Қытайдағы театр өнерінің қалыптасуы және дамуы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2


I ТАРАУ. ҚЫТАЙДАҒЫ ТЕАТР ӨНЕРІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ


1.1 Көне замандағы театрлық қойылымдар ... ... ... ... ... 8

1.2 Ерте ортағасырлық театрлық қойылымдар ... ... ... ... .10

II ТАРАУ. ЮАНЬ ДӘУІРІ ҚЫТАЙ ДРАМАСЫНЫҢ АЛТЫН ҒАСЫРЫ

2.1 Драманың ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

2.2 Драматургтар және олардың шығармалары ... ... ... ...21

2.3 Драмадағы образдарды сомдау ... ... ... ... ... ... ... ... ...33

2.4 Драманың жанрлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48


ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕКТЕР МЕН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ..49
Қытай ғасырлар бойы ұрпақтан¬ ұрпаққа мұра болып келе жатқан бай мәдениеті мен ұзақ тарихы бар әлемдегі өркениетті елдердің бірі.Өз бастауын көне заманнан алатын театр өнері, қытай мәдениетіне көп үлесін қосып, кейіннен драманың қалыптасуына өзіндік ықпалын тигізді. Қытай тарихындағы Юань дәуірі, театр өнері мен драманың ең гүлденген кезеңі болғанына қарамастан, ұлттық театр өнеріне тән алғашқы элементтер Чжоу дәуірінде ақ көрініс ала бастады. Бұл кезеңдегі театрлық қойылымдар діни рәсімдерге, әскери жорықтарға, үйлену тойларына, көктем мерекесіне, сондай¬ ақ соғыс жеңістерін мадақтауға аралған көріністер болды. Ал Қытайдағы шынайы, діни емес алғашқы театр Хань дәуірінде қалыптаса бастады. Хань дәуірінде актерлердің кәсіби деңгейі артып, әртүрлі күрделі қойылымдарды жүзеге асыратын техникалық мүмкіндіктерге қол жеткізілді. Хань дәуірі сарай қойылымдарының ең гүлденген кезеңі болды. Ал Таң дәуірінде елдің экономикасының дамуы мен мәдениеттің гүлденуі, театр өнерінің жандануына оңды ықпалын тигізді. Бұл кезеңде театрлық қойылымдарды тек мерекелік күндері ғана емес, әдеттегі күндері көңіл көтеретін мекемелерде тамашалауға мүмкіндік туды. Таң дәуірінде император сарайында қойылымдарды ұйымдастыратын, актерлер мен музыканттарды даярлайтын арнайы мекемелер ашылды. Таң дәуірінде қойылымдардың мазмұны кеңейіп, драмалық шығармалардың бастамасы қалыптасты. Қоғамның дамуымен қатар театр өнері де Сун діуірінде айтарлықтай жетістікке жетіп, пьесалардың құрылымы күрделене түсті. Бірақ Қытайда шынайы драманың қалыптасуы мен театр өнерінің шарықтаған кезеңі Юань дәуіріне сай келеді.
Қытай драматургия тарихында Юань дәуірін (XIII XIV) «алтын ғасыр» деп атау қалыптасқан. Шынында, бұл кезеңде драматургиялық шығырмашалық гүлденіп, театр өнері өзінің шарықтау шегіне жетті. Қытай дерек көздеріне сүйенсек, Юань дәуірінде жүзден астам драматургтар бес жүздей пьесаларды жазып қалдырған екен. Ал кейбір қазіргі заман зерттеушілері, драмалық шығармалардың бұдан да көп болғанын айтады. Біздің заманымызға дейін жүз елудей пьесаның мәтіні жеткен.Оның ішінде Гуан Хань цин, Ван Ши фу, Ма Чжи юань, Ян Сянь чжи, Бо Пу, Кан Цзинь чжи, Гао Вэнь сю сияқты драматургтардың шығармаларын атап айтуға болады. Бұл авторлардың ең таңдаулы пьесалары қытай әдебиеті мен ұлттық театр репертуарларында көрнекті орынға ие. Бұл жеті ғасыр бұрын жазылған драмалық шығармалар қазірге дейін өз құндылығын жоймай, үздіксіз сахналарда қойылып, халықты таңдандырып келеді.
9. Intercontinental's Best of China. Pekin.,2004.
10. China. Beijin., 1997.
11. World book. USA., 1994.
12. Гайда И.В. Китайский традиционный театр сицюй. М., 1971.
13. Гайда И.В. Театр китайского народа. М., 1959.
14. Анастасьев А.Н. В китайском театре. Путевые заметки. М., 1957.
15. Юаньская драма. Под ред. Л. Меньшикова. Сост. и предисл. В. Петрова.
Л М., 1966.
16. Сорокин В.Ф Китайская классическая драма XIII XIV вв. Генезис,
Структура, образы,сюжеты. М., 1978.
17. Федоренко Н.Т. Гуань Хань цин великий драматург Китая. М., 1958
18. Серова С.А. Зеркало Просветленного духа. Хуань Фань чо и эстетика
Китайского классического теара. М.,1978.
19. Меншиков А.Н. Реформа китайской классической драмы. 1978.
20. Серова С.А. Китайский театр и традиционное общество (XVI XVII)
М., 1990.
21. Виноградова Н.А. Искусство средневекового Китая. М., 1962.
22. Федоренко Н.Т. Китайская литература. Очерк по истории китайской
литературы. М., 1956.
23. Сорокин В.Ф., Эйдлин Л.З. Китайская литература. Краткий очерк. .
М., 1962.
24. Сорокин В.Ф. Литература и искусство КНР 1976 1985. М., 1989.
25. Классическая драма Востока: Индия, Китай, Япония. М., 1976.
26. Театральное искусство Востока. М., 1984.
27. Нагорничных Р.И. Драматический театр. М., 1964.
28. Драматургия и время. Сборник статей. М., 1974.
29. Теоретические проблемы изучении литературы Дальнего Востока.
М., 1977.
30 Эйдлин Л.З. К истории развития китайской литературы в III XIII веках.
М., 1973.
31. Васильев Л.С. Культы, религии, традиции в Китае. М., 1970.
32. Малявин В.В Цевилизация Китая. М., 2000.
33. Фицджеральд . Китай краткая история культуры. С¬ П., 1998.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
............................................................................
...............................2
I ТАРАУ. ҚЫТАЙДАҒЫ ТЕАТР ӨНЕРІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ
1.1 Көне замандағы театрлық қойылымдар
....................8
1.2 Ерте ... ... ... ... ... ЮАНЬ ДӘУІРІ - ҚЫТАЙ ДРАМАСЫНЫҢ АЛТЫН ҒАСЫРЫ
2.1 Драманың ерекшелігі
................................................14
2.2 Драматургтар және олардың шығармалары
...............21
2.3 Драмадағы ... ... ... ... ... МЕН ... ..........................49
Кіріспе
Қытай- ғасырлар бойы ұрпақтан- ұрпаққа мұра ... келе ... ... мен ұзақ ... бар ... ... елдердің бірі.Өз бастауын
көне заманнан алатын театр өнері, қытай мәдениетіне көп үлесін ... ... ... өзіндік ықпалын тигізді. Қытай тарихындағы
Юань дәуірі, театр өнері мен драманың ең ... ... ... ... ... өнеріне тән алғашқы элементтер Чжоу дәуірінде-ақ
көрініс ала бастады. Бұл ... ... ... діни ... ... ... ... көктем мерекесіне, сондай-ақ соғыс
жеңістерін мадақтауға аралған көріністер болды. Ал Қытайдағы шынайы, ... ... ... Хань ... қалыптаса бастады. Хань ... ... ... ... әртүрлі күрделі қойылымдарды жүзеге
асыратын техникалық мүмкіндіктерге қол ... Хань ... ... ең ... ... ... Ал Таң ... елдің
экономикасының дамуы мен мәдениеттің гүлденуі, театр өнерінің ... ... ... Бұл ... ... қойылымдарды тек мерекелік
күндері ғана емес, әдеттегі күндері ... ... ... ... ... Таң ... император сарайында қойылымдарды
ұйымдастыратын, актерлер мен ... ... ... ... Таң ... қойылымдардың мазмұны кеңейіп, драмалық шығармалардың
бастамасы қалыптасты. Қоғамның дамуымен қатар театр өнері де Сун ... ... ... ... ... ... ... Бірақ
Қытайда шынайы драманың қалыптасуы мен театр өнерінің шарықтаған кезеңі
Юань дәуіріне сай келеді.
Қытай ... ... Юань ... ... ... ... деп
атау қалыптасқан. Шынында, бұл кезеңде драматургиялық шығырмашалық
гүлденіп, ... ... ... ... ... ... Қытай дерек көздеріне
сүйенсек, Юань дәуірінде жүзден астам драматургтар бес жүздей пьесаларды
жазып қалдырған ... Ал ... ... заман зерттеушілері, драмалық
шығармалардың бұдан да көп ... ... ... ... ... ... ... мәтіні жеткен.Оның ішінде Гуан Хань-цин, Ван Ши-фу, Ма Чжи-
юань, Ян ... Бо Пу, Кан ... Гао ... ... ... атап ... ... Бұл авторлардың ең таңдаулы ... ... мен ... ... ... көрнекті орынға ие. Бұл
жеті ғасыр бұрын жазылған драмалық шығармалар қазірге дейін өз ... ... ... ... ... таңдандырып келеді.
Драматургия мен театрдың дәл юань дәуірінде гүлденуін бірнеше
себептермен байланыстыруға ... ... Юань ... ... өз ... ... жүзімен, найзаның ұшымен жаппай халықты қырып-
жою арқылы орнатқан болатын. Моңғолдардың ... ... ... ... білім беру жүйесіне, бейнелеу өнеріне, поэзия,
философияға ... ... ... ... моңғолдық билеушілер елдің
сыртқы сауда байланыстарын тоқтатпай, керісінше, ... ... ... есігін айқара ашып берді. Юань дәуірінде сауданың жандануы, тауар-
ақша айналымының өсуі қолөнердің дамуына, қалалардың гүлденуіне алып келді.
Қалалардың ... өз ... ... ... көтеретін мекемелердің
ашылуына, елдің түпкір-түпкірінен- Орта Азия, Үндістан, Персия, Араб
елдерінен ... ... ... ... өнер адамдарының
ағылып келуіне жол ... ... ... ... саудагерлердің,
жергілікті шенеуніктер мен ... ... ... үшін әртүрлі
театрлық қойылымдар қойылды. Пекинде бірнеше ... ... ... ... ... ... деңгейі де арта түсті. Әнге, биге, музыкаға
құмар моңғолдық билеушілер, көңіл көтеретін театрлық қойылымардың ... тиым ... жоқ, ... оған ... ... ... Айта кететін бір
жағдай, Юань дәуіріне дейін театр өнерін ... ... деп ... тап ... ... өнеріне менсінбеушілікпен қарады. Яғни билеуші
топ театрдың дамуына, оның жандануына еш қызығушылық танытпады.
Ал Юань ... ... ... театрдың дамуына, ал тетрдың дамуы
өз кезегінде драманың жандануына алып елді. Сондай-ақ Юань ... ... ... ... оқымысты, көзі ашық адамдардың
жаппай конфуций ілімін оқуында еш мән ... Оның ... ... ... ең ... ... тағайындалды. Осылайша сарайдан
біржолата қол үзген кейбір оқымысты, жазушылар қарапайым халыққа бір ... ... ... сай, драма жазуға көңіл бөле бастады.
Юань дәуірінде театрдың қарқынды дамуы, ... ... ... ... ... ... арнайы пьеса жазатын әдебиетшілер пайда болды.
Олардың ішінде ... ... ... ... ... ... да болды. Бұл кезеңде ... ... ... бір ... ... ... ... одағына» біріге
бастады. Бұл ... ... ... ... байланыста болуы,
драматургияның дамуына өзіндік үлесін қосты. Осындай «жазушылар одағына» Ма
Чжи-юань, Ли Ши-чжун, Хун Цзы-ли ... ... ... ... ғасырдың екінші жартысы Юань драмасының ең гүлденген кезеңі ... ... ... театрлық астанасы Пекин болды. Юань драмасы солтүстік
диалект негізінде жазылды, ал оның музыеалық бөлігі солтүстік ... ... ... ... бүкіл қытайда – Юаньдік цзацзюй
атымен белгілі болған музыкалық драма, XIII-XIV ғасырларда гүлдену ... ... ... ... ... драмада феодалдық қытайдың барлық әлеуметтік тобының өмірі
шебер суреттелген. ... ... тек ... ... ... ... ғана болған жоқ, сондай-ақ ұсақ саудагерлер, қызметшілер,
шаруалар, балықшылар мен актерлер де пьесаның ... ... ... билеуші топ тарапынан үнемі қысым мен озбырлық көріп отырған
қарапайым халық ... ... қол ... алмады. Осындай
қоғамдағы әділетсіздікпен ... ... ... ... драматургтар,
қарапайым халықты барынша қолдап, өздерінің шығармалары арқылы феодалдық
қоғамды, ... ... ... мен қатігездігін сынап отырды. Көптеген
юаньдік драматургтардың шығармаларынан моңғолдық билікке деген наразылықты,
жатжерліктерге деген жеккөрініс сезімдерін ... ... ... бір ... ... реалистік тұрғыда суреттеп,
демократизм мен халықшылдыққа толы болуы. ... ... ... ... қатаң сақтаумен ерекшеленді. Яғни пьесалар міндетті
түрде төрт бөлімнен тұрды. Сондай-ақ ... ... ... ... ... құрылған юаньдік пьесаларға жан бітіруші,
оларды жандандырушы ариялар ... ... ... ... рөл ... ... ... драма деп атауға мүмкіндік береді.
Юань дәуіріндегі тетрлық қойылымдардың екі ... атап ... ... ... ... цзацзюй жанры, екіншісі оңтүстік нанси немесе ... ... Сун ... ... ... ... жанры уақыт
ағымымен дамып, жетіліп тек Мин династиясы кезінде ғана гүлдену кезеңін
бастан кешірді. Ал ... ... ... Юань династиясында гүлденіп,
осы жанрда жүздеген пьесалар дүниеге ... Бұл екі ... ... болғанмен де олардың бастамасы бір. Оларды бір ... ... деп ... ... екі ... ... ... ең жетілген,
шынайы драмалық шығармалар деп айтуға болады.
Қазіргі кезде қытай ... ... ... ... ие ... жоқ шығармалардың көпшілігі осы Юань дәуірінде жазылды. Атап
айтсақ, Гуан Хань-циннің «Доу Э-нің ... ... Ван ... ... Ма ... «Хань сарайындағы күз», Бо Пудың «Платан орманындағы
жауын» пьесасы осы заманға дейін өз құндылығын ... ... Ал ... ... ... ... «төрт құдайы» деген атаққа
ие болды.
Юаньдік ... ... ... ... оның ... ... қатынастары, тұрмыс-салты, діні, мәдениеті жан-жақты
суреттелген. Қытай драмасы мен театр өнерінің өзіндік ерекшелігін айтқан
кезде мына ... ... жөн. ... ... ... ... әр елдің
мәдениеті ықпалын ... ... ... жыл санауымыздың ... ... бұл ... жаңа ... келе ... Қытай Азияның
көптеген елдерімен дипломатиялық, сауда-саттық байланыста болды. Қытай
жазба деректерінің ... ... ... ... Үндіқытай, Корея
сияқты елдердің әртүрлі әндері, ... мен би ... ... кең ... ... ... ... театрының музыкалық-қойылымдық жағына өзіндік
үлес ... ... ... ... ... ... ... қытай театры, өз кезегінде Жапония, Вьетнам т.б елдердің ... мен ... ... ... ... ... дәуірінің драматургиясы қытай өнерінің тарихында ... ... Бұл ... ... XIII-XIV ... қытай халқының ұлттық
тәуелсіздік пен бостандық ... ... ... ... ұлттық-
патриоттық сезім мен әлеуметтік идеялардың жаңа ... аяқ ... Юань ... ... ... ... ... олардың жан
тебіренісін түсіне білуі, оның қоғамдағы рөлін күшйтіп, халық бостандығы
үшін ... ... ... ие ... ... ... міне жеті ғасыр бойы жалғасып келеді.
Цзацзюй драмасы жөнінде ең ... ... 1330 жылы ... ... Бұл ... ... ... драматургтардың тізімі» атты шығармасы еді. Жүз
жылдан кейін белгісіз драматург, оған «Қосымшала» жазды.[16,10б]. Бұл ... ... ... қарамастан, сол замандағы драматургтар жөнінде тамаша
мәліметтер береді.
XVI ғасырдың екінші жартысында Қытайда проза мен драматургия ... ... ... көп көңіл бөліне бастайды. Көптеген
драмалық ... ... ... ... шығады. Солардың бірі-Цзан
Мао-сюнің 1616 жылы құрастырған «Юань ... ... атты ... ... ... ... ең маңызды кезең XX ғасыр болды.
Төрт жылыдың ішінде Ван Го-вэйдің сегіз ... ... ... ... ... жылы басылып шыққан «Сун және Юань театрларының ... ... ... ... ... өнерімен жақсы таныс болған Ван Го-
вэй, ғылыми қорды құнды деректермен толықтырып, ... ... ... рет ... ... ... бағалады. Нақты мәселелерге қатысты
жасаған оның қорытындылары мен тұжырымдары осы күнге ... ... ... ... оның еңбектерінде юаньдік драмаға қатысты барлық өзекті
мәселелер толық қарастырылған жоқ.
XX ғасырдың басында ... ... мен ... ... ... ... ... сақталған отыздан астам цзацзюйдің мәтіні жарияланды.
«Оңтүстік драма» жанрындағы үш шығарманың үлгісі ... Бұл ... ... ... ... жаңа дүмпу болды. 20-шы жылдардың аяғы мен 30-
шы ... ... ... Чжэн ... Чжао Цзин-шэнь, Фэн Юань-цзюннің
бірнеше еңбектері жарық көрді.
30-шы жылдардың аяғында қытайдың жапон ... ... ... ... мен ... ... зерттеулердің жүргізілуіне, сол
саладағы еңбектердің жариялануына көп ... ... ... соған
қарамастан бұл жылдары Янь Дунь-и, ... ... ... талас
мәселелер» атты еңбегін жазып шықты ... ... ... ... ... зерттеу жандана бастады. Драматургия
тарихы да зерттеушілердің назарынан тыс қалмады. Әсіресе 1958 жылы қытайдың
ұлы, біртуар драматургы- Гуан ... ... ... көптеген
драмалық шығармалар қайта өңделіп, жан-жақты зерттелініп, өзге ... ... шыға ... XIII-XIV ғасыр драматургиясы бойынша бірқатар
монографиялық еңбектер ... ... ... ... «Юаньдік цзацзюй
тарихы» атты очеркті, Сунь Кай-дидің ... ... ... ... атты ... атап айтуға болады.
Шет елдерде, әсіресе ... ... ... ... ... танытты. Оған дәлел ретінде 1943 жылы жарық ... ... ... ... ... атты ... атап айтуға
болады.
Юаньдік драмамен европалықтар алғаш XVIII-XIX ғасырларда ... Ал ... ... ... ... ... ... сипаттамалар тек
XX ғасырдың басында ғана әр ... ... ... ... ... ... қытай дараматургиясын зерттеуде белсенділік көрсетіп
отарған АҚШ. Жарияланған еңбектердің ... Дж. ... ... мен Х. ... ... Р. Янның мақалалары мен аудармаларын
атап айтуға болады. 1976 жылы Дж Вашингтон университетінің профессоры Ч. ... ... ... ... ... Юаньдік цзацзюй» атты еңбегін
жариялайды.[16,13б]. Бұл еңбекте юаньдік цзацзюйдің музыкалық бөлігіне көп
көңіл бөлінен және ... ... ... ... жөнінде көп мәлімет
береді. 1977 жылы ең алғаш рет шет тілінде ағылшындық У. ... ... ... атты ... жарық көреді.Сонымен қатар юань драмасын
зерттеген француз ғалымы Р. ... , ... ... Д. ... ... ... ... айта кеткен жөп.
Қытайдың Совет Одағымен достық қарым-қатынаста болуы, ... ... ... әдебиетін, қытайдың классикалық драмасын зерттеуіне
өзіндік септігін тигізді. Юань ... ... ... ... ... В.М Алексеев, З. Эйдлин, В.Ф Сорокин, Н.Федоренко,Н.И.Конрад
сияқты зерттеуші-ғалыдарды атап ... ... ... ... ... ... ... мәдениетіне, ғылы, білім
беру жүйесіне, ауыл-шаруашылығына көптеген ... мен ... ... ... ... ... дәл осы Юань дәуірінде театр өнері мен драманың
кенеттен жандануы көпшілікті таңдандырады. Бұл ... ... ... моңғолдық билік тұсындағы театр мен драманың жандануының себептерін
айқындау.
Юаньдік ... ... ... ... ... ... көптеген
ғалымдардың зерттеу жүргізгеніне қрамастан, бір жүйеге келтіріп, тақырыпты
жан-жақты, толық зерттеген еңбектер ... ... да ... ... мақсаты- Юань дәуіріндегі театр өнерінің дамуын, ... ... ... ... ... ... ... үңіліп, оны жан-жақты зерттеу. Юаньдік драмадағы
образдың әр-алуандығына тоқталып, олардың әрқайсысына жеке ... ... ... қорына теңдесі жоқ, құнды пьесаларды алып ... ... ... шығармаларына талдау жасап, олардың шығармаларынан
өзіндік ой ... XIII ... ... жеті ... бойы ... ... келе ... юаньдік драманың, театр өнерінің қыр-сырын
толық түсіну үшін, оны осы ... ... ... ... ... ... жан-жақты талдау.
Диплом жұмысының негізгі міндеттері- Көне заманнан келе жатқан театрлық
қойылымдарды юаньдік қойылымдармен ... ... оның ... ... ... ... сюжетіне сүйене отырып,
автордың қандай ... ... ... ... ... ... Юань ... театр өнері мен драманың ерекшеліктеріне
талдау жасай отырып болашақта қазақ тетеры мен ... ... ... ... мен ... ... зерттеу жүргізу.
Диплом жұмысын жазу барысында ... орыс ... ... ... ... ... ... қолданылды.
В.Ф Сорокиннің «Китайская классическая драма XIII-XIV вв» ... ... ... ерекшелігіне кеңінен тоқталынған. Бұл
кітапта юаньдік драма ... ... оның ... ... ... ... ... бейнесі мен мінез-құлқы айқын
суреттелген. Мұнда, біздің заманымызға дейін жеткен жүз алпыс екі ... ... ... ... ... жинағында Гуань Хань-цин, Бо
Пу, Ма Чжи-юань, Кан Цзин-чжи, Ли ... т.б ... ... ... Сондай-ақ бұл жинақта Юань дәуіріндегі ... ... ... тоқталынған. Диплом жұмысын жазу ... ... ... жинағы мен Ван Ши-фудың «Батыс қақпа» кітабы ... ... ... ... 1971 жылы ... шыққан И.В Гайданың «Китайский
традиционный театр сицюй» атты ... көне ... XIV ... ... ... ... даму тарихы жазылған. Бұл кітапта, әр дәуірдегі
театр өнерінің дамуына жеке ... ... ... ... ... ... великий драматург Китая» атты еңбекте Гуань
Хань-циннің ... мен ... ... ... ... жеке талдау жасалынған. Сондай-ақ юаньдік цзацзюйге толықтай не
қысқаша сипаттама ... ... Е.А ... Е.А ... Б.Л Рифтин
мақалаларын да атап айтуға болады.Негізгі әдебиеттерден тыс, ... ... ... ... ... ... ... культуры Китая», В.В Малявиннің
«Цевилизация Китая» еңбектері мен ... ... ... ... ... ... қытайтанушысы С.П Фицджеральдтың «Китай
краткая ... ... атты ... көне ... XIX ғасырдың аяғына
дейінгі қытайдың рухани мәдениеті, өнері, әдебиеті жан-жақты қарастырылып,
соның ішінде театр ... мен ... да ... ... ... ... құндылықтары мен өмір сүру ... ... ... ... ... Китая» еңбегінде де қытайлық театр өнері назардан
тыс қалмаған.
1. ҚЫТАЙДАЫ ТЕАТР ӨНЕРІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ ЖӘНЕ ... Көне ... ... ... мыңдаған жылдық тарихы мен бай мәдени мұрасы бар мемлекет. Қытайдың
өнері мен ... қай ... ... та, ... ... ... өнері,
музыка, театр, барлығы қайталанбас ерекшеліктерге, ... ... ... ... ... ұлтының ашық түске, айқын пішінге бейім келуі, табиғат
пен әйел сұлулығын нәзік сезінуі, ... ... ... ... ... ... тигізді.
Қазіргі Қытай әлемдегі көне әрі бай театр дәстүрін жалғастырып келе ... ... ... ... ... II-ші ... басында қалыптысып,
көпқырлы болмысымен ерекшеленеді. Қытай театры көне ... ... ... ... ... жырлардан алған жоқ, керісінше театр өнерінің дамуына
қытайдың көне салт-дәстүрлері, ... ... ... ... мен ... ән салу мен ... көріністер, діни рәсімдер
тікелей әсерін тигізді. Қытайдың ұлттық театрының жалпы атауы-сицюй. ... XV ғ ... ... ... ... театр өнері ежелгі
дәуірден-ақ етек алды. Сицюй түсінігі екі бөліктен тұрады: «си»-ойын, әзіл,
қалжың, қойылым, «цюй»-ән, ария ... ... ... Яғни ... ... музыкалық драма деген мәнге ие. Қытайдағы ... ... ... ... ... ... ... той-думандық көріністерде
байқалады. Әсіресе көне заманда жергілікті ... ... ... ... ... тоқшылығын қамтамасыз ету үшін әртүрлі діни
рәсімдер, қойылымдар ұйымдастырып ... ... ... ... ... ... ... күнге, кейде бір аптаға дейін
созылатын. Әдетте мұндай театрлық қойылымдарды ... ... ... ... және бұл өнер ... ... ... қойылымдарда маска киіп көрініс көрсету ... ... ... ... және ... ... көптеген аймақтарында кәсіптік-
ғибадатханалық актерлердің тобы ... Ал ... ... ... ... ... ... Театрлық қойылымдар даостық ілімнің негізгі бөлігі
болды, ал құдайға табыну, актерлердің өмірінің ... ... ... дәстүрлі сатысы халықтық қойылымдарға да өз ықпалын тигізді.
Мысалы, Қытайдың оңтүстік ... ... ... және әскери деп
екі сатыға бөлінді.Біріншісі, өлген адамдардың жанын ... ... ... ... ал ... ... халыққа арналып
қойылды. Ал Гуандунде сахнаны ішкі және сыртқы деп бөлу қалыптасқан.
Актерлердің ... ... ... ... ... ән ... әртүрлі бет қимылдарын жасауы, театрлық қойылымдардың
міндетті шарты болды. Қойылымдардың көпшілігі қоғамнан тыс адамдарды, ... мен ... ... ... ... ең көп ... қойылымдар үйлену тойға, көктем мерекесіне, аң
аулауға, әскери жорықтарға арналған көріністер болды.Мысалы көктем мерекесі
қойылымдары былай жүзеге асты: ... ... ... ... ... екі ... жобарыс терісін жамылып, маска киген жастар, ... ... ... ... ... екі жас аралығындағы жүз жиырма бала
сарайға ... бет ... Дәл ... ... он ... ... ... шенеуніктер келіп, мерекелік шараларды бастайды.Яғни елді, сарайды
қара күштен тазарту, дабыл соғып, қылыш, ... қара ... ... ... ... ... ... орындады. Осындай театрға тән қимыл-
әрекеттерге толы ... ... ... ... ... және Чжоу ... театрлық қойылымдар әдетте діни рәсімдерге және
соғыс жеңістерін мадақтауға бағытталды. Мысалы адамның жанын тазарту сияқты
діни рәсімді орындау ... ... ... ... ... аң ... киіп ... қоятын болған. Ал Чжоу дәуіріне тән «жауынгерлік
би», жазба деректкрдің ... ... ... ... ... көрініс болды. Осы ... ... кім ... ... ... ... ... халқының музыкаға, әнге,
биге деген құмарлығын ескере отырып, алғашқы орындаушылар кәсіби деңгейі
жоқ, тек ... ... ... деген қорытындыға келеміз. Кейіннен қытай
театрында ю- кәсіби актерлер ... ... ... ... ... ... пайю және ... деп екіге бөлінді. Пайю- ән
салып, би билейтін, музыкалық аспапта ойнай ... ... ... ... ... ... көңіл-күиін көтере алатын актер. Ал чанъю- музыкалық
аспапта ән салатын халық актері.
Қоғамдағы әлеуметтік бөлініс ... көне ... ... ... ... тұрды. Алайда олардың таланты, ойының ұшқырлығы, сөз
тапқыштығы көптеген бектер мен ... ... ... ... сарайларында қойылымдар қойды. Мысалы жазба деректер
Цинь ... ... Дань ... ... ... жөнінде мәлімет
береді.
Жалпы, Қытайда алғашқы театрдың шығу тегі жөнінде ... ... ... ... ... ... ғалымдар, оның ішінде Ван Го-вэй ,
театр өнері өз бастауын Чжоу дәуіріндегі театрландырылған билерден ... ... Ал ... бір ... ... шығу ... ... байланыстырады. Үшінші бір көзқарас, театр өнері таза қытайлық
емес, ол Үндістаннан келген дейді. Қалай ... да ... ең ... ... ... ... Хань ... қалыптаса бастады. Жазба
мәліметтердің айтуынша, Хань империясының астанасында театр ... ... ... ... ... Хань ... ... көріністер,
билер, музыканттар мен акробаттардың қойылымдары «жүз ойын» деп аталды.
Кәсіби деңгейдегі сахналық әрекеттер, сахнаға ... мен қар ... ... ... ... жануарға айналу сияқты күрделі қойылымдарды жүзеге
асыратын техникалық ... де осы Хань ... ... ... ... театр өнерінің дамуын, драматургия ман жетілген театр
қалыптасқан кезеңмен салыстыруға келмейтін еді.
Хань ... У-ди ... Юэфу ... ... ... елдің
түпкір- түпкірінен халықтық әндер жинастырылды. Әрине мұндай әндер ... ... ... Хань ... сарай қойылымдарының
гүлдену кезеңі болды. Чжан Хэн (78-139) ақынның ... ... ... ... ... анық ... оған ... бола алады
[12,14б]. Қытадың ... ... ... ... образға кіруі,
жануарларды не адамдарды келістіру, сол адамның бет-әлпетін, ... ... ... ... өте жақсы дамыған.
III-V ғасырларда Қытайда үздіксіз қырғын-соғыстар, билік үшін ... ... ... ... да ... ... бұл ... тән
театр өнері жайында мәліметтер жоқ.Тек VI-VII ғ Суй дәуірі кезеңінде ... ... ... одан әрі дами ... «Суй шу» ... жаңа ... ... бектердің император сарайына жиналатындығы, он бес күн ... ли ... ... ... ... той-думан өткізілетіндігі
жақсы сипатталған [12,18б]. Мұндай салтанатты мерекелерде таңға дейін
актерлер өнер ... би ... ... ... ... бүкіл қала
көшелерін думанға бөлейтін ... ... ... ... ... ... жарқылын, күннің күркіреуін, қардың
жаууын сипаттайтын күрделі техникалық элементтер де ... Ерте ... ... ... дәуірінде қуыршақтар театры пайда болды. Әртүрлі маталардан
жануарлардың, ... ... ... ... ... рәсімдері туралы
қойылымдарда жиі қолданылды. Біз білетініміздей, Қытайда ... ... ... ... оның құлдары, жануарлары, әйелдері бірге
көмілетін болған. Ал өндіргіш күштер дами келе, билеуші топ ... ... қалу үшін бұл ... өзгерткен болатын. Яғни тірі құлдардың орнына
ағаштан, қамыстан жасалған бейнелер ... Осы көне ... ... ... ... деп ... болады.
VII ғасырдағы қытай өнерінің дамуы осы ... ... ... ... байланысты болды. Өнер, әдебиеттің кез келген саласы
адамның құндылықтарын, ... ... ішкі ... ... ... ... VII-XII ғасырлардағы театр өнерінде өз көрінісін
тапты.
Таң дәуірінде елдің экономикалық дамуы, ... ... ... ... көңіл көтретін мекемелердің ашылуына алып
келді. Осындай көңіл көтеретін үйлерде, шайханаларда, шарапханаларда халық
әншілері, ... цирк ... тек ... қана емес, жатжерлік
актерлер де қойылымдар қойды. Өнерге ... ... ... ... ... ... ... кәсіби деңгейінің ... ... алып ... Бұл ... ... қойылымдарды
тек мереке күндері ғана емес, әдеттегі күндері көңіл ... ... ... туды. Таң дәуірінде көшелерде қойылатын ... ... ... ... ... ... ... сияқты,
қала көрермендерінің қошеметіне ие болған сындық ... кең ... ... екі ... ... және олар ... астаналық
шенеуніктерді сынға алып, кекетіп, келемеждеп көрсетті. Таң дәуірінде
драмалық шығармалардың бастамасы ... ... ... бірі ... ... таққа отыруына арналған көрініс болды. Хань дәуіріндегі
сияқты Таң династиясы кезінде де ... ... ... ... ... Таң ... ... жылдарында мұндай
қойылымдар сарайдағы көңіл көтерудің ең ... жолы ... ... ... ... мәліметтер жазба деректерде сақталып
қалған. Мысалы, сарай музыканты Лу-Цайдың «По чжэнь» биі, ... ... ... арналған екен. Бұл биді орындауға найза-
қылышпен ... жүз ... ... ... ... Олар осы би ... ... жауларын өлтіру көрінісін бейнелейді. Тай-Цзунның мұрагері
сарайда мұндай көріністерді
жиі ұйымдастырып, тіпті өзі де пьеса жазған екен. Ал ... ... ... ... ... көп ... көрсетіп, «Алмұрт бағы» атымен
белгілі, ең алғашқы драмалық мектептің негізін салған болатын.
Таңдық ... ... ... халық аузында аңыз-әңгімелер де
сақталған. Бұл аңыз бойынша 22 ... ... ... ... аспандағы
тоқымышы қыз бен бақташының кездесу күнін атап өтіпті. Осы мерекеде таң
императоры Сюань-Цзун мен оның ... ... ... ... ... ... ... императорға деген адалдығының
тоқымышы қыз адалдығынан асып түсетінін дәлелдеген екен. Оған ... ... ... жас ... ән ... би ... ... үйретіп, Ян-
Гуйфэйдің көңілін көтеру үшін қойылымдар қоюға бұйрық беріпті. Сондықтан да
қытай театры осы ... ... ... пікір де бар [12,6б].
Таң дәуіріндегі театр қойылымдарының бір ... ... ... жоқ, тек ... көңіл-көтеруге бағытталып, сарай
көлемінде дамыды. Таң дәуірінде император ... ... ... мекемелер болды. Бұл мекеме Цзяофан палатасы деп
аталды. Цзяофан палатасы алты ... ... ... өзіндік міндеті
болды. Мысалы, Нэйцзяофан, үлкен топтан тұратын ... ... жаңа ... ... ... ... ... даярлайтын арнайы бөлім де болды. «Алмұрт бағы» деген атауға ие
болған бұл құрылым жалпы екі топқа ... ... ... ... ... ... бағы». Бақшалық алмұрт бағында әдетте жас ... ... би ... ... музыкалық аспапта ойнауға үйретті.
Таң дәуірінде сарайда қойылған ... ... «Су ... сол ... ең ... ... болды. «Маска» пьесасының
пайда болуы Солтүстік Ци династиясының кезеңіне сай келеді. Бұл ... ... сол ... ... ... әскери өнерді шебер игерген Шэн
У есімді батыр болған екен. ... ... өте сұлу ... ... үрей ... ... Сол ... әр жолы соғысқа аттанғанда,
ағаштан ойып жасалған масканы киеді ... Ал ... ... ... ... ... ... Бұл пьесада жабайы аңның адамды талап өлтіруі,
кайін сол таланған адамның баласының кек қайтарып, ... аңды ... ... ... ... ... ... және әскери (уси) деп екіге бөлінді. Әскери пьесалар ... ... ... өткен ата-бабаларын мадақтауға, батырлардың
ерлігін мәңгілік етуге бағытталды. Әдетте мұндай пьесалар сарайда қойылды.
Ал азаматтық пьесалар күнделікті ... ... ... ... пен ... махаббат пен достық, байлық пен ... пен ... ... ... ... ... халыққа
бағытталды.
Таң дәуірінде жоғарыда айтып кеткен қойылымдардан ... ... ... бағыттағы қойылымдар да кең таралды. Бұл бағыт театр
әлемінде цаньцзюньси деген атауға ие болды. Цзаньцзюньси ... ... екі ... ... Осы ... ... арқылы сарайдағы
кейбір жағдайлар, шенеуніктердің парақорлығы, сатқындығы астарлы ... ... ... ... қатар олардың сюжеттері де әр-алуан бола
бастады. Мысалы, таза тарихи пьесалар «Чжуан-цзы ... ... ... ... ... ... «Айлы түндегі цитра үні» (Юэ вэнь чжэнь),
фантастикалық тақырыптағы ... ... ... ... теңізді
өртеуі» сияқты шығармаларды атап айтуға болады.
Жоғарыда ... ... Таң ... драмалық шығармалардың
бастамасы қалыптасты. Оған дәлел ретінде Таң, Сун дәуіріндегі ... ( ... ) атап ... ... «Үлкен ария» негізінен үш бөлімнен
тұрды. Бірінші бөлімінде музыкалық элементтер басым болса, екінші бөлімінде
көптеген көріністерден тұратын ... ... ... Ал үшінші
бөлімде бишілер өнер көрсетті.
Сун дәуірінде «сарайлық» театр өнері айтарлықтай ... ... ... ... ... әрі екі ... ... жүзеге асты.
Алайда Сун дәуірінде, театр ... ... ... ... ... ... бірі шухуэй-«кітапшылар қоғамы» деп аталды. Сун дәуірінде
қалыптасқан осындай екі қоғамның атауы бізге ... ... ... ... ... ... орын тепкен «Цзюшань шухуэй».
Мұндай қоғамдар ресми қызметке қолы жетпеген әдебиетші, жазушылардан тұрды.
Күн көріс ... ақша табу ... олар ... ... ... ... ... Театрлық шығармалардың көпшілігі халық әңгімелерінің
негізінде қалыптасты.
Материалдың жеткіліксіздігіне байланысты Сун ... ... ... дәл айту ... Алайда Сун дәуірінде кең танымал
болған актерлердің орындау шеберлігі ... ... ... ... дацюй (үлкен музыкалық пьеса)-сарайлық өнер түрінің ... ... ... ән, би арқыла беріледі.
2) шочан-әнмен айтылатын әңгіме, яғни жыр.
3) чжугундяо-музыканың сүйемелдеуімен тарихи әңгімені баяндау.
Кейінірек, Солтүстік Сун династиясының құлауымен елдің ... ... ... ... Бұл Оңтүстік Сун династиясында
көптеген шығармашылық ... ... ... ... ... ... шэ» қоғамына, әңгіме айтушылар «сюнбань шэ» қоғамына, театрлық
қойылымдарды ... ... шэ» ... ... театрының актерлері
«хойчэ шэ» қоғамына бірігіп, әр аймақтарда өз өнерлерін ... ... ... ... ... ... болды. Ал мұндай құрылым
жоқ жерде актерлер бамбуктен кереге тұрғызып, арнайы ... ... ... ... орналастырды.
Қытайда династиялардың алмасып, қоғамның дамуымен ... өнер ... ... ... ... де алға жылжып отарды. Қытай театрының бір
ерекшелігі, байлық пен кедейлік, надандық пен ... ... ... ... ... психологиялық категорияларды қимыл-әрекет, көзқарас,
дауыс темборы, бет бояу, маска, музыка арқылы жеткізіп отырған.
Қытай театры ... би, цирк ... сөз ... ән, қара сөз, ... ... ... өзара үндесуінен құралады. Егер операны тыңдай
отырып музыка мен әнді ... ... ... ... ... ... көп көңіл бөлеміз, ал драмамен танысқан кезде пьесаның мазмұнын
жеткізетін актердің ... мен сөз ... ... ... ... өзгешелігі, ол осы өнердің үш саласын да ... ... ... ... ... ... Қытай театры –Сицюйдің қазіргі кезде
бірнеше жүздеген түрлері бар. Олардың біразы тілі, яғни ... ... ... ... мен ... ... бір-бірінен
ерекшеленеді.
Жалпы қорытындылай келгенде Чжоу дәуірінде театрға тән ... діни ... ... ... Таң ... ... ... шынайы, жетілген қытай театры ... ... ... ... ... де Сун ... ... жетістікке жетіп,
пьесалардың құрылымы күрделеніп, актерлердің шеберлігі арта ... ... ... ... ... мен театр өнерінің шарықтаған кезеңі
Юань дәуіріне сай келеді.
2. ЮАНЬ ... ... ... ... ... ... ерекшелігі
1280-1368 жылдар аралығындағы, Қытайда сексен сегіз жыл бойы билік құрған
монғолдардың Юань династиясы, қытай мәдениетіне өзіндік ... ... XIII ғ ... ... хан ... рет Солтүстік Қытайға басып кіріп,
чурчжэндік Цзинь империясының әскеріне соққы беріп, тоғыз ... ... ... ... кеткен болатын. 1234 ж монғолдар чурчжэндерді
толығымен жеңіп, Солтүстік Қытайды өз ... ... ... ... жылдан бастап моғолдар қытайдың оңтүстігіне жорығын бастап, 1276 жылы
бүкіл қытай жерін толығымен бағындырды. Қытайды ... ... ... ... Хубилай, астананы Қарақорымнан Пекинге көшіріп, династияға
Юань ( бастапқы, ең алғашқы) деген атау береді.
Монолдардың ... ... ... ... ... ... егістіктерді өртеп, қу далаға айналдыру әрекеттерімен
сипатталып, ... ... ... ... ... ... шығындар алып келді. Егін егуге арналған
шұрайлы жерлер мал жйылымдарына айналып, жердің көп бөлігін Хубилай моңғол
шонжарлары мен ... ... ... ... ... ... ... болатын. Ал қытайлықтарға қару-жарақ сатуға,
жылқы ұстауға, түнде шам ... тиым ... ... ... ... тартылып, тіпті өлім жазасына кесіліп отырған еді.
Алайда қытай жерін басып алып, өз империясын ... ... ... мен ... ... жатқан қытайлық салт-дәстүрді толығымен жойып
жібере алған жоқ, Оның себептері: монғолдардың ... ... ... ... аз болуы, монғолдардың отырықшы халықты басқаруда
тәжірибесінің жоқтығы, ... ... даму ... көшпелі моңғолдарға қарағанда алда болуы еді. Сол себептен
моңғолдар керісінше қытайлықтардың мемлекеттік ... ... ... ... қытайдың кейбір әдет-ғұрыптарын ... ... ... ... ... елдің сыртқы сауда
байланыстарына кедергі жасаған жоқ. Керісінше шетелдік ... ... кең ... ... сауда байланыстарының жандануы, тауар-ақша
айналымының күшеюі, қалалардың гүлденуі мен қолөнердің ... ... ... ... ... әр ... ... ықпалын тигізді.
Моңғолдардың жаулап алуы философияға, білім беру жүйесіне, емтихандық
жүйеге кері әсерін тигізсе, ал роман мен ... дәл осы Юань ... ... ... ... ... Қытай драмасының Юань дәуірінде
кенеттен жандануын ғалымдар бірнеше ... ... ... ... ... Европаның түпкір-түпкірінен
келген көптеген адамдар болды. Олардың ішінде Орта Азия, ... ... ... ... небір ғалымдар, оқымыстылар, қолөнершілер, өнер
адамдары бар еді. Сондай-ақ әр ... әр ... ... ... ... айналысуы, қытай мәдениетіне, әсіресе театр өнеріне
өз әсерін тигізуі мүмкін. Яғни драманың ... ... ... болды деген көзқарас бар. Бірақ мұндай ... ... ... ... ... ... мен шетелдіктер, тікелей
болмаса да жанама түрде драманың қалыптасып, дамуына өзіндік ... ... ... ... ... ... ... жетекші идея
болды. Сондықтан да білімді адамдардың, ақын-жазушылрдың көпшілігі тек
конфуций канондарын жаттаумен шұғылданды. Жоғарғы тап ... ... ... ... бір ... деп мойындаған жоқ, ол тек ... ... ... ... ... ... әрекеті деп бағаланды. Алайда
моңғолдардың келуімен конфуций ілімі өзінің бұрынғы ... ... ... ... қарай, қытайдың көзі ашық, білімді
адамдарының конфуций ілімін оқып, ... ... ... еш ... Оның үстіне қытайлық зиялылар ең төменгі қызметке тағайындалды.
Сарай ... ... ... енді бір ... қарапайым халыққа
жақындасып, олардың талабына сай, өз зейіндерін драма жазуға бұра ... бір ... ... ... емес ... еш тиым салған жоқ.
Моңғол шапқыншылығының бейнелеу өнеріне, ... ... ... ... әсерлі, сезімтал өнер саласына соққы беруі, қоғамда ... аса ... ... ... ... ... ... саласының
қалыптасуына себеп болды.
Юань дәуірінің қытай драмасының алтын ғасыры деп аталуы да бекер ... ... ... ... ... ... ... өнері
қарқынды түрде дамып, көптеген жетістіктерге жеткен болатын. Жазба деректер
Юань дәуірінде жүз онға жуық автордың бес жүзден астам ... ... ... ... ... Жұз ... астам пьесалар, оның ішінде
Гуань Хань-цин, Ван Ши-фу, Ма Чжи-юань, Ян ... Бо Пу, Ши ... ... Гао ... т.б ... шығармалары біздің
заманымызға дейін жеткен. Бұл шығармалардың ең таңдамалылары қытай ... ... ... ... ... ... ие болды.
Юань дәірінде театрлық өмірдің орталығы «солтүстік драма» өз ... ... ... ... ... Ханьчжоу аймағында өзіндік
«оңтүстік драма-наньси» қалыптасты. Осы екі ... ... ... болды. Біріншіден, солтүстік драмада жатжерлік
әсерлер, әсірісе Үндістан мен Персияның ықпалы ... ... ... ... музыкалық шығармаларды барлық кейіпкерлер орындаса, ал
солтүстік ... ... ... ... кеіпкер орындады.
Үшіншіден, оңтүстік драманың құрамына шек қойылмаса, ал ... ... ... алғы ... және төрт ... ... ... қарамастан бұл
екі драмалық бағыт та театрдың жетілген ... ... ... драма,
ұлттық театр өнерінің стильі ретінде ұзақ өмір ... жоқ, ол ... ... ... ... ... тек XV-XVI ғасырларда ғана қайта
жандана бастады. Сол себептен оның ... ... ... ... солтүстік драма өзіне сіңіріп ... ... ... кіретін
драмалық шығармалар біріге келе, «Юаньдік классикалық ... ... ... болды.
Юань драмасы өзіндік ерекшеліктерімен, ... ... Юань ... ... ... Таң, Сун пьесалары сияқты
қысқа болған жоқ, әдетте төрт ... ... ... ... ... тілде,
жоғарғы таптың тілінде жазылса, юаньдік пьесалар қарапайым ... ... ғ ... ... юань ... ең ... кезі ... X-XII ғ
солтүстікте қалыптаса бастаған музыкалық драма, Юань ... ... ... ... цзацзюй (аралас қойылым ) ретінде танымал
бола бастады.
Юаньдік цзацзюй ... ... ... ... ... ... көзе ... Юаньдік пьесаларда тек қара сөз болған жоқ,
ол музыкамен көркемделіп отырды. Пьесалар ариялардың ... ... ... ... Қойылымның бір актісі бір арияның орындалуымен
сәйкес келді. Бір бөлімдегі ... ... адам ... ... актердің мүмкіндігіне байланысты болды. Юаньдік пьесалардың төрт
бөлімнен тұратынына ... ... бұл ... асып ... Ван ... ... қақпа» пьесасы бес бөлімнен [1,4б], Ян Цзинь-
сяннің «Батысқа саяхат» пьесасы алты бөлімнен ... ... Ал ... ... жетпей қалған пьесалар екі-ақ бөлімнен тұрды.
Юаньдік пьесалардың көпшілігінде ... ... ... ... ... пьесаның басында келіп, кіріспе рөлін, не кез
келген бөлімнің ... ... ... ... өте ... ... Әдетте шығарманың мазмұны төрт бөлімге симаған жағдайда бір немесе
екі қосалқы бөлімше қойылады.
Жоғарыда айтып ... ... төрт ... ... ... ... ... (экспозиция) яғни негізгі кейіпкерлердің өзара
байланысын суреттейтін, оқиғаның одан әрі өрбуіне түрткі жасайтын ... ... ... ... ... жаңа ... пайда болады.
Үшінші бөлімде оқиғаның шиеленісуі өзінің шарықтау ... ... ... ... Көп ... бұл жаңа кейіпкерлер – дана соттардың,
император жаушысының, парасатты шенеуніктердің ... ... ... ... араласуымен суреттеледі. Ақырғы төртінші ... ... мен ... ... түсінбеушіліктер өзінің шешімін тауып,
шындыққа көз ... ... ... ... ... ... «Доу ... пьесасының бірінші бөлімінде Доу Э мен оның болашақ ... ... Доу ... ... қалаға емтихан тапсыруға ... ... ... Доу ... ... өлуі, оның басқа жігітке
күштеп үйлендірілуі суреттеледі. Ал үшінші ... Доу Э-ге жала ... өлім ... кесілуі бейнеленеді. Алайда төртінші бөлімде ... ... ... ... түсінбеушіліктер шешіліп, пьеса,
әділеттіліктің қайта арнауымен аяқталады. ... ... ... біразы оқиғаның өрбу барысы жағынан жоғарыдағы
өлшемге сай келмейді. Мұндай пьесаларда алғашқы үш ... ... ... ... ... болмайды. Тек төртінші бөлімде ғана бәрі өз
шешімін табады. Әдетте мұндай ... ... ... ... тән. ... «Ашу ... ... осы өлшемде жазылған [16,85б].
Оқиғаның өрбу жағынан ... ... ... тағы бір ... ... Бұл ... қатарынан бірнеше оқиға қамтылатын, кейіпкерлері өте ... ... шегі ... жоқ, ... ... пьесаларға тән,
мысалы «Сянъяндағы той», «Се Цзинь-у» ... осы ... ... ... ... – чжэ деп ... ... Юаньдік жинақтарда
пьесаларды чжэге бөлмеген және қосалқы бөлімше де кездеспейді.
Юаньдік пьесалардағы көрермен қауымға ерекше әсер ... ... ... Сондықтан да драматургтардың шеберлігін арияның сапасына
қарай бағалайтын. Драмалық шығармалардағы ариялар – цюй деп аталады. Цюй ... ... ... ... ария ... бір әуенге
жазылады. Қытайда Чжоу дәуірінде-ақ музыкалық дыбыстар алты ер адамның ... әйел ... ... деп ... ... ... ... дыбыс
реті-гүн, шан, цзюэ, юй, чжи, бяньгунь, ... ... ... ... ... ... төрт ладотональдік кездеседі. Алайда юаньдік
арияларда ... ... түрі ғана ... ... ... ... чжунлюй, чжэнгун, дашидяо, шандяо, юэдяо, шуандяо.
Сяньлюй-таза, ашық әуен;
Наньлюй- қайғылы, мұңлы әуен;
Хуанчжун- ... ... мен ... ... ... ... төмендейтін, кенеттен өзгеретін әуен;
Чжэнгун- қатаң, қаһарлы, ерлікті, батырлықты сипаттайтын әуен;
Дашидяо-сезімді, нәзік, сырлы әуен;
Шандяо- қайғы-мұңға реніш пен өкпеге толы әуен;
Юэдяо- жеңіл, ... ... ... ... ... жеңісті сипаттайтын әуен;
Арияны жазу барысында оның қандай тональдікте жазылатынына, оның ырғағына,
өлең жолдарының көлеміне, ұзақтылығына көп ... ... ... ... үш ... ... ... «Шан по ян» (тау бөктеріндегі қой),
«Цзуй Хуа ин» (гүлдердің көлеңкесінде мас болу).
Юаньдік ... дин чан ши, яғни ... өзін ... өлеңімен
басталады. Сахнаға шыққан актердің бет бояуы, киімі, жүріс-тұрысы оның кім
екенін қандай қызметтегі ... ... ... ... ... ... ... пьесадағы монологтар мен ... ... де ... ... ... бөлігі болды, және шығармадағы
кейіпкерлердің тілі, сөйлеу мәнері, оның қоғамдағы орны, ... ... ... ... ... мен ... қарапайым шаруалар мен
көпестерге қарағанда әлдеқайда көркем, әдеби тілде сөйледі. ... ... ... ал ... ... пракрит
тілінде сөйлеуі сияқты юаньдік драмаларда тілге қатысты ... ... ... ... ... негізгі төрт түрлі рөлі ... ... ер ... ... ... ... әйел рөлі, цзин-сықақ, жағымсыз
рөль, чоу-қалжыңқой, күлдіргі, сайқымазақ рөлі. ... ... ... ... ... ... болды. Олар: гу-шенеунік, сисуань-
кедей оқымысты, болао-қарт адам, шал, ... ... ... иесі,
жеңілтек әйел, ила-сақшы, лайэр-жас бала.
Юаньдік драманың негізі болып табылатын ария мен ... ... ... ... ... ... өмір ... мүмкін емес. Егер
диалог, қарасөз пьесаның ... ... ал ария оның ... Көп ... ... ... ... яғни ариялар
прозалық диалогтармен толықтырылып, оқиғаны одан әрі өрбітіп отырады. Бұл
тек Юаньдік драмаға тән ... ... ... ... театрда да,
кейінгі классикалық драмаларда да кездеспейді. Юань ... тағы ... ... – оның ... ... байланысты болуы. Юаньдік драма –
цзацзюй көп жағдайда қысқартылып, юаньцюй деп ... ... ... ... ... ... пьеса музыкасыз орындалған емес. Драмалық
шығарманың заңдылығына ... ... ... ... ... ... ... негізінде құрылды. Пьесалардағы әуендердің саны
сегіз, ең үлкен бөлімдерде ... ... ... ... және ... ... (солтүстік музыка) негізінде ... тиіс ... ... ... ... ... ... Юаньдік драма-
цзаңзюйде хор болған емес.
Юань дәуіріндегі театр қойылымдарында император, қолбасшы ... ... ал ... мен әскери тақырыпқа қатысты рөлдерді у шэн сомдады.
Чжэн әдетте ... ... ... ... одан ... ... мен ... талап етілді. Сахнадағы әйел рөлін кейде
ер адамдар ойнады. Мұндай актерлердің әйел рөлін ... ... ... олардың ер адам екенін аңғару қиын болды.
Юань дәуірінде таетр сахналары безендірілмеді. Қойылымда ... ... ... ... ... сияқты негізгі бұйымдар ғана қолданылды.
Сондықтан да ... ... ... шығу үшін ... ... ... етілді. Сахналық шымылдықтың болмауынан, сахна үш жақтан да
көрініп тұрды, ал бір бөлімнің аяқталуын оркестр ... ... ... ... түсу үшін актерлер қымбат, салтанатты, көзге бірден
түсетін киімдер киді. Әрі ... ... ... көрермендер олардың кім
екенін бірден аңғарды мысалы, қырғауыл қауырсыны бар бас киім ... ... ... ... ... жас оқымысты екенін бірден білуге
болады. Актерлердің бет бояуы да, олардың қандай рөлді ... ... ... сатқын генералдың, оңбаған, сұм адамдардың, опасыз
шенеуніктердің беті ақ түспен, ал жауынгер, ... беті қою ... ... ... ... Сонымен қатар актерлер әр түрлі қимылдар
арқылы, қосымша заттарды қолдану ... ... ... ... ... қолында қамшы болса, онда оның атқа ... келе ... ... ... түскендігін білдірді. Сондай-ақ қызыл матамен жабылған
бас киім шабылған басты, бетке ... ... мата ... ... ... ... ... су, көлді меңзеп отырды. Актерлердің
бет бояуында символдық белгілер болды, егер астрономның ... ... ... ... ал ... ... үшін актерлер бетін көк
түспен бояды. Актерлердің киімі де ... ... ... қызыл түсті киім-
қуанышты, той киімін, ақ түс-қайғы-қасірет, өлімді, қара түс адалдықты,
сары түс ... ... ... түс ... пен адалдықты
көрсетті. Бірнеше түстің қатар ... ... ... ішкі ... жағдайын түсіндірді. Сахналық қойылымдарда тау жоталардың орнына
орындықтар мен үстел қолданылды. Қытай ... ... ... ... сондықтан да қойылымдағы ... рөлі ... ... Әскери
пьесалардағы күрделі әрі жылдам акробаттық билер, әскери ... ... ... басталды, музыкантардың кез келген қателігі
актерлердің жаңылысуына, қойылымның үзілуіне әкелуі мүмкін еді. ... ... ... ... ... сипаттап отырды.
Дабырлы, шулы дыбыстар ашу-ызаны, құмарлықты білдірсе, ал нәзік дыбыстар
мұңды, сағынышты, махаббатты сипаттады.
XIII-XIV ... ... ... ... ... бірақ төлемақысы да
әркелкі болды. Минь ин ван хармындағы жазбалар ашылғаннан ... ... ... ... мен бет ... жөніндегі мәліметтер толықты.
Ол заманда актерлер ... көк, ... ... ... ... өрнектелген,
екі жағында қанаттары бар бас киім киген, ... жеті ... бет ... ... ... ... болсақ, бұл туралы алғашқы мәліметтер
Мин династиясының басында өмір сүрген Чиң ... ... ... Ол
«Тай хэ чжэн инь пу» еңбегінде Юаньдік ... ... ... он ... ... 1) ... әулиелер туралы, 2) сопылық өмір кешу мен даоның
рахатына кенелу туралы, 3) билеушілер мен ... 4) адал ... ... ... ... азаматтар, 5) парыз бен адалдыққа берік жастар, 6)
сатқындар мен жала ... 7) ... мен ... ... ... ... күрес, жекпе-жек туралы, 9) тау, су, жел, гүл, қар, ай ... ... пен ... ажырасулар мен қайта қауышулар туралы, 11) әйел
бұйымдары жөнінде, 12) буддалар мен киелі рух ... ... ... ... ... айтатын болсақ, олар пьесаны
сомдайтын төрт актерден, ... ... ... ... үш музыканттан
құралды, кей жағдайда құрамы 15-18 ... ... ... ... да
болды. Юань дәуірінде актерлік топтар құрамында әйел актерлер де ... ... олар ер адам ... ... ... ғылымдар әйелдердің ер адам
рөлін ойнауын, театрлық ... ... тар ... түсіндіреді
[12,113б]. Театрлық топтар алғашқы кезде жанұя мүшелерінен құралып,
ұрпақтан-ұрпаққа ... ... ... да ... ... ... жолмен дамыды. Кей жағдайда жанұялық актерлердің құрамы, сырттан
жастарды жинап, оларды актерлік шеберлікке баулумен толығып ... ... Юань ... ... ... ... өнер түріне айналды. ... ... ... ... ... ... негізгі заңдылығы мен принциптерінің
орнығуына алып келді. XIII ... ... ... ... ... қытайдың драматургия тарихында көрнекті орынға ие болды.
Жоғарыда айтып кеткендей Юань дәуірі жатжерлік билеушілердің-монғолдардың
үстемдік еткен кезеңі болғандықтан, ... ... үшін ... ... мен ... өмір сүру оңай ... жоқ. Сондықтан да Юань
дәуіріндегі қытай драматургтарының шығармашылығы жатжерлік ... ... ... ... ... барысында дамыды.
Юань дәуірінің драматургиясы қытай өнерінің тарихында өзіндік ... ... ... Бұл ... ... XIII-XIV ... ... ұлттық тәуелсіздік пен бостандық жолындағы ... ... ... ... мен ... ... жаңа ... басқандығын дәлелдейді.
Қытайдың ұлттық тарихы – бұл драматургия мен ... ... ... ... ... ... өнеріне қарсы, билеуші топтардың құдалауы
мен жер аударуына қарсы бағытталған, көптеген ... ... ... ... халықтың сүйіспеншілігіне ие болған, өмірді шынайы ... ... ... үшін күрес. Осы театрдың даму барысында жаңа жанрлар пайда
болып, жаңа ... ... ... ... шеберлік те
жетіліп отырды. Ұлттық тарихтың шынайлығын, дәстүр мен ... ... ... қытай драмасы, қытай ауыз әдебиеті негізінде
қалыптасып, сахналық мәдениеттің бай әрі ... ... ... табылды.
XIII ғасырдың басымен XIV ғасыр аралығы «цзацзюй» жанрындағы ... ... ... ... кейінгі заман драматургиясының дамуына көп
әсерін ... ... ... ... ... ... ... мен
сезімдері, терең толқулары мен армандары жатты».
Сондай-ақ Юаньдік драмаларда, жоғары тап өкілдерінің ... ... мен ... ... ... ... шиеленіс, қарама-қарсы күш арасындағы тартыс, яғни жаңа
мен ескі арасындағы, күшті мен ... бай мен ... ... ... ... Юаньдік драмаларға ең бірінші кезекте реализм, нақтылық,
қарапайымдылық тән.
Юань драмасының ... ... ... ... халықтың жан тебіренісін
түсіне білуі, оның қоғамдағы рөлін күшейтіп, халық бостандығы үшін күресте
үлкен мәнге ие ... ... ... ... нақ тұрмасын суреттеп
қана қоймай, адамдар мен олардың әрекетіне дұрыс ... ... ... ... ... да көздеді. Сондай-ақ юаньдік драматургтар,
әртүрлі образдар сомдалып, адамдардың жеке мінез-құлқы ашылған шығармалар,
театрлық қойылымдар, өнер арқылы ... ... ... ... қоршаған ортаны терең түсінуіне мүмкіндік беруге болады деп ... ... ... ... өз ... ... ... қаһармандарын, ұлттық батырларды, кейінгі ұрпаққа үлгі болып
табылатын ... ... ... мен ... ерлер бейнесін жиі сомдады.
Формасының әр алуандығымен, айрықша байлығымен ерекшеленетін қытай
драматургиясы ... бойы ... мұра ... ... ... ... драматургия үлкен орынға ие. Го Можоның ... ... ... бұл ... мен ... ... яғни
оның лирикалық бөлігі өлеңдерден құралса, ал қарасөзден, баяндаудан тұратын
бөлімі-проза болып табылады [17,8б]. ... ... мен ... ... ... драматургиясына, көркем сөз өнерінің ұлы шеберлерінің
шығармаларына тән ... ... жүз жыл бойы өмір ... келе ... қытайдың классикалық
драматургиясы, бойына үлкен тәжірибе жинап, қытайдың театр ... ... ... ... ... Оның ... ... жергілікті театрларында
жиі қойылатын, ауыз әдебиеті бағытындағы мыңға жуық ескі ... ... ... ... ... ... бойы өз ... жоймай келе
жатқан юаньдік драмалар, қазіргі таңда қытай оқырмандары мен көрермендеріне
үлкен эстетикалық қуаныш әкеліп, ... ... ... ... ... және ... ... дәуіріндегі драманың негізін салушы ірі драматургтар Гуан Хань-цин,
Ван Дэ Синь ... Ван ... Ма ... және Бо Пу- ... ... ... деп ... Хань-цин қытай драматургия тарихындағы көрнекті, біртуар, ... ... жоқ ... ... алып ... атақты
драматургтардың бірі. Гуан Хань-цин шығармаларындағы реалистік бейнелер сол
замандағы шынайы өмірді, ... ... ... ... ... өмір ... XIII ғасырдың келбетін шынайы тұрғыда ұғынуға
көп мүмкіндік ... Гуан ... ... ... ... ... ... қосқанына қарамастан, оның жеке өмірі туралы бізге жеткен мәліметтер
өте аз. Оның да ... ... бар: ... ... ... ... мен ... дәстүрлі драматургияны, халықтық театр өнерін,
ауыз әдебиетін «дөрекі, бүлікшіл» деп, ... ... ... ... сақталған мәліметтер бойынша, Юань дәуірінде кейбір драмалық
шығармалар өртеліп, пьесалардағы арияларды айтуға, сыбызғыда ... ... ... ... ... ... Гуан ... туралы
толығырақ мәліметтер ресми емес, жеке «Лугуй бу» (жан басын тізімге ... ... ... Ол ... Гуан Хань-цин Даду аймағында
(қазіргі Пекин) 1220-1240 ... ... ... ... ... ... ... [2,95б]. Ол сарайдағы медицинамен шұғылданатын
мекемеде қызмет істеп, сонымен ... ... ... ... екен.Гуан Хань-цин өте білімді, өлең жазатын, бірнеше ... ... ... адам болған. Ол Ян Сянь-чжи, Фэй Цзюнь-сянь, Лян Цзинь-чжи
сияқты ... ... дос ... ... ... өзі де ... Оның алпыстан астам пьесалары бар, бірақ бізге тек он ... ... ... ... ... Чжэн Чжэн- доның айтуынша, Гуан Хань-цин
есімі қытайда «драматургия» сөзінің синониміне айналған ... Гуан ... ... сол ... театр өнері мен драматургияның дамуына үлкен
әсерін тигізіп, жан-жақты танымал бола бастады. Көптеген қытай авторларының
еңбектерінде ... Гуан ... тек ... қана болып қоймай,
сонымен қатар театр ... қас ... ... қоюшы-режиссер,
көркемдеуші, актер рөлін де орындаған.
Гуан Хань-циннің бізге жеткен ... ... ... ... «Көп ... ... жалғыз қалу», «Айға табыну
беседкасы», «Лу Чжай-лан»-халық арасында кең ... ... ... Ван Цзи-сының айтуынша, бұл пьесалардың идеялық мазмұны билеуші
тапқа қарсы бағытталып, қытай халқының қысым мен ... ... ... ... ... Гуан Хань-цин, халық арасында кең
танымал ... ... ... мен батырлар характерін дүниеге алып
келді. Мысалы, Доу Э-нің мейірімділігі мен батырлығы, Гуань Юй мен Чжан ... ... Таң ... Мың Лян мен оның сүйіктісі Ван
Чжао-цзюнь образдары, Минхуан мен император нақсүйері Ян Гуй-фэй образдары,
сұлулығы аңызға ... Си Ши ... ... т.б. ... ... ... дәстүрлі театрындағы ғашықтар бейнесін шебер сомдаушы.
Қытайдың дәстүрлі жіктеуі ... ... ... жеткен Гуань Хань-
цин шығармаларын үш ... ... ... 1) ... драмалар, 2)
музыкалық драмалар, 3) тарихи-қаһармандық драмалар. Осы үш саладан да Гуань
Хань-циннің ... ... ... ... Әрі оның ... мынандай
өзіндік ерекшеліктерге толы: драмалық және сюжеттік құрылымы жағынан өзгеше
болуы, қарапайым халық тілінде жазылуы, кейіпкерлердің ... ... ... ішкі ... мен жан дүниесінің қайшылығын әсерлі етіп
жеткізе білуі.
Гуань Хан-циннің өшпес туындыларының бірі – «Доу ... ... ... жүз жыл бойы қытайдың дәстүрлі театрының ... ... ... ... қытай драматургиясының шыңына айналған бұл шығарма, сол
замандағы қоғамның реалистік өмірін толық ... «Доу ... ... ... алғы ... және төрт ... тұрады, оның сюжеттік өрбу желісі
басқа да ... ... ... ... әрі ... ... ... негізгі кейіпкерлер туралы алғы сөзде айтылады, және олар өзін-
өзі ... ... «Доу ... ... ... жесір қалған Цай
жеңгей алдымен көктемнің келгендігін, дала құлпырып гүлге ... ... ... ... ... жасар баласымен жесір қалғандығын, өзінің
Чучжау аймағынан ... Дау ... атты ... ... он
лян күмісті қарызға алғандығын баяндайды. Ал Доу Тянь өзінің кедейлігіне
байланысты Цай жеңгейдің ... ... ... ... ... де
өзінің қызын Цай жеңгейдің ұлына аттастыруға шешім ... ... ... он үш жыл ... кейінгі уақытты қамтиды, яғни Цай жеңгей
өзінің ұлын, Дау ... қызы Доу Э-ге ... ... көп ... ... ұлы ... ... келіні Доу Э жесір қалады. Цай жеңгей
бұрынғыша өсімқорлықпен айналысып жүріп, күтпеген жерден ... ... ... Ал оны ... ... Чжан ... ... өзіне, ал Доу Э-
нің ұлы Чжанлюй- эрге тұрмысқа шығуын ... ... ... ... ... Цай ... ... мәжбүр етеді. Алайда ақылды, моральдік
құндылықтарды бәрінен жоғары қоятын Доу Э, енесінің шешімін құптамай, ... ... Үш ... ... ... жеті ... әкесімен
айрылысып, тұрмыс құрғанына бір жыл өтпей жатып, ... қаза ... ... етеді. Бірақ Доу Э тағдырдың ауырпалығына мойымай, өмірге деген
сенімін жоғалтпай өтеді.
Әдебиетші Ван Цзи ... ... «Доу ... ... ... ... топтың жауыздығы мен әділетсіздігі суреттелсе, екінші
бір ... Доу ... ... ... ... ... өліп ... де мойын
ұсынбайтын батыл мінез бен ержүректік бейнеленген. Оның ... Доу ... ... ... ретінде сол заманда орын ... ... ... қарсы күресуші. [17,20б]
Цай жеңгей ауырып қалған кезде Чжан Люй-эр оған у қосылған ... ... ... ... уды ... ... ішіп қойып, қөп ұзамай
өліп қалады. Зұлым Чжан ... ... ... Доу Э-ні ... оны ... деп сот ... алып барады. Ал Доу Э-нің өзіне тұрмысқа шығуына
келіссе, бұл ... бас ... ... ... ... еш
кінәсіздығына сенген Доу Э, Чжан Люй-эрге тұрмысқа шығудын бас тартып, таза
абыройымен сот алдына барады. Бірақ, бұл жолы да Доу Э ... ... ... ... орын ... ... шенеуніктердің сатқындығы,
парақорлығы мен екіжүзділігі ақыры еш ... жоқ Доу Э-ні өлім ... ... ... ... ... ... қатал феодалдық
дәстүрлерге, ... жат ... ... ... шебер
суреттейді. Гуань ... осы ... ... ... ... билеушілерді, екіжүзді шенеуніктерді, парақор
соттарды сомдайды. Билеуші ... қаны мен миын ... ... пен ... ... ... ... зұлымдық жасауына жетелейді.
Драмалық шиеленіс – пьесаның үшінші бөлімінде, ... ... ... алады. Базар алаңында Доу Э-ні бұқара алдында өлім ... ... ... Өлім ... ... деген сенімінен біржолата
айрылып, ақырғы үмітінен қол үзген Доу Э, аспан мен жерді кіналап, ... ... ... ... мен жер, шындық пен жалғанды ... білу ... ... ... ... кедейлікте өмір сүреді, ал ... ... ... ұзақ өмір кешеді? Яғни ... ... ... ... ғой? ... Аспан қателеседі, неліктен ... ал ... кең етек ... ... ... ... түсінген Доу Э, осылайша тылсым күштен көмек сұрап, одан
ғажайыпты күтеді. Адам ... ... Доу ... шынайы жүрек үні ақыры
жауапсыз қалмайды, қайнап тұрған шілденің қапырық күнінде ... ... оның ... үш жылға дейін құрғақшылық болады.
Айта кететін бір жағдай, драмалық шығармаларда тылсым ... ... ... ... тән көріністің бірі. Адамдардың ... ... ... мен өмірдің ең алғашқы даму кезеңінде-ақ көрініс
алған
Адамдардың ... ... ... ... мен шарасыздығы,
оларды табиғат күштеріне тәуелді етіп, ол туралы әртүрлі ... ... ... ... алып ... Осындай
жағдайлар, қытай халқының мыңдаған аңыз-әңгімлерді дүниеге алып келуіне
себебші болды. Ал ... өз ... ... ... ... ықпалын тигізді.
Автор, Доу Э-нің өкпесі драмасында тылым күшті қолдану арқылы, қолында
билігі бар ауқатты топқа ... ... ... бар ... ... оның зұлымдық пен қатыгездікті жазалайтындығын ескертпекші болады,
яғни Доу Э-нің әділдік үшін күресі оның өлімінен кейін де ... Доу ... ... ... ... ... ... қытай
әдебиеті тарихында классикалық реализм мен романтизімнің түйісуінің үлгісі
болып табылады. Доу Э-нің ... ... ... Хань ... ең ... жеңісі деуге болады. Доу Э-нің ... ... ... және ... ... ... адам ... әсер етеді. Доу Э-нің әрбір қадамы мен ... ... ... оның ... ... батылдығы мен адалдығын дәләлдейді.
«Доу Э-нің өкпесі» шығармасы ... ... ... ... рухани құндылығы жоқ, біреудің есесіне күн көретін билеуші ... ... ... ... ... ақырғы бөлімінде, қаладан Доу Э-нің әкесі келіп, шиеленіскен
жағдайды зерттеуіне ... ... ... ... ... жазаланып,
жазықсыз өлген Доу Э үшін кек ... Бұл ... юань ... ... ... оқиғалар, нақ уақыттағы шиеленістер мен қарама-
қайшылықтар, зұлымдық пен ... ... ... ... суреттеліп
өтеді.
«Доу Э-нің өкпесі» драмасы, зұлым Чжан Люй-эрдің алаңда жүз ... ... ... Доу Э-ні өлім ... ... Тау ... жүз рет дүре ... ал у сатып берген Лу ... ... ... ... өтуге жіберілуімен, яғни кінәлілердің өз жазасын
алуымен аяқталады.
«Доу Э-нің өкпесі» драмасына өз бағасын ... ... ... Ли Шу-
сы былай дейді, «Бұл драмада қытай қоғамының көрінісі сипатталған, ... ... ... кең етек ... ... дәуірдегі қытай халқының ауыр
тағдыры, қысым мен жауыздыққа қарсы күрескен халықтық қаһармандарының ... ... ... ... «Доу ... ... ... «цзаңзюй»
жанрындағы ең таңдаулы драма деп танылса, ал «Күнаһарды құтқару» ... ... Юань ... ... ... ең ... деп саналады.
Гуань Хан-Циннің келесі үздік туындыларының бірі «Күнаһарды
құтқару» пьесасы. Бұл комедиялық ... ... сол ... ... ... ... әнші Чжао Тань-эр мен бай Чжоу ... екі ... ... ... ... ... топтың арасындағы
шиеленіс негізінде құрылған. Драматург, Чжоу Шэ образын шынайы ... ... ... Чжоу Шэ өте ... зұлым, екіжүзді адам. Ол-
бүкіл өмірін құмар ойын ойнап, шарап ішіп, көңіл көтерумен өткізген жылпос,
базар іскері.
Шығарманың басында Чжоу Шэ жас әнші Сун ... ... ... жас ... қолына түсіргеннен кейін, оны ұрып-соғып,
қорлайды. Чжоу Шэ өзінің бұл ... ... ... ... әйелін өлтірсе де жауапқа тартылмайды» деген түсінікпен ... Чжоу Шэ ... ... ... ... ... пен ақша ... әрекеттерді жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... шиеленісу кезеңі үшінші бөлімде жүзеге асады.
Оқиғаға тәжірибесі мол, дана, сұлу әнші қыз Чжао ... ... ... ... ... ... реалисттік тұрғыда көрсетеді. Оның
моральдік ... еш ... не ... ... ... ... ... кең тамыр жайған қоғамдағы әнші қыздың төменгі
орын алып тұрғанын көрсетеді. Чжао Тань-эр тағдарының ... сол, ... ... абыройы мен жеңілтек әйел атағын Янцызы өзенінің бүкіл суымен
жуса да ... ... ... оның ... батыл күресуі,
әділдікті жақтайтындығы, ойының қырағылығы оның қоғамдағы ... ... Чжао ... өзінің ақылдығы мен сұлулуғы арқасында Чжоу ... ... оның Сунь ... ... ... үйленуін талап
етеді. Осылайша Чжао Тань-эр өзінің кәсібі бойынша құрбысы Сунь Инь-Чжанды
зұлымдық пен жауыздықтан құтқарады.
«Күнәһарды құтқару» пьесасын ... ... Ван Цзи Си ... ... ... ... ... қаналған халықтың әділеттілікті аңсау үнін
жеткізген» [17,26б].
Гуань Хань-циннің «Доу ... ... ... ... ... оның ... ... пен заңсыздыққа бейжай
қарамағандығын, қоғамның өткір мәселелерін шешуге ... ... ... ... драматургиясына көп үлесін қосқан, келесі драматургтің бірі ... ... ... ... орай Ван ... ... ... бізге жеткен
мәліметтер өте аз. Осы заманға дейін сақталған жазбалар бойынша, Ван Ши-фу
Даду аймағында ... ... ... ... Ван Дэ ... ал Ван Ши-фу оның
бүркеме аты болған. Ол өз ... он төрт ... ... ... бірақ бізге
толық үш пьеса мен екі үзінді ғана жеткен. ... ... ... ... ... ... ие болған «Батыс қақпа» пьесасы,
Ван Ши-фуды қытайдың ұлы ... ... ... ... бұл ... Ван Ши-фу жазғанына ғалымдар күмән келтіреді. Пьесаның бесінші
бөлімін Гуань Хань-цин аяқтаған деген болжам да ... ... ... ... ... – Чжан Гун ... пен бірінші
министірдің қызы-Ин-ин арасындағы махаббат тарихы. Бұл ... Юань ... ... әңгіме» новелласының негізінде жазылды. Бірақ ... ... ... ... ... өзгеше болып келеді. Юань Чжэннің
шығармасында Ин-ин байдың қызы болса, ал Ван ... ... ол ... қызы. Сондықтан да Чжан Гунге Ин-ин отбасының мүшесі болу
қиындай түседі. Ин-иннің шешесі – Чжэн апай ... Чжан ... ... ... болып, өзінің алғаш айтқан сөзінен ... Ал ... ... Чжан Гун, ... ... ... ... кездесулер
ұйымдастырады.
Оқиға IX ғасырдың басында Таң дәуірінде өтеді. ... ... ... ... Чжан Гун ... ғибадатханада екі қызды жолықтырады.
Олардың бірі – Ин-ин, екіншісі оның қызметшісі Хун-Нян. Чжан Гун мен ... ... ... ... болып, алайда моральдік ... екі жас, ... ашық айта ... ... ... ... түн ... төртке бөлінген Чжан Гун, Ин-ин мен оның шешесі өмір
сүретін ғибадатханаға келіп ... Екі ... ... ... бір-
біріне өлең арнайды.
Ин-иннің сұлулығы жөнінде естіген қарақшылық топтың басшысы Сунь Фэй-
ху ғибадатханаға шабуыл жасап, Ин-инді ұрлап кетпекші ... Бұл ... ... ... ... Ал ... Цуй, қызын қарақшылардан кім
құтқарса, соған ... ... ... ... Чжан Гун ... ... Ин-Инді құтқарып, оған үйленбекші ... ... ... ... алғашқы сөзіен бас тартып, Ин-ин мен Чжан Гунның ... ... ... ... Цуй ... ... шешіміне шыдамаған
екі жас, батыс қақпа бойындағы ғибадатхана бақшасында жасырын кездесіп
жүреді. Бұл ... Цуй ... ... болғаннан кейін, ол Чжан Гунды
жазаламақшы болады. Бірақ кейін бұл ойынан ... Чжан ... ... ... егер ... ... ... мемлекеттік емтиханды сәтті
тапсырып, белгілі бір ... ие ... онда ... ... ... ... ... Чжан Гуннің тезірек оралуын тілеп, оны асыға күтеді.
«Батыс қақпа» пьесасында ортағасырлық ... ... ... ... ойлар, адам бостандығын қорғайтын ... ... ... әйел ... ... хәлі ... Осы шығарма арқылы автор әлеуметтік әділетсіздікті ... ... ... ... ... пен ... ... қарсылықты
білдіреді. Ал феодалдық заңдылықтарға қарсы турған Ин-ин образы бостандық
рухына толы ... Бұл ... ... конфуцилық моральға, яғни жастардың әке-
шешелерінің рұқсатынсыз бір-бірімен ... ... тек ... ... ғана
байланыс жасауы сияқты жоғарғы тап өкілдерінің принциптеріне ... ... ... ... ... 1295 жылдары аяқтайды. Сол
кезден бастап бұл ... ... ... мен ... ... ... ... драмасының одан әрі дамуына үлкен үлес қосады.
«Батыс қақпа» пьесасындағы реализм, феодалдық ... ... ... орта ... ... ... ... көмектесіп,
қытай романының дамуына жағымды әсерін тигізеді.
Ван Ши-фу өз қаһармандарының жан тебіренісін терең суреттеу ... ... ... ... ... пайдаланды. Әсіресе, Ин-иннің
бейнесін атап айтуға болады. Автор, жас қыздың сезімінің дамуын, қуанышы
мен ... ... ... Ал Чжан Гун ... ... ... ... ол ғибадатхана қызметшісі – кәрі монахты әжуа етіп, көңіл-
көтеруді жақсы көретін жас жігіт ... ал ... ... Чжан ... студенттік жеңіл өмірден, қызықтардан бас тартып, ... ... ... ... ер. Оның ... ... барлық мақсаты-арманы –
сүйіктісіне қосылу болды[1,3б].
Ван Ши-фу адам характерін сомдаудың қас ... Ван ... ... ... ... бірқалыпты, өзгеріссіз суреттейтін
болған. «Батыс қақпа» пьесасының бір ерекшелігі – ... ... қыз ... образы өте ашық суреттелген. Хун-Нян ... юань ... ... ... ... ... мүлде ұқсамайды. Мысалы,
басқа пьесаларда қызметшілер қосымша, жанама ... ... ... күлкілі жағдайда суреттелсе, ал Хун-Нян бейнесі оған қарама-қайшы.
Пьесаның бүкіл даму ... Хун Нян ... ... ... ... ретінде сомдалады. Пьесаның басты кейіпкерлері көп жағдайда
лирикалық бағытта суреттелген. Олардың әрбір ... ... ... ... ... ... құрылымы жағынан Юаньдік драмадан
ерекшеленеді. Юань дәуіріндегі ... ... ... ... ... ... яғни ... кейіпкерлер орындауы тиіс. Ал Ван ... ... ... ... ... еңгізді. Пьесаның ... ... дуэт ... екі адам орындауы мүмкін. Мысалы, ... ... Чжан Гун ... ... ... ... да арияны екуі
кезектесіп орындайды. ... өте, Ван ... ... бұл ерекше
құрылымдарды басқа да драмтургтар мойындап, Юань дәуірінің аяғына қарай, ол
халық арасында кең тарайды.
Ван Ши ... ... ... пьесасы қытай халық әдебиеті мен қытай
драматургиясының гүлденуіне өзіндік ... ... Бұл ... алты ... ... бойы ... театрының сахнасында үзбей қойылып келеді. Қазіргі
кезде ... жаңа ... ... бұл ... ... ... бірақ
негізгі мазмұны сол қалпында сақталып отыр. Яғни ... ... да бұл ... ... сөзсіз мойындап отыр.
Ван Ши-фудің қоғамда қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да «Батыс қақпа» пьесасы сол заманда
дөрекі ... деп ... ... ... алынып тасталды. Бұл
шығарма жазылғаннан бері ... рет ... ... қысқартылды.
Нәтижесінде кейбір бөлімдер пьесадан алынып тасталды. Тек ... ... ... ... ... ... ... қолға алып отыр.
Қытай драматургиясының майталманы Бо Пу ... он ... ... ... Оның ... ең ... ... өткен тарихын баяндайтын
«Платандағы жауын» шығармасы. «Гао Цзудың оралуы» пьесасы Таң императоры
Сюань-цзунның трагедиялық тағдырын ... ... Бо Пу ... ... ғана ... ... Ма Чжи-Юань он төрт драмалық шығарманың авторы. Бірақ бізге жеткені
тек жетеу ғана. Ма ... ең ... ... ... сұлу бикеш Ван Шао-Цзюнь тарихын баяндайтын «Хань сарайындағы
күз» шығармасы. Бұл пьеса күңгірт, ... мен ... толы ... ... ... ... барлық әлеуметтік топтың өмірі
суреттелген. Пьесадағы басты кейіпкерлер тек ... ... мен ... ғана ... жоқ, ... ... ұсақ саудагерлер,
қызметшілер, шаруалар, балықшылар мен актерлер де болды. ... ... ... ... ... ... де ... Драматургтар
үнемі адамға деген қатыгездікпен, жауыздықпен, әділетсіздікпен, адамның
абыройын аяққа таптау сияқты феодалдық топтың жағымсыз әрекеттерімен ... ... ... Олар ... ... ... әртүрлі пьесалар арқылы
сынға алып, ... ... ... ... ... ... ... болды. Ұлы
драматургтардың шығармаларында қарапайым халық өкілдері ... ... ... суреттелген. Қарапайым халық өзінің қоғамдағы төмен
дәрежесіне қарамастан, мейірімділіктің, әділеттіліктің, адалдықтың белгісі
болды. Ал көп ... ... мен ... ... топ пен помещиктер
адамгершілігі төмен, ар-ұятын жоғалтқан жағымсыз кейіпкерлер ... ... У ... ... ... ... етек»
пьесасында, «адамды өлтіру шыбынды өлтірумен бірдей», - деп санайтын ... ... мен ... ... ... ... ... әшкерлеп
көрсетеді.
Юаньдік драматургтар моңғолдық билік, жатжерліктердің шексіз ... ашық айта ... ... моңғолдық билік туралы жағымсыз көзқарасы
үшін, оларды өлім жазасына кесетін еді. ... да ... ... ... сундық новеллалардан, көне замандағы
оқиғалардан, аңыз-әңгімелерден алатын болған.
Жоғарыда айтып ... Юань ... ... әйел ... ... ... ... болды. Ол, өз қаһармандарының жан сұлулығы
мен бекзаттығын, олардың қорлық пен ... ... ... ... көркем
суреттеуші. Гуань Хань Цин, адамдық құқықтан айырылып, ... ... ... ... әйелдер образына көп көңіл бөлді.
Көптеген драматургтар Гуань Хань-циннің ... ... ... ... ... ... алып келді. Мысалы, талантты драматург
Ши Цзюнь-баоның «Цю Худың өз әйеліне қырыңдауы» атты ... ... ... Бұл ... Ло Мэй Ин ... жас келіншектің өмірі сөз
етіледі. Ло Мэй-ин кедей жігітке ... ... ... көп ұзамай күйеуін
әскерге алып кетеді. Ло Мэй-ин он жыл бойы ... ... ... оны ... күні-түні еңбектенеді. Күн көрістің ауырлығына қарамастан, ... жыл бойы ... ... Ал Ло ... кедейленген әке-шешесі,
қызын ауқатты Лиге тұрмысқа бермекші болған еді. Бірақ ақша мен ... Ло ... ... ... шығады. Автор бұл шығармада Ло
Мэй-инді зат сияқты сатып жіберіп, қарызын ... ... оның ... әрекетін сынға алып, ал Ло Мэй-иннің тәуелсіз, ... ... ... ... ... шиеленістер юаньдік драматургтарды
бейжай қалдырмады. Әсіресе Чжан ... ... ... шығармасында
әлеуметтік тартыс ашық сипатталады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Бұл
пьесада, ломбард иесі Чжан отбасының қолайсыз жағдайға ұшырап, ... ... Бұл ... ... ... кінәлі – қарақшы, адам
өлтіруші Чэн Ху ... ... бұл ... ... ... арамдығын суреттеуде өз шеберлігін аяп қалмады, Чэн Ху
жақсылыққа жамандықпен жауап беріп, өзін ... ... ... ... ... ... ... жасап, күшпен оның әйелін тартып алуды
көздейді.
Юаньдік театрда жанұялық драмалар, ең кең таралған жанр ... Чжан ... ... ... Хань-циннің досы – Ян Сянь-гжи де осы ... ... оның ең ... ... «Сяо және Сян ... ... нөсер»
шығармасы.
Юань дәуірінде конфуцияндық ... ... ... ... ... да ... ... тигізді. Юаньдік драматургтар
тиымдарды бұзып, махаббатың ұлы күші мен ... ашық ... ... ... ... әйелдер образы әрдайым алдыңғы қатарда болды.
Мұндай ... ... ... жан ... ... ... ерекшеленеді. Осындай әйелдің поэтикалық образын
сомдағандардың бірі – ұлы драматург Бо Пу ... Оның ... ... атты
лирикалық пьесасындағы Ли-Цянь Цзинь бикештің образын атап айтуға ... ... ... ... үйін ... ... бірге кетеді. Өзіне
батылдық пен бақыт сыйлайтын ... ... үшін ол ... қиындыққа
шыдауға әзір болады. Махаббат үшін ол ... ... ... «Дуал
маңында» пьесасы – бұл шынайы махаббаттың кез келген тосқауылды жайып,
жеңіске жеткізгендігін баяндайтын ... ... ... ... ... ... ұлы туынды деп
бағалайды. Олар: Ван Ши-фудың «Батыс ... Бо ... ... ... Хань-циннің «Айға табыну беседкасы» және Чжэн Гуань Цзудың «Цянь Нюй
жанының денесінен ажырауы» ... ... Нюй ... ... пьесасында махаббат тарихы баяндалады.
Алайда Чжэн Гуан-цзу бұл пьесадағы өз қаһармандарының батыл әрекетін
ашық ... ... ... ... яғни жанын араластыру арқылы мәселені
шешеді. Шығарманың бас кейіпкерлері, жас қыз – Цянь Нюй жас ... ... ... ... болады. Сүйіктісімен әрдайым бірге болу үшін, оның жаны ... ... ... ... ... ... Ван Вэнь ... артынан
ілеседі. Ал Ван Вэнь-цзюй астанадан оралып, сүйіктісімен кездескен сәтте,
Сянь ... жаны мен тәні ... ... ... олардың махаббаты жеңіске
жетеді. Мұндай фантастикалық оқиғалардың болуы, ... ... тән ... еді. ... ... ... ... мен
тылсым күштің шығармада жиі кездесуі, драматургтардың өз қаһармандарын
реалистік тұрғыда, ... ... өмір ... ... еш ... Чжэн ... бұл пьесаны ... таң ... ... ... ... дәл осындай мазмұндағы Чэнь
Сюань-юдің «Жанның денеден ажырасуы туралы әңгіме» деп аталатын ... ... ... Юань драмалары мен Таң новеллаларының ... ... ... ... тән ... ... жағынан тағы бір ұқсастық,
Бо Син-цзяннің «Ғажайып Ли туралы ... ... мен Ши ... ... ... пен гүлге тамсануда» пьесасында байқалады.
Юань драмаларындағы сюжеттің көпшілігі ... ... ... де ... ... ... өлмейтін адамдар, киелілер
жөнінде бірнеше пьеса ... Ма ... ... ... жиі ... ... пьесаларда буддалық және даостық идеялар
кеңінен ... Ли ... ... суын қайнатқан студент Чжан –юй»
атты пьесасы да, халық ... кең ... ... ... ... ... сюжеттер арқылы драматургтар өздерінің батыл ойларын
жеткізіп, алдыға қойған мақсатқа жету үшін, барлық ... ... ... да қайсар мінездерін шебер суреттейді, мысалы, Ли Хао-Гу
пьесасының қаһарманы Чжан-юй махаббат үшін теңіз ... ...... ... оның ... ... ... алып айдаһардың өзі Чжан Юй
махаббатының алдында бас иіп, ... ... ... ... беруге
келіседі.
Юаньдік драматургтар тек мәңгілік махаббат жөнінде ғана ... ... ... ... ... махаббат, қайғылы адам тағдыры туралы
пьесаларды да дүниеге алып келді. Солардың ... Ма ... ең ... ...... ... ... Ма Чжи-Юаннің бұл пьесасында
Хань императоры Юаньди мен Ван Чжао-цзюнь ... ... ... ... Ма ... көптеген дәлелдер мен Вань Чжао-цзюнь туралы
аңыздарды қолдана отырып, бұл оқиғаны ... етіп ... ... ... ... сәйкес, ВанЧжао-цзюнь ғұн билеушісіне жіберіліп, ал
билеуші өлгеннен ... ... ... ... әйел болады. Жат жерде
туған жерін аңсаған жас қыз, маңдайына жазған қатал тағдырға көнуге мәжбүр
болады. Ал Ма ... ... бұл ... біраз өзгертілген. Ғұн
билеушісіне жіберілген Ван Чжао ... жат ... ... суға батып
өледі. Бұл жерде драматург Ван Чжао ... ... ... ... мен ғұн ... ... ... сақтау үшін, Ван Чжао
Цзюнь өзін құрбан етіп, бөтен елге ... ... ... Ол өзі ... ... еш қиындақтан қашпады, шындық пен әділдікті
жақтады. Өзінің ... ... ... ... ... ... Сао ... пара беруден бас тартады, ... ... пен ұлы ... ... Ван ... ... ... қайсар мінезді, шешімтал, сондай-ақ
нәзік әрі сезімтал етіп суреттейді.
Ван Чжао Цзюнь трагедиясы мемлекет трагедиясымен байланысыты, Ханьдік
Қытайдың билеушісі Юань-ди, өзінің ... ... ... ... да
жоғары қояды, алайда махаббат үшін күресте дәрменсіздік ... ... ... ғұн ... ... Өзінің маңайына қолынан іс келмейтін
шенеуніктер мен қоянжүрек генералдарды шоғырландырған император, ... ... ... ... опық жейді. Юань-ди образы арқылы автор,
сол замандағы императорлардың әлсіздігі мен ... ... ... топ ... ... ... қара басын ғана ойлайтын
евнухтардың зұлымдығы мен сатқындығын шебер суреттегн, жалпы сарай ... ... ... күз» пьесасында Ван Чжао-цзюнь мен ... ... ... Пьесаның тілі өте көркем, поэтикалық әрі бай.
Көркемдік жағынан «Хань сарайындағы күз» ... ... ... ... ... драма, бұл Бо Пудың «Платан орманындағы жауын»
шығармасы. Осы Бо ... ... ... жауын» пьесасы мен Ма Чжи-
Юаннің ... ... күз» ...... ... ... жазылған
лирикалық драма деп айтуға болады. Юаньдік ... ... ... ... тақырыптарға, әсіресе өткен заманның батырларын мадақтайтын
оқиғаларға ... ... ... Көп жағдайда тарихи сюжеттер,
жатжерліктердің билігіне қарсы ... ... ... ... ... ... ... даңқы мен батырлардың ерлігін баяндай
отырып, драматургтар, қытай халқын ... ... ... ... ... тақырыпта бірнеше пьеса жазып қалдырған ... ... ... ... Оның ... ... кең танымал болған «Жалғыз
қылышпен жауға аттану» атты тарихи пьесасы бар. Бұл ... Үш ... ... ... ... ... ... мен қайсарлығы баяндалады.
Пьесада Гуань Юй ... ашық әрі ... ... ... Юй, ... Лу ... ... әрекетін біле тұра жау ордасына жалғыз аттанып,
ақыры өзінің парасаттылығы мен қайсарлығының арқасында ... ... ... ... ... образын сомдауда тарихи шындықтан
біраз ауытқытып, ... ... ... ... ... ... Юй – ... иіп, мақтан тұтатын халық қаһарманы. Сондықтан да ... ... ... ... ... сутереттелген Гуань Хань-циннің бұл
пьесасы жүздеген жылдар бойы ... ... ... ... ... драматургтары, XIII ғасырдағы халық көтерілісінің батырлары
туралы жиырмадан астам пьеса ... ... Сун ... ... ... ... ... әңгімелері мен аңыздар
қалыптасқан болатын. XIII ... осы ... мен ... негізінде «Су бойында» романы жазылды. Халық көтерілісшілерінің
ішінде «Қара құйын» ... Ли Куй, ... ... ... кейіпкеріне
айналды. Мысалы, драматург Гао Вэнь-сю осы асау мінезді Ли Куй туралы сегіз
пьеса жазды. Солардың бірі – «Екі ... ... алып ... қара ... ... біздің заманымызға дейін сақталған. Юань ... Кан ... да Ли Куй ... ... Оның «Ли ... ... алып
келуі» атты пьесасы, кейінірек «Су ... ... ... ... Қан ... бұл пьесада Ли Куйді халық мүддесін қорғаған
батыр, әділдік үшін еш ... ... ... батыр ретінде
суреттейді. Ли Куй, халықты ренжіткендердің барлығын өзінің жауы ... ... Ли ... оның тез ашуланғыш, сабырсыз, асау мінезіне бола
«Қара құйын» деп ... ... Ли Куй ... ... ... әділдік үшін күресін, олардың ... ... ... қарсы күресін ашып көрсетеді.
Юань драматургиясының халықты үнемі қолдап отыруы, өмірді ... ... ... теңсіздік пен қоғамдағы әділетсіздікті қатал
сынға алуы, юаньдік драмалардың халық арасында кең тарап, ұрпақтан-ұрпаққа
мұра ... ... ... ... ... ... ... қытай
драматургиясының дамуына, қытай романының қалыптасуына үлкен әсерін
тигізіп, ... ... ... 3 ... ... ... ... драмасы адамдардың әлеуметтік жағынан
жіктелетін таптық қоғамда дүниеге ... ... ... қоғамның тапқа
бөлінуі, дәл Европадағы ақсүйектік топқа не Үндістандағы кастаға бөлінуі
сияқты қатаң сақталмады. Кез келген адам ... ... ... ... қызметке орналаса ... Оның ... ... ... ... тап ... ... біраз шайқалтты.
Сондықтан да Юань ... ... ... ... ғалымдар мен драматургтар юаньдік цзацзюйді ... ... ... қалыптастырды. Солардың бірі Ван Го-Вэй юань
драмасының тарихын үш кезеңге бөледі: 1) ... ... ... алу ... 2) ... бірігу кезеңі – (1280-1340); 3) Чжичжэн билік
құрған кезең (1340-1368). Ал «:Жасыл сарай» ... ... Ся ... ... ... жіктейді: 1) билеуші мен қызметші жөнінде; 2) ... ... 3) сұлу ... туралы; 4) буддалар мен киелі рухтар
туралы; 5) императорлар; 6) әйел ... ... 7) ... ... 8) ... серілер жайында.
Гу Чжао-дян барлық цзацзюлерді оқиғаның шығу жағынан үш ... ... таза ... ... 2) тарихи әңгімелердің негізіндегі пьесалар; 3)
тарихи қайраткерлер туралы ... ... ... ... ... XIII – XIV ғасырдағы драмаларда, қосымша
кейіпкерледі қоспағаның өзінде екі жүзге жуық кейіпкерлер кездеседі. ... ... ... шығу ... емес, тек пьесаларда жиі кездесетін,
негізгі рөлдерді сомдайтын кейіпкерлерге тоқталайық.
Билеушілер бейнесі. Негізгі кейіпкерлер ... ... ... аса көп ... ... Юань ... ... ар-намысына
тиюге, сынауға тиым салынатын арнайы заңдар болған.
Юаньдік драмалардағы билеушілер бейнесі қандай болған? ... ... ... ба? ... ... ... байланысты, билеушілер
бейнесін біржақты қарастыруға болмайды. Юаньдік драмалар әр кездегі түрлі
тарихи оқиғалардың негізінде жазылғандықтан, сол дәуірдегі ... ... ... ... ... ... болған жоқ.
Қытай драматургиясының біртуар туындысына айналған Ма Чжи-юаннің ... күз» ... ... ... тоқталайық. Бұл пьесаның
кейіпкерлері – Хань императоры Юань-ди, сұлу бикеш Ван ... ... ... – Маоянь-шоу және ғұн билеушісі Хуханье. Бұл ... ... ... ... ... бітімге келіп, ғұн шаньюіне
Ван Чжао-цзюннің тұрмысқа берілуі, қара басын ойлаған, сұм Мао Янь-шоудың
сатқындығы ... ... ... ... ... ... ... алайда оқиғаның трагедиямен аяқталуына ... ... екні ... баса көрсетіледі. Яғни ұлы империяның билеушісі бола
отырып, көшпенділерге қарсылық көрсете алмаған императордың ... өз ... ... ... ... ... ... оларды қызметке тағайындаудағы мұқиятсыздығы ... ... ... ... ... ... әрекет жасамайды, оның бойында тек
адамдарды дұрыс таңдай білетін, оларды лайықты ... ... ... ... - ... [16,139б]. Ал осы пьесада, сатқын Мао Янь-шоудың
өзінің ... ... Юань ди ... ... дәл осы ... екенін көруге болады. Пьесада, Юань-ди болашақты болжай ... ... ... ... суреттелген. Осындай кемшіліктерге қарамастан,
автор Юань диді ел императоры ретінде ақтап шығады. Яғни ... өзі ... ... тұрса да, ел тыныштығын сақтау үшін, оны ғұн билеушісіне
беріп, қытайдың ... ... ... Бұл, императорды екінші бір
жағынан көрсетіп, оның кемшіліктерін ақтай түседі.
Юань дәуіріндегі келесі атақты драмалардың бірі – Бо ... ... ... ... Бұл шығармада, ақындар мен музыканттардың
қолдаушысы болған таң императоры Сюань-цзунь мен оның сүйіктісі Ян ... ... ... ... Егде ... ... ... ғашық болған Сюань-цзунь ... ... ... ... билікті шенеуніктердің қолына тапсырады. ... ең ... ... Ян ... ... ... қолбасшы Ань Лу-шаньді «бағып алған бала» деп бекітеді. ... ... ... ... ... көтеріліс бастаған кезде де, ол ешбір шара
қолданбай, ... ... ... ... береді. Ал көтеріліс үдеп,
сарайға таяп қалған кезде, амалы қалмаған Сюань-цзунь, өзара ... ... ... ... қамын ойламай, тек өзінің жан амандығы мен
алдағы қиын жолды ойлап мұңаяды. Пьесаның үшінші бөлімінде Сюань-цзунь ... ... ... ... ... ... құлдырап, елдегі
шиеленістің күшейіп кетуіне, императордың Ян Гуй-фэйге деген ... ... деп ... ... ... Ян ... ... талап
етеді. Осы сәтте император ешбір амал таба ... өз ... ... Бұл ... автор Сюань-цзюнді аса дана емес, халық ... ... тек ... өткізген, қауқарсыз, әлсіз етіп суреттейді. Алайда,
Сюань-цзюннің Ян Гуй-фэйге деген пәк махаббаты, терең әрі нәзік ... ... ... жақтарын ашады.
Қалай болғанда да юаньдік драмаларда билеуші ... ... ... ... не ... не ... болып суреттелсе, ал көне
шығармаларда, аңыз-әңгімелерде билеушіні құдай ұлына теңеп, пір ... ... ... ... ... ... оны қасиетті деп
санау байқалмайды. Керісінше, императордың кез келген адам сияқты ... ... ... ... кешіретіндігі көрсетіледі. Сондай-ақ юаньдік
драмаларда императорларды біржақты жағымды, не ... ... ... ... ... өте ... ... әртүрлі қасиеттер
шоғырланған. Сондықтан кей жағдайда билеушілерді бағалау оқындармандардың
еркіне ... ... ... ... ... ... ... орны
жағынан, мінез-құлқы, жас мөлшері , оқиғаның өрбіген орны жағынан өте кең
суреттелінген. ... ... ... әйел ... ... ... олар ... отбасылық тұрғыда, қалыңдық, адал жар, ана
ретінде сипатталады. Жауынгер әйелдер, не билеуші әйелдер ... ... аз ... ... әйел ... бейнесі эмоцианалды тұрғыда көп
суреттелген. Мұнда ... ... ... ... ... ... ... қытай қызының қатал тағдыры, үш принцип пен төрт ... ... одан ... ... ... қалса баласына қызмет етіп, ... ... тұту ... ... тәуелді болған әйелдер образы жақсы
ашылған. Орта ғасырдағы әке-шешенің қалауы бойынша қыздарды тұрмысқа ... ... ... ... де ... ... жиі кездеседі.
Алайда пьесалардағы әйелдер бейнесі де біркелкі емес. Олардың ... жеке ... ... ... мәселелер де, өздерінің
құқықтарын талап етіп, батыл шешім ... ... да ... Мысалы, Ван Ши-
фудың «Батыс қақпа» пьесасында Ин-ин ... қыз бір ... ... ... еш бөгетке қарамастан шешесінің алдындағы сөзін бұзып, тіпті
алда күтіп тұрған жазадан да қорықпай, батыл әрекет ... Көп ... ... әйелдер бейнесі сомдалған пьесаларды оптимистік
тұрғыда аяқтайды. Мұндай пьесаларда ғажайып құбылыстар жиі ... ... ... жаны ... ... ... Чжэн ... «Цянь Нюй
жанының денесінен айрылу» атты пьесасында, Цянь Нюй образы фантастикалық
тұрғыда суреттелген.
Юаньдік драмаларда ... ... ... ... ... басқа,
көңіл көтеретін мекемелердегі сұлу қыздардың да ... ... ... ... ... және тұрмыстық жағынан әрине «тәрбиелі отбасынан»
шыққан қыздардан ... ... ... жан ... мен тән сұлулығының
үндесіп келуі, мол тәжірибесі жағынан олардан асып түспесе, кем ... ... ... ән ... ... ... ... алатын,
сезімтал, сұлу бикештерді юаньдік драматургтар көп жағдайда ақылды, ... ... етіп ... ... қаздардың образы сомдалған
пьесаларда оқиға былай өрбиді: сұлу қыз жас ... ... ... ... ... баласының жеңілтек қызбен араласуына тиым салып, оларды бір-
бірінен айыруға тырысады. Ал жеңілтек қаздың шешесі қызының ... күн ... оның ... ... ... себепші болады. Көңіл
көтеретін мекемедегі бикештердің өз тағдырына ызаланып, ... ... ... оқиғалар да жиі кездеседі. Осындай ... ... ... ескі ... мен өшін еш ... ... алады. Юаньдік
драматургтар мұндай образдарды сомдауда, олардың қатігездігін, зұлымдығын,
мейірімсіздігін ... өз ... аяп ... жоқ.
Юань дәуірінде, әдебиетте демократиялық бағыттардың кең ... ... ... ... ... да ... сомдалатын
болды. Мысалы, «Батыс қақпа» пьесасындағы Хун-нян образын атап ... Ол, ... ... ... ... ашық ... тілге
пысық, ғашықтарға шынайы бақыт тілейтін қызметші қыз. Шығармада Хун-нян
рөлінің ... ... ... оны тіпті пьесаның негізгі үш кейіпкерлерінің
қатарына кіргізген. Мұндай қызметші әйелдің образы Гуан Хань-циннің «Пысық
қызметші» комедиясында, Чжэн ... ... ... ... ... ... пьесасында Янь-янь есімді қызметші қыз, бай ... ... ... ... Ал жігітті текті жердің қызына үйлендірмекші
болғанда, Янь-янь өз махаббаты үшін ... ... сол ... ... ... мейірімділік, өнегелілік қасиеттерді бойына сіңірген
әйелдер образының юань драмасында ... орны ... ... мұндай
образдар Гуан Хань-циннің шығармасында көп кездеседі. Мысалы, әділеттілік
жолында құрбан болап, енесі үшін өз ... ... ... ... Доу ... ... беседка» пьесасындағы, күйеуін қауіптен құтқару үшін,
қатерлі әрекетке барған Тань Цзи-эр образын атап ... ... ... ... әйел ... ең ... орын ... жеке бостандығы, жеке қалауы жоқ , еріксіз жан ретінде суреттелсе, ... ... ... ... ... ... батыл, өз құқықтары
мен бостандықтары үшін күресе білетін қаһармандар ретінде ... ... XIII-XIV ... ... ... үздіксіз
болған қырғын-соғыстарға толы болды. Шыңғысханның басып алу жорықтарымен
басталып, Темірлан шабуылдарымен ... бұл ... ... да өз ... ... ... аласапыран заманда елді, жерді жаудан қорғап,
ерлік танытқан ержүрек батырлар да аз ... жоқ. ... ... ... ... ... ... ерте ортағасырлық
әдебиетінде батырлар образын сомдайтын батырлар жыры, серілер эпосы болған
емес. Жазба әдебиетте де, ауыз ... де ... ... ... ... ... оқиға ретінде ғана қарастырылады. Сондықтан, «Үш
патшалық қисассы» мен «Соғысқа ... ... ... батырлар образы
сомдалған шығармалар өте аз.
Тек XII-XIII ғасырдағы чжурчжэндер мен монғолдардың қытайды басып алып,
халықты шексіз ... ... ... драматургтарды
ойландыра бастады. Олар жатжерліктердің үстемдігінен қысым көрген халық
тағдырына бейжай қарай ... Олар ... ... ... ... мен бостандығы үшін күресіп, халықтың бойына ... ... ... ... ... ... сомдалған пьесалардың
сюжеті, әдетте тарихи оқиғалардан алынды. ... ... ... ... ретінде ғана суреттеліп, ал қоғамның басқа ... Бұл ... ... рөлі көп емес және ... ... ... кейіпкерлердің тілі біраз көне, ... ... тілі ... аса ... ... Әзіл мен сқақ ... болып
келетін кейбір пьесаларда батырлардың тілі өте қарапайым, кейде ... ... ... образы сомдалған пьесаларда ... пен ... әжуа ету жиі ... ... ... көп ... адамгершіліксіз, зұлым, қатігез болып
суреттелсе де еш уақытта ... ... ... ... ... ... суреттелген пьесаларда жағымды кейіпкерлер де ... ... ... ... оқырманды еріксіз езу тартқызады.
Тарихта шынайы болған халық қаһармандары мен ... ... ... ... төрт ... бөлуге болады: 1) Хань
империясының қалыптасу кезеңі (б.э.д III-II ғ.); 2) Үш патшалық дәуірі ... ... ... 3) Таң ... алғашқы жылдары (VII ғ 20-30
жылдары); 4) Таң империясының ... мен оның ... ... кезең (X
ғ бірінші жартысы). Бұл кезеңнің барлығы өзара қырқыс, билік үшін талас,
басып алушылық жорықтар мен ... ... толы ... болды. Дәл осы
кезеңде халық батырларының ... мен ... ... аңыз-әңгәмелер, пьесалар, романдар дүниеге келді. ... ... ... қолбасшы туралы әңгіме. Осы әңгіме негізінде ... ... және «Сюэ ... атты екі пьеса жазылды. Бұл пьесалардың сюжеті
бойынша, қарапайым шаруа ... ... Сюэ ... ... ісін
жалғастырудан бас тартып, былай дейді:
« Мен, Сюэ ... ... ... ... ... ... қара кеш ... дейін қылышымды қайрап, жебе жонамын, садақ
атуға, найза шаншуға машықтанамын. Әскери өнердің он ... ... ... ... естуімше, Цзянчжоуда батыр жігіттерді ... ... алу ... ... ... мен де сол ... аттанбақшымын»
[16,158б].
Пьсаның басты кейіпкері Сюэ Жэнь-гуйдің мұндай шешім жасауына билік пен
атақ даңқа ... ... ... ... абыройын көтеру, отбасына қызмет
ету сияқты сезімдер жетеледі. Ол заманда ... ... дене ... ... көзі өткір, бойында қорқыныш сезімі жоқ ержүрек болу талап
етілді. Алайда юаньдік ... ... ... бойына сіңірген
батырлар образы, басқа ... ... жыры ... аса ... ... жоқ. Тіпті пьесаның негізгі қаһармандары ерекше
қасиеті бар ... ... ... де, ол ... ... ... «Цунь-сяоның жолбарысты өлтіруі» пьесасында қарапайым бақташы
жігіт, ержүрек қолбасшы Ли Кэ-юн алдында алып жолбарысты бір ұрып өлтіріп,
оның ... ... ... ... Он ... ... ... өнерді игерген
Цунь-сяоның әскери болуына кедейлік бөгет болады. Бірақ бұл жағдайды бірден
түсінген Ли Кэ-юн, оны өзінің ... етіп ... ... ... ... ... болашақта батыр атануы сияқты оқиғалар
юаньдік пьесаларда жиі кездеседі.
Юаньдік цзацзюйде кездесетін жауынгер қыз бейнесі тек ... ... ... ... Чунь үй шаруасымен айналысудан бас тартып, ... мен ... ... ... ... ... оқи ... істерді талдай алатын дана әрі батыр қыз болады Кейбір ... бұл ... ... ... ... болғандығы айтылса, ал кейбір
деректер ... оның ... ... ... Лю ... әйелдердің өмірбаяны» тарихинамасында Чжунми Чунь бейнесі былай
суреттелген: «Басының пішіні келі ... көзі ... ... ... ... жұтқыншағы үлкен, мойны жуан, терісі қалың, көріксіз
әйел». Сондай-ақ бұл тарихнамада Чуннің қырық жасқа дейін күйеу таба алмай,
ақыры патшаға ... өзін ... ... ... жазылады. Ал юаньдік
пьесаларда Чунді жиырма жастағы әдепті ... ... ... ... ... істердегі көрегендігі ғана айтылса, ал
драматургтар, оның әскери шабуылдарын ... ... ... қыз ... ақылдылық, адамгершілік қасиеттерді бойына сіңірген
батырлар образы, әсіресе ... ... ... ашық ... ... қылышпен жауға аттану» пьесасында Гуань Юй образын ерекше
атап айтуға ... ... бұл ... ... және ... ... ... жауларының әрекеті ғана баяндалып, тек үшінші бөлімде ғана негізгі
кейіпкерлердің образы ашылады:
Жер дүниені дүр ... ... Юй ... ... ... ... сақалы үшке қарс айрылып, денесі жолбарысша атылады. Гуань Юйді
көргенде, жауының ... ... ... ... Ол ... ... ... жауының басын қиып түседі. Желмен жарыса шапқан Гуань
Юйді милиондаған армия басып оза алмайды [16,161б].
«Жалғыз қылышпен ... ... ... ... жанына ешбір
серігін ертпей, жалғыз өзі Лу Судың ордасына ... ... Юй, бұл ... сұлу ... ... Лу Су ... күтіп тұрғандығын, тостағанмен
шарап емес, у ұсынатындығын алдын ала біледі. Алайда өзінің күші ... ... ... ол, еш ... жаудың ордасына барады.
«Жалғыз адам, басын қатерге тіккен кезде, он ... ... оған ... ... ... Гуань Юйдің ұраны, бұл жолы да нәтижесіз болмайды. Өз
басының амандығын ойлаған Лу Су, ... ... ... ... батылы
жетпейді. Осылайша, еш соғыссыз талас Цзинчжоу аймағын кері қайтарған ... елге ... ... ... қытай патшалықтарының арасында билік
үшін, жер үшін болған өзара қырқыс-соғыстарды суреттейтін ... ... «Се ... және «Хаотянь храмы».
Қолбасшылар мен батырлар туралы пьесаларда, қытай ... ... ... ... да ... ... Юань ... пьесаларда, VII ғасырдағы таң әскерінің Корея территориясындағы үш
мемлекетке қарсы соғыс ... ... ... ... ... ... ... олардың шығармаларына да ... ... ... ... ... астындағы ұлы мемлекет, ал
басқа елдердің барлығы ... мен дань ... болу ... да ... ... шағармаларында қытай әскері үнемі
жеңіске жетіп, жауды ойсырата жеңіп отыған. Ал шын ... ... ... ... кейін жеңіліске ұшырап, Корей жерінен қуылған болатын.
Тағы бір қызығы, қытайлық ... ... ... ... ... ... рет ... алушылық соғыстар жүргізген еді, алайда юаньдік
пьесаларда бұл ... ... ... қытай театрындағы әскери қойылымдар -у си қазірге ... ... ие ... ... ... ... ... қылыштасу өнер мен биікке секіру сияқты, әртүрлі
күрделі ... ... ... ... ... ... мен ... бейнесі. Қытай әдебиетінің кез келген жанрында
кең тараған «қылмыс пен жаза» тақырыбы, юаньдік драматургтарды да ... ... ... пен ... ... Ци дәуіріндегі қалалық хуа
бэнь әңгімелерінде жиі кездеседі. Бірақ мұндай ... ... ... ... де ... ... қылмыскердің жазалануы
сияқты көріністер ашылмай қалған. Бұл ... ... ... ... ... суреттеу, алғаш юаньдік цзацзюйде кездеседі. Қылмыстың
бетін ашу туралы пьесалардан ... ... ... он ... ... ... сюжеті былай өрбиді: бірінші бөлімде қылмыс жасалып,
кінәліні іздеу барысында әртүрлі ... ... ... ... ... ... ойы ұшқыр тергеуші араласады. Ол әрі ақылды, әрі
әділетті сот болып ... Ол ... ... ... ... ... жеңіп, дәлелдер мен куәгерлерді тауып, қылмыскердің
кім екенін ... оған ... ... ... ... пен ... ... пьесалардың негізгі идеясы-қылмыскердің жазаланып, әділеттіліктің
орнауы. Юань дәуірінде әдебиеттің демократиялық жанрларының үлкен қарқынмен
дамуы нәтижесінде, қоғамның ... ... ... ... ... ... та арта түсті. Ол өз кезегінде «қылмыстық және сот ... ... ... ... ... ... ... ортағасырлық шығармалардың көпшілігі
шытырман оқиғалар сияқты ... ... ... ... Бұл ... В. Брауэр былай дейді: «Қытай драматургтары
қылмыстық оқиғаларды оптимистік тұрғыда ... ... еш ... Ал ... өмірдегі қатігездік пен жауыздық, қарапайым халықтың
әділдікке қол жеткізе алмауы көлеңкеде қалып қойған».[16,165б].
Феодалдық қоғамдағы жауыздықты, қатігездіе пен ... ... ... ... ... ең әсерлі жағы болды. Мұндай пьесаларда
өз міндетін бұзып, ... ... ... ... ... соттардың да бейнесі сомдалды. Гуан Хань-циннің
«Доу Э-нің өкпесі» пьесасындағы Тао У ... ... ... бола алады.
Кез келген ортағасырлық қоғамдағы сияқты, юаньдік қытайда да ... үшін адам ... ... ... ... ... ... көптеген елдерінде мұндай қатігез әрекеттер XVIII ғасырдың екінші
жартысына дейін сақталса, ал Қытайда бұл көрініс XX ... ... ... цзацзюйдің авторлары күнәсіз құрбан болған жандардың құқығын қорғау
барысында, мұндай қатігез әрекеттерге тиым салуды ... оны ... ... ... ... ... ... мойындату, шынайы қылмыскердің
жазасыз қалуы сияқты көріністердің пьесада жиі қолданылуы, Юань ... ... ... заң ... әлі ... ... ... қылмыстың себебі өте қарапайым- заңсыз баюды көздеу,
кек қайтару, ашу-ызаға ерік беріп, ұстамсыздық ... Ал ... ... оның ... рахат алатын зұлымдардың,
адам өлтіргіштердің, кәсіби қарақшылар мен қасақана қылмыс жасаушылардың
образы пьесада көп ... Ал ... ... ... өзінде тек
қосымша кейіпкер ретінде суреттеледі. Заңды ... ... ... ... ... ... белгісіз автордың «Чэньчжоу дағы күріш
сату» ... ... ... ... ... ... Чжэньчжоу
аймағында үш жыл бойы қуаңшылық болып, соның нәтижесінде әбден ашыққан ... етін ... ... ... ... ... ... байып қалуды көздеген-
Лю Янь, халықты тонап, қарсы келушілерді аямай өлтіреді. Ал ... ... ... ... ... кінәлап, оларға қарғыс жаудырады:
«Бұл шенеуніктер мен байлар өзара келісіп алып, халықты аштан қырмақшы.
Олардың барлығы месқарын ... ... ... оларға аспанның
қарғысы жауып, қылыштың дәмін тататын кез туады. Сол кезде олар ... мен ... ... ... ... ... ... олар
өздерінің әділетсіздігі үшін жауап береді» [16,168б]
Бұл пьеса, Чжэньчжоу аймағындағы оқиғаның сарайға жетіп, ... ... атты әділ ... ... ... әділеттіліктің қайта орнауымен
аяқталады.
Пьесадағы оқиға Сун дәуірінде өткендігіне қарамастан, ... ... ... сөзі хулахай (қарақшы) жиі қолданылады.
Мүмкін белгісіз ... осы ... ... Юань ... ... ... сынап, жатжерлік билеушілерге қарсы көзқарасты көздеген
шығар? Бұл пьесаның мәтіні ... ... ... ... ... дөп
басы айту қиын. Жалпы юаньдік пьесаларда ... ... ... ... әзіл-сқақ, күлдіргі ... ... ... Тек ... ... ... «Кенже Юйчи» пьесасында Ли Дао-
цзун қолбасшының даласу (моғол сөзі-шарап) ... ... ... айтылады.
Сондай-ақ «Хань сарайындағы күз» пьесасында ғұндардың қолбасшыларын
суреттегенде монғолдың бадур ... сөзі ... мен ... ... драматургтардың шығармаларында
жақсылық пен жамандық үнемі ... ... ... Алайда белгілі
себептерге байланысты, мысалы ... ... ... ... ... ... алуы кезеңінде зұлымдық үстем болып ал жақсылық көлеңкеде
қалып қояды. Осындай тығырыққа тірелген ... ... ... ... ... не ... үшін күреске шығу, яғни қарақшы болу, не
қоғамдағы заңсыздықтан ... ... ... ... ... Бұл екі жол, ... болса да қоғамнан оқшауланып, оның шектеулері мен міндеттерінен
азат болғандығын ... ... ... қарақшы болуы әсіресе Ляншанбао лагері
туралы пьесаларда көп ... Юань ... алты ... ... Сун ... Ли Куй, Лу ... У ... туралы
жазылған. Осы пьесалардың негізінде Юань дәуірінің ... ... ... атты ... ... ... жазылды. Алайда бұл
батырлардың образы сомдалған юаньдік пьесалардың көп бөлігі ауыз ... ... ... ... ... Сун ... Ли Куй сияқты
батырлардың көтерілістері өте аз кездеседі.
Юаньдік драматургтар Ляншанбао «жасыл ... ... ... ... ең бірінші кезекте олардың адалдығы мен ... ... ... ... ... еркін, бірақ топтың қатал ... кез ... ... ... ... ... ... жандар.
Юаньдік пьесаларда отыз алты жоғарғы ... ... екі ... ... ... Бұл ... ... сөзі жағымсыз мағынада
емес, керісінше әділдік үшін күресушілер ретінде ... ... ... ... алты ... солтүстік Сун билеушісі ... ... ... ... ... «Ли Куйдің кінәліні алып
келуі» ... бұл ... ... ... ... бұл ... Ляншанбао батырларының саяси іске араласып, ... ... ... Сун Цзян ... ... ... ... «Қарапайым халықты құтқару», «Зұлымдықты жою»;- деген
ұрандарынан, бұл ... ... ... ... яғни ... ... бай-бектерге қарсы күресіп, кінәсіз тұтқындарды ... ... ... сот ... ... алмаған міндетті
қарақшылар өз мойнына ... ... ... ... ... ... ... өз қамқорлығына алады. Дәл сол
жағдай, олардың халық алдында беделін ... ... ... ... ... одан ... дәлелдей түседі. Бірақ пьесада батырлардың
кемшіліктері де қатар суреттелінеді. Әсіресе Ли Куй ... ... ... ... ) ... ... ... адам өлтіріп қоятын,
кейде тіпті Сун Цзян бұйрықтарын бұзудан тайынбайтын бірбеткей адам. Ал
оның ... ... ... ... ... ... ... кетеді.
Сун Цзян болса тек жауларына ғана емес, кейде тіпті өз ... ... ... Бір ... ... ... өз ... болып табылады. Ляншанбао тауына келісімен, адамдар өздерінің
бұрынғы өмірін ұмытып, жаңа өмір ... ... ... ол ... ... ... солдат не шаруа болсын, бұл жерде олар ... ... ... өмір сүреді.
Ляншанбао тауының қарақшылары сияқты сопылық өмір кешушілер де қоғамнан
ажырап, ... ... ... ... ... иен жан ... ... «Хуанчжоуға жер аудару» пьесасында ... Су Ши ... ... ... ... пен ... қатар көрген ақын Су, алыс аймаққа
жер аударылып, кейіннен император рақымшылығымен сарайға қайта шақырылады.
Бірақ ақын бұл ... бас ... ... ол ... ... ... адамгершілік қасиеттен айырылған шенеуніктермен бірге қызметтес
болғысы келмейді. Пьеса, Су ... мына ... ... «Мен Юань ... ... ... да тыныш өмір сүремін, үш тостаған шарап маған қуаныш
силайды, ал түнде қанен-қаперсіз ұйықтаймын. Адамдардың ісіне ... өмір ... азат адам ... ... ... ... ақыны Ли Бо өмірі суреттелген «Еланға жер аудару» пьесасы да дәл
осындай жолман ... ... ... ... көпшілігі әділетсіз билеушіге
қызмет еткеннен гөрі өлімді артық ... ... ... ... ... ... қызмет етуден бас тартып, одан да отқа ... жөн ... ... ... ... бейнесі арқылы
жатжерлік билеушілерге қызмет етуден бас тарту идеясын көздейді.
Шаруалар мен саудагерлер бейнесі. ... ... ... ... мен сауданың гүлденуі, Юань дәуіріндегі қытай қоғамының ... ... ... ... алу жорықтары қытай халқы мен
мәдениетіне көп шығын мен зардап алып ... де, Юань ... ... сауда капиталының ең дамыған кезеңі болды.Ал қаржының жиналуы
мен өсімқорлықтың кең тек жаюы, сауданың гүлденуіне алып ... ... ... құбылыстар, яғни сауда ісі мен өсімқорлық та ... ... ... ... ... ... ... бейнесі жиі кездеседі,
бірақ драматургтардың олардың бейнесін сомдауы да бірдей емес. ... ... ... ... ... Ли Мао цин, бай саудагерді ... ... ... ... ... ... ... ақылға
шақырып, былай дейді:
Адамға бай не кедей болу туылғанға дейін белгіленіп қояды деседі. Бірақ
бай екенмін деп, қол ... ... ... Мен жас кезімде аянбай еңбек
еттім, қыстың суығына, сіркіреген жауынға қарамастан, ертелі-кеш жұмыс
істедім. ... ... ... еңбек тудің арқасында қазір бай
тұрамын. ... ... ... ету ... ... ... ... құнын білетін Ли, осылайша баласын ақылға шақырып, байлықты
ысырап етпеуге тәрбиелейді. ... ... салу үшін итті ... да ... ... байлықты адал жинауға тырысқан саудагердің
өмірі баяндалады. Ал Чжэн Тин-юйдің «Шыдамдылықтың белгісі» пьесасындағы ... ... ... ... ... ... мүлде қарама-қарсы. Лю
Цзюн-цзо өзін былай деп бағалайды:
Мен Бянляндағы ең бай ... ... ... бай ... да, бір ... ... Мен үшін ... ақша беру, өз денемнен бір жапырақ ет
кесіп бергенмен бірдей. Мен өзімнің ... ... ... ... бай
тұрамын [16,183б].
Юаньдік драматургтар өсімқорларды көп жағдайда жағымсыз кейіпкер
ретінде ... ... ол ... ... адам ... да, ... зиян ... қапыда қалады. Мысылы «Доу Э-нің өкпесі» пьесасындағы
Цай жеңгей зұлымдығы жоқ, мейірімді адам. Алайда ... ... ... зиян шегіп, кінәсіз Доу Э-нің өліміне себепші
болады. Көп ... ... ... басқалардың қыз-
келіншектерін тартып алушы, пара беруші, шенеуніктерді сатып алушы ретінде
суреттейді.
Юаньдік цзацзюйде қала өмірі жан ... ... ... ... да ортағасырлық қытай ... ... ... топ-
қолөнершілер, юаньдік пьесаларда өте аз, әрі қосымша ... ... ... Юань ... ауыл ... қиын ... бастан
кешіргендіктен, шаруалар өмірі де пьесада ауқымды суреттелмеген.
Шаруалардың ... ... ... ... ... «Сақталған
грамота», «Өзін құрбан еткен Чжао Ли » пьесаларын атап айтуға ... ... ... ауыр ... ... ... мен табиғи
апаттардың ауыртпалығы, аштық айқын сипатталады. ... ... ... өмірін терең түсініп, шебер суреттеу жағынан Ду Фу,
Бо Цзюй-и өлеңдерімен салыстыруға келмеді. Ақандар шаруалар өмірін, олардың
қиын тағдырын суреттеуде өз ... ... ... бүкпей, бетке
айтып отырса, ал драматургтардың шығармаларында мұндай жағдай байқалмайды.
Мүмкін олардың шындықты ашық айтуға ... ... ... әлде олар
қалалық өмірге бейімделгендіктен, ауылдың жағдайынан хабарсыз болған шығар?
Юань дәуірінде құлдардың болғанына қарамастан, бұл ... ... ... бейнесі сомдалмаған. Яғни құлдар қоғамның ең төменгі табы
ретінде ... ... да ... тыс ... ... ... Юань драмасының образдар жүйесінде жиі кездесетін
кейіпкерлердің бірі- ... ... ... ... жүйесінде жоғарғы таптың, әсіресе императорды ... рөлі ... ... ... ... ең ... қасиеттерінің
бірі- өзінің маңайына қолынан іс келетін шенеуніктерді шоғырландыра білу.
Қайырымды шенеуніктің бойындағы қасиеттен әсіресе өз парызына адал ... ... ... Юаньдік драматургтар әділетті, қайрымды
шенеуніктердің бейнесін аз сомдаған жоқ. Солардың бірі ... ... ... ақыры зынданда қайтыс болған Сун империясының ... Юэ Фэй ... Юэ Фэй ... ... ... ... жақсы ашылған. Сондай-ақ өз жері мен отанына деген адалдығы үшін
монғолдардың зынданында қаза болған Вэнь ... ... ... ... ... ... Шенеуніктер бейнесін сомдауда, драматургтар, өз
бастауын «Тарихи жазбалардан» алатын ұзақ әрі бай ... ... ... ... ... ... да юаньдік драмаларды жазуда негізгі дерек
көзі болды. Мысалы Ма Чжи-юаннің «Көк жейдедегі жас» пьесасы, Бо ... ... ... ... ... «әрекет етпей, тек басқару» міндетін атқарғандықтан,
шенеуніктердің мемлекеттік істердегі рөлі, олардың адам тағдырына ... зор ... ... пьесаларда «адал министр», «сарай қаскүнемі»,
«әділетсіз жазаланған шенеунік», ... ... ... ... ... ... әр-алуан боды. Драматургтар, шнеуніктерді пьесада
жағымды ... ... ... ... «парасатты ер » моральдік
кодексін басып көрсетті. «Парасатты ердің» ... ... ... ... қол ұшын ... ... ... көмек таза материялдық көмекпен
өлшенбейді, бұл ... ... ер ... ... мен ... ... ... алып, дұрыс жолды көрсету арқылы көмек көрсетуі қажет
еді. Дәл осындай жағдай «Суыққа ... Су ... ... ... ... негізгі кейіпкерлері – Чжан министр (б.ә.д IV ғ) мен
оның бауыры атанған Су Цинь. Атақ пен байлыққа қол ... ... ... ауылдарын артқа салып, жолға шығады. Чжан И-дің бағы жанып, бір
қаланаң билеушісі, кейіннен ... ... ... Ал Су Цин ... ... шалдығып, еліне қайтуға мәжбүр болады. Әбден кедейленіп,
киімі қырық-жамау ... Су ... досы Чжан И-ге ... көмек сұрайды.
Чжан И болса көмек көрсетудің орнына, Су Циннің намысына тиіп, суық бөлмеде
күтіп, суық шарап ... оның ... ... ... Чжан ... түпкі,
шынайы мақсаты – бауырының адал жолмен, табанды еңбектің арқасында билікке
қол жеткізуі еді. Су Циннің намысына тию ... оның ... ... ұмтылу қасиетті тудырмақшы болады.
Адал-қайырымды шенеуніктің бейнесі, әсіресе «Чжоу-гуннің регент болуы»
пьесасында жақсы ашылған. Драматург, Чжоу-гунді халық ... мен ... ... әділетті, халықтың жағдайын жақсартуда көп еңбек еткен ... ... ... ... ... ... регенттікке келген
Чжоу-гун, бәріне тең жағдайда әділеттілік орнатуға сөз ... ... іс ... ... ... ... ... да, оны қызметтен айырамын. Ал
егер дана, көреген, әділ болса, мейлі ... ... ... да ... шен
беремін. Салықтарды азайтып, қылмыскерлерге рақымшылық жариялаймын, еңбек
міндеткерлігін жоямын».
Бұл ... ... б.ә.д XII ... Чжоу ... ... ... қамтиды. Бұл кезеңде қылмыскерлерді жазалайтын заң
жүйесінің болуы, немесе ... ... ... ... тәртіптің
болуы екі талай. Бірақ, драматург Чжоу-гун образын сомдау арқылы, өзі ... Юань ... ... ... ... мен ауыр ... қиын ... көрсетпекші болады. Юаньдік драматургтардың
сипаттауынша, қайырымды шенеуніктің ... ... ... ... міндеті мен қызметін адал ... ... ... ауыр ... жасаса, өзінің жақын туысын да аямау болды.
Осындай қасиеттерді бойында сіңірген адал ... ... ... ... ... ... айқын суреттеледі. Пьесаның сюжеті
бойынша, чжурчжэндік мыңбасы-Иньчжума, жауды шекарадан өткізіп қойғаны үшін
өлім ... ... Ал оны өлім ... кесуге бұйрық берген шенеунік,
Иньчжуманың ең жақын туысы болып келеді. ... адал ... өз ... ... ең ... адаман да өлім жазасына кесуге мәжбүр болады.
Юаньдік драмалардың ішінде, шенеунік образындағы ... ... ... ... «Үш ... қиссасындағы Лю Бэй билеушінің ақылшы,
кеңесшісі болған Чжугэ ... ... ... ... ... Лян образын
әсірелеп, үлкейтіп сомдаған. Оның өлген адамды тірілте алатын, аспан еркін
түсіне алатын, ... бір ... ... ... ... ... бал
ашатын қасиеттері болған. Алайда Чжугэ Лян образы сомдалған пьесада, ... ... ... ... айлакер ақылшы ретінде суреттеледі. Чжугэ Лян
бейнесін, Гомер шығармасындағы айла ... ... ... ... ... ... образын сомдауда, аңыз-әңгімелерден
алынған тылсым күш иелері, таңғажайып құбылыстар ... де, ... ... ... ... цзаңюйлердің құрамында ... ... ... пьесалар да болды. Солардың бірі «Хань
сарайындағы күз» пьесасындағы орта дәрежелі ... – Мао ... ... ... өзін ... деп ... «Менің жүрегім қаршығанікі, ал
тырнағым ... ... ... ... ... ... ... алдаймын,
әлсіздерді қорлаймын. Біреуге жала жабу арқылы, ... пен ... көп ... ... ... ... қаннан да, патша заңдарынан да
қорықпаймын. Маған тек өмірімнің соңына дейін ... ақша ... ... мен ... ... әлемде не болса да бәрібір» [24].
Драматургтар Мао Янь-шоу ... ... ... ... өз шеберліктерін аяған жоқ. Бірақ ... ... көп ... ... ... Егер пьесада шенеунік
жағымды кейіпкер болса, онда оның кемшіліктері ... ал ... оның ... мен ... ... асыра сілтеп суреттелді.
2. 4. Драманың жанрлары
Көне заманда қалыптасып, уақыт ағымымен ... ... ... театрлық қойылымдардың екі жанрын атап айтуға ... ... ... ... және оңтүстік вэньчжоулық жанр. Вэньчжоулық жанр
театрлық қойылымның жаңа түрі ретінде оңтүстік қытайда Сун ... ... ... Бұл жанр Вэнчжоу қаласында пайда болғандықтан,
сол қаланың атына ие болды. Кейінірек бұл жанр ... яғни ... ... атаумен халық арасында кең танымал болды. Вэньчжоулық
цзацзюй өзнің құрылымы жағынан ... ... ... ... солтүстік цзацзюй төрт бөлімнен құралып, екі бөлімінде негізгі қойылым
көрсетіліп, ал соңғы екі бөлімі әртүрлі ... ... ... ... ... оңтүстік вэньчжоулық жанр ондаған бөлімдерден құралып, үлкен
шығарманы суреттейді. Мұндай пьесаларға негізгі оқиғаға қатысы жоқ ... да ... ... ... ... вэньчжоулық жанр
оңтүстік Сун династиясы тұсында қалыптасты, ... одан да ... Сун ... ... ... ... осы жанрдың
ерекшеліктері байқалады.
Нанси жанрындағы пьесалардың дәл қай жылы қалыптасқандығын дөп ... ... ... деректердегі мәліметтер бойынша, оңтүстік пьесалар Гуан-
цзун (1190-1195) император тұсында ... ... Ең ... ... бұл Вэньчжоу аймағындағы белгісіз ... ... ... ... және «Ван Куй» ... ... ... айтуынша,
оңтүстік пьесалар алғаш Сюань-хэ император тұснда (1119-1125) қалыптасып ,
1129 жылы астананы оңтүстіктегі Линьань ... ... ... ... ... деп атала бастады. Оңтүстік пьесалардың мазмұны көп
жағдайда конфуцилік моральді құптап, әке-шеше алдындағы парыз, ... ... ... ... моральдік принциптерге бағытталып, ал оларды
бұзғандардың ... ... ... ... Яғни ... негізгі идеясы – конфуцилік мораль мен тәртіпті қайта ... ... ... ... ... шығармалардың ең көнесі
«Емтиханды алғаш болып тапсырған Чжан Се» пьесасы. Бұл ... ... ... Чжан Се ... ... өмірі, оның бойындағы қасиеті мен
мінез-құлқы сутереттеледі. Аса ауқатты емес Чжан Се, емтихан ... ... ... жол-жөнекей қарақшылар шабуылына ұшырап, әзер жаны
қалған ол, әруақтар храмына барып жан ... Осы ... ... ... қалған кедей әйелге жолығып, кейін сол ... ... ... ... ... сауыға бастаған Чжан Се, ... ... ... ... Ал ... ... ... шашын кесіп, оны
сатып, ақшасын Чжан Сеге береді. Көп ұзамай Чжан Се ... ... ... тапсырып, оқымысты атағына ие болады. Алайда қолына билік
тиіп, ... ... Чжан Се ... ... мен жанұя алдындағы міндетін
ұмыта бастайды. Әйелін төменгі таптан шыққан, ... тең емес деп ... ... бас тартады. Автор Чжан Се образы арқылы, адамдардың ... ... ... ... ... ... беретіндігін сынға
алады.
Наньси жанрындағы пьесалардың бір ...... ... ... ... оқиғаларда да оптимистік ... ... ... шығармалардағы шиеленісті оқиғалар, үшінші тұлғаның ... ... ... жанашыр адамнаң араласуымен шешіледі. ... ... ... ... Чжан Се» ... да ... Чжан Сеннің
әйеліне қайта қосылып, бақытты болуымен аяқталады. ... ... ... ... ... ... және бұл жанрда романтизм
басым болды.
Наньси жанрындағы пьесаларда қатал драмалық құрылым ... ... ... музыкалық әуендер белгілі бір тональдікті
сақтамайды және олар пьесаның кез ... ... ... ... ... ... тән сюжет – «қайғы мен қуаныш», «айырылысу мен
табысудың» қатар ... ... ... ... күш ... сирек
кездеседі. Оқиғаның барлығы жерде, шынайы ... ... ... ... ... тарихи сюжеттер мүлде кездеспейді. Сондай-ақ даосизм,
буддизм ... діни ... да ... ... негізгі кейіпкерлері: білімді ... ... ... ... ... ал көңіл көтеретін мекемелердегі қыздар және
ақындар, қала қауымының өкілдері – ... ... ... ... оңтүстік пьесаларда өте аз кездеседі. Кейде, бір ... ... ... ... ... жас ... өз ... үйінде қалдырып, астанаға аттануы, емтиханды сәтті тапсыруы,
қалтасы қалыңдап, атақ-абыройға жеткен сайын, өз қалыңдығын ... ... ... ... ... ... «Чжан Се», «Ван Куй», «Чжао ... мен ... Цюй» ... ... ... жанры мен солтүстік цзаңзюй жанрының арасында өзгешеліктермен
қатар ... ... да бар. Бұл екі ... ... бір, ... ... екі бұтағы деп айтуға болады. Екі жанрда да проза мен ... ... ... әуен цюй ... Ал кейбір пьесалар, осы екі жанрда
да жазылған, мысалы, «Сыма Сян-жудың көпірге таңба салуы» атты ... ... ... ... ... ... ... Юань дәуірінде қалыптасып, жатжерлік әсерге,
әсіресе Үндістан мен Персияның театрлық – музыка өнерінің ... ... ... ... ... кейінгі кезеңінде қалыптасып, өткен
ғасырдың ауыз әдебиеті ... өз ... ... ... ... ... ... тарихында елеулі орынға ие. Бұл жанрда жазылған
пьесалар демократиялық бағытты көздеп, өмірді ... ... ... ... да, оқымысты топтың назарынан тыс ... ... ... ... бұл жанрдағы драматургиялық
шығармалардың көпшілігі жоғалып, бізге тек кейінгі нұсқалары ғана ... ... ... ... ... ол ... тәртіптерді
қатаң сақтайды, өзіндік біржақтылығымен ерекшеленеді. Солтүстік цзаңзюй
жанрындағы пьесалар міндетті түрде төрт ... ... және ... ... ... солтүстік цзаңзюйде арияларды тек басты
кейіпкер ғана орындады. Бұл жанрдағы ... ... чжэ ... Бұл ... қытайдың дәстүрлі драмасының ... ... ... ... ... арнайы кіріспе бөлім жоқ. Бірақ
пьесаның соңында ... ... ... баяндайтын екі-төрт жолдық өлең
болады. Өлеңнің алғашқы жолдары - ... ал ... ...... ... ... ... пьесалар батырлық, әділеттілік, азаттық
тақырыбына құрылып, халық қаһармандарының, ержүрек батырлардың образын
көптеп сомдады. ... ... бұл ... ... образдардың әр
алуандығымен ерекшеленеді. Мысалы, ... ... ... ... ... ... әйелдер бейнесі, тіпті
шаруалар образы да ... ... ... ... ... ... ... мораль дәріптелмейді. Керісінше ... ... ... ... ... көп ... ... жанрындағы пьесалардың сюжеті жағынан былай жіктеуге болады: 1)
мемлекеттік басшылар туралы; 2) әйелдер туралы; 3) діни ... ... ... сезім туралы; 5) көтерілісшілер, қарақшылар туралы. Солтүстік
жанрдағы ... ... ... сундық новеллалардың, халық ауыз-
әңгімелерінің негізінде құрылды. Сонымен қатар ... ... ... ... ... да аз ... жоқ. ... жанрдағы
пьесалар ортағасырлық феодалдық қоғамды жан-жақты суреттеп, ... тап ... ... ... жанры Юань дәуірінде гүлденіп, қытайдың
классикалық драмасы ... ... ие ... ... ... жөнінде
толығырақ үшінші тараудың бірінші бөлімінде тоқталынды.
Юаньдік драмалардың ... ... ... зор ... ... ... жеті жүз ... астам уақыт бойы өзінің
көркемдік ... ... ... ... ... ие ... халық
арасында шексіз сүйіспеншілікке ие болып жүр. Юань ... ... ... ... толы ... ... өнерінің барлық
жанрларында терең із қалдырып, ... ... ... байытты. Қытайда
ұлттық революциядан кейін Гуань ... Ван ... Ма ... ... ұлы
драматургтардың шығармалары қайта жанданып, театрлық сахналарда «Өзен
бойындағы беседка», «Батыс қақпа», «Күнәһарды ... ... ... ... жазушылар мен әдебиетшілер көне классикалық әдебиет
пен өнерден нәр алып, өздерінің шығармашылық ... ... ... ... ... ... мен романдар дүниеге келді.
Юаньдік ... ... ... мазмұнының көпқырлылығымен, әртүрлі
образдарға бай болуымен,Аспан асты елінің шекарасынан асып, Европаға дейін
жетті.Ортағасырлық европа ... ... көп ... Осы юань ... ... ... ... пьесалар
дүниеге келді. Мысалы, Вольтердің «Қытайлық ... ... ... «Қытай қаһарманы» атты драмасы «Чжао отбасының шыққан
жетім» атты қытайлық пьесаның негізінде ... ... ... ... ... ... болмасын, адамзат болмысына
терең үңіліп, өмірдің мәні не деген сұраққа үнемі жауап іздеп отырды. Юань
дәуіріндегі ... ... де ... ... ... белсенді араласып,
әсіресе төменгі таптың мүддесін қолдап, олардың қайғы-мұңы мен ренішін,
ауыр ... мен ... ... ... отырды. Юань дәуірінде
жазылған пьесаларда адамның ішкі жан ... көп ... ... ... образы өте айқын суреттелген. Сондықтан да юаньдік пьесалар,
жақсылық пен жамандықтың, қайғы мен ... ... пен ... достық пен қастықтың қатар ... ... Юань ... ... ... ... ... осы заманда жазылған
көптеген пьесалардың астарында моңғолдық билікке ... ... ... ... әділетсіз заңдарына деген жеккөрініс сезімдер жатты.
Юаньдік ... ... ... ... ... ... ғажайып әлем туралы пьесалар, тұрмыстық драмалар кездеспейді. Яғни
юаньдік пьесалар жанрлық жағынан белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... мен эмоционалды әсердің жоқтығымен европа
театрынан ерекшеленеді. Яғни юаньдік театр Ван Го-вэй ... ... ... ... өте ... болып келеді. Юаньдік пьесалар, сюжеті мен
образдарының ... ... Юань ... ... ... ... ... тарихына, аты аңызға айналған халық
қаһармандарының ерлігін дәріптеуге арналды. Сондай-ақ буддалық, ... ... ... да ... ... ... жиі ... бірі- қарапайым адамның таңғажайып ... яғни ... ... атақ ... мен ... қол жеткізуі. Міне осындай ғажайып
оқағалар юаньдік пьесалардың негізіне айналды. Бірақ юань ... ... олар ... ... болмысын реалистік тұрғыда, нақты
суреттеді.
Юаньдік ... ... ... мен ... үндесуінің нәтижесінде
дүниеге келіп, әдабиеттің демократиялық бағытын одан әрі ... ... ... өмір ... ... ... феодалдық
қоғамның өзекті мәселелерін батыл талдап, қарапайым халықтың тіршілігіне
көңіл бөліп, олардың ... ... ... ... ... шиеленіске толы идеялық, эстетикалық ... ... ... да бір даму ... ... ... ... ерекшеленеді.Юаньдік театр бір жағынан ортағасырлық театр-
миракл, ... ... ... ... екінші бір жағынан қайта өрлеу
дәуіріне дейінгі драманы еске салады. Бірақ қалай ... да ... ... ғасырдағы классикалық драмасы- ғасырлар бойы өзінің көркемдік, танымдық
құндылығын жоймай, тек қытайдың ғана емес, бүкіл адамзат ... ... ... ... тарихында өшпес із қалдырды.
Пайдаланылған деректер мен әдебиеттер
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9. Intercontinental's Best of China. Pekin.,2004.
10. China. Beijin., ... World book. USA., ... ... И.В. Китайский традиционный театр сицюй. М., ... ... И.В. ... китайского народа. М., 1959.
14. Анастасьев А.Н. В китайском театре. Путевые заметки. М., 1957.
15. Юаньская ... Под ред. Л. ... ... и предисл. В. Петрова.
Л-М., 1966.
16. Сорокин В.Ф Китайская классическая драма XIII-XIV вв. ... ... М., ... ... Н.Т. ... Хань-цин великий драматург Китая. М., 1958
18. Серова С.А. Зеркало ... ... ... ... и эстетика
Китайского классического теара. М.,1978.
19. Меншиков А.Н. Реформа китайской классической драмы. 1978.
20. Серова С.А. ... ... и ... ... (XVI-XVII)
М., 1990.
21. Виноградова Н.А. Искусство средневекового Китая. М., 1962.
22. Федоренко Н.Т. Китайская литература. Очерк по истории ... М., ... ... В.Ф., Эйдлин Л.З. Китайская литература. Краткий очерк. .
М., 1962.
24. Сорокин В.Ф. Литература и искусство КНР 1976-1985. М., ... ... ... Востока: Индия, Китай, Япония. М., 1976.
26. Театральное искусство Востока. М., 1984.
27. Нагорничных Р.И. Драматический ... М., ... ... и ... ... статей. М., 1974.
29. Теоретические проблемы изучении литературы Дальнего Востока.
М., 1977.
30 Эйдлин Л.З. К истории ... ... ... в III-XIII ... ... ... Л.С. ... религии, традиции в Китае. М., 1970.
32. Малявин В.В Цевилизация Китая. М., ... ... . ... ... история культуры. С-П., 1998.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет
1920-1930 жж. Қазақстандағы мәдениеттің дамуы17 бет
1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері19 бет
Алматы қаласы туралы3 бет
Антикалық әдебиет:түрлі жанрлық салаларының қалыптасуы11 бет
Ежелгі Грекия мен Рим мәдениеті11 бет
Күләш Бәйсейітова7 бет
Мұхтар Әуезов көрнекті совет жазушысы8 бет
Рекреация ұғымы сұрақ-жауап түрінде196 бет
Әміре Қашаубаев өмірі3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь