Экономикалық өсу басты макроэкономикалық категориясы ретінде

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУ БАСТЫ МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯСЫ РЕТІНДЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.1 Экономикалық өсудiң жалпы түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Экономикалық өсудiң үлгілері мен факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.3 Экономикалық өсудiң түрлерi және ғылыми.техникалық прогресс ... ... .13


2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУ БАРЫСЫ МЕН ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ ЖАҒДАЙЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

2.1 Қазақстан Республикасының экономикалық жағдайы мен даму барысы .20
2.2 ҚР.сы экономикалық дамудың тұрақтылығын сақтаудағы қазіргі күнгі мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
Экономикалық өсу ұғымын бiз ылғида ұзақ мерзiмде қарастырамыз. Өйткенi, қысқа мерзiмде өндiрiс факторлары тұрақты болып келедi.
Осылайша, экономикалық өсу толық жұмысбастылық жағдайындағы потенциалды өнiм өндiру деңгейiнiң ұзақ мерзiмдегi қарқыны болып табылады.
Экономиканы қай жағынан алып қарасақ та, олардың барлығы экономикалық өсу мәселесiне алып келедi. Бұл мәселенiң өзектiлiгi халықтың тұрақты өсуiне, өмiр сүрудiң жоғары деңгейiн қамтамасыз ету болып табылады. Қазақстан Республикасы XXI күрделi өзгерiстермен аяқ басты. Он төрт жылдан астам уақытта елiмiздiң тәуелсiздiгiмен қатар жүргiзiлiп келе жатған экономикалық реформалардың маңыздылығы мен қолданбалылығына тоқталар кез жеттi.
Бұл мәселенiң өзектiлiгi әлемдiк экономикалық қауымдастықта елiмiздiң нарықтық бағытта дамушы ел деп танылуымен арта түстi. Себебi Елбасы атап көрсеткенiндей, “мемлекетiмiз әлем таныған, алдыңғы қатарлы елдер қатарына қосылуы керек”.
Сондықтанда болар бүгiнгi күнi экономикалық дамудың тиiмдi жолдарын табу туралы мәселелi сұрақтар кең түрде талқылауға түсiп отыр. Ол үшiн елде тұрақты экономикалық өсу және соны жүзеге асыру үшiн мемлекеттiк бағдарламалар немесе стратегиялар қажет /1/.
Экономикалық өсу әдетте ЖIӨ-нiң нақты өсуiмен бағаланады және оның өсу қарқынымен тiкелей байланысты. Экономикада құлдырау және өркендеу кезеңiне байланысты өсудiң екi аспектiсi болады: өсу нәтижесiнiң бұрынғы деңгейiне жету және одан асып кету. Қазақстан экономикасы қазiр экономикалық өсудiң қайта жандану кезеңiнде өмiр сүрiп отыр. Мұндай 70 жыл бойы мүлде басқа көзқараста болып келiп, ендi оған керiсiнше нарықтық экономикаға өту кезiнде мемлекеттiң, яғни макроэкономикалық реттеудiң алатын орны үлкен болуы керек.
Экономикалық өсудiң тұрақтылығы шаруашылық саясатты жүргiзудiң бiрден-бiр көзi. Экономикалық өсу тек қана жұмысшыларға жұмыс орнын табу, жұмыс күшiнiң толықтырылуы емес, сондай-ақ жұмыссыздық деңгейiн алдын-алу болып табылады.
Халық санының өсуiмен қатар, экономикалық өсу бұл өмiр сүру деңгейiнiң жоғарылауын қамтамасыз етедi. Осы көрсеткiш бүкiл әлеуметтiк мәселелердi, жалпы елдiң тұрмыс-тiршiлiгiн шешетiн көрсеткiш. Оның тиiмдi болуы үшiн ең алдымен елдегi жүргiзiлiп отырған экономикалық саясат дұрыс жүргiзiлуi және оның орындалуы үшiн ұлттық экономиканы қолдайтын, ешқандай жалалы болмайтын нақты экономикалық стратегиялар болуы керек.
Мiне осыдан келiп мен курстық жұмысымның тақырыбын “Экономикалық өсу: үлгілері мен факторлары ” деп алдым.
Бұл тақырыпты жазудағы басты мақсат жұмыс барысында жалпы экономикалық өсудiң әдiстемелiк негiзi және оның Қазақстандағы ерекшелiгi қарастыру, сондай-ақ дамушы елдердiң жоғары экономикалық өсуге қол жеткiзген жетiстiктерiн талдап, оны ұлттық экономика дамуына тиiмдi жақтарын көрсету, сонымен қатар, экономикалық өсуге басты бағыт болып саналатын Қазақстан Республикасының бүгiнгi таңдағы атқарып отырған индустриялы – инновациялы дамуы туралы тоқталу.
1. Н.А. Назарбаев. // “ Қазақстан – 2030 “ ұзақ мерзiмдi даму стратегиясы.
2. Әкiмбекеов С., Баймұхамбетова А.С. Жанайдаров У.А. / Экономикалық теория. Оқу құралы. – Астана: 2002. – 464бет.
3. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - Макроэкономика: - Оқулық. – Алматы: Экономика, - 2003. – 432 бет.
4. Стратегия “Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” – Алматы. 2003 ж.
5. Н. Ә. Назарбаев. “Бәсеке қабiлеттi Қазақстан”, “Бәсекеқабiлеттi экономика” және “Бәсекеқабiлеттi халық” деген Қазақстан халқына Жолдауы. // Егемен Қазақстан, 19 наурыз, 2004 ж.
6. Н. Ә. Назарбаев. «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1 наурыз.
7. Статистика Казахстана. Алматы, - 2007 г. – 467 стр.
8. «Обзор макроэкономической ситуации в Казахстане» // Бердибек Сапарбаев, РЦБК, №4, 2007 г.
9. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың 2007 жылғы Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана, Ақорда, 2007ж. 23 ақпан.
10. «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» Н.Назарбаев 2008 жылғы Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана, Ақорда, 2008 ж. 5 ақпан.
11. Тұрсымбаева М.Ж. Экономиканың шикізаттық құрылымын өзгертуде кластердің рөлі // АльПари – 2005 - №4 – 42-44 бет.
        
        МАЗМҰНЫ
КIРIСПЕ
..........................................................................
.........................................3
1 ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУ БАСТЫ МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯСЫ РЕТІНДЕ
..........................................................................
........5
1.1 Экономикалық өсудiң жалпы түсінігі
............................................................5
1.2 Экономикалық ... ... мен ... ... өсудiң түрлерi және ... ... ... ... ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУ БАРЫСЫ МЕН ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ
ЖАҒДАЙЫ ............................................................20
1. Қазақстан Республикасының экономикалық жағдайы мен даму ... ... ... ... дамудың тұрақтылығын сақтаудағы қазіргі күнгі
мәселелері
..........................................................................
...................................26
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
..........................35
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... өсу ... бiз ... ұзақ ... ... ... ... өндiрiс факторлары тұрақты болып келедi.
Осылайша, экономикалық өсу толық жұмысбастылық ... өнiм ... ... ұзақ ... қарқыны болып табылады.
Экономиканы қай жағынан алып қарасақ та, олардың барлығы экономикалық
өсу мәселесiне алып келедi. Бұл ... ... ... тұрақты
өсуiне, өмiр сүрудiң жоғары деңгейiн қамтамасыз ету ... ... ... XXI ... ... аяқ басты. Он төрт жылдан
астам уақытта ... ... ... жүргiзiлiп келе жатған
экономикалық реформалардың маңыздылығы мен қолданбалылығына тоқталар ... ... ... ... экономикалық қауымдастықта елiмiздiң
нарықтық бағытта дамушы ел деп танылуымен арта түстi. Себебi ... ... ... әлем ... ... ... ... қатарына
қосылуы керек”.
Сондықтанда болар бүгiнгi күнi экономикалық дамудың тиiмдi жолдарын
табу туралы мәселелi сұрақтар кең түрде талқылауға ... ... Ол үшiн ... ... өсу және соны ... ... үшiн мемлекеттiк
бағдарламалар немесе стратегиялар қажет /1/.
Экономикалық өсу ... ... ... ... бағаланады және оның
өсу қарқынымен тiкелей байланысты. Экономикада ... және ... ... ... екi ... ... өсу ... бұрынғы
деңгейiне жету және одан асып ... ... ... ... ... қайта жандану кезеңiнде өмiр сүрiп отыр. Мұндай 70 жыл
бойы мүлде басқа көзқараста болып келiп, ендi оған ... ... өту ... мемлекеттiң, яғни макроэкономикалық реттеудiң
алатын орны үлкен болуы керек.
Экономикалық өсудiң тұрақтылығы ... ... ... көзi. ... өсу тек қана ... ... орнын табу,
жұмыс күшiнiң толықтырылуы емес, сондай-ақ жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... экономикалық өсу бұл өмiр сүру
деңгейiнiң жоғарылауын қамтамасыз етедi. Осы ... ... ... ... ... ... ... көрсеткiш. Оның тиiмдi
болуы үшiн ең алдымен елдегi жүргiзiлiп отырған экономикалық ... ... және оның ... үшiн ... ... қолдайтын, ешқандай
жалалы болмайтын нақты экономикалық стратегиялар болуы керек.
Мiне осыдан келiп мен ... ... ... ... өсу:
үлгілері мен факторлары ” деп алдым.
Бұл тақырыпты жазудағы ... ... ... ... ... өсудiң әдiстемелiк негiзi және оның Қазақстандағы ерекшелiгi
қарастыру, ... ... ... ... экономикалық өсуге қол
жеткiзген ... ... оны ... экономика дамуына тиiмдi
жақтарын көрсету, сонымен қатар, экономикалық өсуге басты ... ... ... ... бүгiнгi таңдағы атқарып отырған
индустриялы – инновациялы дамуы туралы тоқталу.
Жұмыс барысындағы мiндеттерiме келетiн болсақ:
1) ... өсу ... мен оның ... мазмұнын талдау;
2) Экономикалық өсудің үлгілері, түрлері мен факторларына тоқталу;
3) ... ... ... ... ҒТП мен ... өсу
факторларына тоқталу;
4) ҚР-ның экономикалық дамуының ... мен ... ... даму
жағдайын қаарстыру;
5) Экономикалық ... ... мен ... қамтамасыз ету
проблемалары мен ұлттық экономиканың экономикалық қауіпсіздік мәселесіне
тоқталу болып табылады.
6) Қазіргі таңдағы ... ... ... керi ... ... ... ... және оның шешу жолдарын табу.
Курстық жұмыстың құрамы екі тараудан ... ... ... ... өсу ... ... беріліп, экономикалық өсудің үлгілері мен
түрлеріне кеңірек тоқтвлу, ал екінші тарауда ҚР ... ... ... ... ... мен ... ... ұлттық экономиканың тиімді
дамуын қамтамасыз етудің іске асуы туралы қарастырылды.
1 ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУ БАСТЫ МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯСЫ РЕТІНДЕ
1.1 ... ... ... ... ... ... бұл көптеген концепциялар және бұлар әр
кезеңде әр ... ... ... Бұл ... экономикалық өсудiң бiр
деңгейден екiншi деңгейге ... ... ... ... ... өсу ... үш ... атап өтуге болады:
• Неокейнстiк;
• Неоклассикалық;
• Тарихи-әлеуметтiк.
1) кейнсиандық (неокейнсиандық) мекроэкономикалық тұрақтылық теориясы.
2) классикалық (неоклассикалық) теориялар, өзiнiң теориялық бастауын ... ... алып және Дж.Б. ... ... ... аяқталды.
Классикалық бағыттағы ойда рыноктық жүйенiң тиiмдiлiгi, яғни өзiн-өзi
реттеу механизмi ... ... тек қана ... ... ... ... ... өндiрiс факторлары қарастырылады. Мүлтiксiз еркiн
бәсеке, рыноктық баға жалпы тепе-теңдiктi ... еттi. Осы ... ... XIXғ. және XX ғ. ... ... ... басты
орында болды.
Ұлы экономистер А. Смит, Д.Рикардо, Т.Мальтус және К.Маркс ... ... ... көңiл бөлдi. Ал екiншi дүниежүзiлiк соғыстан кейiн
Р.Харрод өзiнiң ғылыми статьясында ұлттық өнiмнiң ... ... ... ... ... неокейнсиандық (Т.Харрод, Е.Домар); неоклассикалық
(Р.Солоу); посткейнсиандық (Н.Калдор);
Ал XX ғасырдағы болған дүниежүзiлiк ... ... яғни ... қатынастары бұзылуы нәтижесiнде классикалық теорияның
экономиканың рыноктық ... бола ... ... Осы
дағдарыстан шығуда экономикаға мемлекеттiң ... ... ... ... бағыт қалыптасты. Ол экономиканы қысқа мерзiмде қарастырады.
Кейнсиандық модельдiң таянышына ұлттық шаруашылық түгелiмен
кiредi. ... ... ... ... ... ... ... деңгейi динамикасы және оны бөлу болып табылады. ... ... ... сұраныс арқылы қаралады. Дж. Кейнс
концепциясы макроэкономикалық тепе-теңдiкке жетуде ... ... ... , ЖҰӨ ... ... эффективтi сұраныс болмай болмай қалған
жағдайда оған мемлекет жағынан қосымша инвестициялар ... ... ... өсу ... ... логикалық құрал қолданылады, бiзге
белгiлiсi кейнстiк қысқа мерзiмдiк ... ... ... ... қарапайым түрi Е. Домар үлгiсi болып табылады, бұл моделде
қапиталдың ... ... ... ... ... қарастырылады.
Домар үлгiсi еңбек нарығында ұсыныстың артықшылығынан шығады, бұл
бағаның тұрақтылығын ескередi. Капиталдың шығып қалуы жоқ, ал ... ... ... ( K / Y) және қор ... ... ... ... келедi. Өнiм тек
1 ресурсқа ғана тәуелдi деп айтуға болады, ол – капитал.
Неоклассиктер көзқарасы ... ... ... басты шарт бұл
iшкi ресурстар жиыны, яғни шетел көмегi емес, капиталдың қорлануы және
халықтың өсуi.
Неоклассикалық ... ... ... ... ... Өндiрiстiк функция, яғни тоқтаусыз еңбек және капитал комбинациясы
санына байланысты ... ... ... ... ... ... ... функциясы. Халықтың тұрақты экзогендi өсу қарқыны, ал адам-
сағат та тұрақты өседi.
3. Жинақ функциясы.
4. Рыноктағы қызметтердiң ... ... ... ... ... өндiрiстiк функция тұрады.
Ендi экономикалық өсудiң бiрнеше жаңа ... ... ... 70-80 ... ... ... қоғамдық кәсiпкерлiк,
қаржы кеңiстiгi экономиканы мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... бәсекелестiк фирмаларға жаңа
материалдардыигеруге және өңдеуге, шикiзаттарды ... жаңа ... ... ... ... арттыруға, ресурс жинақтаушы
және қалдықсыз технологияға ауысуға ... ... ... ... ... ... ... әдiстерiмен қатысып отырды.
Еңбек ресурсын пайдалануды қарқындандыру жұмыскүшiнiң тиiмдiлiгн
арттырып, жапониядағы экономикалық өсудiң ыңғайлы жаңа ... ... ... көлемдi құрылымдық бағытышикiзаттық ... ... ... есебiнен қызмет көрсету, ақпараттық ... ... ... қарқынды дамыды. ҒТП ұлттық
шаруашылықта 70-80 жылдары экономикалық өсудiң 70%-iн, ал ... ...... ... ... жаңа моделi қауiп-қатердiң көзiн құрту
немесе әлемдегi лидерлiк позициясын ұстау ... ... ... ... ... жолы ... ... және импортты
алмастыруға байланысты.
Жапондық моделден өзгешелiгi Американдық экономикалық ... ... ... ... ... ... ... саясатта жүргiзiледi.
1.2 Экономикалық өсудiң үлгілері мен факторлары
Экономикалық өсу факторлары қызмет ету әрекетiне ... ... ... ... болып бөлiнедi. Нақты факторлар экономикалық өсудiң
физикалық өсуiнiң ... ... ал ... ... ... iске асуын қамтамасыз етедi. Олар нақты экономикалық өсу
факторларына оң ... ... әсер етуi ... ... ... бес ... жатқызуға болады, яғни жиынтық
ұсыныс пен өндiрiстiң динамикасын көрсететiн факторлар:
• еңбек ресурстарының ... және ... ... ... ... ... құрамының көлемiнiң өсуi;
• өндiрiстi ұйымдастыру және технологиялар қатысуымен;
• табиғи ресурстардың айналымының сандық және ... ... ... ... ... ... ... мына факторларды жатқызуға болады:
• нарықты монополизациялаудың төмендеуi,
• өндiрiстiк ... ... ... ... ... төмендеуi,
• несие алу мүмкiншiлiктерiнiң артуы және т.б.
Қазiргi ... ... ... ... өсу деп, өндiргiш
күштердiң ұзақ мерзiмдiк дамуымен ... ... ... ... дәрежесiнiң ұзақ мерзiмдегi өзгерiстерiн атайды.
Соңғы жүзжылдықта дүниежүзiнiң көптеген мемлекеттерiнде адам басына
шаққандағы ЖҰӨ және ... ЖҰӨ ... ... ... Экономиканың өсуi
кеңiнен тараған құбылыс болып есептеледi. Экономикада ... ... ... те, ұзақ ... экономиканың өсуi қарқыны
ұлғаймалы. Сондықтан ... ... өсуi, адам ... ... өсуi – бұл ... жаңа ... өсуiн өлшеудiң екi жолы бар:
1) Макроэкономикалық көрсеткiштердiң өсуi ... ТҰӨ, ... ... ... ... ... ... меншiк құқығы
құрылымының өзгеруi, өндiрiстi ұйымдастыру және ... ... пән ... оның ... ... ерекшелеп тұратын
факторлары және түрлерi болады.
Экономикалық өсу факторларына нақты өндiрiс ... ... оның ... ... мен ... ... үрдiстер.
Экономикадық өсу экономикадағы прогрессиялық қозғалысқа байланысты деп
бiр анықтама келтiрсек ал екiншi экономикалық өсу бұл ... ... ... ... ... ... болса онда көбiнесе алғашғы анықтама
қолданылады, ал халықтың тұрмыс деңгейiне ... ... ... ... ... өсу қандай болмасын ... ... ... басты қызметтi атқарады. Экономикалық өсудiң ... ... ... ... ... бегiлерi бар:
1. Негiзгi факторлардың құрылымы мен деңгейiн анықтайды.
2. Экономикалық өсу ... ... ... ... ... ... өсу динамикалы түрдегi заңдылық үрдiс
4. Ол тек қана ... iшкi ... ... ғана емес, сыртқы
факторларға да байланысты.
5. Бұл макроэкономикалық көрсеткiш бола ... ... да ... Яғни ... және ... ... негiзде.
Экономикалық өсудiң негiзгi мақсаты халықтың тұрмыс-тiршiлiгiнiң
өсуi, ол бiрнеше жағдайда көрiнедi:
1. Халықтың орта кiрiсiнiң өсуi, яғни жан ... ... ... ... Бос ... ... ҰТ өсуiнiң халықтың орта тобы арасында бөлiнуi.
4. Әр-түрлi товарлар және қызмет көрсетулердiң санының және ... ... осы ... өндірістің өсуін нақты түрде мүмкін етеді. Ұсыныс
факторлары ... бір ... ие: олар өте ... ... мөлшері
шектеулі. Ал адам қажеттіліктерінің іс-жүзінде ұшы-қиыры жоқ. Сондықтан
әлеуметтік экономикалық дамудың белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... туындайды.
Өндірістік ресурстардың сиректік немесе шектеулілік салдарынан экономика
соған бейімделуі, қайта жаңғыру (өзгеруі), ... жаңа ... ... ... ... немесе, керісінше, керексіздерін ... ... ... ... ... факторларына да байланысты
болады. Олар өндірістің өскелең көлемін іске ... ... ... ең ... ... ... ... шығындарды, өткізудің жаңа рыноктарын ... ... ... немесе елде шығарылатын өнімнің әлемдік рыноктағы
бәсеке қабілетін арттыруды атауға болады.
Жоғарыда ... ... ... ... бөлу ... ... ... Экономикалық өсуге ықпал жасайтын осындай факторларға
жататындар:
– өндіріс ресурстарын салалар, кәсіпорындар, елді аймақтар
бойынша нақты бөлу;
... ... ... арсында табыстарды
бөлудің қоғамда қолданылатын тәртібі.
Экономикалық өсуге екі жол арқылы жетуге болады: экономикалық ... ... ... тарту және экономикалық белсенді халықтың бұрынғы сондай
санын ... ... ... ... яғни ... ... даму жолдарының көмегі арқылы қол жетеді.
Экономикалық өсудің экстенсивті үлгісі ұлғайтылған ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықты жылдам қысқартуға, жұмыс
күшінің жұмыспен көп қамтылуын қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... кемшіліктері де бар. Біріншіден, оған ... ... тән, ... ... ... өнім шығаруды ұлғайту
техникалық прогреспен қатар жүрмейді. ... ... ... ... ... өнімділігі сияқты көрсеткіштер өзгеріссіз
деңгейде қалады. Үшіншіден, ... өсу ... ... ... ... өндірісті экстенсивті кеңейту еңбек және табиғи ресурстардың
жеткілікті көлемдерінің болуын ... және ... ... ... ... Бұл ... ұдайы өндіріс жағдайлары шарасыздан
нашарлай түседі. Сондықтан экономикалық өсудің экстенсивті жолына ұзақ
мерзімде ... ... әкеп ... ... қарқынды үлгісінің басты айрықша ... ... ... ... ... ... арттыру.
Өндірісті қарқынды ұлғайтудың шүбәсіз ... ... ... ... ... өсу тосқауылдарын жеңетіні болып
табылады. Қарқынды ... өсу ... ... ... ... ... техниканы, озақ технологияларды, ғылым ... ... ... ... арттырудың есебінен
жүреді. Экономикалық өсудің қарқынды үлгісінің ерекшеліктері мынада, мұнда
экономикалық өсу ... өте ... ... ... ... ал ... прогресс жұмыссыздықты тудыру мүмкін.
Сонымен, экономикалық өсу қарқынды және экстенсивті сипат алу ықтимал.
Бұл ретте мемлекеттің экономикалық дамуы ... ... ... ... өсу ... яғни өндірістің қарқынды сипат кезінде
қамтамассыз етіледі.
Экономиклық ... ... ... ... табылатындар: ЖІӨ нақты
өсу, халық табыстарының нақты өсу, инфляция деңгейі, валютаның айырбас
бағамы, мемлекеттік бюджеттің ... және ЖІӨ ... ... ... ... елдің сауда балансы (экспорт, импорт және сауда
сальдосы),экономикаға тартылатын инвестициялардың ... ... ... ... мен экономикалық қызмет түрлері бойынша тауарлар және
көрсетілетін қызметтер өндірісінің өсу қарқындары.
Ұлғаймалы ұдайы өндірістің қайнар көзі ... құн ... ... осы
мақсатқа ол күрделі қаржы ретінде жұмсалады. Алайда рыноктық ... мен ... ... ... өзі ... қалыпты жағдайындағы экономикалық өсудің экстенсивті түрін
алатын болсақ, мұнда ерекше қиындық туа қоймайды. Экономиканың жеткілікті
қарқынды дамуы сол ... ... ... асуы ... ... қай ... ... шектеулі кедергілерімен жолыққанша. Ондай кедергілерге
табиғи ресурстардың қосымша ... ... ... ... кедергілер шаруашылық айналымына жекелеген,
қолайлы емес пайдалы қазбаларды қосу ... ... және бұл ... ... ... ... құнының бірлігі нәтижесінде түпкі
өнімнің өсуіне өте аз ... Оның ... ... ... өзгереді және экономикалық өсу қарқыны төмендей бастайды.
Бір сөзбен айтатын болсақ, экстенсивті дамудың ... ... бар. ... ... тап ... қоғам өзінің бағыт - ... ... ... ... ... ... жойылуы қоғамды
интенсивті өсу мүмкіндіктерін қарастыруға итермелейді. Демек ... ... ... ... ... ... ... материалды
сақтау, энергияны сақтау және қорды сақтау жатады. Барлық ... ... өсу ... мен ... көрсетудің жылдық көлемінің
ұлғаюымен байқалады. Сондықтан экономикалық өсуді өлшеудің көрсткіші: жалпы
ішкі өнімі (ЖІӨ) немесе жалпы ұлттық өнім (ЖҰӨ) ... ... ... ... ... ... өсу ... және салыстырмалы мөлшерде
өлшенеді.
Өндіріс көлемінің ауытқуы жиынтық сұраныстың өзгеруімен ... ... IS-IM ... ... ... ... мерзімді кезеңде
қарастырылады. Сұраныс пен ұсыныс талдырмасы және циклдік ... ... ... ... ... экономикалық
саясаты тұрақтандыруға тырысады. ... өнім ... ... ... ... деңгейі экономиканың жалпы өсуінің қозғалысымен
берілген, оның өсуінің көлемін ұлғайту ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді динамикасы (құбылысы,
жайы) ретінде немесе өнім көлемінің өсуі ... ... ... ... және ... ... экономикалық теорияның басты
сұрақтарының біреуі болып табылады.
Жекеленген уақыт мерзімінде экономикалық өсу ... өсу ... ... өсу ... ... ... осы ... нақты ЖҰӨ мөлшерін
алдағы жылғы нақты ЖҰӨ ... ... ... Сол ... алдағы жылғы
нақты ЖҰӨ-ге жатқызып, нәтижесін пайыз тұрінде көрсетеді.
Жалпы ұлттық өнімнің ЖҰӨ ... ... ... өсу ... тізе ... оның ... ашуға яғни экономикалық
дамудың бағытын анықтауға болады.
Экономикалық өсудің қазіргі типінің ... ... бар. ... ... оның ... ... XX-шы ... 50-шы жылдары
басталған ғылыми - техникалық революция дамуымен сәйкес келді. Экономикалық
өсу сапалық жаңа ... ... және ол ҒТР ... ... ... ... асады.
ҒТР-ның қазіргі дәуірі технологиялық революция айдарымен жүзеге асып
(70-80 жылдары басталды), мынаны ... ... ... ... ... яғни робототехниканы кеңінен ... ... ... өсуі ... ... деп ... әрібір адам басына шаққандағы нақты өнімнің өсу есебі ... ... ... ... өлшеу үшін абсолюттік арттыру немесе нақты
өнім көлемі өсуінің ... ... адам ... ... көрсеткіштер
қолданылады. Мысалы:
(Ү=Үt –Yt-1 немесе Yt =(Yt /Yt-1, ... ... ... ... өсу ... ... ... ресурстардан
жасалынса және қоғамдағы еңбектің орта ... ... онда ... ... ... өсу ... және өндіріс факторларының
жетілген түрімен байланысты, яғни өнімді ресурс ... ... ... ... олардың қайтымының, тиімділігінің нәтижесінде
өнім өндіру. ... өсу ... ... ... ... ... типтеріне байланысты, сыбағалы салмағының ... ... ... әсер ... ... ... байланысты болады.
Экономика өсуінің факторларын көбіне экономиканың ... ... ... ... капитал көлемінің, еңбек көлемінің, ал
интенсивтіге-технологиялық прогресс, масштаб арқылы үндемеу, ... ... ... ... ... ... бөлуді жақсарту және оның
қолдану үрдісін ... ... ... ... ... ... үрдісінің басты катализаторы ретінде және ... ... ... ... ... ... ... тұрған себептер ретінде мыналарды айтуға
болады: экологиялық және ресурстық шектеулер, әлеуметтік ... ... және де ... ... экономикалық саясаты.
Экономика өсуінің негізгі үлгілерін қарастырайық. Басқа үлгілер сияқты
өсу ... ... ... ... ... түрі график немесе теңдік
түрінде көрсетіледі. Үлгіні жасау барысында пайдалынылатын болжамдар нақты
үрдістің нәтижесін жоққа шығарады, ... ... өсуі ... күрделі
құбылыстың заңдылықтарын және кейбір мәселелерін талдауға мүмкіндік береді.
Өсу үлгісінің көбі өнімнің нақты көлемінің ... ... ... өсу ... Яғни ... пен ... ... пайда
болады.
Өсу үлгісінің көбі шығынның нақты көлемінің көбеюі, негізгі өндірістік
факторлардың өсім ықпалымен, яғни еңбек пен капитал ықпалына, ... ... ... ... тұра алады, ал капитал көлемін, ... ... ... тез өзгертуге болады. Уақыт өте ... ... ... ... ... және ... есебінен көбейетіні белгілі. Біз экономиканың өсуінің ... деп айта ... оның ...... ... ... болғанында. Сондықтан экономиканың сапалы өсуіне баға беру ... ... ... ... ... өсу үлгісі негізінде логикалық құрал қолданылады, ... ... ... ... тепе-теңдік үлгісі.
Сұраныс талдауын ұсыныс динамикасын анықтайтын факторларды қоса ... Бұл ... ... ... пен ... тепе-теңдігінің
шарттарын анықтауға болады.
Кейнстік өсу үлгісінің қарапайым түрі Е. ... ... ... бұл ... капиталдың шекті өндіріс Леонтьев функциясы ретінде
қарастырылады. ... ... ... ... ... ... бұл ... тұрақтылығын ескереді. Капиталдың шығып қалуы жоқ, ал
капиталдың (К) Ү-ке қатынасы (К/Ү) және қор ... ... ... ... Өнім тек 1 ресурсқа ғана тәуелді деп айтуға болады, ол - капитал.
Инвестицияның өсуі экономикада ... пен ... ... ... ... Егер берілген мезгілде инвестиция және І-ға өссе, ... ... ... ... ... ... =(I * m=(I(1/1-b) =(I1/s (2)
m-шығын ... ... ... ... ... ... =(* (К-жиынтық ұсынысының өсуі.
(-капиталдың шекті өнімділігі
Капиталдың (К өсімшесі инвестицияның І ... ... ... ... ... ... ... пен ұсыныстың теңестірілудің
шартында пайда болады.
(I/s=(*І немесе (I/І=(* s, яғни инвестицияның өсімшесі капиталдың ... мен қор ... ... ... тең ... ... ... бойынша инвестиция қор жинағына тең болғандықтан,
І|=S, ал S=sY; s=const болғанда, ... ... ... ... ... болады, сонда (Y/Ү= (I/І=(* s
Сондықтан, Е. Домардың теориясына сай, экономикадағы ... ... өсу ... және ... бар ... қуаттың барлығы
қолданылады. Ол капиталдың ... ... және қор ... ... ... ... (К/(Ү- капиталының қайтарылуының өсімшесіне тура
пропорционал болады. Инвестиция мен табыс бірдей қарқында өседі.
Егер үлгіде берілген деңгейде жеке ... ... ... ... ... ... ... тепе-теңдік тұрақсыз болуы
мүмкін.
Е.Домардың үлгісі өсу теориясына сай келе алмайды. Бұл кейнстік ... ... ұзақ ... кеңейтудің әрекеті және дамып келе
жатқан жүйе үшін қандай шарттар орындалатынын көрсету.
Инвестицияның эндогендік функциясын қоса ... Р.Ф. ... ... өсудің арнайы үлгісін құрады.
Акселератор принципіне сай, табыстың кез-келген өсуі ... ... алып ... бұл өзгеріс табыстың өзгеруіне
пропорцианалды:
It =v(Үt –Yt-1) (3)
Мұндағы v-акселератор.
Экономикадағы алдыңғы ... ... ... ... отырып,
кәсіпкерлер өндіретін өнім көлемін жоспарлайды.
1.3 Экономикалық өсудiң түрлерi және ғылыми-техникалық прогресс
Экономикалық өсу сандық және сапалық өсуiне ... ... ... ... ... ... Технологияда инвестицияның артуы;
2) Бос уақыты жоқ қызметкерлер санының артуы;
3) Тұтынушы шикiзат көлемдерiнiң, ... ... ... ... факторларға:
• Ғылыми техникалық прогрест дамыту;
• Қызметкерлердiң мамандық деңгейiнiң жоғарылауы;
• Негiзгi және сыртқы қорларды қолдануды жақсарту;
Экономикалық өсудiң екi түрiнiң жiктелуiн ... 1-ші ... ... 1 - ... ... екi түрi және оның ... ... өлшеу әдетте келесi көрсеткiштерден тұрады:
1) ЖIӨ-нiң өсуi немесе ұлттық табыстың өсуi;
2) ЖIӨ және ҰТ-тың өсу қарқынының жан ... ... ... ... саладағы жан басына шаққандағы өсу қарқыны.
Экономикалық өсудiң тиiмдi жақтарымен қатар егер ол дұрыс iске аспаса
адамзат ... ... ... да бар. Оған ... ... ... ... болады.
Нақты өмiрде экономикалық өсудiң экстенсивтiк немесе ... таза ... ... ... ... ... (ҒТП)
енгiзунегiзiнде жүзеге асырылатын, өсу факторларын сан жағынан ... ... ... ... және жұмысшы күшiне инвестициялар
салымын жасауды талап етедi. ... күшi мен ... ... ... ... ... енгiзедi. Сондықтан нақты
экономикалық өсудi талдағанда, оның теориялық ... ... өсу ... ... және басымырақ интенсивтi деп бөледi.
Өндiрiсте қолданылатын еңбек пен капиталдың сәйкестiгiн белгiлейтiн
макроэкономикалық көрсеткiштердiң өзгерiстерiне әсер ... ... ... ... ... ҒТП ... еңбектiң капиталмен жабдықталуының әрбiр
белгiленген ... ... ... ... өнiмдiлiгiнiң ылғи бiр
ғана көрсеткiшi сәйкес келсе, онда Хикс бойынша бейтарап ҒТП орын ... ... ... ... ... ... шектi еңбек
өнiмдiлiгi капиталдың шектi өнiмдiлiгiнен тез өсiп ... ... ... ... ... тән ... ... жағдайда –
шектi еңбек өнiмдiлiгiнiң өсу қарқыны мен ... ... ... керiсiнше болғанда ҒТП капитал үнемдейтiн типi пайда болады.
Егер ҒТП дамуында ... ... ... орта ... ... өнiмдiлiгiнiң бiрдей шамасы сәйкес келсе, онда осындай түрi
Солоу бойынша бейтарап деп аталады.
Инновация категориясының экономикалық ... ... төрт ... ... ...... ... нәтижесi, яғни инновация арқылы
бәсекелестiкке төтеп бередi;
2. инновация – бәсекелестiк күш, яғни ... ... ... жаңа өнiм және жаңа ... ... оң нәтижесiн тгiзедi;
4. инновация – экономикалық өсу факторы ретiнде.
Осындағы төртiншi аспектi бiздiң елiмiз үшiн маңызды болып табылады.
XX ғ. 50 жылдары ... ... ... Солоу экономикалық өсудiң
басты факторы ҒТП екендiгiн айтқан. Мұны ... ... ... ... ... ... тұрақты өсуiн, қоғамның тұтынуын қамтамасыз
етуде технологиялық прогрестiң маңызы ерекше екенiн айтты.
Экономикалық эволюцияда көптеген ғалымдар тұжырымы ... ...... ... ... процесс туралы келесi
әдiстемелiк негiздерiн ұсынды:
1) экономикалық ... мен ... ... ... ... ... бәсеке болып табылады;
2) экономикалық дамуда бiлiм мен интелект басты рольде болуы керек;
3) интелектуалдық қызметтi ... оның ... мен ... табылады.
Қазiргi заманғы экономикалық теорияда экономикалық өсу ... 4-ке ... :
1) елде ... ... өсуi;
2) өндiрiстiң жаңа технологиялар арқылы қызмет iстеуi, ресурс шығындарын
қысқартып және жылдық сол өнiмдi шығару;
3) шектеулi ресурстарды ... ... ... ... ... ... өмiр сүру ... өсуi.
Мұнда 1-шi әрекет экстенсивтi экономикалық өсуге жатса, ал 2 және ... ... ... ... яғни ... ... ... емес фактор болып табылады.
ҒТП-ні қаржымен қамтамасыз етудің ... ... ... ... және ... мақсатты бағыттылығы болуы тиіс.
Ғылым жалпы нарықтық қатынастарға бағдарлана алмайтын ... ... ... ғылым түгелдей коммерцтялық критерийлерге түсіп
кетпейді, сондықтан экономиканың маңызды секторларындағы ... ... ... ... мен келешектегі зерттемелерді
қаржыландырудың міндетін мемлекет өзіне алады. Мемлекеттік ... ... ... және өзге де бағдарламалар мен
жобаларды қаржыландырудың орталықтандырылған қаражаттар есебінен ... ... ... негізгі шығындардың бірі болып табылатын
ҒТП-ні қаржымен қастамасыз етудің көзі қаржылық қолдау ... ... ... ... бола ... бұл ... ... немесе
аймақсатрда ғылыми-техникалық өнімді әзірлеушілер мен тұтынушылардың,
банктердің басқа мүдделі кәсіпоырндар мен ... ... ... ... ... ... есебінен құрылуы мүмкін.
Соңғы уақытта алдын ала ... ... ... ... жүргізуге азаматтар мен заңды ұйымдардың, соның ішінде шетелдік,
халықаралық ұйымдардың да өтеусіз және қайтарусыз ... ... ... ақша және басқадай қаражаттарды беру жолымен қаржыландырудың
демеушілік ... көзі ... ... ... ... бұл ... мақсатты
қолданбалы зерттеулер мен енгізбелік жұмыстарды қолдау үшін қолданылады.
Кейін ... ... ... ... бұл көз ... ... көрнекті рөл атқарады.
Шаруашылықтың басқару ... ... ... ... және ғылымды қажетсінетін ... ... ... ... ... және салааралық бюджеттен тыс қорларын
құра алады.
Ғылыми зерттеулерді қалыпты қамтамасыз ету ... ... ... осы ... үшін ... ресурстарын орталықтандыруды
қажет етеді. Ірі ... не ... ... ... ... ... ... шоғырландырылуы, немесе жеткілікті
ірі бюджеттен мақсатты арналым түрінде ... ... ... ... өнім тауар болуы және сұраным мен ұсынымның
бағасы бойынша сатып алынуы тиіс. Мұндай жағдайда ғылыми өнімді ... ... ... ... ... үшін ғылым нәтижесін тез және тиімді
пайдалануға мәжбүр болады. Бұл жағдайда ... өнім үшін есеп ... рөлі ... ол ... зерттемелерді өндіруден
алынатын ұтыстардың есебінен өтеледі.
Өндірістің тиімділігін арттыруда қаржының рөлі сондай-ақ ... ... ... оны ... ... ... де тығыз байланысты болып келеді.
Ғылыми-техникалық прогресті (ҒТП) ... ... ... тиісінше ғылыми-техникалық зерттеулерге байланысты, соның
ішінде: іргелі және ... ... ... ... жаңа техника мен технологияны, өндірісті, ... ... ... ... ... ... есебінен қаржыландырудың басымдығы жалпы
мемлекеттік ... бар аса ... ... ... ... бойынша жұмыстарға, мемлекеттік және ... ... ... мен ... ... беріледі.
ҒТП-нің қолданбалы және енгізбелік шаралары шаруашылық ... және банк ... ... ... ... Бұл ... тиімділігіне тікелей ықпал жасайтындықтан, оның ... әсер ... ... ... ... ҒТП ... олардың қызметінің түпкілікті ... ... ... ... ... салық саясаты жүргізілуі тиіс.
ҒТП-ні жеделдетуді ынталандырудың маңызды бағыты ... ... ... ... ... үшін ... ... мен
жеңілдікті несиелер беру, жаңа техника мен технологияларды игеру жөнінде
арнайы құрылатын көтеріңкі ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтардың жеделдетілген амортизациясын
қолдануболып табылуы мүмкін.
Рыноктық қатынаста бәсекенiң дамуымен экономикада мемлекеттiң ролi
төмендейдi. ... ... ... ... ... тек қана нарықтық
принциптер негiзiнде материалдық-техникалық базаның қалыптасуы ... ... ... даму ... ... оң нәтиже бермейдi,
сондықтан инновация мен ... ... ... ... ... дамушы елдер табиғи ресурстарға бай бола ... ... қол ... ... ... ... ... экспорты бұл елдердің
мемлекеттік қазынасына ... ... ... әл-ауқатын көтереді.
Алайда, уақыт өте келе ... ... ... құлдыратады, яғни
мемлекетті шикізат экспортынан және оның әлемдік рыноктағы ... ... ... аз ... ... жаңа ... ... ынталандырмайды
және шикізаттың күндердің күнінде таусылатынын еске алсақ, бұл мәселенің
қаншалықты ... ... ... осы ... шығудың бiрақ жолы
бар, ол - жоғары технологиялық өндірісті дамыту.
Қазіргі таңда ел экномикасы дамуының шешуші факторлары - ... ... ... ... ... көз ... келеміз. Бүкіл
әлемде озық технология мен техниканы ... 1951 ж. ... ... жүзіндегі ең алғашқы технопарк – ... ... ... ... ... ... ... ғасырдың 80-жылдары
технопарктер тек АҚШ, Еуропада ғана емес, Канада, Сингапур, ... ... ... ... да ... бастады.
Жапондықтар жаңа өнімді ойлап табу және оны жасап ... ... мен ... да ... ... ... 1 ... кейін шықса, АҚШ-та –4, Еуропада 2 айдан кейін
шығады.Жапондықтар үшін өнімнің сапасын қажетті деңгейге жеткізу үшін 4 ... ал ... бұл ... 11 ай ... ... жаңа ... мен ... технологияны өндіріске енгізумен
1950 ж. құрылған ҒТИП /ғылыми-техникалық индустриалды парктер/ ... ... ... ... және өндірістік жағынан
қарқынды ... ... ҒТИП ... әр ... саладағы ғылыми
орталықтар мен кәсіпорындар кіреді. ҒТИП олардың құрылуына жағдай жасайды,
ғылыми зерттеулерін жүргізуге көмектеседі,ақпарат және ... ... ... ... ... , ... ... орта”
жасайды.Қытай экономикасына үлкен үлес қосып, инновацияны дамытып отырғанын
ҒТИП құрамына ... ... ... өсуінен байқаймыз.1991ж. –2587,
1992 ж. –9678, 1996 ж. –13722, 2000 ж. ... ... ... ... Корея/ ғылым мен техниканы соңғы
50 жылда өте қарқынды дамытты. ... ... ... әлемдегі ең
кедей елдердің бірі болып ... ... ... ... басым
бөлігін қорғаныс, ядролық және космостық ... ... ... ... өткен ғасырдың 60-жылдарының
ортасында қолға алды. 1967 ж. ... ... ... ... және ... ... болып табылатын Ғылым және технология Министрлігі
құрылды және Ғылым мен ... ... ... Заң ... ... ... 5 жылдық кезеңдерге жоспарланған.
Финляндия 1991 жылға дейін экспортының жартысын КСРО-ға жіберетін.
КСРО тарап кеткеннен ... және 90- ... ... ... ... да ... әсер етті.Мысалы, жұмыссыздық деңгейі
1991 ж ... 1993 ж 20%-ға ... өсіп ... Осы ... жағдайдан
шығу үшін Финляндия Үкіметі 1991 ж жаңа ... ... ... ... дамыған елдер қатарына ... ... ... мақсатымен Үкімет ұлттық инновациялық жүйені
құрды. Оның қызметін тікелей Финляндия Президенті қадағалайды.
1990 ж. ... КСРО ... ... ... ... ... барлық салалар дағдарысқа ұшырап, ғылымға ... ... ... жұмысын тоқтату, бөлшектену, тіпті қайта
құрылу сияқты ... ... ... ... себебі –
нарықтың қатал талабы болды. ... ... ... көп ... ... басқару, сын көтермес қаржылық жағдай және осы ... ... ... ... ... көшу процесі аяқталғаннан кейінгі жылдарда ... ... ... (газ, мұнай, металл) ... ... ... тікелей байланысты болды. 2000-2002 жылдарда Қазақстанда
экономикалық өсу байқалды. Бірақ бұл өсім ... ... ... ... яғни ... ... ... түсінген ҚР Үкіметі қырағылық
танытып, елдің индустриалды-инновациялық саясатын қолға алды. 2002 ж шілде
айында ҚР ... ... ... ... ... Заң ... ел дүниежүзілік рынокта өз орнын тауып, ... ... Бұл ... ... қатысты екені мәлім. ХХ ғасырдың 50-60
ж.ж дамыған елдер қолға алған негізгі ... де осы ... ... ... негізін жасап, мемлекеттік бюджеттен
қаржыландырып немесе басқа қаржы ... ... ... ... ... ... ... да екіталай.
Іс жүзінде ғылыми зерттеулер мен инновациялық процестерді ... ... кең ... 3 ... ... Ғылыми зерттеулерге мемлекеттің тікелей қатысуы;
Мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын ірі лабораториялар қалыптастыру,
нәтижесін ... ... ... ... ... бұл ... энергетика, денсаулық сақтау, ауыл шаруашылығы мәселелерін
шешумен ... ... ... ... бөлу ... қаржылық қолдау;
Мемлекеттік емес лабораторияларда іске асырылатын ғылыи зерттеу жұмыстарына
қайтарымсыз негізде мемлекеттік бюджеттен қаржы бөлінеді.Негізгі қойылатын
шарт- зерттеулер барысы ... ... есеп ... ... ... ... ... Ғылыми-техникалық зерттеулер мен тәжірибе жүргізуге ... жеке ... ... ... ... ... мемлекеттiк қолдау үшiн ең бiрiншi құқықтық
нысандары елiмiзде жоғарыдағы стратегия бойынша орындалуда. Ал ... ... және ... ... құру үшiн оған көп ... керек. Осы мәселе қазiр елiмiзде күрделi мәселенiң бiрi болып отыр,
сондықтан ... ... ... ... ... Инновациялық қорлар, Даму банкi, экспорттық несиелер мен
инвестицияны сақтандыру корпорациясы сияқты даму институттары құрылды.
Бұл ... шет ... ... ... ... аударып көрелік.
Жапонияда инновацияларға II дүниежүзілік соғыстан кейін көп ... ... ... және орта ... ... ... ... мемелекет инновациялық саясатты солар ... ... ... ... ... 99%-н құраса, олардың ЖҰӨ-дегі үлесі
52%- ды ... ... ... шағын және орта бизнестегі
кәсіпкерлікті қолдауының мәні қажетті капитал ... мен ... ... ... ... табылады.
Мемлекеттік деңгейде кәсіпорындарына мынандай қолдау көрсетеді:
1. ... ... ... ... ... ... ... комисссиялар, кәсіпорындарды қолдайтын бас
басқарма, регионалдық органдар, ... даму ... ... ... академиясы, шағын инновациялық кәсіпорындардың
бүкіл жапондық регионалдық ... ... ... құрылған шағын
кәсіпорындарға көмек көрсетеді.
2. Қаржылық кепіл беру мен қаржылық көмек көрсету;
Оны 59 филиалы бар ... ... ... 102 филиалы бар
ұлттық қаржылық корпорация, 117 филиалы бар ... және ... ... банкі, шағын инновациялық кәсіпорындарға арналған
кредиттерді сақтандыру ұйымдары жүзеге асырады.
Шағын және орта бизнесті ... ... ... ... ол ... ... ету болып табылады. Оған “Шағын
және орта бизнесті мемлекеттік қолдау” туралы Заңнан ... ... ... ... ... төтенше жағдайлар” туралы Заңға дейін т.б. ... ... ... ... ... 47% -н, ал ... банктер100% кредитті шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... механизмдері
қолданылады. Олар “жеңіл қарыздар” деп аталады. Егер жай ... ... ... ... кәсіпорындар қарызды осының жартысымен алады.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУ БАРЫСЫ МЕН ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ
ЖАҒДАЙЫ
2.1 Қазақстан Республикасының экономикалық жағдайы мен даму барысы
Тарихтан берi келе ... ... ... ... әр ... ... ... Кеңес Одағы құрамында 70 жыл ... ... ... 1991 жылы өз ... ... ... ... адамдар психологиясына жат көрiнетiн нарықтық экономикаға өттiк.
Яғни бұл жүйеде тиiмдi қызметтер атқару үшiн ... ... ... ... ... ... саясат, реформалар, заңдар және қысқа
немесе ұзақ мерзiмдi стратегиалар ... ... оны iске ... ... жандану кезеңiнде экономикаға әлемдiк тәжiрибелер бойынша
мемлекет мiндеттi түрде араласып, экономикалық реформалар жүргiзуi керек.
Экономикалық ... ... ... ... кездiң оң жетiстiктерi
мен тенденцияларын сақтау, мемлекеттiң қауiпсiздiгiн және ... ... ... мен оның ерекшелiктерiн қамтамасыз ету принциптерiне
негiзделген шаралар жүйесi.
Әрине, нарықтық экономикаға көшкендiктен мемлекеттiк ... ... өту үшiн ... ... ... ... болды. Мұндай
нарықтың реформалары жүргiзiлгеннен соң ол халыққа, жалпы экономикаға 90-шы
жылдардан ... керi әсер етiп, 90-шы ... ... экономикамыз
құлдырап кеттi, жұмыссыздық деңгейi өстi, ... өмiр сүру ... өмiр сүру ... мен ... ... бұл ... ... әлеуметтiк – экономикалық саясаты арқылы ... ... өмiр сүру ... негiзгi индикаторы: халықтың
табысы, еңбек ақының мөлшерi, ... ақы ... ... ... ақы деңгейiмен өлшенедi.
ЖIӨ-нiң құлдырауы 90-шы жылмен салыстырғанда 1995 жылы ... ... ... ... ... ... ... Банк жүргiзген шараларға байланысты 1996 жылы ... ... және ... ... ... ... ... осыдан
бастап экономикалық даму сатысына өттi.
1999 жылы ... ... ... ... ... отандық
товарлардың бәсекелестiгiн қалыптастырды. Сол жылы ... өсуi ... ... ... өндiрушiлердiң қызметтерiн активизациялау, iшкi және
сыртқы ... ... өсуi бұл ... ... жылдардағы
экономикалық өсу болды. Нақты ЖIӨ 2000 жылы 9,8%, ал 2001 жылы оның ... ... ... ... ... 1990 ... ... ЖIӨ
көлемi 38,6%-ға төмендедi, яғни жылына шамамен 8%-ды ... ... ... дйiнгi ЖIӨ көлемiнiң өсу қарқыны байқалғандығымен 1990 жылмен
салыстырғанда 69,3% ... Ал ... ... ... ... ЖIӨ-нiң
жиынтық өсiмi 30%-дан астам болды. Сонда ЖIӨ динамикасына ... ... ... ... өсудiң динамикасын келесi түрде көруге
болады екен.
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ... 2 – ... ... ЖIӨ ... ... суреттен көретініміз еліміздің экономикалық өсуінде
2007 жылға дейін ЖІӨ ... өсу ... ... 8-11% ... ... ал биылғы 2008 жылы орын алған ... ... ... ... әсер ... ... ғалымдарымыздың болжауынша 2008
жылы Қазақстан экономикасының өсуі 5-6% шамасында болады деп ... та ... ... ... ... ... ... отыр, ал бұл әлемдiк тәжiрибе бойынша ел экономикасына тиiмсiз. Ол
өзiмен бiрге ... ... ала ... әсiресе жергiлiктi экологиялық
мәселелердi туғызады және көп мөлшердi ... ... ... етедi. Әлемдегi
дамыған елдердiң барлығы шикiзатты және өндiрiстi экономикадан толық
құтылып, ... ... ... ... ... ... экономика дамушы және даму жағынан артта қалған елдерге өтуде.
Елбасымыздың жолдауы бойынша Қазақстан әлемдегi алдыңғы ... ... ... ... ... Ендi осы ... ... асыру үшiн
индустриялы-инноваиялық дамуда сервистiк-технологиялық экономикға өту үшiн
2003-2015 жылға арналған стратегиялық жоспар жасалды ... ... және ... даму ... ... ... жаңа ... экономиканы тиiмдi
модернизациялауды қамтамасыз етедi. Бұл әсiресе Қ.Р-сы үшiн өте ... 1990 ... ... ... ... дағдарыс қалыптасты.
Өндiрiстiң техникалық деңгейi құлдырады, ғылыми ... ... ... ... ... кеттi, сондай-ақ бұрынғы
экономикалық жүйе түгелiмiн жойылды, ... ... iшкi ... ете алмай қалды. Осының салдарынан ЖIӨ көлемi де 1990 жылмен
салыстырғанда 1995 жылы 40%-ға ... ... 1996 жылы ... 0,5%-ға өсуiмен экономикалық дағдарыс керi
бұрылып экономикалық жандану кезенiне өттiк. Осы ... ЖIӨ ... ... тек қана 2003 жылы 1990 ... ... ... екенбiз.
Сонымен қатар елiмiзде ғылым мен ... ... ... өте аз, оның көлемi 0,9% ... ... Ал ... ... ... онда 2015 жылы болжам бойынша оның үлесi 0,6%-ға
дейiн кемидi екен. Бұл стратегияны жүзеге ... ... 2015 жылы ... ғылым және ғылыми-инновациялық қызметке ЖIӨ-нен бөлiнетiн қаржы
1,7%-ға ... ... ... ... даму бағдарламасына сәйкес бiз экономиканың
шикiзаттық бағытынан арылып, Қазақстанның ... ... ... мен ... ... шығаруды жолға қоюға тиiспiз. Яғни
инновация – негiзгi қозғаушы күш ... осы ... ... ... ... ... ең ... факторы болып отырған Индустриялы-инновациялы даму ... мен ... ... ... өтсем.
Стратегияның ... ... ... ... қол ... ... ... салаларын әртараптандыру жолымен елдiң тұрақты ... ... ұзақ ... ... сервистiк-технологиялық экономикаға өту
үшiн жағдай жасау болып табылады.
Өңдеушi өнеркiсiпте және қызмет көрсету саласында ... ... және ... негiзделген тауарларды , жұмыстар және ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Елiмiздегi инновациялық саланы ... ... ... ... ... ... көрумізге болады. Оның негізгі
бағыттары келесідей:
1. Инновацияның ... ... ... инновациялық бағдарламарды
жасау.
2. Мемлекеттің инновациялық ... ... ... ... жұмылдыруды ұйымдастыру және жағдай жасау.
3. Инновациялық инфрақұрылымды құру.
4. Мемлекеттік бюджеттен ... ... мен ... ... ... ... өндірісті құруға мемлекеттің араласуы.
6. Мемлекеттік тапсырыспен орындалатын инновацияларды міндетті түрде
рынокпен қаматамасыз ету.
7. Отандық инновацияларды шетелге ... ... шешу ... ... стратегияның келесi мiндеттерiн
атап өтсе ... ... ... өнеркәсiпте орташа жылдық өсу қарқынын 8-8,4% мөлшерiнде
қамтамасыз ету, 2000 ... ... 2015 жылы ... ... 3 есе арттыру және ЖIӨ энергия сыйымдылығын 2 есе ... ... ... ... ... ... арттыру;
• кәсiпкерлiк құрылымды қалыптастыру; бәсекелестiк ... ... ... ... қосылған құнға барынша қол
жеткiзе отырып, нақты өндiрестерде қосылған құн ... ... ... көп ... ... және жоғары технологиялық экспортқа негiзделген
өндiрiстер құруды ынталандыру;
• сапаның әлемдiк стандартына ... ... ... – техникалық және инновациялық процестерге қосыла
отырып, өңiрлiк және дүниежүзiлiк экономикамен ықпалдасуды ... ... ... ... ... ... өсу қарқынын жылына 8,8-9,2% қамтамасыз етедi. Бұл
2000 жылмен салыстырғанда 2015 жылы ЖIӨ ... 3,5-3,8% ... ... ... ... басқа өңдеушi өнеркәсiпте орташа жылдық ... ... ... ... 2000 ... ... 2015 жылы
еңбек өнiмдiлiгiн кемiнде 3 есе арттыруға және ЖIӨ ... ... ... ... мүмкiндiк бередi. ЖIӨ құрылымында ғылыми және ғылыми
инновациялық қызметтiң үлестiк ... 2000 ... ... 2015 жылы ... ... мүмкiндiк беру.
Әйтсе де бұл инновациялық жобаларға көптеген қаржы қажеттiлiгi ... ол ... ... ... көп ... ала алмаймыз, өйткенi
елiмiзде бұдан басқа салаларға қаржы ... ... ... ... салаларға. Сондықтан қаржы тартудың бiрден бiр көзi инвестиция
тартуды ынталандыру болып табылады.
2006 жылдың 1-ші наурызындағы ... ... ... ... ... ... ... экономикасы бәсекеге барынша қабілетті 50
елдің қатарына кіруі керек деп алдыға ... ... ... Ал ... іске ... ... тиімді және бәсекеге қабілетті
етіп дамыту үшін ең бірінші қаржы көзінің негізі ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстан бүгiн әлемдiк рынокта бәсекеге тек қана шикiзаттық ... ғана түсе ... ... ... ... және метал салаларының
құралдары ғана жоғары сапада болып, олардың өндiрген өнiмдерi ... ... Ал ... ... ... 80% ... және физикалық
жағынан тозған құралдар екенi ... ... ... болып саналатын өнеркәсiптi қайта және
жанама индустрияландыру уақыт ... ... ... ... ... кез-
келген мемлекет экономикасының түп қазығын құрайды ... оны ... ... үшiн ... ... қамтамасыз ету
бәсекеге қабiлеттi тауар өндiруге мүмкiндiк берерi сөзсiз.
Инвестициялық дағдарыс Қазақстанда Республикасында инвестициялық
қызметтiң ... ... ... ... ... жылдар аралығында негiзгi
капиталға инвестиция тарту тұрақты түрде кемiп отырды. Осы аралықта негiзгi
капиталға салынған инвестицияның ... ... 10 есе ... ... ... ... азаюымен қатар жоғарыда ... ... ... ... Жалпы экономикада ... ... ... ұшырады. Сондай-ақ бұрынғы құралдардың жаппай
тозуы басталды. ... ... ... ... жұмыссыздық күннен-
күнге өсе бастады.
Қазақстан Республикасының егемендігін алған жылдардан кейінгі жаппай
өндірістік құлдырау кезінде еліміз ... ... ... өте жоғары болды. Ол жылдары отандық инвестициялардың әлі де
болса тиімді дамымауына ... ... сол ... ... ... ... жағдайларды ескере отырып, шетелдік ... ... ... ... ... Осы ... шетелдік
инвестициялардың басым бөлігі шикізаттық салаларға ағыла бастады және
оларға шектен тыс еркіндіктер ... Оның ... ... Республикасы
бүгінгі таңда түсіне бастағанымен, шаралар қолдануға әлсіздік танытып отыр.
Мемлекетiмiз осы мәселеге тiкелей ... ... Ол ... ... ... ... жүргiздi, шетлдiң тура
инвестициялар ... ... ... ... Сондай-ақ iшкi экономикалық
инвестиция тартуды дамытты. Осылайша 1997 жылдан ... ... ... өсу бағытына бет алды. Оның өсiмi 1997 жылы 11,6%,
1998 жылы – 41,9%, 1999 жылы – 3,8%, 2000 жылы – 29,4%, 2001 жылы – ... ... ... ... ... iшкi және ... ... бөлiгiн өңдеушi салаға құйылуын мемлекеттiк және
кәсiпкерлiк қолдау арқылы ынталандыруымыз ... Ол үшiн ... ... ... ... дәрежеде қолайлылықтар туғызуымыз қажет.
Мысалы, оларға салық жеңiлдiктерi, пайыз мөлшерлемесiнiң жоғары болуы және
қолайлы инновациялық орта ... ... ... ... ... ... экономикасындағы инвестициялық қызметтiң даму
көлемiн келесi 1-ші кестеден көре аламыз:
Кесте 1 - ... ... ... ... ... млн. ... |20044 |2005 |2006 |2007 ... ... ... |512332 |752645 |1158148 |1307249 ... капиталға инвестиция |369084 |595663 |943398 |1099986 |
|Капиталды ... ... |21893 |43013 |85657 |146264 ... ... инвестиция |140147 |153526 |207067 |202912 ... ... ... отырғанымыздай жалпы инвестициялар құрамында
негiзгi капиталға инвестицияның алатын үлесi айтарлықтай басым. Бұл әрине
жақсы көрсеткiш ... ... ... осы негiзгi капиталға тартылған
инвестициялардың экономикалық қызмет түрi ... ... ... ... маңызы жоғары. Себебi, елiмiздегi негiзгi капиталға тартылған
Ендi келесi 2-шi кестеден тiкелей шетел инвестицияларының өнеркәсiп
саласындағы үлесiн көре ... ... ... шетел инвесторларының
тiкелей инвестиция тартудағы мақсаты бiздiң елдiң экономикасының тұрақты
дамуы емес, қайта бiздiң ... ... ... ... ... ... Олар өз инвестицияларын шикiзат саласына құю арқылы тез арада пайда
тауып, елiмiздiң шикiзат бағытындағы ... ... ел бола ... ... олар ... ... инвестиция салса, ол салалар ... сол ... ... ... болып табылады. Сондықтан, елiмiз
ұлттық экономиканың тұрақты дамуын ... етуi үшiн ... осы ... ... отандық өнеркәсiп салаларын басты орынға
қойып, оларға қолдау көрсетуi керек.
Дегенмен, экономикадағы ... ... ... өсу ... ... қайта бас көтеруiне оң септiгiн тигiзiп отыр. Әсiресе,
“Казмұнайгаз” ААҚ ... ... 2007 жылы ... ... ... ... ... 26 млн. АҚШ доллары құраған. ... ... ... ... жасау кешенiнiң үлесiне, статистика мәлiметтерi
бойынша, өнеркәсiптiк өнiмiнiң 3%-ы, өнеркәсiптiк өндiрiстiң – 12-13%-ы,
инвестиция ... – 0,86%-ы ... ... ... өзi бұл ... ... жоғары екенiн көрсетедi.
Кесте 2 - 2007 жыл бойынша тiкелей шетел инвестицияларының түсiмi
|Экономикалық |Тiкелей ... ... ... ... түрi ... ... ... инвестиция |
| | ... |
| |$ млн % |$ млн ... | 4418,5 100 |3752,35 ... ... | 3291,4 74,5 |2848,65 ... және газ | 3287,8 54,04 |2644,0 ... | | ... өнеркәсiп | 301,1 6,8 |714,6 ... ... ... | 136,6 3,1 |37,43 ... ... таңда басты мәселенiң бiрi болып ... ... ... кiру алдындағы дайындық жұмыстары өнеркәсiп
салаларына жаңа мiндеттердi ... ... ... Ол ... және ... ... төтеп бере алатын тауарлардың инновациялық деңгейiн
көтеру болып табылады. Мұны, Оңтүстiк Корея, Сингапур, ... ... ... ... ... ... шықты. Яғни, тауар саясатын
дайындауда кез келген өндiрiстiк кәсiпорын ... ... ... тиiс, ... инновациялық мәнi бар тауар өндiруде өз
бағыты мен механизмiн анықтап алуы керек.
2.2 ҚР-сы экономикалық дамудың тұрақтылығын сақтаудағы ... ... ... бір ... ... ... келеңсіз
жағдайлардың орын алуы және оның одан әрі дами түсуі болып ... ... ... таңдағы экономикалық қауіпсіздігінің
мәселелерін бірнеше ... ... ... ... және ... қауіпсіздік
деңгейі де әр түрлі болып отыр.
Дүниежүзiлiк экономиканың ғаламдануы аясында Қазақстанның қазiргi
таңдағы экономикасының дамуында ... ... орын ... экономиканың бiр жақты шикiзат бағыттылығы;
• әлемдiк экономикаға ықпалдасудың әлсiздiгi;
• ел ... ... және ... экономикалық ықпалдасудың
босаңдығы;
• iшкi рынокта тауарлар мен қызметтерге тұтыну сұранысының мардымсыздығы
(шағын экономика);
• өндiрiстiк және ... ... ... ... ... желiлердiң дамымауы, яғни кәсiпорындардың бiр орталыққа
шоғырланбауы;
• мұнай-газ және кен-металургиялық кешенге жатпайтын экономика саларында
негiзгi қорлардың тез ... ... ... ... және ... ... қалушылығы;
• ғылыми зерттеу және тәжiрибелiк-констукторлық жұмыстарға (ҒЗТКЖ)
қаржының аз ... ... мен ... ... ... ... мамандарды және жұмысшы кадрларды даярлау мен қайта даярлаудың қазiргi
заманғы жүйесiнiң болмауы;
• экономиканың өңдеушi секторларына инвестициялар салуға ... ... үшiн ... ... ... қазіргі кездегі Қазақстанның экономикалық қауіпсіздігіндегі
басты мәселесі өнеркәсіптік жағдайы, ... ... ... саланың даму қарқынының төмендігі.
Кесте 3 - Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... мәндер |Қазақстан бойынша |
| | ... ... |
| | | ... |
| |1. Инфляция деңгейі |30-40% |11,50% |
| |2. ... ... ... ЖІӨ- |25% |28-30% |
| |ге ... бойынша | | |
| |3. ... ... ... |70-50% |22-27% |
| ... ... | | |
| |4. ... өнім |10% ... |
| ... жаңа өнім | | |
| ... үлесі | | |
| |5. Ішкі ... ... |30 (25)% |65% |
| ... сатудағы) импорттың | | |
| ... | | |
| |6. 10 ... өте ... ... |8 рет |14-16 рет |
| ... 10 ... өте ... | | |
| ... халық топтары | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... есептегенде | | |
| |7. ... ... |5 балл |2,5 балл |
| ... ... (10 | | |
| ... ... | | |
| |8. ... ... ЖІӨ- |25% |13% |
| |ге ... ... | | |
| |9. ... зерттеулерге |2% |0,23% |
| ... ... ЖІӨ- | | |
| |ге ... ... | | ... ... ... ... ... ... етудің
өзекті мәселелері», Қаржы полициясы органдарының халықаралық ғылыми-
практикалық конференцияның ... – 1 ... ... ... ... ие ... ... жүйелері төнген
қауіпсіздік жайында дер кезінде хабардар етіп, оның алдын алу үшін ... ... ... Негізгі айта кететін жайт, қауіпсіздіктің ең
жоғарғы деңгейіне барлық көрсеткіштер жүйесі ... ... ... ... бір ... (рұқсат етілетін) шегінде болғанда ғана
қол жеткізіледі, ал бір көрсеткіштің бастапқы ... жету үшін ... ... ... ... секторы болып саналатын өнеркәсiптi қайта және
жанама индустрияландыру уақыт талабы болып ... ... ... ... ... ... түп ... құрайды десек, оны жоғары
деңгейге көтеру үшiн инновациялық-инвестициялық ресурстармен қамтамасыз ету
бәсекеге ... ... ... ... ... ... егемендiк алғаннан кейiнгi ... ... ... ... ... 1998 ... бастап
экономикалық өсу байқалды. Тiптi соңғы екi-үш жылда ЖIӨ-нiң өсу деңгейi 10%
көлемiнде болып отыр. Бұл шама ... үшiн ... ... яғни әлем
бойынша ЖIӨ өсiмi бойынша ... ... ... ... ... жер қойнауымыздағы минералды
қорымыздың бай болуымен және ... ... ... және ... ... ... ... Елiмiз экономикасы әлi де Кеңес Одағы құрып
кеткен шикiзаттық негiзде болып ... Ал ... ... ... алып
қарамасақ олар шикiзаттық өндiрiстен сервистiк-технологиялық өндiрiске өтiп
кеткен, ал шикiзаттық өндiрiспен даму жағынан артта ... және ... ғана ... ... ... атап ... , елiмiз жоғары ... ... ... үшiн және ... ... өндiрiске тiкелей
байланысты емес тұрақты экономикалық өсу үшiн реформалар жүргiзiп және ... ... ... ... керек болды.
Басқа мемлекеттермен салыстырғанда Қазақстанда өнеркәсiптi дамытуға
барлық жағдайдың бар екендiгi ... ... ... ... ... мен бiлiмдi және интелектуалды мамандардың жеткiлiктiгi, жаңа
өндiрiстер құру үшiн ... ... ... ... ... iшкi және ... ... шығудағы бiрқатар артықшылықтар –
мұның бәрi өнеркәсiп салаларын, ... ... ... ... алдында жаңа мүмкiндiктер ашады. ... ... ... ... ... ... тигiзер факторлар мен кедергiлер
жоқ емес.
Олардың қатарына мыналарды жатқызуға болады десек қателеспеймiз:
1) өтпелi кезеңдегi жекешелендiру мен ... ... ... ... осы ... ... өзiнiң терiс “жемiсiн” беруде;
2) кәсiпорындардағы табиғи және ... ... ... негiзгi қорлардың
үлес салмағының 80% көлемiнде болуы;
3) жаңа ... мен ... ... пен ... ... ... шығындарының артуына әсерiн тигiзедi, ... өнiм ... ... отандық тауар өндiрушiлердi қолдау шаралары және ... ... ... және ... ... жүргiзудiң болмауы;
5) өнеркәсiп кәсiпорындарының сыртқы және iшкi ... ... ... тәуелсiз даму үшiн өз қаржыларынан
құралатын амортизациялық, сақтандыру, резервтiк, даму ... ... ... ... ... арасындағы салааралық, салаiшiлiк компаниялар мен
фирмалардың аздығы;
7) ... ... ... ... ... ... көрсетушi әр түрлi инновациялық, инжинирингтiк, маркетингтiк,
консалтингтiк құрылымдардың ұсақ түрдегi қызметтерден аса ... iшкi ... ... мен ... тұтыну сұранысының мардымсыздығы
(шағын экономика);
9) өндiрiстiк және әлеуметтiк инфрақұрылымның жеткiлiктi ... даму ... ... ... өнеркәсiп салалары
Қазақстан экономикасының индустриялық негiзiн ... ... ... ... шығару, авиация, мұнай-химия, жоғары технологиялы ... ... ... жаңалығы жоғары, энергия, материал, еңбек шығындарын
үнемдейтiн, бiрақ қоршаған орта мен адам ... ... жоқ ... ... жаңа индустриялық деңгейге көтеретiнi анық.
Индустриялық-инновациялық даму ... ... iске ... әртараптандыру, жаңғырту негiзiнде елдiң экономикасының ұзақ
мерзiмдi тұрақты өсуiне және өнiмнiң бәсекелес ... ... ... ... ... жасау қамтамасыз етуге ықпал етуi тиiс.
      Ел экономикасында жеке бастамалар басымдыққа ие болады. Барлық рынок
субъектiлерi үшiн тең ... ... ... ... ... ... ... ғылым жетiстiгiн пайдалану
жақсарады, менеджмент және маркетингтiк зерттеулер, өнiмдi стандарттау және
сертификаттау және т.б. ... ... ... ... ... ... және инновациялық жобаларды ... ... ... ... үшiн ... ... ... өзiнiң мақсатқа сәйкестiгi мен ашықтығына ие болады.
      Инвестициялық идеялар мен жобалардың келешегiн айқындау саласында
қазiргi ... ... ... жаңа қаржы институттары құрылады.     
Шағын және орта, әсiресе инновациялық бизнестi дамытуда шешушi ... Елде ... ... емес ... үлесi күрт қысқарады.
Кәсiпорындардың қаржы-шаруашылық қызметiнiң ашықтығы қамтамасыз етiледi.
Импорт көлемiн азайту экспортқа бағытталған өнiм өндiру барлық дамыған
және ... ... ... ... Осы мақсатта өңдеушi салалардың
техникалық деңгейiн ... ... ... өнеркәсiбiн көтеруге барлық күш-
жiгер салынуы тиiс болып отыр. Себебi, ... ... ... ... ... ... шикiзатты өндiруден өңдеуге
дейiн, тамақ, киiм, ауыл шаруашылығы, көлiк жiне құрылыстың техникасыз күнi
жоқ. Республикада машина жасаудың ең ... ... ... және ... ... техника өндiруi тиiс.
Елiмiздегi машина жасау саласының экспорттағы үлесi бар жоғы ... ... ... ... 75% ... ... тиесiлi
болып отыр, яғни өңдеу өнеркәсiбiне қарағанда 4 есе артық. Төмендегi ... ... ... ... ... және импорттық
құрылымын көре аламыз. ... ... ... ... жер қойнауымыздағы
шикiзат байлығының себебiнен болып отыр. Кестеден ... ... ... 2006 ... ... ... өнiмдердi экспорттау 43,6%-дан 65% ... ... ал ... өнеркәсiбiнiң үлесi бар болғаны 7-8% -ды құрап отыр.
Сонымен, бүгiнгi таңда басты ... бiрi ... ... ... Ұйымына кiру алдындағы дайындық жұмыстары өнеркәсiп салаларына жаңа
мiндеттердi шешудi ... ... Ол ... және iшкi ... ... бере ... ... инновациялық деңгейiн көтеру болып табылады.
Мұны, Оңтүстiк Корея, Сингапур, Тайвань елдерiнiң өнеркәсiптiк тауарлары
әлемдiк нарықта дәлелдеп ... ... ... саясатын дайындауда кез келген
өндiрiстiк кәсiпорын өнiмнiң ғылыми-техникалық сиымдылығын көтеруi ... ... мәнi бар ... ... өз бағыты мен механизмiн
анықтап алуы керек.
Экономикалық қауіпсіздіктің бүгінгі таңдағы екінші мәселесі инфляцияның
жоғарғы деңгейінің орын алуы және оның ... ... ... асып кетуі болып отыр.
2007 жылдың соңғы айларындағы ... ... ... ... ... ... ... осының негізінде орын алған тағам
өнімдерінің күрт ... ... мен ... ... ... ... Республикасының Статистика Агенттігінің мәліметтері бойынша
2007 жылы қаңтар-тамыз инфляция деңгейі 6,3% болды, ал өткен 2006 жылы осы
мезгіл аралығында бұл шама 5,3% ... ... ... деңгейі осы кезде
тағам өнімдерінің бағасының өсіп кетуі негізінде көрініс табуда. ... ... ... ... 7,6% ( 2006 жылы 4,6%), осы ... және ет өнімдері 12,6%, нан өнімдеріне деген бағаның өсуі 8,8% болды.
Биылғы жылы отандық нарықта барлық тауарлардың ... өсуі ... ... ... ... оның ... нан бағасы мен өсімдік майының
бағаларының өсуі ... ... ... ... алып ... Оған ... ... өнімдеріне деген сұраныс бағасының ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда аталғандар негізінде халық арасында инфляциялық күтудің орын
ала бастауы.
Сонымен қатар 2004 және 2003 ... ... ... яғни ... ... ... біркелкі өсуі байқалса, ал
2005-2007 және 2008 жылдары ... ... ... ... орын ... мұнай өнімдері дәне жеміс-жидек, астық және тағам өнімдері. Ал
тағам және ... ... 20% ... ... ... ... жидекке бағаның
өсуі бұл жылдағы маусымдық бағалардың түсуі биылғы жылы орын алмады және
жанар-жағармайдың ... ... ауыл ... ауыр ... ... ... 2008 ... инфляцияның одан да әрі үдей ... ... ... ... ... дағдарысы себепші болуда. Осы аталған
қаржылық дағдарыстан ... ... ... ... ... ... ұшырауы, тұрақсыздықтың орын алуы және ірі ... ... ... ... ... орын ... еліміздегі 2000 жылдан бергі инфляцияның жылдық көрсеткіштерін
келесі суреттен көре аламыз.
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ... 4 – ... ... ... ... ... ел болған жылдар тәжірибесі көрсеткендей, тек шикізатты
факторды қолдану арқылы ел ... ... жете ... ... шикізаттар қоры шектелген, қайта орны толтырылмайды және уақыт
өткен сайын ... Ал бұл ... ... елдің саяси және экономикалық
тәуелсіздігіне теріс әсер етуі мүмкін. Сондықтан да ... ... ... ... қосылған құны бар жаңа өндірістерді дамыту
қажеттілігі Қазақстан экономикасы үшін стратегиялық ... ... ... ... бір перспктивасы ретінде Президентіміз
сонымен қатар кластерлерді атап ... ... даму – бұл ... ... ... ... ... жоғарылату
стратегиясының негізгі бөлігі.
Кластерлер мен экономика, әсіресе ... ... ... ... болуы керек. Қазақстандағы іскерлікті енгізудің ... ... ... ... ... жағдайын тудырады.
Бәсекеге қабілеттілік тұрғысынан іскерліктің әлсіз тұстарына қазақстандық
компаниялардың тасымалдаудың ... ... ... жаңа өндірістік технологияларды қолдаудың төмен деңгейін,
сондай-ақ жеткізушілердің ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы деңгейін,
қаржы секторының жеткіліксіз деңгейде дамуы мен венчурлық ... ... ... ... болады. Қазақстандағы бизнес-климаттың күшті
жағына білім беру инфрақұрылымы мен адамзат ресурстарының міндеті ... ... ... үшін ... жол инфрақұрылымының жоғары сапасын,
сондай-ақ Қазақстан ... ... қол ... ... ... жатқызуға болады. Саясаты бәсекелік ... ... ... ... ерекшелігі, Қазақстан өзінің күшті
жақтарын айтарлықтай тиімді қолданбайды.
Қазақстан дәстүрлі шикізат өндірісін есептемеген кезде, кемінде ... ... ... ... ... ҚР ... Қазақстанның
бәсекеге қабілеттілігін бағалау жобасымен жасалған келісім бойынша «Austin
Associates» американдық консалтинг ... мен ... ... ... ... жұмыстарының нәтижесімен анықталды. Бәсекеге
қабілетті салалар бірнеше критерийлер арқылы іріктелді. Бірінші критерий ... ... саны мен ... ... ... – кластерге әлеуетті
қатысушы кәсіпорындардың орналасуы. Яғни, шикізатты өндіретін, өңдейтін,
қайта өңдейтін және ... ... ... ... жоғарылататын түпкі
өнімді дайындайтын кәсіпорындардың өзара байланыс жасауы, бір–біріне жақын
орналасуы. Бұдан кейін табиғи ресурстардың, ... ... ... ең ... ... технологиялық сәйкестігі тексерілді.
Қазақстан экономикасына жүргізілген осы зерттеулер нәтижесінде негізгі ... ... құру ... шешім қабылданды, яғни тамақ өнеркәсібі
(ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... көліктік логистика кластері, құрылыс материалдары
өндірісі (Алматы облысы), металлургия (Орталық ... ... ... (Батыс Қазақстан облысы)
Сурет 5 – Салаларда құрылатын 7 ... ... ... ... ойымызша, өнеркәсіпті қайта құру ... ... ... ... ... бағдарламаны жүзеге асыру барысында ғылым мен жоғар - ғы
дәрежелі мамандарды дайындауды қаржыландыруды ... ... мен ... ... ... ... және осы мақсатқа
бюджеттік қаражаттардың бөлінуін көбейту қажет.
2) Осы салаға инвесторларды тарту (шет ел және ... мен осы ... ... қызықты ұсыныстарды қарастыру
3) Өңдеу өнеркәсібіндегі өнімдердің бәсекеге ... ... ... ... ... ... ... жаңарту мен өнімдер
номенклатурасын кеңейту
5) Машина жасау саласы зауыттарының қарқынын төмендетпеу, ... ... ... мен ... тереңдету
Өнеркәсіптің диверсификациясы мәселесін шешу жолдарының бірқатар
жолдарын айтып өтетін болсақ:
6) ... ... ... пайдалана отырып, өнеркәсіптің
өңдеуші саласына үлкен көлемді инвестициялар тарту
7) Экономика құрылымын өзгерту және экспортты диверсификациялау
Соңында Президентіміздің (2005 ж. ... ... ... ... «Қазақстан өз азаматтары үшін жоғары ... ... ... алдыңғы қатарлы дамушы елдердің қатарына кіруі қажет. Мұны
біз ұлт пен экономика бәсекеге қабілетті болған ... ғана іске ... 2008 ... 5-ші ... «Қазақстан халқының әл-ауқатын
арттыру - мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» атты ... ... ... ... арналған 2006 және 2007 ... мен ... ... ... ғана ... ... дамуымыздың
келешегі жайында да айтқан едім. Осыған орай ... ... ... ... қатарынан нық орны алу мен 30 корпоративтік ... ... елді ... ... біздің басты
стратегиялық мақсатымыз болып қала бермек.
Қазақстан 2008 жылы жаңа ... ... және ... жаңарған саяси құрылыммен қарсы алды. Бүгінгі күнге дейін
еліміздің айтарлықтай ... ... ... ... ... ол ... 40 ... АҚШ долларына жетті. Осындай елеулі
жинақтардың болуы еліміздің қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуде
өзекті рөл ... ... ... да тұрақты қалпында 2000 жылдан бастап
мемлекеттік бюджеттің білім беруге, денсаулық сақтауға және ... ... ... 5 еседен астам ұлғайды. Біздің 5
миллионнан ... ... ... ... ... қамтылып
отыр. Бұл көрсеткіш осыдан бес жыл ... ... ... екі ... өсу ... тараған құбылыс болып табылады. Экономикада
болып тұратын дағдарыстарды ... те, ұзақ ... ... өсуi
трендi ұлғаймалы. Сондықтан экономиканың тұрақты өсуi, адам ... ... өсуi ... ... ... осы ... халық
жағдайының көтерiлуiне ... ... ... өсу ... ... ... ... алғанына ендi ғана 17 жыл болып отырған елiмiздiң
алдынғы қатарлы дамыған елдер ... ... үшiн ... ... ... өсу ... туындап отыр. Экономиканың мұндай жас
кезiнде мемлекеттiң экономикаға араласуы, оның ... ... ... ... ... арқылы iске асыру керек.
Қазiр елiмiз ТМД елдерi iшiнде нарықтық қатынастар неғұрлым толық
қалыптасқан, ... өсу ... ... алдынғы қатарда. Сонғы жылдары
елiмiздегi ЖIӨ көлемi 10% деңгейiнде болып ... Бұл ... ... ... бiзде экономикалық өсудiң негiзгi қоры болып ... ... жер ... бай ... болып отыр. Шикiзаттық және
өндiрiстiк экономиканың тиiмсiз екенi ... ... ... ... дамуда сервистiк-технологиялық экономикаға өту ... ... Онда ... ... ... қарап қалған
экономикадан қол үзiп, экономика салаларын әртараптандырып, ұзақ ... ... ... өту үшiн өңдеушi өнеркәсiптi
дамытып, отандық товарлардың iшкi және сыртқы рынокта бәсекелестiгiн, ... ... ... ұрпақтың мiндетi.
Бүгінде Қазақстан өмір сүру сапасы жағынан әлемде 78-орында екен. Ал
еліміздегі табиғи байлықтарды пайдалану ... ... 31 ... Бұл Жапония, АҚШ, Германия сияқты дамыған елдермен салыстырғанда 6
пайызға дейін төмен. 2013 жылы осы көрсеткіш 37 ... ал 2019 жылы ... ... ... ғана Қазақстан дамыған елдермен бәсекеге түсе алады.
Экологиялық заңдылық пен саясат ... Йель ... ... ... ... ... ... индексінде 70-орынға
тұрақтаған.
Соған сәйкес, еліміздің балдық көрсеткіші 63,8 ұпай ... ... ... Швеция және Жаңа Зеландия мемлекеттері 87-88
ұпайлық көрсеткішке ие.
Елiмiздiң экономикалық даму барысында бүгiнде ... ... ... де ... ... ... әлсiздiгi және көп ұлттылық;
2) бiр жақты шикiзат бағыттылығы;
3) әлемдiк экономикаға ықпалдасудың әлсiздiгi;
4) кәсiпорындардың жалпы ... ... ... ... ... мардымсыздығы;
6) ғылым мен өндiрiс арасында ықпалды байланыстың болмауы;
7) халықтың кейбiр бөлiгiнде әлi де кеңестiк ойлаудың сарқыны қалушылық;
8) ел ... ... және ... экологиялық проблемалардың
көптеп болуы;
9) елiмiзде туристiк индустрияны дамытудың қолайлы жақтары бола тұрып, оның
тым ... ... ... жүргiзiлген экономикалық шаралар өз өнiмiн
берiп, экономикалық өсуге қол жеткiздiк. Ендi өткен ... ... ... ел ... ... үшiн әлем ... өткен жолдарды саралап,
ұлттық экономикаға тиiмдi жағын таңдап алу және соған жету үшiн бiр адамдай
жұмылып қызмет iстеу ... ... ... ... мiндетi
десек артық болмас.
Сонымен курстық жұмыс негізінде ... ... ... ... ... ... арттыру үшін отандық бизнес
ел ішінде бәсекелестікке шыдап қоймай, одан тысқары ... де ... және ... ... үшін жаңа ... ... тиіс.
Осыған байланысты, ДСҰ-ға кіру оның тиімді пайдаланылуы елдің
коммерциялық мүдделерінің ... ... ... ... ... тетік ретінде қаралады.  
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Н.А. Назарбаев. // “ Қазақстан – 2030 “ ұзақ ... даму ... ... С., ... А.С. Жанайдаров У.А. / Экономикалық
теория. Оқу құралы. – ... 2002. – ... ... Н.Қ., ... М.Ә. - Макроэкономика: - Оқулық. – Алматы:
Экономика, - 2003. – 432 бет.
4. ... ... ... ... дамуының
2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” – Алматы. 2003 ж.
5. Н. Ә. Назарбаев. ... ... ... ... және ... ... ... Қазақстан халқына Жолдауы.
// Егемен Қазақстан, 19 наурыз, 2004 ж.
6. Н. Ә. Назарбаев. ... ... ... барынша қабілетті 50
елдің қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1 наурыз.
7. Статистика ... ... - 2007 г. – 467 ... «Обзор макроэкономической ситуации в Казахстане» // Бердибек Сапарбаев,
РЦБК, №4, 2007 г.
9. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» Елбасы Нұрсұлтан ... 2007 ... ... ... – Астана, Ақорда, 2007ж. 23 ақпан.
10. «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру мемлекеттік саясаттың басты
мақсаты» ... 2008 ... ... ... ...... 2008 ж. 5 ақпан.
11. Тұрсымбаева М.Ж. Экономиканың шикізаттық құрылымын өзгертуде кластердің
рөлі // ... – 2005 - №4 – 42-44 ... ... ... ... ... ... ... ... ... күшi көлемiнiң өсуi
Жұмыс күшi сапасының өсуi
Капиталдардың сапасының өсуi
Жаңа технологиялар қолдану
Өндiрiстi басқару мен ұйымдастырудың тиiмдiлiгi
Кластерлер
Туризм кластері
Тамақ ... ... - ... ... ... өндірісі
Металлургия
Мұнай-газ машиналарын жасау

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
Етістік. Етістіктің категориялары және ерекшеліктері27 бет
Етістіктер10 бет
Модальді етістіктердің аудармасы21 бет
Психология ғылымының пәні мен объектісі4 бет
Стилистикалық категориялар33 бет
Сәулемен зақымдану5 бет
Сөз және оның морфологиялық құрылымы25 бет
Туризм түрлері3 бет
Қазақ тілі туынды түбір5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь