Дебиторлық борыштар және Вексель операциялары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2

І. Дебиторлық борыштар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1.1 Дебиторлық борыштар есебін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.7
1.2 Борыш міндеттері бойынша жүргізілетін операциялардың есебі ... ...8.11
1.3 Дебиторлық борышты беру . сату ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12.17

ІІ. Вексель операциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
2.1 Вексель операцияларының бухгалтерлік есебі туралы түсінік ... ... .18.21
2.2 Вексель арқылы есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22.24

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
Дебиторлық борыштар – сатып алушылардың немесе тапсырыс берушілердің (бизнес контрагенттерінің) шаруашылық жүргізуші субъект алдындағы өткізілген тауар (жұмыс көрсетілген қызмет) үшін ақша төлеу бойынша міндеттемелері. Ол ағымдағы (өтеу мерзімі бір жыл бойы) немесе операциялық циклді және ағымдағы емес болып бөлінеді. Есепте саудалық және саудалық емес дебиторлық берешекті бөліп көрсетеді. Саудалық дебиторлық берешегі – негізгі іс-әрекет нәтижесінде өткізілген тауарлар мен көрсетілген қызмет үшін сатып алушылардың міндеттеме сомасы. Саудалық емес дебиторлық берешек іс-әрекеттің басқа түрлері нәтижесінде (субъект қызметкерлеріне немесе филиалдарына аванстар, шығынды жабуға арналған депозиттер, алуға арналған девиденттер мен проценттер, үкімет органдарына салықтарды қайтару жөніндегі тілек-талап және басқалар) пайда болады.
Дебиторлық берешек үш топқа бөлінеді: алуға тиісті шоттар, алынған вексельдер және басқалар.
Алынуға тиісті шоттарға: ақшалай қаражаттар, тауарға, көрсеткен қызметке және субъектілердің ақшалай емес активтеріне деген тілек-талаптары кіреді. Дебиторлық берешек алынуға тиісті шоттарды төлеу мерзіміне немесе борышты өтеу күтілетін күніне қарай ағымдық және ұзақ мерзімді болады. Әдетте дебиторлық берешек шот-фактуралармен расталады. «Алынған вексельдер» бабы ресми борыштық міндеттемелермен расталады.
Қолма – қол ақшасыз есеп айырысулар жүйесінде дебиторлық берешектің пайда болуы субъектінің шаруашылық іс-әрекетіндегі объективті процесс болып саналады. Дебиторлық берешек пайда болу сипатына қарай қалыпты және ақталмайтын делініп бөлінеді. Субъектінің өндірістік-шаруашылық іс-әрекетінің барысында, сондай-ақ есеп айырысудың қолданыста жүрген нысандарымен пайда болғандары қалыптыға жатады.
Мерзімінде төленбеген дебиторлық берешек ақталмайтын болып саналады. Ол есеп және қаржы тәртібін бұрмалаушылықтар, ұйымдағы және бухгалтерлік есеп жүргізудегі кемшіліктер, тауарлық-материалдық қорларды жіберуді бақылаудағы босаңсулар салдарынан пайда болады.
Қазақстан Республикасындағы барлық шаруашылық субъектілеріндегі табысты есептеу тәсілімен айқындайтындықтан, күдікті борыштар бойынша резерв құру қажеттілігі туады. Олар тәуекел қоры болып табылады, сол немесе басқа борыштың өтелмей қалуынан сақтандырады. Бухгалтерлік баланста дебиторлық берешек күмәнді борыштар бойынша резервті есептеп шығару үшін көрсетіледі.
1. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. Алматы, 2003ж. Радостовец В.К, Ғабдулин Т.Ғ, Радостовец В.В, Шмидт О.И.
2. Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері. Алматы. Экономика, 2006ж. Кеулімжаев Қ.К, Құдабергенов Н.А.
3. Аудит және бухгалтерлік есеп. Әбдіқалықов Т.Ә. Алматы,2000ж.
4. Бухгалтерлік есеп. Алматы. Экономика, 2005ж. Назарова В.
5. «Дебиторлық борышты беру, сату» Бухгалтер бюллетені, 2001ж. № 46. 9-20 бет. Витулева Т.
6. «Дебиторлық борыштар есебін ұйымдастыру» /Казахстан на пути к новой модели развития: тенденции, потенциал и императивы роста. сб.науч.тр. Алматы. Экономика, 2001ж. 40-45 бет.
7. Қаржылық есеп. Алматы. Экономика, 2001ж. Кеулімжаев Қ.К, Әжібаева З.Н, Құдайбергенов Н.А, Жантаева А.Ә.
8. Банктегі бухгалтерлік есеп. Міржақыпов С.Т.
9. «Вексель операцияларының бухгалтерлік есебі» Бухгалтер бюллетені, 2001ж, мамыр.№ 22. 3-7бет.
        
        Мазмұны.
Кіріспе.....................................................................
............................................2
І. Дебиторлық
борыштар....................................................................
.............3
1. Дебиторлық борыштар есебін
ұйымдастыру..........................................3-7
2. Борыш міндеттері бойынша жүргізілетін операциялардың есебі.......8-11
3. Дебиторлық борышты беру –
сату.......................................................12-17
ІІ. Вексель
операциялары................................................................
...............18
2.1 Вексель ... ... ... ... ... Вексель арқылы есеп
айырысу.............................................................22-24
Қорытынды...................................................................
.....................................25
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
................26
Кіріспе.
Дебиторлық борыштар – сатып алушылардың немесе ... ... ... ... ... ... ... тауар (жұмыс көрсетілген қызмет) үшін ақша төлеу бойынша
міндеттемелері. Ол ағымдағы (өтеу мерзімі бір жыл ... ... ... және ағымдағы емес болып бөлінеді. Есепте саудалық және саудалық
емес дебиторлық берешекті бөліп көрсетеді. Саудалық дебиторлық берешегі –
негізгі іс-әрекет ... ... ... мен ... ... сатып алушылардың міндеттеме сомасы. Саудалық емес дебиторлық берешек
іс-әрекеттің ... ... ... (субъект қызметкерлеріне немесе
филиалдарына аванстар, шығынды жабуға арналған депозиттер, алуға арналған
девиденттер мен проценттер, үкімет органдарына салықтарды қайтару жөніндегі
тілек-талап және басқалар) пайда ... ... үш ... ... ... тиісті шоттар, алынған
вексельдер және басқалар.
Алынуға тиісті шоттарға: ақшалай қаражаттар, тауарға, көрсеткен
қызметке және субъектілердің ақшалай емес ... ... ... ... берешек алынуға тиісті шоттарды төлеу мерзіміне немесе
борышты өтеу күтілетін күніне қарай ағымдық және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... вексельдер»
бабы ресми борыштық міндеттемелермен расталады.
Қолма – қол ақшасыз есеп айырысулар жүйесінде дебиторлық берешектің
пайда болуы субъектінің шаруашылық ... ... ... ... Дебиторлық берешек пайда болу сипатына қарай қалыпты және
ақталмайтын делініп бөлінеді. Субъектінің ... ... ... ... есеп айырысудың қолданыста жүрген
нысандарымен пайда болғандары қалыптыға жатады.
Мерзімінде төленбеген дебиторлық берешек ақталмайтын болып саналады. Ол
есеп және ... ... ... ... және ... есеп
жүргізудегі кемшіліктер, тауарлық-материалдық қорларды жіберуді бақылаудағы
босаңсулар салдарынан пайда болады.
Қазақстан Республикасындағы барлық шаруашылық ... ... ... ... ... борыштар бойынша резерв құру
қажеттілігі туады. Олар тәуекел қоры болып табылады, сол немесе басқа
борыштың өтелмей қалуынан сақтандырады. ... ... ... күмәнді борыштар бойынша резервті есептеп шығару үшін көрсетіледі.
Ι.Дебиторлық борыштар.
1.1.Дебиторлық борыштар есебін ұйымдастыру.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың басқа заңды немесе жеке ... ... ... ... ... ... ... ретінде алдын ала
төлеген төлемдері үшін алшақ борыштары – Дебиторлық борыштар(Алынуға тиічті
шоттар) деп ... Осы ... мен ... ... ... ... және жеке ... дебиторлар болып табылады. Өтелетін (алынатын)
уақытына қарай алынуға тиісті дебиторлық борыштар ағымдағы алынуға тиісті
борыштар және ұзақ мерзімді алынуға тиісті борыштар ... ... ... ... ... «Алынуға тиісті шоттар» бөлімінің шоттрында есептеледі.
Есеп беретін уақыттан кейінгі бір жыл ішінде алынатын(өтелетін)
дебиторлық борыштар, ... ... ... есептеледі. Олардың
қатарына жататындар:
• ағымдағы активтерді сатып алуға төленген аванстық(алдын ала ... ... ... ... ... ... ... вексельдер бойынша алынуға тиісті борыштар;
• негізгі ұйымдар мен оның еншілес серіктестігі арасындағы түрлі
операциялар негізінде ... ... ... ... лауазымды адамдарының(тұлғаларының) дебиторлық борышы;
• басқадай дебиторлық борыштар.
Несиелік операциялар ... ... ... де 2002 жылдың 16
қарашасында шыққан «Активтер және шартты міндеттемелер жіктемесінің және
олар бойынша мәжбүрлі ... ... ... ... ... ... деңгейлі банктердің бухгалтерлік есеп
саясатына сәйкес жіктеледі.Жіктемеге (1856-«Күрделі салымдар бойынша
дебиторлар») күрделі ... ... ... ... ... берешек ( 1860-«Банк қызметі бойынша өзге дебиторлар»)
банктің әкімшілік – шаруашылық қызметі, сондай-ақ (1861-«Кепілдік ... ... ... ... ... ... ... дебиторлардың төлем мерзімдерін қадағалауына
байланысты сапасы бойынша бөлек қарастырылады:
1. стандартты;
2. күмәнді, ол өз кезегінде 1-дәрежелі күмәнді – төлем уақтылы және ... ... ... күмәнді – төлемді кідіртіп немесе толық емес
көлемде төлеген кезде; 3-дәрежелі ...... ... және ... кезде; 4-дәрежелі күмәнді – төлемді кідіртіп немесе толық емес
көлемде төлеген кезде; 5-дәрежелі – күмәнді болып бөлінеді;
3. үмітсіз.
Қазақстан Республикасы Бухгалтерлік есеп және ... ... ... 1996 ... №2 ... есепті дайындау мен ұсынуға арналған
тұжырымдамалық негіздер туралы» - деп аталатын ... ... ... ... ету ... ... ... құқықтарына байланысты актив болып
саналады. Яғни «дебиторлық борыш» - дегеніміз, бұл – ... ету ... ... ... ... ... ... болашақтағы
экономикалық тиімділік болып табылады.
Мысалы: американдық FASB-пен (қаржылық есептің ... ... ... ... сәйкес, дебиторлық борыштың активі маңызды үш сипаттамаға
ие:
– ол, ақша қаражаттарының тікелей немесе жанама өсуіне ... ... ... ... ... ... болашақтағы тиімділікті
қамтиды;
– шаруашылық субъектісінің басқара алатын ресурстары актив болып табылуы
қажет.Сондай-ақ тиімділікке деген немесе потенциалдық қызметтерге деген
хұқтар, заңды болуы қажет ... ... ... ... ... ... ... астам уақыт бойы алынбаған дебиторлық борыштар ұзақ мерзімді
активтердегі «Ұзақ мерзімді дебиторлық ... ... ... мүмкін.
Дебиторлық борыштар есебіне мына төмендегі аталған есептілік
тіркелімдер (регистрлер,құжаттар)пайдаланылады:
– 30-шы «Сатып алушылар және тапсырыс ... ... бас ... ... және 32-ші ... ... ... борышы» бас шотындағы бөлімше шоттарының кредиті бойынша
жүргізіледі.
Сатып алушылармен ... ... және ... ... есеп
айрысудың есебі бойынша №7; №8; №10; №11 журнал-ордерлерден (регистрлерден,
тіркелімдерден) басқа аналитикалық есептің карточкаларын, ажырату
парақшаларын ... ... ... және ... ... ... дұрыс болып табылады. Жалпы есеп регистрлерін
толтыру шаруашылық операцияларының мазмұнын сипаттайтын бухгалтерлік
жазулардың жиынтығын анықтау үшін керек.
Жалпы есеп ... ... ... операциялардың мазмұнын
сипаттайтын бухгалтерлік жазулардың жиынтығын анықтау үшін керек.
Халықаралық бухгалтерлік есеп стандартында (соның ішінде Америка Құрама
Штаттарының бухгалтерлік есеп стандартында) ұйымның ... ... ... ... қолданатын барлық бланкілері үшін міндетті ортақ
есеп беру формалары қарастырылмаған. Есеп нысанын таңдау ... ... ... ... яғни ол ... ... ... ең
қарапайым әдісін таңдап, шоттар корреспонденциясын жүргізуге міндетті.
Шоттарға келетін болсақ, олар негізгі есеп тіркемелерінде үнемі қатысатын,
эпизодтық болып бөлінеді және олар басқадай ... ... ... ... ... ... ... мен олардың
толықтығын бақылау үшін түгендеу жүргізілуі қажет, ол құжаттар бойынша
шоттарды корреспонденцияланатын шоттармен салыстыру арқылы жүргізіледі.
Мұндағы ... ... - ... ... ... ... мен ... анықтау болып тадылады. Дебиторлық борышты есептеудегі басты
мәселе сату мерзімін анықтау болып табылады, яғни сатып алушылар тиеліп
жіберілген немесе жөнелтілген ... ... ... ... ... ... көзқарасымен қарағанда,
тауарлардың тиелуі мен сатып алушыға қаржылық және есеп айырысу
құжаттарының ұсынылуы, тауарлардың сатылғандығы деп танылады.
Дебиторлық борыш келесідей ... ... мен ... ... ... ... бойынша резервтер».
«Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық борышы».
«Басқадай дебиторлық борыштар».
«Алдағы кезең шығындары».
«Берілген аванстар».
Яғни осы ... ... ... бойынша кәсіпорындар мен ұйымдардың
басқа заңды немесе жеке тұлғалардан алашақ сомалары дебиторлық борыш болып
табылады.
Сатып-алушылар мен тапсырыс берушілер борышының есебі.
Кәсіпорындар мен ... ... ... мен тапсырыс берушілердің
борышы» деп аталатын бөлім шоттары сатып ... мен ... ... ... деген әр түрлі қарыздары жайлы ақпараттарды қорытындылау
үшін арналған. Аталған бөлімде келесі шоттар қаралған:
«Алынуға тиісті шоттар».
«Алынған ... ... мен ... ... өзге де борыштары».
Бұлар активті шот болып табылады. Сондықтан да бұл ... ... ... жазылса, ал кредитінде борыштың азаюы көрсетіледі. Алынуға
тиісті шоттар ... ... ... ... жеке ... ... алған
тауарлары, сондай-ақ кәсіпорынның оларға көрсеткен қызметі үшін қарыз
сомаларын білдіреді.
«Алынуға тиісті ... деп ... ... ... жіберілген өнімдер,
атқарылған жұмыстар мен көрсетілген қызметтері үшін сатып ... ... ... банк ... ... есеп ... ... төлеуге тиісті сомасы есептеледі.
Күмәнді дебиторлық борыштар.
Сатып алушылар мен ... ... ... және жеке ... ... анықтау жүйесін қаншалықты арттырғанмен, оларға несиеге
сатылған тауарлар немесе көрсетілген қызмет үшін уақтылы есеп ... ... ... ... бір ... ғана ... ... бөлігінің
алынбай қалуы іс-тәжірибеде әрдайым кездесіп отырады.Сатып алушылардың
келісімшартқа сәйкес белгіленген мерзімде төлемеген шоттары ... деп ... ... ... ... ... ... ету
мерзімі өтіп еткен дебиторлық берешек күмәнді қарыз болып саналынады. Өтелу-
өтелмеуі белгісіз, күмән тудыратын борыштарды есептен шығарудың екі тәсілі
бар.Біріншісі – ... ... ... ... ... шоттарды
үмітсіз деп танығаннан кейін ғана тікелей есептен шығарылады.Екіншісі –
резервтік,бұл жағдайда шығындар алдын ала ... ... ... ... борыштарының есебі.
Жалпы кез келген ұйымның бухгалтерлік есебіндегі мына шоттарда:
• «Еншілес ... ... ... ... борышы».
• «Бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың борышы» сол ұйымның барлық
еншілес және тәуелді серіктестіктерінің, бірлесіп бақыланатын заңды
тұлғаларының дебиторлық борыштары ... ... ... ... серіктестік дегеніміз, басқа (негізгі) шаруашылық серіктестік
оның жарғылық қорына үлесін қоса алатын серіктестік болып табылады.Сонымен
қатар, тәуелді серіктестіктер ... ... ... ... ... жүргізіп, есеп тіркелімдерін, бас кітапты
толтырады және баланстарын жасайды.
Басқадай дебиторлық борыштардың есебі.
Кәсіпорындар мен ұйымдарда басқадай операциялар бойынша тиісті
дебиторлық борыштар ... ... ... ... ... құн ... пайыздар».
«Жұмысшылар мен басқадай тұлғалардың борышы».
«Өзге де дебиторлық борыштар».
Бұл шоттарда «Сатып алушылар мен ... ... ... ... (сатылған тауарларға, көрсетілген
қызметтерге,орындалған жұмыстарға жатпайтын) есеп айырысу операциялары
есептеледі.
Сонымен қатар «Басқадай дебиторлық борыш» шотында төлеуге тиісті жал
төлемдері жайлы ... ... және ... тыс ... ... ... жабдықтаушылар мен мердігерлерге, көлік ұйымдары мен
басқа да заңды тұлғаларға деген шағым талап сомалары,тауарлық-материалдық
қорлардың жетіспеушілігі, өсімақылар, тағы да ... ... ... ... ... ... шығындары» деп есеп беретін кезеңде шығарылған, бірақ
келесі есеп беретін кезеңнің шығындарына жататын шығындарды айтады. Олардың
қатарына жататындар:
• алдын ала (мерзімінен бұрын) ... ... ... ... ... ... жазылған газет, журнал және басқа да ақпарат
құралдарының құны;
• маусыммен жұмыс істейтін өндірістердің ... ... және ... ... ... ... алдағы кезең шығындарына жаңа өндірісті
дайындау және меңгеруге байланысты шығындар, кен өндіруші ... ... ... ... жаңа ... іске ... жатады.
Берілген аванстар есебі.
Берілген аванстардың есебі келесі шоттарда есептеледі:
... ... ... ... үшін берілген аванстар»
шоты;
• «Орындалатын жұмыстар мен көрсетілген қызметтер үшін берілген
аванстар» шоты.
Ал берілген аванс дегеніміз ұйымның жабдықтаушылар мен ... ... ... ... ... негізгі
құралдар, материалдық емес активтер үшін және олардың көрсететін қандайда
бір қызметі үшін алдын ала төленіп қойылған сомалары болып табылады.
1.2 Борыш міндеттері ... ... ... ... ... ... (облигациялардың, депозиттік
сертификаттардың, вексельдердің және т.б.) бухгалтерлік есебі үшін №401-403
«Қаржылық инвестициялар» синтетикалық шоттары қолданылады.
Борыштық міндеттемелер оларды сатып алуға жұмсалған нақты шығындар
бойынша ... ... ... құрамы акцияларды сатып алу кезіндегі
нақты шығындардың құрамына ұқсас. Борыштық міндеттемелердің номиналды құны
олардың өте маңызды құрамдас бөлігі болып саналады.
Егер ... ... құн ... ... ... ... онда
олардың арасындағы айырма шығыс етіледі, төмен болған жағдайда – қосып
есептеледі. Жабу ... бір ... ... ... ... ... ... оларды кәсіпорынның балансынан шығыс етумен бір мезгілде
жасалады.
Бір жылдан астам мерзімге алынған облигациялар бойынша бастапқы құнның
түзетілуі олардың №401-403 шоттар бойынша ... ... ... жабу ... алу) ... номиналды бағасына сәйкес келуіне
негізделіп жасалады.
Бастапқы құн номиналды бағаның арасындағы айырманы шығыс ету немесе
қосып есептеу кәсіпорынға тиесілі облигациялар бойынша алынатын ... ... ... ... кезінде әрбір шығыс етілетін немесе қосып
есептелетін бастапқы құн мен номиналды бағаның арасындағы айырманың бөлігі
айырмашылықтың жалпы сомасы мен облигациялар ... ... ... ... негізделіп анықталады.Айырманың бұл бөлігі төмендегі
формула бойынша есептелуі мүмкін:
Б=(Бқ - Н) : (М х С)
бұл жерде: Б-облигацияның ... құны мен ... ... айырманың бөлігі;
Бқ – облигацияның бастапқы құны,яғни бағалы қағазды сатып алу ... ... ... – облигацияның номиналды бағасы, яғни бағалы қағаздардың ... ...... ... ... ... иесі ... ақша қаражаттарын
талап етуге құқық алатын күнге дейінгі облигацияның айналым
мерзімі;
С – жыл ... ... ... ... ... саны.
Сол немесе басқа борыштық міндеттемелерді жауапкершілігіне алу кезінде
бухгалтерлік есеп шоттарында төмендегі ... ... ... ... үшін қаражаттар аудару кезінде:
Дт - №687б «Борыштық міндеттемелермен операциялар жүргізу» субшоты.
Кт - №431,441 «Валюталық және есеп ... ... ... ... ... сатып алу нақтылығы расталған кезде:
Дт - №401-403 «Қаржылық инвестициялар»
Кт - №687б «Борыштық міндеттемелермен ... ... ... облигациялар өсу пайыздарына сәйкес сатылса, онда пайыздарда төлеу
күндерімен сәйкес келмейтін күндері оларды сатып алу кезінде сатушы мен
сатып алушы өздерінің арасында ... ... ... алуы ... ... ... ... құнынан басқа олрдың соңғы төлемі кезінен
өткен мерзімге тиесілі пайыздар ... ... ... ... ... алушы оларды толық пайыздық кезең үшін алады.
Алушының бухгалтерлік ... бұл ... ... ... ... ... ... кезінен өткен кезеңіне тиесілі пайыздардың
сомасы мен құнына қоса, облигацияның сатып алу құнына алынатын облигация
үшін қаражаттардың ... ... - №687с ... алу ... ... ... субшоты.
Кт - №431,441 «Валюталық және есеп айырысу шоттарындағы ақшалар» төлем
түріне байланысты.
б) облигация сатып алушының билігіне көшу кезінде:
Дт - №401-403 «Қаржылық ... №343 ... ... ... ... шоты ... лоарды соңғы
төлемі кезінен өткен кезеңіне тиесілі пацыздар үшін жазылады.
Кт - №687с «Сатып алу құнымен операциялар» субшоты.
в) пайыздармен болатын ... ... - №687с ... алу ... операциялар жүргізу» субшоты толық
кезекті пайыздық кезеңге тиесілі пайыздар.
Кт - №343 «Алдағы кезеңдердің басқа шығыстары» шоты бойынша ... ... ... ... ... тиесілі пацыздар үшін жазылады.
Борыштық міндеттер бойынша табыс (пайыз) алумен байланысты бухгалтерлік
есеп шотында қаралған жазулар мұнан бұрын қаралғандарға ... ... ... міндеттемелерінің бастапқы құны номиналды бағадан жоғары болса,онда
кәсіпорынға тиесілі сыйақыны әрбір есептеу кезінде төмендегі жазу жазылады:
Дт - №687б ... ... ... ... ... ... ... – №401-403 «Қаржылық инвестициялар» бастапқы құн мен номиналды
бағаның арасындағы айырманың бір бөлігіне, №723 шоты ... ... ... ... ... ... ... борыштық міндеттемелердің бастапқы құны олардың
номиналды құнынан төмен болса, онда әрбір кәсіпорынға ... ... ... ... жазу жазылады:
Дт – №687б «Борыштық міндеттемелермен операциялар жүргізу» субшоты,
алуға тиесілі табыстың сомасына.
Кт - №401-403 «Қаржылық инвестициялар» бастапқы құн мен ... ... ... бір бөлігіне, №723 шоты №401-403 шоттар мен
№687б субшотына апрылған ... ... ... ... кем ... ... борыштық міндеттемелер жағдайында
жоғарыда келтірілген жазулар оларды жабумен бір мезгілде жазылады. Нәтижеде
бухгалтерлік есеп шоттарында жабу төмендегіше көрсетіледі:
1) алынған борыштық міндеттемелердің номиналды ... ... ... ... ... ... қоса):
Дт – №687б «Борыш міндеттемелері» субшоты.
Кт - №723 «Инвестициялардың пайдаланылуынан түскен табыс» шоты.
2) алынған ... ... ... ... - №843 ... пайдаланылуымен байланысты шығыстар» шоты.
3) дисконттық сомасына (егер пайыздар қарастырылған болса, онда
табыстардың сол түрінің сомасын қоса):
Дт - №321-323 «Еншілес ... ... ... қарыздары»
шоттар.
Кт - №723 «Инвестициялардың пайдалануынан түскен табыс» шоты.
4) қаражаттардың алынған ... - №441 ... ... ... ақшалар» шоты:
Кт - №687б «Борыштық міндеттемелер» суьшоты.
Пайыздық купондар бойынша мерзімді төлемдер жасалатын табысты төлеу,
жабу ... бір ... ... ... сату ... ... ... күннен облигацияны сату күнін қоса кезеңде есептелген ... ... сату ... оның ... ... ... енгізілуі
мүмкін. Бұл пайыздар сомасы пайдалар мен залалдардың есебіне апарылады.
Бұл кезде мына жазулар жазылады:
Дт - №441 «Есеп айырысу шотындағы ақшалар» шоты ... ... - ... «Қаржылық инвестициялар» облигацияның бастапқы құнына.
№723 «Инвестициялардың пайдаланылуынан түскен табыс» шоты пайыздардың
сомасын қоспаған кездегі ... ... ... мен оның ... арасындағы айырма мен есептелген пайыздар.
Бұл жерде пайыздардың сомасы төмендегі формула бойынша есептеп
шығарылуы мүмкін:
П=(Н х Оп : 100)х(М:Ұ),
Бұл жерде:П – ... ... ... күннен облигацияны сату күнін
қоса кезеңде есептелген пайыздар сомасы;
Н – облигацияның номиналды бағасы;
Оп – облигация бойынша ... ... ...... ... ... күннен облигацияны сату күнін қоса
кезеңнің
мерзім ұзақтығы;
Ұ – ағымдағы пайыздық кезеңнің жалпы ұзақтығы.
Шетелдік валюталардағы ... ... ... ... ... ... пайда болуы мүмкін. Олар №401-403 «Қаржылық инвестициялар»
шоттары бойынша есепке алу күні мен бұл шоттарды есптен шығыс ету күніне
бағалы ... ... ... ... ... болып
табылады. Алайда, бағамдық айырма тек бағалы қағаздың сатып алыну мен
сатылуы бірдей валюталық баға бойынша жасалған жағдайда ғана байқалады.
Басқа жағдайдаларда бағамдық ... ... ... ... ... ... ... болған жоғалтулардың сомасында «батып кетеді».
Бұл операциялардың қалыптасуы төмендегіше болады:
1) валютаға депозитті сертификат сатып алу ... ... ... ... - ... ... ... шоты.
Кт - №431 «Елдің ішіндегі валюталық шоттағы ақша» ... ... ... кезінде (қайтару күніне бағасы бойынша).
Дт - №431 «Елдің ішіндегі ... ... ... ... - №401-403 «Қаржылық инвестициялар» шоты.
3) пайда болған бағамдық айырманың сомасына:
Дт - №401-403 «Қаржылық ... ... - №844 ... айырма бойынша шығыстар» шоты.
Акционерлік қоғамдардың басқа валюталарға айналу қабілеті бар
(конвертирленген) облигацияларын ... алып ... ... ... бұл ... ... ... құқығын алады. Мұндай құқықтық
іске асыру бухгалтерлік есепте №401-403 (тиісті субшоттар бойынша) шоттар
бойынша ішкі жазулар жазылады. Бұл жағдайда бағалы қағаздардың баланстық
бағалануының ... ... Егер ... ... ... акциялардың нарықтық бағасы сол облигациялардың баланстық құнынан
төмен болса, акциялар нақты нарықтық құн бойынша есепке алынады, ал сол
кезде облигациялардың баланстық құны мен ... ... ... ... ... айырма шегілген залал ретінде қаралып және №561
«Есепті жылдың бөлінбеген табысы (жабылмаған залалы)» ... ... ... ... ... беру – ... ... кезінде тараптардың қарым – қатынасы туындайтын
міндеттемелерді орындауға бағытталған. Қызмет көрсету, тауарлар сату
кезінде тараптардың бірі – сатушы – дер ... ақы ... деп ... мәміле бойынша ақы алдын – ала төленген болса, онда әрі қиындық
туындамайды. Егер ... ... ... ... есеп айырыспай, соның
есебінен сатушыда дебторлық борыш сомасының туындауына әкеп соқтырса,
қиындықтар туындайды. Одан кейінгі жерде сатушының ... ... ... ... алуы мүмкін болмайды, өйткені өзара есеп айырысудың
негізгі нысаны акцепттік тәртіппен, яғни сатып ... ... ... ... ... ... кәсіпорында айналымнан
қаржыларды оқшауландыру, ақшалай қаражат айналымдылығы мерзімдерінің
баяулауы және дебиторлық ... ... ... ... ... ... запастарымен салыстырғанда дебиторлық борыш – бұл ақшалай
қаражаттың (ақы төлеу) ... ... ... бір ... алға ... ... ... сияқты болып көрінетін осы соңғы қадам көбінесе бола
бермейді. Іс жүзінде, пайда болған ... ... ... 90 ... соң ... ... күдіктенеді де, белгілі бір іс-қимылдар
жасай бастайды (телфон шалу, хат-хабар алмасу, іссапарла), бірақ ... ... ... ... ... және ... бар ... растау жөнінде іс –
қимылдың бірі есепті күнге салыстырып тексеру ... ... ... ... бұл ... ... ... қайтаруға кепіл бола алмайды.
Міндеттемелерді орындамау жағдайларының жиілеп кетуіне байланысты
«Вексельдік айналым туралы» ҚР ... ... ... ... шарт ... – цессия көзделген.
Анағұрлым кең тарған нысан факторингілік компанияның ... ... ... ... ... – бұл ... бір ... кәсіпорыннан
дебиторлық борыщты сатып алатын, содан кейін тікелей тауар (жұмыстар,
қызметтер) сатып алушылардың борыштарды жинайтын қаржы ... ... ... негізгі рәсімдерді схема түрінде беруге болады:
|Сатып алушы ... ... ... ... ... ... |
|компания ... ... – бұл ... көп бөлігін, борыштың толық өтелу
кепілдігін дереу алу, шоттарды жүргізу жөніндегі шығындарды кеміту
мақсатымен тауар сатушы (жеткізуші) ... ... ... ... ... қайта табыстайтын қаржыландыру жүйесі.
Әлбетте, өз қызметтеріне факторингтік компаниялар несие мен комиссия
үшін проценттер өндіріп алады.
Бұл орайда дебиторлық борыш кері ... қою ... не кері ... ... ... ... ... қою (регресс) – бұл мынадай жағдайда дебиторлық борышты
жинау жөнінде құқық ... ... ... ... ... ... борышты жинау жөніндегі құқық ауысатын тұлғаның құқығы
(факторингтік компанияның құқығы):
1. ... ... ... ... ... Мерзімінен бұрын төлесе;
3. Аударылған дебиторлық борыштың қолайсыз болуы салдарынан туындаған
түзетулер енгізсе.
Тұлғаларды өзгерту үшін ҚР Азаматтық кодексінің 339-бабының
міндеттемесінде кредитордың ... ... ... ... ... ... көзделген. Кредитордың құқықтарын басқа тұлғаға ауыстыру үшін,
егер заң актілері мен шартта өзгеше көзделмесе, қарызгердің келісімі талап
етілмейді. ... ... ... тұлғаға ауысуы туралы ережелер кері
қойылатын талаптарға қолданылмайды.
Дебиторлық борышты кері ... қою ... ... кезде сатып алушы
ақшалай қаражатты (инкассацияны) жинау жөніндегі ... өз ... ... ... бойынша кез – келген зиянды қабылдайды. Бұл жағдайда алуға
шоттар бер – бұл нысаны бойынша да (меншік құқығын беру), мазмұны бойынша
да ... ... ... ... түпкілікті (тікелей)сату.
Дебиторлық борышты үшінші тарапқа қолма – қол ақшаға айырбастау
арқылы беру әдістері:
|Қамтамасыз етілген алыс-беріс |
|Дебиторлық ... сату ... ... қою | ... талап қою |
|құқығынсыз | ... ... ... | ... ... |
|Дебитор борышты |
|өтемеген жағдайдағы ... ... ... | ... |
| | ... |
|Меншік құқығын беру| |Бақылауға беру|
|Тараптардың ... ... ... ... ... ... ... талап қою құқығымен дебиторлық борышты сатқан кезде:
... ... ... ... сатып алушыға ақы төлеуге
кепідік береді;
• тараптардың әрқайсысы осы операция кезінде операция жасалғаннан кейін
өзі бақылайтын активтер мен міндеттемелерді мойындайды және ... ... ... мен ... ... әрі ... таза ... айқындалады – бұл, пайда болған міндеттемелерді
қоспағанда,
сату нәтижесінде алынған ақшалай қаражаттар немесе басқа ... ... ... ... зиян ... ... факторингілік операцияны жүзеге асыратын «Ф»
компаниясына кері талап қою құқығынсыз 200 000 теңге сомасында дебиторлық
борыш жинауға құқық береді. Бұл ... «Ф» ... ... ... ... оған ... алу құжаттары (бастапқы) беріледі. «Ф»
компаниясы дебиторлық борыш ... 3% ... ... ... ... операциясы мынадай шоттарда көрсетіледі: |
|«Д»компанисы | |
| ... |
| | |
| | ... ... ... |200000 |
| | |
| |6 000 |
|6 000 | |
| | ... |194000 |
| | |
| | ... ... арналған ... ... ... ... ... ... ... ... ... зиян ... табыс ... 000 х 3%) ... ... |441 ... ... ... ... кері талап қою құқығымен болған жағдайдағы мысалды қарастырдық.
Бұл үшін қосымша ақпарат қажет: осы кері талап қою міндеттемесінің әділ
құны 10 000 ... тең ... ... ... ... ақшалай құжаттар
- 194 000
Минус кері талап қою міндеттемесі -
10 ... ... ... ... 200 ... түсімдер
- 184 000
Сатудан болған зиян
- 16 000
| ... ... қою ... дебиторлық борышты сату |
| ... ... ... |
| | ... ... |
| | |
| | ... ... ... |200 000 ... 000 | |
| |6 000 ... | |
| |194 000 ... 000 | |
| |Дт ... ... ... 431,441 ... ... ... |Кт ... ... 845сатудан болған зиян ... ... ... 301алуға арналған |Кт 431,441 ... ... ... ... ... ... қою | ... | ... ... «Д» ... ... басқа мүмкін болатын ақыны көрсету үшін
10 000 теңге мөлшеріндегі міндеттемені мойындайды. Егер барлық дебиторлық
борыш алынатын болса, онда «Д» компаниясы өзінің кері ... ... ... және өз ... ... ... ... бухгалтерлік есепте мынадай жазба жазылады: ... |
| |
| |
| |
| ... |
| ... 687 кері талап қою ... |
| ... 10 000 ... ... 727 табыс 10 000 ... ... ... ... ... сомасынан шегініс
жасауды (сатуды) көрсетудің жоғарыда берілген әдістемесі есептеу әдісіне
және кірістер мен шығыстарды танудың тұжырымдамалық негізіне сәйкес қазір
қолданылып жүрген әдістемені мойындаумен ... ... ... сомасын сатуға (шегінуге) қатысты
тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді сатып алу – сату жөніндегі
операцияларды жасау кезінде ... ... ... ... ... ... сату ретінде толық көмегінде қолданылмайды, ол ақшалай қаражаттың
қозғалысымен (түсіммен) шектеледі.Ең жақсы дегенде сатушы толық соманың
қайтарылуына үміттенеді, бірақ дебиторлық ... ... әр ... ... ... тап ... ... қаражаттың жеткіліксіздігі;
• меншік құқығын қорғау;
• несиеге қол жетуізе алмау;
• заңды несиелік ... ... ... ... ... борышты сатып алу (тап сатып алу кезінде)
болашақта аударылған қаржыларды, сондай-ақ сатып алған кездегі айырманы
қайтарып алуға үміттеніп, ақшаның жылыстауын ... ... ... ... ... пайда болуына әкеп тіремейді және дебиторлық борышты
талап ету ... тану ... ... нақты жылысу сомасымен
жүргізіледі. Кіріс пен міндеттемелерді тану – 5 «Табыс» БЕС-да ... ... ... ... алу мен сату танудың абсолюттік өлшеміне
жатпайды. Қаржылық есеп беруге әзірлік пен оны беру принциптері бойынша
негіз қалаушы ... ... ... мынадай қаржылық есеп беру
негізделеді: есептеу әдісі – операциялар мен басқа ... ... ... ... ... ... қаражат келіп түскеннен кейін емес)
танылады. Мұндай оқиғалардың жазбасы және олардың қаржылық есептерде ... ... бар ... ... жасалады.
Мысал: Кері күш бар дебиторлық борышты сату.
«Квант» компаниясының баланстық құны 200 000 теңгелік дебиторлық ... күші бар ... ... ... ... ... «ДДД»
компаниясына 160 000 теңгеге ұсныстың әділ құны 1 000 теңге.
| |
| ... 000 ... 000 ... 000 |
|1 000 ... ... ... ... көрсетіледі:
Дт 431,
441,
451 ақшалай қаражаттар
Дт 845 аталған борышты сатудан болған зиян
Кт 301 алуға арналған шоттар
Кт 687 кері ... ... ... ... – «ДДД» компаниясының есебінде борыш сомасын талап ету
нәтижесінде қорытынды жобалар есепте былай беріледі:
|200 000 |
| |
| ... 000 |
| ... 000 ... 301 ... ... ... 431,
441,
451 ақшалай қаражаттар
Кт 727 талап қою құқығынан ... ... ... ... ... ... төлем сомасы мен борышты сатып алудың
құны арасындағы оң айырма түріндегі табыс борышты талап етуден шегіну болып
табылыды. ... ... ҚР ... ... 86-бабында табыс сомасын
тануды айқындау тап осылайша айтылған.
II. Вексель операциялары.
2.1 Вексель операцияларының бухгалтерлік есебі туралы түсінік.
Вексель дегеніміз – оның ... ... ... яғни ... біткен
соң борышкердің ақша төлеуін талап ететін құқығын куәландыратын жазбаша
борыштық міндеттемесі. Сатып алу және сату объектісі, сондай-ақ капиталды
қысқа мерзімді инвестициялау ... бола ... ... бағалы қағаздардың
ерекше бір түрінде қызмет етеді.
Вексельбердің шығарылу тәртібі мен айналысы «Қазақстан
Республикасындағы вексель туралы» Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 28
сәуірдегі № 97-1 ... ... ... ... нысанында жазылған жазбаша борышқордың
міндеттеме болып саналады. Вексель өзінің иесіне міндеттеменің мерзімі
өткеннен кейін немесе мерзімінен бұрын ... ... ... ... ... ... ... береді. Вексельді толтырушы, яғни ол вексель
бойынша төлем жүргізуге міндет алған заңды немесе жеке ... ... ... аталады. Ал вексель бойынша төлем алушы тұлға ремитент болып табылады.
Вексельдің жалпы түрін мына төмендегі суреттен көруге болады:
| ... ... ... ... ... тиісті сома мөлшері ... ... ... ... ... ... ақша ... ... аты ... ... ... ... ... қоғамы ... ... ... аты ... ... ... адамдардың қолдары және ұйымның мөр таңбасы |
Қазақстан Республикасындағы вексель ... жай және ... ... ... шығарудан, олар бойынша талап ету
құқығын беруден, вексельдік міндеттемелерді және сонымен байланысты
операцияларды ... ... есеп ... ... ... және вексельдерді Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің
қайта есептеуінен тұрады.
Заңды және жеке ... ... есеп ... ... жай және аударым
вексельдерін пайдалануға құқылы. Мұндай кезде ол тиісті шартта көзделуі
және «Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... Есеп айырысу кезінде негізінен коммерциялық вексель (бұдан
әрі вексель) қолданылады.
Вексельде мынадай деректемелер болға тиісті:
... ... ... ... және осы ... ... тілде
айтылған
«вексель» атауы;
• белгілі бір ақша сомасын төлеуге ... шарт ... ... ... ... ешқандай шарт қойылмаған уәде (жай вексельде);
• төлем төлеуге тиісті тұлғаның ... ... ... төлеушінің)
атауы;
• төлем мерзімін көрсету;
• төлем жасалуға тиіс орынды көрсету;
• кімге немесе кімнің бұйрығымен төлем төлеуге тиіс тұлғаның атауы;
• вексель ... ... пен ... ... ... беретін тұлғаның (вексель берушінің) қолы.
Бухгалтерлік есепте вексельдер сатылған, вексельге айырбасталған
тауарлар және қызметтердің нарықтық құнымен, ақшалай балансымен немесе
барлық ақшалай төлемдердің ағымдағы ... ... ... ... ... бұл ... ... сома болып табылады. Ал
вексель бойынша аталған төлемнің осы жалпы сомадан артығы пайыз сомасы
болып есептелінеді. Вексельдің атаулы құны ... ... ... ... вексель айналымы мерзімінің соңындағы төленуге тиісті
ақшалардың сомасы болып табылады.
Жасалу үлгісі және ... ... ... жәй және аударылмалы
деп аталатын екі түрге бөлінеді.
Жай вексель дегеніміз төлем мерзімі келген ... ... ... ... ақша төлеуді вексельді беруші өзіне ешқандай шарт қоймай-
ақ міндеттейтін құжат болып табылады,яғни қарапайым тілмен айтқанда ... ... ... ... ... ... ... білдіреді.Жай
вексель борышкердің жазбаша міндеттемесі болып саналады. Вексельде оның
берілген ... ... ... ... ... ... ... төлем төлеуге тиісті кредитордың аты көрсетіліп, борышкердің, яғни
вексель берушінің қолы ... ... ...... ... ... ... белгілі бір соманы үшінші заңды тұлғаға немесе жеке ... ... ... жазбаша өкімі болып саналады. Яғни оның жай
вексельден ерекшелігі, аударылмалы ... ... ... ... ... ақша ... үшінші бір адамға эмитентке төлеу туралы
жазбаша бұйрығын бере алады.
Ұсынылған ... ... ... ... белгілі бір уақытта
төленуге тиісті жай және аударым векселінде вексель беруші вексель ... ... шарт қоя ... ... әрі – проценттік вексель). Мұнан
басқа вексельде мұндай шарт жазылмаған (бұдан әрі – проценттік вексель) деп
есептеледі. Егер басқа күн көрсетілсе, ... ... ... ... ... ... Вексель тауар жеткізу туралы мәмілелер бойынша
төлемді кейінге қалдыру үшін ... ... ... вексель беруші
тиісті түрде ресімделген вексельді берген сәттен бастап туындайды.
Жай вексельде вексель берушінің ... ... ... ... ... беруші әдетте аударым векселі бойынша төлеуші болып
табылмайды, ал сөзсіз міндеттемені акцент арқылы ... ... ... ... ... ... Осы сәтке дейін вексель беруші вексель
бойынша жауапты ... ... ... пайыздық және пайызсыздық деп екіге бөлуге
болады.
Пайыздық вексельдердің атаулы құнында төленетін пайыз ... ... ... ... ... пайыздық сома өз алдына бөлек көрсетілмейді,
бірақ ол вексельдің жалпы сомасында қарастырылады.
Вексельдер өздерінің түрлері бойынша коммерциялық, қаржылық және
қазыналық болып үш ... ... ... өнім ... кәсіпорындар мен ұйымдарға ол
өнімді тұтынушы, яғни сатып алушы кәсіпорындар мен ... ... ... ... себебіне байланысты беретін коммерциялық несиесі
ретінде ресімделеді.
Қаржылық вексельдер арқылы тауарлық келісімшарттарға жатпайтын әр түрлі
банктер арасындағы ... ... ... вексельдер мемлекеттік қазаналық міндеттемеге жатады. Олар
мемлекеттің ішкі қарыздарын ... ... ... ... ... дисконтымен бірге номиналынан шегерім жасауды қоса
алғандағы бағасы бойынша банктерге және басқа да ... мен ... Ал ... кері ... сатып алу толық атаулы құны бойынша
жүргізіледі. Қазыналық вексельдер иелерінің табысын атаулы және сату бағасы
арасындағы ... ... ... ... ... ... банктер
үшін қысқа мерзімге капитал салу нысаны болып табылады. Олар банк ... ... ... эмитенттер бойынша:
қазынашылық және жекеше.
Төлем түрі бойынша:
жай және аударылмалы.
Төлем кепілдігінің барлығына қарай:
қамтамасыз етілген және қамтамасыз етілмеген.
Төлеу тәртібі бойынша:
Мерзімдік вексель және ... ... ... ... ... мен ... ... ережені сақтауды керек
етеді. Құжатта міндетті түрде вексельдік таңба яғни вексель деген жазу
жазылып, оның ұсынылған күні мен ... ... ... пайызы, төлеу
мерзімі көрсетілуі қажет. Аудармалы вексельді трассат (борышкер) ... ... ... жағдайда транссаттың вексель бойынша ешқандай
міндеттемесі болмайды. Вексель берілген уақыттан бастап төлеу мерзіміне
дейін жабдықтаушының иелігінде болуы, тауарға ... ... үшін ... ... немесе жеке тұлғаға берілуі немесе банк мекемесінен несие алу үшін
пайдаланылуы мүмкін. Вексельдің маңызды деректемесі ... ... ... саналады. Кәсіпорындар мен ұйымдардың бухгалтерия қызметкерлері
вексель бойынша ... ... ... ... оны ... отыруы
қажет.
Вексель бойынша операциялардың есебі Қазақстан Республикасы
Президентінің «Бұхгалтерлік есеп туралы» 1995 ... 26 ... ... бар № 2732 ... ... ... ... Субъектілердің
қаржы – шаруашылық қызметінің бухгалтерлік есебі шоттарының Бас жоспарына
сәйкес жүзеге асырылады.
2.2 Вексельдер арқылы есеп айырысу.
Вексель – бұл қатаң белгіленген ... ... ... ақшалай
борышты міндеттеме. Вексель бойынша оны берген немесе төлеуәне келісім
берген (акцепттеген) тұлға төлеуге борышты.
Вексель заңмен ұйғарылған ... ... ... тек ... ғана ... ... ... енеді. Дұрыс жазылған вексель бойынша төлеуден бас
тарту сотқа шағымдануға және ... ... ... онда көрсетілген
соманы мәжбүрлі түрде өндіруге негіз береді.
Коммерциялық вексельдер, мысалы, сауда операцияларын несиелендіруде
қолданылады. Егер сіз ... ... ... 100% ... ала ... ... онда бұл, ... жақсы болады. Алайда нашар сұраныс пен өсіп бара
жатқан бәсекелестік жағдайларында есеп айырысудың ... түрі ... ... ... ... бергеннен соң төлемге немесе
несиеге беру жағдайына көнуге тура келеді.
Мұндай несенің бір әдісі болып төлемін белгілі кезеңнен кейін жасау
міндеттемемен ... ... беру ... ... ... ... ... борышкер болып саналады.
Сатылған тауардың төлем ақысы есебінен вексельді қабылдаушы кәсіпорын
(тұлға) кредитор (қарыз беруші) болып саналады.
Вексельдер жай және аударма түрде болады. Жай ... ... ... ... ... (вексель берушіге) төлеу
міндеттемелерін мойындатады.
Аударма вексель үшінші тұлғаға көрсетілген соманы төлеу туралы
борышкерге бұйрықты мойындатады.
Борышкер акцепт, яғни төлеуге келісім бергеннен соң қолма-қол ... ... ... ол ... ... ... шеңберінде айналып
жүре алатын аудару жазуы (индоссамент) траттаға қойылады.
Вексель жеткілікті дәрежеде сенімді қағаз болғанымен, ол ... ... ... кепіл бола алмайды. Борышкер кәсіпорын (вексель
беруші) банкроттық жағдайына түсіп және оның ... ... ... ... үшін ... ... мүмкін. Жоғары классты банкілер кепілдік
беретін вексельдер сенімділеу болады.
Аударма вексельдермен коммерциялық қызметтің бір қатар варианттары бар.
Сатушы ... ... ... ... ... ... онан соң ... талап етуі мүмкін. Бірақ ол вексельді банкіге белгілі ... ... оны ... ... банкіден ссуда алып немесе оны бағалы
қағаздар нарығында сатып, дереу ақшасын алуды артық көреді. Қазіргі уақытта
жеткізушілер мен ... ... ... ... ... шектеулер
жойылған. Кәсіпорындар несиеге өнім жіберу, жұмыстар орындау және қызметтер
атқаруы мүмкін.
Мұндай ... ... мен ... ... тек қана ... ... ... емес, оған қоса төлемдердің мерзімін
ұзартқаны үшін өсім – коммерциялық несие үшін процентін аударады. Дәл
осындай мәмілелерді ... үшін ... ... өте ... ... ... ... жіберілген өнімі есебінен біз
вексель алдық (ұстадық). Вексельді төлеу және оның ... ... ... «Алынған вексельдер» шотында дебиторлық қарыз есептеліп тұрады. Бұл
жағдайда №302 шотқа әрбір вексель бойынша қарызды төлеу мерзімдерге
негізделіп, есеп ... ... ... ... ... ... ... етілген дебиторлық қарызды төмендегіше белгілеу қажет:
1. төлеу мерзімі әлі ... ... ... ... ... ... вексельдермен;
3. төлеу мерзімі өтіп кеткен вексельдермен.
Вексельмен есеп айырысу ... ... ... вексельдер» шотында
жүргізіледі. Бұл шотта сатушылардың сатып алушылар және тапсырыс
берушілермен арадағы ... ... ... бойынша есеп айырысу
операциялары жайлы ақпараттар жинақталады.
Сатылған тауарлар мен дайын өнімдер үшін вексельдер алынғанда:
Д-т: Алынған ... ... ... ... ... шоты
Ал вексель бойынша сатып алушылардың борыштарының жабылуына,яғни ақша
келіп түскен мерзімінде (пайызсыз):
Д-т: Ақшалар шоты
К-т: Алынған ... шоты ... ... жазуы жазылады.
Айта келетін бір жағдай көптеген уақыттарда вексельде көрсетілген сома
бойынша ... ... ... ... ... ... вексель» шотында жөнелтілген тауарлар (жұмыстар,қызметтер)
үшін алынған вексельдердің есебі жүргізіледі. Дебиторлық қарызды жабу
ретінде вексель ұстаушының алған ... ... ... 302 шотында
және 301 шоттың кредитінде көрсетіледі. 302 шотта ... та ... ... ... ... бойынша 302 шотында, 1 «Вексель бойынша
алынатын пайызы» деп аталатын ... ... ... емес вексель (марапаттау сомасы жеке көрсетілмейтіндіктен,
вексель номиналдық құны бойынша есептелінеді) бойынша екі қосымша шот
ашылуы мүмкін.
2. «Вексельдің алынған сомасынан марапаттау ... ... ... ... ... ... ... (дисконт)».
Егер вексель бойынша есеп айырысу бір жыл мерзім аралығында (ішінде)
жүргізілетін болса, ремитент алынған вексельді баланстың ... ... ... активтер бабында көрсетуі керек. Соған сәйкес вексель
вексель беруші осы соманы өз балансының қысқа мерзімді міндеттемелерін
бөліміндегі берілген вексельдер бабында көрсетеді. ... ... ... ... ... төлем жүргізілетін уақыт алынады, яғни
вексель қызметінің аяқталатын уақыты есептелінеді. Әдетте вексельдер
пайдалануы барысында бір немесе ... ... ... ... ... ... болады:
• дебиторлық қарыздың өтелу мерзімін белгілі бір уақытқа ұзарту;
• шот – фактураға немесе басқа да ... ... ... нақты дәлелдеу;
• пайыз түрінде төлем алу үшін негіз;
• айналымға жіберілу мүмкіндігі.
Қорытынды
Қорытындылап айтатын болсақ «дебиторлық ... ... бұл ... ету ... ... заңды құқықтармен байланысты активке қамтылған
алдағы уақыттағы экономикалық тиімділік.
Ұйымның ... ... ... ... ... дебиторлық
борыштардың айналымы жатады. Яғни дебиторлық борыштардың есептелген уақыты
мен өтелу уақытының арасындағы мерзім күндерінің саны. Ұйымның дебиторлық
борышы оған ... ... ... ... ғана анықталады. Дебиторлық
борыш сатылған өнімдер мен тауарлардың құнынан баға жеңілдіктерін (скидки)
және қайтарылған тауардың құнын алып тастағандағы қалдық сома ... Бір ... ... ... бойы ... ... борыштар «Ұзақ
мерзімді дебиторлық борыштар» болып есептеледі. Дебиторлық борыштардың
пайда болған (есептелінген) уақыты мен ... ... ... ... ... ... кіріс көп жағдайларда ескерілмейді.
Дебиторлық борыштардың шоттарында есептелетін сомалардың дұрыстығы мен
олрдың толықтығын бақылау үшін түгендеу жүргізілуі қажет, ол ... ... ... ... ... ... ... басты мақсат - әрбір шоттағы сомалардың сәйкестігі мен
дұрыстығын, толықтығын анықтау болып табылады.
Вексельдер бойынша бухгалтерлік есеп «Бухгалтерлік есеп пен ... беру ... ... ... ... қызметі
шоттарының Бас жоспарымен Қазақстан Республикасы Қаржы минстрлігінің
7.02.2001ж. №23-2-2-6/63/1510. «Вексельдік операциялардың бухгалтерлік
есебі туралы» хатымен реттеледі
Кәсіпорынның балансындағы алынған вексель деп ... ... ... ... ... жеке ... ұйымға вексель бойынша төлейтін ресми
берешегі болып есептелінеді. Алынуға тиісті шоттар бойынша ... ... ... ету құқығымен қоса, заңды құқығымен байланысты
актив болып саналады.
Қолданылған ... ... ... ... ... 2003ж. ... В.К,
Ғабдулин Т.Ғ, Радостовец В.В, Шмидт О.И.
2. Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері. Алматы. Экономика, 2006ж.
Кеулімжаев Қ.К, Құдабергенов Н.А.
3. Аудит және ... ... ... Т.Ә. ... ... ... ... Экономика, 2005ж. Назарова В.
5. «Дебиторлық борышты беру, сату» Бухгалтер бюллетені, 2001ж. № 46. ... бет. ... ... ... ... ... ... /Казахстан на пути к новой
модели развития: тенденции, потенциал и императивы ... ... ... 2001ж. 40-45 ... ... ... Алматы. Экономика, 2001ж. Кеулімжаев Қ.К, Әжібаева
З.Н, Құдайбергенов Н.А, Жантаева А.Ә.
8. Банктегі бухгалтерлік есеп. ... ... ... ... ... есебі» Бухгалтер бюллетені,
2001ж, мамыр.№ 22. 3-7бет.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру және оның бәсекеге қабілеттілік жағдайындағы ролі31 бет
Дебиторлармен есеп айырысу есебі16 бет
Дебиторлық берешек есебі жайлы39 бет
Дебиторлық борыштар аудитi69 бет
Дебиторлық борыштар есебi40 бет
Дебиторлық борыштар есебі (алынуға тиісті шоттар)31 бет
Дебиторлық борыштар есебіне жалпы сипаттамасы29 бет
Дебиторлық борыштардың есебі35 бет
Дебиторлық қарыздар есебі17 бет
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілермен есеп айырысу есебі және аудиті Темір ЖШС үлгісінде70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь