... ... ... және кіріс пайда болу кезеңінде есепке алынады.
2. Есеп кезінде пайда болған салықтық эффектінің ... ... ... кіреді және «Мерзімі ұзартылған ... ... ... ... ... табады.
3. Қалдықтың растылығын анықтау үшін кезеңінің басы мен аяғында 632
«Кейінге қалдырылған корпорациялық табыс салығы» ... ... бес ... мен Бас ... мәліметімен салыстырады.
4. 632 шотының кредиті бойынша:
- Келешекте төленетін салық соммасы 851 ... ... ... шығындар» шотымен кореспонденцияланады;
- Дт 851, Кт 632 шоты бойынша салықтық мөлшерлеменің өсуіне байланысты
түзетулерді енгізді;
5. 632 ... ... ... ... айырманың пайда болуы немесе күшін жою нәтижесіндегі салық
соммасы 631 «Төленетін ... ... ... шоты ... ... ... мөлшерлеменің кемуіне байланысты түзетуге енгізі: Дт-632, Кт-851
шот.
Ағымдағы міндеттемелердің аудиті. ғымдағы ... ... ... ... ... тыс мекемелердің қарыздары мен
кредиторлық қарыздар жатады.
Шаруашылық субъект ... есеп ... ... ... есеп ... ... мен карточка, ведомость, журналдары
аналитикалық есеп тіркелімдеріне қолдануы мүмкін.
Кредиттік-есептесу операция ... ... ... ... ... ... ол 601-603 шотта есептелінеді. Әрбір шот бойынша «Қысқа
мерзімді қарыз» ішкі шотын ашуға болады. Бұл-пассивтік шот, оның ... ... ... ... ... ... көрсетеді; дебет
бойынша-несиені өтеуге аударған соммасы, кредит бойынша-несиеге алынған
соммасы жазылады.
Қарызға ... ... 42 ... ... ... ... ақшалар», 43 «Шетел валютасындағы коореспонденттік
шоттағы ағымдық ақшалар», 44 «Ұлттық ... ... ... ... ... 64 ... ұйымдардың кредиторлық қарыздары», 67
«Жабдықтаушы және мердігерлердің ... ... ... ... Несиені өтеу соммасы 60 «Қарыздар» бөлімшесінің
шоттарына сәйкес дебеттелінеді.
Қысқа мерзімді ... ... ... қарыздар, банктер,
ұсынушылар және арнайы кредиторлар түрі ... ... үшін ... ... ... ... ... процентін төлеу және оларды шығыс кезеңдеріне жатқызудың
дұрыстығын;
- бухгалтерлік баланс және төрт ... 60 ... ... ... ... және синтетикалық есептің жүргізілуінің
дұрыстығын;
- баланстағы «Ағымдағы міндеттеме» бөлімі ... ... ... ... бабы ... ... қарызды өтеу мерзімі және осы бап ... сома ... ... есеп ... 602 операциясынан бөлек ... ... ... ... және қарыз өтеу мерзімі бойынша
жүргізіледі;
- банктен тыс мекемелердің қысқа мерзімді қарыздары бойынша комерциялық
несие-вексель ... ... ... міндеттемелер түрінде
көрінеді;
- 603 «Басқалар» шоты бойынша операциялар жіберілген ... және ... ... беру және ... ... ... кәсіпоорында қысқа мерзімді аналитикалық есеп
жүргізілмей ме немесе нашар ... ... ... ... аудито жұмыс уақытында банктер мен банктен тыс ... ... ... ... ... ... әр кезде бірден
кіріспейді.
Кредиторлық қарыздардың аудиті. Кредиторлық қарыз-бұл кәсіпорынның
басқа ... ... ... ... соммасы. Олар сипаттамасына қарай
қалыпты және ... ... ... ... ... кәсіпорын бизнес-жоспарды орындауға шартты
кіруін, сол сияқты ... ... ... есептейді. Оған
жабдықтаушының акцептелген есептесу ... ... ... бюджет
төлеу мерзімінде түспеген немесе мерзімі ұзартылмаған қарызы жатады.
Ақталмаған ... ... ... ... ... қаржы
органының, кәсіпорын қызметкерлеріне-еңбекақы бойынша, жабдықтаушыларға-
есептесу құжатындағы мерзімде ... ... ... ... ... негізгі міндетіне:
- төлем тәртібін сақтауды бақылау;
- қолданылатын есептесу бағасы, тарифтерді және ... да ... ... ... ... қарыздың нақты сомасын тексеру;
- кредиторлық қарыздарды азайту мен есептесуді ретке келтіру бойынша
кепілдемені әзірлеу;
Ұйым ... және ... ... ... ... ... үшін ассортимент және ... ... ... ... ... ... ... үшін жауапкершілікті
жоғарлату, кредиторлық қарыздарды қысқарту, шаруашылық субъектінің қаржылық
жағдайын жақсартуды бақылайды ... ... ... ... ... ... басы ... қалдық бойынша келесі баптармен сипатталады:
- төленуге тиісті вексельдер мен шоттар^
- алынған ... ... ... ... ... тиісті дивидендтер;
- негізгі компаниялар аралығы мен еншілес ... ... ... ... ... ... ... басқа да кредиторлық қарыздар.
Аудитор да «Төленугше тиісті шоттар мен вексельдерді тексеру ... 671 ... ... ... ... қалдығымен салыстырады,
жабдықтаушы және мердігерлермен есептесу ... ... ... үшін
мыналарды тағайындайды:
- алынған ТМҚ мен айналымнан тыс активтер, орындалған жұмыстар мен
тұтыну қызметтерін;
- ... ... ... ... ТМҚ, ... тыс активтер,
жұмыстар мен қызметтер;
- қабылдауда анықталған ТМҚ мен айналымнан тыс активтердің артығы;
- тасымалдау бойынша алынған қызметтер.
Бұл шот ... ... екі ... ... ... ... ... ТМҚ, орындалған жұмыстар мен көрсетілген ... ... ... ... ... талдау;
2. Жабдықтаушылардан алынған ТМҚ-дың толық кірістелгендігін талдау.
Кесте 14 ... және ... ... ... ... процедурасы ... ... ... ТМҚ ... алу ... құжаттардың |Келісімшарт, шот-фактура, төлем |
|дұрыс рәсімделгенін және есептескенін|құжаттары, кірісі құжаттары және ... |т.б. ... ТМҚ саны және ... бойынша |Сәкес 09жаттар5а (коммерциялық акт, |
|кінәратын көрсетудің ... ... ... ... және ... және дұрыстығын |т.б.) қосымша кінәрат арызы, ... ... ... ... ... 8 |
| ... Бас ... т.б. |
|3. ... ... ... ... ... ... |
|орындалған жұмыстар мен қызметтер ... ... ... ... ... ... мен ... қойма есебі карточкасы, |
|уақытылығын тексеру. ... ... ... ... |6 ... Бас ... ... |
| ... т.б. ... ... мен ... |Келісімшар, жоба-сметалық құжаттар, |
|қарыздардың сенімділігін, нақтылығын |орындалған жұмыс акті, шот-фактура, |
|және заңдылығын тексеру ... ... 6 ... |
| |Бас ... ... және т.б. ... ҚҚС алу және вексельдерді |Вексель, кіріс ... ... 5,6 ... бойынша жабдықтаушы және |журнал-ордер, салықтық шот-фактура, ... ... ... ... ... декларациясы, Бас |
|тексеру. ... және т.б. ... ... дебиторлық қарыздар мен есеп айырысудың есебінің аудиті
Дебиторлық қарыздарға ... ... ... ... ... ... да ... қарыздар» бабына ерекше назар аударудың
талап етеді. Бұл ... бап ... ... ... және аяғындағы
қалдықтары бухгалтерлік есеп шоттарының типтік жоспарында қаралған ... ... ... ... мынандай сиететикалық
шоттарында көрсетілген:
-331 «Орын толтыруға тиісті қосылған құн салығы»
-332 «Есептелген сыйақылар».
-333 «Жұмыскерлердің және ... ... ... ... да қарыздар».
Бұл аталған дебиторлық қарыздарды аудитор жеке-жеке тексеруге тиісті
қосылған тиім салығына тексеру жүргізгенде аудитор мына ... ... ... ... ... мәліметтері мен бас кітаптағы және ... ... ... жабдықтаушылвар мен мердігерлердің сатып алынған тауарлы-материалдық
құндылықтарды, атқарылған жұмыстар мен көрсетілген қызметтер үшін ... ... ... берген) шоттар бойынша ... ... ... (ҚҚС) ... ... ... нақты түсуіне қарай (атқарылған жұмысты
көрсетілген жұмысты қабылдау)кіріске ... 331 ... ... ҚҚС ... осы ... ... 663 «Қосылған құн
салығы» шотының дебетінде шот-фактураның негізінде жасылғандығын:
- ... ... және ... ... ... ... ... бойынша қабылданбаған, атқарылған жұмыстар және
қызметтердің акцептелген (төлуге келісім ... ... ... дебетіне жазуларының жазылғандығын.
Аудитор ҚР-ның Салық Кодексіне сәйкес бухгалтерлдык есепке және салық
есебінде есептеу ... ... ... ... назар аударууға
тиіс.
Есетелген сыйақының есебінің аудиті. Аудитор 332 «Есептелген сиақы»
шотында жинақталған ... ... олар ... ... шоттар арқылы
жүзеге асырғандығын тексереді.Есептелген сыйақы бойынша дебиторлық
борыштардың ... ... , ... ... ... 332 ... дебетінде
жазылған алынуға тиісті пайыздың үстеме ... 724 ... ... және ... ... ... ... кредитінде көрсетілген
сомамен сәйкестігін тексереді. 332 шотының дебетінде көрсетілген есептелген
сыйақылардың ақша-қаражаттар ... ... ... ... келіп
түскенін анықтау қажет.
332 «Есептелген сыйақылар» шотының аналитикалық есебінің, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... туындаған пайыздық қарыздарды айналым ведомостіне ұқсас
тізімдемеде, машинажазбаларды жүргізгендігін арықтау қажет ... ... ... ... ... құратын 333
«Жұмыскерлердің және басқа тұлғалардың бұрыштары » ... ... ... ... ... баса ... ... тиіс.
Бұл шотта жұмыскерлердің және басқа да тұлғалардың дебиторлық қарыздары
туралы ақпараттарының ... есеп ... ... ... ... және ... ... қызметтегі іссапарларға берілген
сомалар бойынша жүргізеді.
Есеп беруге тиісті сома деп ... ... есеп ... ... ... және ... шығындарына) және іссапар
шығындарына субъектінің жұмыскерлеріне берілген ақшалай ... ... ... ... ... мен есеп ай ... аналитикалық есебін әрбір
берілген аванс ... ... ... ... ... ... оған тіркелген құжаттарымен
несие берушінің аванстық есепті ... ... ... ... ... ... тексеру жүргізеді. Ең алдымен
аванстың кімдерге берілгендігін анықтайды. ... ... ... бойынша сол субъектіде жұмыс, қызмет істейтін тұлғаға ... ... ... ... ... ... ... жоғары
тұрған ұйымдардың лауазымды тұлғаларына берген жағдайларда кездесіп қалады.
Кейбір шаруашылықтардың ... ... ... ... және ... ... деген сылтаумен, жеке
басының қызметі үшін жалған аванс беруге жол берілгендігі орын алып ... ... ... бұйрықты, іссапар куәлігін, оның мерзімін, ... ... ... ... ... ... төленген сомасын, есеп
беруге тиісті тұлғаларының ... ... ... ... ... және ... қалдық сомасын өткізгендігін анықтауы
керек.
Аудитор аванстық есепке тіркелген құжаттарының дұрыстығын, оларға
төленген төлемдердің заңдылығын ... ... ... ... ... ... ... ұсынады. Сонымен қатар, аудитор есеп беруге тиісті
сомалар бойынша операцияларымен ... ... ... ... ... төрағасының есеп беруге тиісті сомаларды алуға ... ... ... ... есеп ... тиісті тұлғаларға берілетін аванстың бекітілген көлемінен
артық берілмегендігін;
- бұрынғы алынған аванс ... ... есеп ... ... ... ... жасалған шығындарының мақсаттылығын ... ... ... ... ... бар ... есеп беруге тиісті сомалары шығындарының кіріске ... ... ... ... ... есеп ... кезінде субъектінің
бухгалтерінің өзі сіңіріп кетуі де ықтимал немесе оның белсенділік танытып
араласуының салдарынан ... ... ... ... ... ... аудитордың есеп құралдарын және әдістерін қылмыстық іске
пайдалануға байланысты ... ... ... ... бухгалтері, әдетте, есепті барлық операциялар бойынша
жүгізеді, ұрлық істеуге резерв жасау мақсатында ... ... ... ... ... ... есеп беруге тиісті сомаларын олардың
бет есебіне ... ... ... ... ... да ... шығысқа
шығарылуы мүмкін.
Жұмыскер аванстың қорытынды есебін тапсырғаннан кейін, бухгалтер оның
есебіне ... ... ... ... ... нәтижесінде осы
жұмыскерлердің алдында ... ... ... пайда болады.
Бухгалтер іссапар немесе шаруашылық шығындары ретінде есеп беруге
тиісті ... ... өз ... ... ... ... ... көрсетілген
соманы алуы мүмкін. Бухгалтерияға түскен қассалық қорытынды есепті өңдеген
кезде, басқаларымен ... ... ... ... ... ... алған сомасын өзінің бет есебіне көрсетпей, ... ... бет ... көрсетеді. Нәтижесінде осы жұмыскермен
есеп айырысу жабылады.
Аудитор материалды шеккен зиянды өндіру бойынша есеп ... ... ... және ... ... есеп айырусыларды
талдау жасап, кем шыққан және ... ... ... мен ... ... ... ... өндірудің қамтамасыз етілгендігін
ж.т.б. Тексеруге міндетті. Әсіресе кем шыққан және ... ... ... кәсіпорынның қызметінің нәтижесінде шығысқа ... ... баса ... ... керек [22,54].
Күшіндегі заң актілеріне сәйкес табиғи кему нормасынан жоғарғысын,
сондай-ақ бүлінген құндылықтарды кінәлі тұлғалардың мойындарына ... кему ... ... кем ... ... ... ... жағдайда ғана өндіріс шығындарына шығысқа шығаруы
мүмкін.
Тәжірибеде ... ... ... ... кему ... көлеміндегі материалды құндылықтарды түгендеу
жүргізбей-ақ шығысқа шығарып, қолданыстағы заң ... бұзу ... ... кем ... ... салынған және ұрланған құндылықтар
құны толығымен кінәлі тұлғаларының ... ... ... және ... ... ... актісінің дұрыс
толтырылып, нәтижесінің шығарылғандығын және түгендеу кезінде анықталған
кем шыққан және ... ... ... ... ... мойнына
алып, кем шыққан материалды құндылықтарды өндіріс ... ... ... және негізділігін тексеруге міндетті.
Аудитор, сондай-ақ шаруашылықтың жұмыскерлеріне несиеге сатылған тауар
және басқа да операциялар үшін берілген қарыздары ... ... ... ... ... ... тиісті. Бұндай есеп айырысулар үшін
333 «Жұмыскерледің және басқа да ... ... ... бойынша
аналитикалық есеп субъектінің жұмыскерлері бойынша жүргізіледі.
Аудитор алынуға тиісті жалгерлік міндеттеме, бюджетке және ... ... ... ... ... ... мердігерлерге,
тасымалдау ұйымдарына және ... да ... ... ... ... кему нормасына жоғары кем ... ... ... ... тұрақсыздықтар үшін үстемелер және,
сондай-ақ меншіктік акциялардың номиналды құнына, сатылу құнының жоғары
сомасына ... ... ... ... ... 334 «Басқадай»
шотының мәліметтерімен танысып ... ... есеп ... мына ... анықтауға тиісті.
- құжаттардың ерекшеліктерін, уақтылы жәнек дұрыс толтырылғандығын.
Шығын-талап ету мерзімін сақтамау, ұрланған материалды құндылықтардың
фактілерін ... үшін ... ... ... ... ... ... бас тартқан кезде шеккен зиян сомасын
өндіріс шығындарына шығысқа шығарылады;
- тексерудегі ... ... ... ... ... ... субъектінің шеккен зиянын өндіру
үшін кінәлі тұлғаларын анықтау мақсатында әкімшілік тарапынан тексеру
жүргізіліп, жоғалған, ... ... ... ... ... ... ... орай тексеру жүргізеді.
- 334 шоттың «Шағым-талап бойынша есеп ... ... ... ... корреспонденцияларының дұрыс жасалғандығын;
- аналитикалық есеп жүргізудің дұрыстылығын, ол аналитикалық ... №8 ... ... Бас ... және ... сәйкес, әрбір дебитор және жеке шағым-талаптар бойынша
жүргізілуге тиісті.
Аудитор кем шыққандығын және ... ... ... ... ... ... жоғалғандығын және
бүлінгендігі туралы материалдарының сапасыз немесе уақытылы ... ... ... сот ... ... бас ... немесе ондай фактінің орны алмағандығын мұқият тексеруге
міндетті. Жұмыс практикасында әдейі кінәлі ... ... жол ... ... ... ету ... дұрыс толтыпмау
немесе мерзімін сақтамай кешіктіру сияқты фактілер орны ... Кем ... ... ... ... емес, мңыздысын олардың пайда болу себептерін
анықтау болып ... ... жиі ... зиян ... ... ... ... кем шығуы, талан-таржыға салынуы,
ұрлануы) ... ... ... ... ... ... ... тауарлы-материалды құндылықтарды сақтау жағдайын
сақтамағандықтан, оларды бір цехтан, екіншісіне ... және ... ... олардың сақталуына бақылаудың нашарлығынан,
түгелдеу ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Сондай-ақ аудитор шаруашылыққа келтіретін зиянының дұрыс анықталғанымен
және анықталу ... ... ... Кейбір жағдайларда шеккен зиян
соммансы бөлшек саудадағы бағасына ... ... ... ... ... ... ... қалдықтарда шеткен зиян сомасын, сол
жеркілікті жердің бөлшек сауда ... ... ... ... ... қоймасының басақа сақтау орындарынан кем шыққан және
ұрланған құндылықтар ... ... ... қамтамасыз етілгендігі
орындау беттері ... ... ... бақылаудың
ұйымдастырылғандығын анықтауды талап етеді. Кейде шеккен зиянды ... ... ... ... ... ... жауапкердің жағдайының
келмейтіндігі және оның мүлкінің есебінен ... ... ... туралы
сот шешімдерінің негізінде жасауға тиісті. Тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықтарға
бұндай қарыздар бойынша тіркелген дебиторлық борыштарды өндіру мүмкіндігін
бақылау үшін, ... ... 007 ... ... ... зиянға шығысқа шығару» шотында 5 жыл бойы көрсету ұсынылған.
Басқадай ... ... ... ... ... құрал-саймандарды пайдаланғаны, алдын ала ... ... ... ... ... жұмыфс киімдер үшін
ж.т.б. борыштарының тіркелу, оларды сөн,діру тәртіптерін тексерудің маңызы
зор [22, 95].
Аудитор есеп ... ... ... қарыздардың уақтылы
қайтарылмауы, бухгалтерлік есептегі есеп айырысу операцияларының дұрыс
қойылмағандығынан ... ... ... ... аударуды қажет.
Сондықтан ... есеп ... ... және ... уақытылы және көрсетілуіне баса назар аударуды қажет етеді. Өйткені
дебиторлық ... ... да ... ... ... ... ... талап ету мерзімі өтіп кеткен, алынуы мүмкін емес ... ... ... ... «Берілген аванстар» бабы да жатады.
Күшіндегі есеп айырысу жүйесіне сәйкес субъект жабдықтаушылардан келешекте
түсетін ... ... ... ... ... ... үшін аванс беруі мүмкін. Келешекте түсетін ... ... ... ... ... ... тапссырыс ішінәра
дайындығына қарай өнімдер және жұмысты төлеу бойынша ... ... ... үшін, 351 «Түсетін тауарлы-материалдық қорлар үшін
берілген аванстар және 352 «Орындалатын ... және ... үшін ... ... деп ... 35 «Берілген аванстар»
бөлімшесінің шоттары қаралған.
35 «Берілген аванстар» бөлімшесінің шоттары бойынша ... ... ... бойынша жүргізіледі. Аудитор аванс бойынша есеп айырысу
операцияларын тексерген кезінде ... ... ... ... анықтайды. Бұл жерде тексеру ... ... ... ... ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... да қызмет етеді. Әсіресе, аудитор және
аванс бойынша ... ... ... ... болу себебіне және кінәлі
тұлғаларына назар аударады. Борыштарды нақты деп, егер ол ... ... есеп ... актілерімен салыстырылып ақталған жағдайда
айтамыз.
Аудитор шаруашылықтың ... ... ... анықтап, ақиқатына жеткеннен кеиін, оның құрылымының өзгеруін
зерттеуге, оның құнынң нақтылығына баға ... ... ... болу мерзімі бойынша таратуға, бұл борыштардың сапасын және ... ... ... ... ... ... тіркелген дебиторлық қарыздардың
өзі емес, оның көлемі, қозғалысы және нысаны әсер ететін атап өту ... бұл ... ... болу ... ... құарыхдардыңпайда
болуын, шаруашылық қызметіндегі қолма-қол емес есеп айырысу жүйесі кезінде,
несиелік борыштардың пайда ... ... ... ... ... ... қарыздардың пайда болуы есеп айырысуы тәртібін ... ... және ... ... ... ... ... айналымнан шығарылған меншіктік қаржы деп санауға болмайды.
Өйткені, оның ... банк ... ... ... атқарып,
шаруашылықтың төлем қабілеттеріне әсер етпейді.
Дебиторлық қарыздарды қалыпты және сенімді ... деп ... ... ... қарыздарғаесеп айырысуы құжаттарындағы төлеу
мерзімін біткен шағын-талап, материалды шеккен ... ... ... ... ... бүлінген құндылықтар,) қарыздаржатады. Сенімді ақтамаған
дебиторлы ... ... ... ... ... және ... бұзылу фактісі болып табылады. Сондықтан, аудитьор сенәімді
ақтамаған қарыздардың себептерін анықөтауға ұмтылу тиіс.
Аудитор ... ... ... және ... ... кейін, оның нақтылығы құны жөнінде баға ... ... ... ... борыштардың түгелдей өндіріле ... ... ... ... тәжірибейенің жәнге ағымдағы жағдайдың негізінде
анықталады. Бухгалтерлік есептегі тәуекелдік, бұрынғы тәжірибе ... ... ... болуы немесе ағымдағы жағдайлар толығымен ескеріле
бермеуі мүмкін. Нәтижесінде күткендегіден шеккен зиян едәуір жоғары ... ... ... ... ... дұрыс толтырылуы және
қайтарылуы мүмкіндігінен анықталу әдістерін жетік білу ... ... ... ... ... ... бірнеше жылдың орташа
мәліметтері бойынша жүргізіледі. Мысалы, айталық есептеп шығару үшін 1,9 %,
3,3%, 6,8% ... үш ... ... ... Үш ... ... ... борыштың орташа пайызы 4,0%-тен. Бірақ оны сол
қалпында таратуға болмайды. Нақты жағдайдағы ... ... ... өсу ... ... ... үшін зерттеулер
жүргізу орынды:
- бір немесе бірнеше басты борышкерлерге ... ... ... пайызы келетініне (бұл ... ... ... ... ... борышкердің біреуін борыштарын ... ... ... ... ... қаржылық жағдайына
тигізген әсеріне;
- дебиторлық борыштардың пайда болу ... ... ... ... ... шегерімдер, жеңілдіктер жасаудың және басқада
қабылғандығын, мысалы оның ... ... ... ... ... ... ... сапасын
және өтімділігін зерттеуі қажет.
Сапа деп қарыздың пайда болуы мерзіміне байланысты қарыздың толық
сомада алыну ... ... ... ... ... қарыздыңпайда бюолу мерзімі уақыт өткен сайын қашқақтай түссе,
өндіру мүмкіндігі соншалықты төмендей береді.
Дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... бойыншы топтау тиімді.
Борыштардың қайтарылуынан жинақталған көрсеткіші айналымдылығы болып
табылады. ... ... ... көрсеткіштері, нақты
қаражаттарына айналуын сипаттайтын ... яғни бұл да, ... ... ... ... және ... көрсеткіші
оның айналымдылығы болуы мүмкін. Айналымдылық коэффиценті сатылған өнімнен
(жұмыс,қызмет) табыстың (тү ... ... ... дебиторлық қарызға
қатынасы ретінде формула бойынша есептеліп шығарылады.
Т
К=----
(1)
Д
Бұнда: К- дебиторлық қарыздардың айналым коэффиценті
Т- өнім (жұмыс,қызмет) сатудан табыс
Д-орташа дебиторлық борыш. Бұл ... ... ... қанша рет
дебиторлық қарыздың айналатын және түсетінін көрсетеді.
Дебиторлық борыштың да ... ... ... ... ... ... оны ... үшін қажетті күндерінің орташа санын көрсетеді.
Айналым коэффициентіне ... ... ... ... ... ... = Кү: ---- ... = ... ... Де – ... соңындағы орташа дебиторлық қарыздар сомасы;
Т - өнім (жұмыс, қызмет) сатудан табыс;
Кү – кезеңнің ұзақтығы.
Аудитор кезеңнің соңындағы ... ... ең ... ... аударады. Дебиторлық қарыздардың айналым көрсеткіштері
бірнеше кезеңдердің сала бойынша орташа шартта қаралған мәліметтерімен
салыстырылады. ... ... ... ... ... ... салыстыру сатып алушылардың уақтылы ... ... ... ... Нақты айналымның шоттағыдан ауытқуы,
борышкерден қайтаруды талап етудің нашар ... ... ... ... ... бұл ... алудың қиынға
түсуінің, сатып алушының қаржысының тапшылығының ... ... ... ... ... ... араласуымен түзетілуі
мүмкін. Басқа екеуі диебиторлық қарыздардың сапасымен және ... ... ... ЖӘНЕ ... ҚАРЫЗДАРДЫ ЖШС «ҚАРАТАЛ» КӘСІПОРНЫ
БОЙЫНША ТАЛДАУ ЕСЕБІ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 ... ... ... ... қарыз – шаруашылық субъектінің қысқа мерзімді несиелер
мен ... ... үшін ішкі және ... ... қысқа
мерзімді сомасы.
Оның көлемін, сапалық құрамы мен ... ... ... ... ... тәртібінің жағдайы сиппаттайды.
Кредиторлық қарыздардың қозғалысы төмендегі кестеің ... ... Бұл ... арқылы біз жыл басындағы және жыл ... ... ... анық ... ... бірге, кредиторлық қарыздың түрлерін қарастыруымызға
мүмкіндік ... ... ... ... ... бар: тауар немесе
қызмет ақы, еңбекақы, ... ... ... қарыз.
Кесте 19 2004 жылға кредиторлық қарыздардың қозғалысын талдау [24,64]
|Кредиторлық ... |Жыл ... ... ... |ің ... |мені өтеу|аяғында |сі |
| | ... | | | ... ... |512400 |86400 |200000 |398800 ... жұмыс, қызмет |35600 |- |35600 |- |35600 ... | | | | | ... ... |348500 |78600 |280000 |147100 ... ... |68000 |- |6400 |61600 |-6400 ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... |58000 |36000 |20000 |74800 |+16000 ... да ... |63200 |45000 |36000 |72200 |+9000 ... | | | | | ... 2003 жылға қарағанда кредиторлық қарыздардың сомасы азайған. Тауар,
жұмыс, қызмет және әлеуметтік ... ... ... ... ... 280000 ... өтеліп, жыл аяғында 147100 ... ... ... теңгеге азайған. Бюджетке қарыз +16000 теңгеге төмендеген.
Кесте 20 2005 ... ... ... қозғалысын талдау [25,39].
|Кредиторлық қарыз |Жыл ... ... ... ... ... пайда|ені өтеу |аяғында | |
| | ... | | | ... ... |398800 |7422100 |2162000 |5658900 ... ... жұмыс, қызмет |- |2130150 |- |2130150 ... ... | | | | | ... ... |147100 |1132000 |232600 ... |+899400 ... ... |482000 |101400 |442200 |+380600 ... ... | | | | | ... | | | | | ... алдында |74800 |3020500 |489700 |2605600 ... ... да ... |72200 |1110600 |216400 |966400 |+894200 |
|қарыз | | | | | ... ... 2004 ... ... ... қарыздарды көп
болды, яғни 5260100 теңге. Бұл жылы тауар, жұмыс, ... 2130150 ... ... ... ... 899400 т., әлеуметтік сақтандыру бойынша
380600 т., бюджетке 2530800 теңге қарыз ... 21 2006 ... ... ... қозғалысын талдау [25,78]
|Кредиторлық қарыз |Жыл |Міндетте-м|Міндетте-м|Жыл |Өзгерісі|
|түрлері ... ... ... өтеу ... | |
| | ... | | | ... ... |5658900 |798700 |7162000 |-704400 ... ... қызмет |2130150 |490586 |2115000 |505736 ... | | | | | ... ... |1046500 |144000 |314000 |876500 |-170000 ... ... |442200 |- |442200 |- |-442200 ... әлеуметтік | | | | | ... | | | | | ... ... |2605600 |597100 |2980000 |222700 ... да ... |966400 |78000 |610000 |434400 |-532000 ... | | | | | ... жылы ... ... ... көре ... Яғни ... салыстырғанда 6363300 теңгеге ... ... ... ... түгел өтелді. Тауар, жұмыс, қызмет үшін 1624414 ... 170000 т., ... 2382900 т., ... да ... қарыз
532000 теңгеге азайды.
Бұл 2004ж., 2054 ж., 2006 ж ... көру ... 2004 ... ... өте аз ... 2005 жылы қарыз көп болып, 2006 ... ... ... ... ... есеп стандартына сәйкес дебиторлық және
кредиторлық қарыздар есебінің жетілдіру жолдары
Халықаралық қаржы есептілігінің стандарттары жөніндегі комитет (ХҚЕСК)
әзірлеген Халықаралық қаржы есептілігінің стандарттары (ХҚЕС) ... ... ... туралы айқын және түсінікті ақпарат беруге арналған
тиімді құрал ... ... Атап ... ... ... ... сапасы мен айқындығы инвесторлардың және ... ... ... ... ... ... ... алатын
қағидаттары болады.
ХҚЕС-на өту есептілігінің өзін дайындау қағидаттарын, сол ... ... - ... ... ... өзгертеді. Егер ХҚЕС-ның мәнін
барынша қысқа нысанда қалыптастырып ... онда ... ... бөліп көрсетуге болады.
ХҚЕС ең басты үш тұжырымдамаға:
• әділ құнға;
• экономикалық мазмұнның құқықтық насаннан басымдығына;
• айқындылыққа ... құн ... Оның мәні ... бар ... ... ... ... қаржылық жай-күйі туралы, қызметінің нәтижелері
туралы ақпарат ... ... ... ... зор саңызы және пайдасы
бар, өйткені «Менің бизнесім бүгінгі күні ... ... ... ... ... мүмкіндік бетеді. Бұған: құнсызданған негізні ... ... ... ... ұзақ ... бойы ... негізгі
құралдарды есептен шығару; өтімді емес босалқыларды есептен шығару және
басқалар мысал бола алады.
Экономикалық мазмұнның құқықтық ... ... ... ХҚЕС-
на сәйкес шақұқықтық нысанға жататыны ... ... ... ... тұрғыдан көрсететіні - ... ... ... ХҚЕС ... есептілікке ақпараттың
айқындылығы туралы ... ... ... ... Онда кәсіпорынның
қызметі туралы барынша мол ақпарат ... ... ... ... ... ... оның ... барлық маңызды
бөліктеріне аударуға болады.
Жоғарыда көрсетілгендер ХҚЕС ... ... ... кәсіпорынның
жай-күйің неғұрлым нақты көруге және өз ... ... ... беретініне куе болады. Бұл жалпы айырмашылығы деп аталады. Ал
егер ішінара ... ... ... ... ... ... алып ... болса, онда олар аз емес.
Қазақстандық кәсіпорындаодың ХҚЕС-на өтуін қаржылық ақпаратты сыртқы
пайдаланушылардың мүдделерін қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... алып ... Срнымен қатар
шұғыл басқару процесінде ... ... ... ... де ... кем ... мынадай сапалық сипаттамаларды
қанағаттандыратын ақпарат қажет: түсініктілік, орындылық, сенімділік және
салыстырмалылық, яғни атап айтқанда, ХҚЕС ... ... есеп ... ... ... ... шығындарды басқаруға қажетті
қағидаттар.
Бухгалтерлік басқарушылық есептің жеке ... түрі ... ... ... ... ... 1972 жылы ... оқубітірушілерге
бухгалтер-талдаушы мамандығын бере отырып, басқарушылық есеп бойынша диплом
алу бағдарламасына ... Ол – 1972 ... ал ... ... 1973жылы
құрылды [26,43].
2006 жылғы 1 қантардан бастап ҚР-ның ... ... ... ... ... таптыруға міндетті. Жариялы компаниялар үшін
мұндай талаптар 2005 жылы. 90-нан астам елдерде енгізілді. Бір ... ... ... ... алу ... мен салсаттарын өзгерту
жөніндегі үлкен міндет болса, екінші жағынан, бұл инвесторлармен ... ... жаңа ... ... ... ... ... бағалау шоттары (valuation account) секілді арнайы
шоттарды бөліп көрсетуге болады. Олар жекелеген активтерді, міндеттемелерді
және меншікті ... ... ... реттейді.
Олар бұл баптардың бағалау құнын жай ғана ұлғайтады немесе кемітеді.
Мысалы, 1290 - ... ... ... ... шоты ... ... қарызын бағалауды реттейді, 1360 – « ... ... ... шоты ... ... құн мен ... таза
құнының неғұрлым аз бағасы бойынша көрсетуге мүмкіндік береді.
Тағы да бір өте қызықты ... 1240 – ... мен ... ... ... дебиторлық қарызы», онда ... және ақша ... ... және ... шығуы жөніндегі
операциялар және ... мен ... ... өзге де ... дебиторлық қарызы көрсетіледі; 2140 – ... мен ... ұзақ ... ... ... онда ... ... бөлімшелердің ұзақ мерзімді дебиторлық қарызы есепке алынады;
3340 – ... және ... ... қысқа мерзімді
кредиторлық қарыз», онда филиалдар мен құрылымдық бөлімшелер шоттарына ақша
қаражатының түсуі және оны ... ... ... ... және
филиалдар мен құрылымдық бөлімшелерге өзге де қысқа мерзімді ...... мен ... ... берілетін ұзақ
мерзімді кредиторлық қарыз», онда ... мен ... ... ұзақ ... кредиторлық қарыз есепке алынады [27,52].
Алуға арналған ... ... және ... ... ең ... сатуға, жұмысқа, қызмет көрсетуге және сатудан түскен түсімнің
құралуына ... ... ... ... ... болуына, танылуына
және есепке алынуына байланысты аспектілер өз ... ... 5 ... қазақстандық бухгалтерлік есеп стандартының бірқатар жалпы
ережелері бар 18 – ... ... ... халықаралық стандартымен
реттелген.
Түсім – бұл акционерлердің жарналары ... гөрі ... жай ... ... ... ... алып келетін
экономикалық пайдалардың жалпы түсуі.
ХҚЕС –на сәйкес ... ... ... ... қайта сату үшін
сатып алынған ... ... – на ... ... ... ... бір ... кезеңі ішінде
шартта келісілген қандай да бір тапсырманы орындауы ... ... ... да бір ... ... ... ... көрсету деп
түсіндіріледі.
Дебиторлық қарыздың туындауы түсімді тануға және алуға арналған
шоттарды ұсынуға ... ... да ... сәйкес өтелмеген дебиторлық
қарыз күмәнді қарыз болып танылады.
Дебиторлық қарыз қаржылық есепте күмәнді ... ... ... ... ... сонымен қатар төмендегі әдістердің бірі
қолданылады:
1. Түсімнен алынған ... ... ... ... ... ... ... алу әдісі.
3100 – «Салық бойынша міндеттелер» деп ... кіші ... ... оған 3120 ... табыс салығын» енгізу өзіне назар
аудартады. Онда жеке ... ... ... және ... ... көрсетіледі. Салық Кодексінің 141 – бабына сәйкес жеке тұлғалар
жеке табыс салығын төлеушілер болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Барлық шаруашылық субъектісі ... ... ... ... ... ... ... Жұмыстарды орындау, қызмет көрсету
және тауарлы материалдық құндылықтар дайындау ... ... ... ... есеп ... ... Олар екі ... ие болады. Бір кәсіпорын екінші кәсіпорынның алдында ... ... ал ... ... ... ... ... атқарады.
Дебиторлық және кредиторлық қарыздардың ... болу ... алу, ... көрсету және тауарлы материалдық қорлардың, дайын
өнімдердің мерзімдерінің оларды төлеу мерзімдерімен сәйкес келмеуі.
Дебиторлық қарыздар-бұл басқа ... ... ... жеке
тұлғалардың шаруашылыққа берешек қарыздары. Дебиторлық ... ... және ... ... ... және жеке ... пайда болады. Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға берешек қарызы бар заңды
және жеке тұлғалар дебиторлық болып табылады.
Дебиторлық қарыздар үш ... ... ... ... ... алынған
вексельдер және басқалар.
Алынған вексельдер-бір жақты шартсыз ақшалай міндеттемесі бар қатаң
белгіленген нысандағы төлем құжаты. ... ... мен ... ... ... ... ж. № 97-1 «Қазақстан Респуликасындағы
вексельдік айналым туралы заңымен ... Оның жай ... ... ... ... және ... (тауарлық) вексель деп
аталатын үш түрі бар».
Сыйақы-кредиттер үшін, қаржы лизингі бойынша ... ... ... реттейтін заң актілеріне сәйкес сыйақы түрінде берілген мүлік
үшін; ... ... ... ... ... ... ... қағаздар бойынша төлемдер-дисконт не купон.
19-ХҚЕС-на сәйкес ұйым:
а) қызметкерлер алдағы ... ... ... үшін ... ... міндеттемесін;
б) қызметкерлердің сыйақы үшін қызмет көрсетеді нәтижесінде ... ... ... ... ... кездегі шығысын таниды.
Кейінгі кездері дебиторлық қарызды талап ету құқын ... ... ... ... басқаша айтқанда, қаржылық агент болып табылады және ... ... ... қарызды өндіріп беру үшін қызмет етеді.
Форфейтинголық — бұл өнімді ... ... ... ... ... сатып алынғандағын білдіретін факторингалық
арнайы нысан.
Кредиторлық қарыз-бұл кәсіпорындардың басқа заңды немесе ... ... ... ... ... ... ... алынған аванстар, бюджетпен есептесу, жабдықтаушы және
мердігерлермен есеп айырысу есебі т.б ... ... ... ... ... тиісті табысы;
- қордың басқарушы компаниясы пайларды сатып алған кезде пайлар
бойынша ... ... ... инвестициялық қордың пайлары
бойынша төленуге тиісті табыс;
- заңды тұлға өз қатысушылары, құрылтайшылары арасында ... ... бір ... Заңды тұлғаны тарату кезінде мүлікті бөлуден түскен табыс.
Күмәнді міндеттемелер-иемденіп алынған ... ... ... ... ... мен ... да ... бойынша туындаған
және туындаған кезінен бастап үш жыл ... ... осы ... ... жазу ... ... және ... қазіргі таңда өте маңызды және өзекті екенін түсіндім. Кез
келген ... ... ұйым сол ... ... үшін ... мен ... алғаны үшін жабдықтаушы-мердігердің алдында
міндетті болса, саудамен айгалысатын ... ... ... ... ... яғни ... көрсетуші ұйымның алдында қарыз болатынын ЖШС
«Қаратал» мысалында ... ... ... ... ... де ... ... де айналыспайтын кәсіпорындардың өзі
қарамағында жұмыс істейтін жұмысшылары мен қызметкерлеріне ... ... ... ... ... ... ... үшін қарыз немесе оның
алдында ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігінен
банктер, банктен тыс мекемелерден, шет елдерден қарыз, несие алып ... ... ... ... ... ... тыс көбейтіп
алып, оны қайтаруға мүмкіншілігі болмай жабылып, акционға ... ... ... ... ... Осы айтылған міндеттемелер есебі
бухгалтерлік есептегі ең ... яғни қай ... ... ... ... ... ... Сондықтан да
бухгалтерлік есеп алдында тұрған ... ... ... және ... айырысулар үшін күмәнді қарыздарды болдырмау.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ҚР-ның Президентінің «Бухгалтерлік есеп туралы» 1995ж. ... №2732 заң күші бар ... ... 24
мамырдағы өзгертулер және толықтырулармен) // www. zakon.
kz
2. ҚР-ның Президентінің «ҚР ... ... ... 1998ж 20
қарашадағы №20 заң күші бар Жарлығы (2001жыл. 15 қарашадағы
өзгертулер және толықтырулармен) // www. zakon. kz
3. ... ... ... бухгалтерлік есеп әдістемесі
және аудит департамент бухгалтерлік есептің стандарттары
және әдістемелік ұсынымдары // www. zakon. ... ... В.К., ... Т. Ғ., Родаставец В.В., Шмидт
О.И., Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп Алматы, 2003. -780
б.
5. Кеулімжаев Қ.К.,. ... З.Н., ... ... есеп ... ... ... 2003.
-658 б.
6. Назарова В.А., Бухгалтерлік іскерлік корреспонденция.
Алматы: экономика, 2002. – 241 ... ... В.Л., ... ... ... есеп ... экономика, 2005.- 314 б.
8. Ержанов М.С., Ержанова А.М. ... ... ... и
новая корреспонденция счетов. Алматы, 2003. – 187 ... ... Т.Ә., ... және ... есеп. Алматы:
Қазақ университеті, 2000. -168 б.
10. Баймұханова С.Б., ... есеп ... ... ... 265 б.
11. Мауленов С.М., Мауленов А.С., Аудит. Алматы, 2002. – 198 ... ... О.Д., ... ... и ... Алматы: экономика
2005.- 398 с.
13. Дюсембаев К.Ш., Аудит и ... в ... ... ... ... 2000. – 310 с.
14. Ажибаева З.Н., Аудит Алматы: экономика 2004.- 178 ... ... Г.В., ... хозяйственной деятельности
предприятия. Минск, 2002. – 265 ... ... С.М., ... ... ... ... ... 2004. -348 с.
17. Чечевицына Л.Н., Чуев И.Н., Анализ финансово-хозяйственной
деятельности. Москва, 2005.- 211 ... ... В.Ф., ... ... ... ... и статистика, 2003. – 235 с.
19. Дүйсенбаев К.Ш., Талегенов Э.Т., ... ... ... ... ... ... ... -348 б.
20. Ефимовой О.В., Мельник М.В., Анализ финансовой отчетности
Москва, 2004. – 195 с.
21. Тоқсанбай С.Р., ... ... ... сөздік
Алматы, 2001. – 265 б.
22. Байбеков С.Т., Бухгалтерлік есеп негіздері // Бухгалтер
бюллетені 2006 ж. №6 – ... ... А.С., ... еспе ... // ... 2006ж. №7 – ... Касымжанов К.А., ХҚС көшу бойынша мәселелері // ... 2005., №9. – ... ... А.А., Бух.есеп және аудиттің дамуы 2005ж. № 5.-
Б.9-14

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«РПК Бектау» ЖШС-нің шаруашылық - қаржылық қызметі65 бет
Дебиторлық және кредиторлық берешек39 бет
Дебиторлық және кредиторлық берешектердің есебі және аудиті95 бет
«ОЙЛСТРОЙСЕРВИС» ЖШС-ДЕГІ іс-тәжірибе бойынша есеп беру92 бет
АО «Ютекс» бойынша есеп беру35 бет
Дебиторлық қарыздар есебін ұйымдастыру63 бет
Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысудың аудиті35 бет
Қазақстан Республикасындағы аудиттің қалыптасуы70 бет
Қазақстан Республикасының құрылыс нарығы17 бет
Қаржылық есептеме аудитінің процесі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь