Қазақстан Республикасының банк жүйесiнің қалыптасуы мен дамуы

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

I ҚАЗАҚСТАНДА БАНКІЛІК ЖҮЙЕНІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЖӘНЕ
ДАМУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1.1 Банктік жүйе және оның мәнi мен қызметтерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.2 1991 жылға дейінгі банк жүйелерінің дамуы мен
кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11

1.3. Екі деңгейлі банк жүйесін құру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13



II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БАНК ЖҮЙЕСI ... ... ... ... ...16


2.1 Қ.Р.да банктiк жүйенiң қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16

2.2 Ұлттық банк . Қазақстан Республикасының Орталық банкі ... ... ... ...21

2.3 Коммерциялық банктер . банк жүйесінің екінші деңгейлі
құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24




ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
Банктiк жүйеде қоғамның барлық ақшалай қорлары шоғырландырылған: мемлекеттiк шаруашылық буындардың қаражаттары, халықтың жинақ ақшалары, т.б. бар. Банктер осы қорлардың қалыптасуынабелсендi қатысады, яғни оларды пайдалану бойынша бақылау жүргiзедi, ақша айналымын реттейдi және сол арқылы ұдайы өндiрiстiк үрдiске әсер етедi. Қазақстанның нарықтық экономикаға көшуiмен банктердiң алдында жаңа мүмкiндiктер ашылуда. Меншiктi жекешелендiру мен мемлекетсiздендiру нәтижесiнде жеке меншiк , меншiктiң ұжымдық және акционерлiк түрлерi , кооперативтiк қозғалыс кең етек алуда, меншiктiң аралас түрi негiзiнде кәсiпорындар құрылуда. Қоғамда белгiлi-бiр класқа ие комерсанттар , кәсiпкерлер пайда болуда. Нарықтық қатынастардың дамуы бойынша экономикада , қоғамда банктердiң ролi күшеюде. Олардың жұмысында әмiршiл - әкiмшiл әдiстердiң орнын – экономикалық әдiстер алмастырды. Сөйтiп экономикаға банктiк ықпал етудiң құндық құрылымдарының мағынасы арта түстi.
Қазақстан Республикасының қазiргi банк жүйесiнiң құрылуы 1990 жылдың желтоқсанында ҚазКСР – нiң Жоғары Кеңесi қабылдаған “Банктер және банк қызметi туралы” Заңынан бастау алады. Заңға сәйкес республикада екi деңгейлi банк жүйесi құрылды: жоғары (бiрiншi) деңгейдегi банк – ҚазКСР-нiң Мемлекеттiк банкi және төменгi (екiншi) деңгейдегi банк – коммерциялық банктер жүйесi.
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткенiндей экономикада нарықтық қатынастар өз-өзiн реттей алмайды. Оған белгiлi бiр деңгейде мемлекет әр түрлi саясаттар жүргiзу арқылы араласып, реттеп отырады. Мұндай экономиканы реттеу саясаттарына ақша-несие және бюджеттi-салық саясаты, валюталық саясаттар жатады. Бұл қаржы нарығының саясаттарын мемлекет тарапынан банк жүйесi атқарып отырады.
Елiмiздiң өз егемендiгiн алғаннан берi нарықтық қатынастар күннен-күнге дамып келедi. Бiрақ экономикада қанша нарықтық қатынастар орнағанымен , оның өзiн-өзi басқаруы мүмкiн емес. Оған белгiлi бiр дәрежеде мемлекет өзiнiң саясаттары арқылы әсер етiп отыруы керек. Мұндай саясаттарға мемлекеттiң ақша – несие саясаты және қаржы (бюджеттiк) саясат жатады.
Экономиканы ақша-неиселi реттеудi қаржы саласының басты секторы банк жүйесi iске асырады. Банк жүйесi қазiргi заманғы экономикада екi деңгейлi болып келедi, яғни мемлекеттiң эмиссия саясатын iске асырушы Орталық банк (бiздiң елде Ұлттық банк) және екiншi деңгейдегi банктер.
Орталық банк ұлттық валютаны айналымға шығарады, мемлекеттiң алтын резервтерiн сақтайды, коммерциялық бактердiң мiндеттi резервтерi банктер арасындағы шот айыру ретiнде пайдаланылады. Орталық банк ақша-несие саясаты құралдары арқылы ақша-несие саясатының мақсаттарын жүзеге асырады.
1. Н.Ә. Назарбаев., “Қазақстан, – 2030” ұзақ мерзiмдi даму стратегиясы. Алматы, Жетi Жарғы, - 1997ж.
2. “Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi туралы” ҚР-сы Президентiнiң Заң күшi бар Жарлығы, 1995 жылғы 30 наурыздағы, №2155;
3. “Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметi туралы” ҚР-сы Президентiнiң Заң күшi бар Жарлығы, 1995 ж. 31 тамыздағы №2444;
4. «Деньги, кредит, банки» Учебник Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд.
2-е, - Москва: 1999г.
5. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. Оқу құралы. 2-шi басылым, - Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 272 б.
6. Баян Көшенова , Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары, - Алматы: “Экономика” 2000ж.
7. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы : Экономика, 2001, - 466 б.
8. Банки Казахстана, 2003 г. №12; “Банковскаы система Казахстана – крупнейший институтциональный инвестор национального фондового рынка” // Донцов С.
9. Банки Казахстана, 2004 г. №1; “О некоторых аспектах развития филиальных сетей коммерцеских банков” // Кил А. Б.
10. Вестник КазНУ, экономическая серия, 2001 г. №4; “Проблемы стабильности банковской системы РК” // А. А. Ильясов.
11. Мырзабеков Ш. Қазақстанның банк жүйесi ТМД көлемiнде бiрiншi орында: “Центркредит” банкiнiң директорымен сұхбат // Дала мен қала. – 2004.-1 қазан (№39).-13 бет.
12. Сайденов А. Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и других направлениях деятельности Национального Банка» // Банки Қазахстана, №10, - 2005 г. 2-4 стр.
        
        МАЗМҰНЫ
КIРIСПЕ
............................................................................
.................................3
I ҚАЗАҚСТАНДА БАНКІЛІК ЖҮЙЕНІҢ ҚАЛЫПТАСУ ЖӘНЕ
ДАМУЫ.......................................................................
.................................5
1. Банктік жүйе және оның мәнi мен ... 1991 ... ... банк ... ... ... Екі ... банк ... ... ... БАНК ЖҮЙЕСI ...................16
2.1 Қ.Р-да ... ... ... ... банк – ... ... ... банкі
...............21
2.3 Коммерциялық банктер – банк жүйесінің екінші деңгейлі
құрылымы
.......................................................................
.................................24
ҚОРЫТЫНДЫ
.......................................................................
.........................27
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... ақшалай қорлары шоғырландырылған:
мемлекеттiк шаруашылық буындардың ... ... ... ... бар. ... осы қорлардың қалыптасуынабелсендi қатысады, яғни оларды
пайдалану бойынша бақылау жүргiзедi, ақша айналымын ... және ... ... ... ... әсер ... ... нарықтық
экономикаға көшуiмен банктердiң алдында жаңа мүмкiндiктер ашылуда. ... мен ... ... жеке меншiк , меншiктiң
ұжымдық және акционерлiк түрлерi , кооперативтiк қозғалыс кең етек ... ... түрi ... кәсiпорындар құрылуда. Қоғамда белгiлi-бiр
класқа ие комерсанттар , кәсiпкерлер пайда болуда. Нарықтық қатынастардың
дамуы бойынша ... , ... ... ролi күшеюде. Олардың
жұмысында әмiршiл - әкiмшiл әдiстердiң ...... ... ... ... банктiк ықпал етудiң құндық ... арта ... ... ... банк ... ... 1990 жылдың
желтоқсанында ҚазКСР – нiң Жоғары Кеңесi қабылдаған “Банктер және ... ... ... ... алады. Заңға сәйкес республикада ... банк ... ... ... ... ... банк – ... Мемлекеттiк банкi және төменгi (екiншi) деңгейдегi банк – коммерциялық
банктер жүйесi.
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткенiндей экономикада нарықтық ... ... ... ... Оған ... бiр ... ... әр түрлi саясаттар
жүргiзу арқылы араласып, реттеп отырады. Мұндай ... ... ... және ... ... ... саясаттар
жатады. Бұл қаржы нарығының саясаттарын мемлекет тарапынан банк жүйесi
атқарып отырады.
Елiмiздiң өз ... ... берi ... ... ... дамып келедi. Бiрақ экономикада қанша нарықтық қатынастар орнағанымен
, оның ... ... ... ... Оған ... бiр дәрежеде мемлекет
өзiнiң саясаттары арқылы әсер етiп отыруы ... ... ... ақша – несие саясаты және қаржы (бюджеттiк) саясат жатады.
Экономиканы ақша-неиселi реттеудi қаржы саласының басты секторы ... iске ... Банк ... ... ... экономикада екi деңгейлi
болып келедi, яғни мемлекеттiң эмиссия саясатын iске асырушы Орталық банк
(бiздiң елде ... ... және ... ... ... банк ... валютаны айналымға шығарады, мемлекеттiң алтын
резервтерiн сақтайды, коммерциялық бактердiң мiндеттi резервтерi банктер
арасындағы шот ... ... ... ... банк ақша-несие
саясаты құралдары арқылы ақша-несие саясатының ... ... ... ... нарықтық экономикада банктiк жүйенiң ролi ерекше.
Банктiк жүйе – ... ... ең ... және ... бiрi. ... ... ... қызметiнiң барлық
деңгейiндегi басқарумен тiкелей байланысты болады.
Қазақстан Республикасында екi деңгейлi банктiк жүйе 1990 ж. ... ... ... ... және банктiк қызметтер туралы” Заңы ... ... банк ... ... ... ... Ал қалған банктер
акционерлiк банктерге, Жинақ банкi ҚР-ның халықтық ... деп ... ... жүйе ... ... ... ... қызмет
етуiне ат салысатын басты секторға айналды. Оның әр ... ... ... ... кезеңнен алып шығып, экономикалық өсуге бет алдық.
Қазiр елiмiзде банк жүйесi егемендiң алғаннан берi ... ... ... ... ... ең ... қалыптасқан жүйе болып
отырғаны белгiлi. Ал бiз ... ... ... жүйенi одан әрi
дамытуымыз керек. Ол үшiн ... жүйе ... ... ... ... болуы керек.
Мiне, сондықтан мен курстық жұмысымның ... ... ... мен ... деп ... тақырыпты орындаудағы алдыма қойған негізгі ... ... ... ... ... ... маңызды буыны ретінде қарастыру;
• Банктік жүйенің дамуы мен қалыптасу ерекшеліктерін, банктік жүйенің
даму тарихының кезеңдерін ашып өту болып ... ... ... ... 1991 ... ... ... жүйе ретінде
пайда бола бастауы, оның қазіргі таңда дейінгі ... ... Банк ... ... ... болып табылатын Орталық банктер мен
коммерциялық банктерінің экономикада атқаратын қызметтері мен
опперацияларын ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... Банктік жүйе және оның мәнi мен қызметтерi
Банктiк жүйе – ... ... ең ... және ... бiрi. ... ... ... буыны – банктік жүйе болып
табылады. Себебі масштабы және ... ... ... ... ... банктер арқылы өтеді.
Банктердiң және тауарлы-ақшалай қарым-қатынастардың дамуы тарихи
тұрғыдан қатарлас жүрдi және де олар бiр ... ... ... байланысты.
Банктер халық шаруашылығы қызметiнiң барлық деңгейiндегi басқарумен тiкелей
байланысты болады. Олар арқылы ... ... ... ... мүдделерiн қанағаттандыру жүзеге асырылады. Осы кезде банктер
қаржылық ... ... ... ... ... ... және шаруашылық қызметтiң үрдiсiнде босаған басқа да бос ... ... ... ... ... ... пайдалануына бередi,
ақшалай есеп айырысу жүргiзедi және ... үшiн ... да ... көрсетедi, соның арқасында өндiрiстiң тиiмдiлiгi мен ... ... ... ... ... ... / (4), 169 ... делдалдар осылай қоғамға ақша капиталын салааралық ,
ауданаралық үлестiру ... ... ету ... ... ... ... атқарады.
Банктер нарықтық экономикада басты қаржылық делдалдар болып ... ... ... олар ақша ... ... ... , ... мен мiндеттемелердi жасады. Клиенттердiң салымдарын ... банк ... ... жаңа ... ... , ал қарызды беру арқылы
қарыз алушыға жаңа ... ... Осы жаңа ... мен ... ... ... ... негiзiн құрайды. Несие берушi қарыз
алушыға және соған қатысты қаржылық институттар қызметiнiң қозғалысы ... ... ... ... ... делдалдық деп аталады.
Әр түрлi көздерден ақша капиталын жинау арқылы банктер жалпы ... ... ... және ... ... iстеп тұратын капиталға
айналдырып, әр түрлi шарттарға несиеге деген талаптарды ... ... ... мен ... ... ... ... және несиелiк жүйенiң қызмет етуi шаруашылық
құрылымдардың дамуында маңызды мәнге ие.
Нарықтық ... ... ... айналыды және барлық
қаржылық капитал арқылы нақты экономиканы басқарады. Олар тек делдалдық
қызметтен шығып , ... ... ... ... ... ғана ... шаруашылық өмiрдiң орталығы, барлық экономиканың негiзгi түйiнi
болып табылады.
Банктiк жүйенiң мақсаты мен мiндеттерi ... ... ... мақсаттары және мiндеттерiмен бiрдей, ... де ... ... ... ... ... ... жалпы
мақсатына жетудi қамтамасыз ететiн, өзiне тән жеке ... ... ... ... ... негiзiнен басқарудың экономикалық
қатынастарын көрсетедi, ал әр қоғамның экономикалық қатынастары ең алдымен
мүдде ретiнде көрiнiс алады, ал ... ... ... ... ... ... фактор болып табылатын әдiстемелердi ... ... деп ... келесi туындайды, яғни оларға қажеттiлiктердi
қанағаттандыру арқылы әсер етуге байланысты.
Банктер басқарудың экономикалық ... ... ... ... әр түрлi буындарының қарыз қаражаттарындағы қажеттiлiктерiн әр
түрлi несиелер мен ... ... есеп ... ... экономиканың
үздiксiз қызмет қызмет етуiндегi қажеттiлiгiн қанағаттандырады, ... ... ... қамтамасыз етедi.
Банктер есеп айырысу операцияларын жүргiзудiң тәртiбiн бұзғаны үшiн
айыппұл, төлем ... ... ... үшiн өсiм, несиенi өз ... үшiн ... ... ... ... ... ғана емес,
сонымен қатар, бұл операциялардың басқа да қатысушыларының ... өз ... ... ... ... (экономикалық),
салалық (министерстволар, компания, фирмалар) және аумақтарды (жергiлiктi
орган) басқару органдарымен ... ... ... ... ... ... басқа органдарындағы жоқ ағымдағы ақпараттар
болады. Ең ... ол ... ... клиенттерiнiң негiзгi қызметi
туралы ақпарат болып табылады. Шотта еңбекақы беру, ... ... ... ... ... үшiн қаражаттың болмауы тек ... ... ... ... осы шарт ... ... нашар екендiгiнiң
күнделiктi оперативтi көрсеткiшi болып табылады. Банктiң мәлiметтерi
бухалтерлiк ... ... ... ... ... көптеген
маңызды факторлары туралы, әрi олардың нәтижелерiн ... ... ... жүйе ... оның ... ... мен қызметтерi болатыны
анық . Жалпы банктiң атқаратын қызметтерiн төмендегiдей қарапайым жiктеуге
болады:
• Уақытша бос ақша қаражатын ... ... және оны ... ... ... ... жеке адамдарға несие беру, бағалы қағаздармен
операциялар жүргiзу;
• Ақша айналымын реттеу. Банк - әр ... ... ... ... ... орталық. Банк өзiнiң есеп айырысу жүйесi арқылы
клиенттерiне ... ақша ... ... ... туғызады;
• Айналымға несие құралдарын шығару. Банк клиентiне тек ... ... ақша ... ... қоймай, сонымен қатар депозиттiк чектердi ,
вексельдердi шығарумен де несиелейдi;
• Экономикалық және қаржылық ақпарат берiп отыру ;
• Орындайтын айрықша ... ... ... ... ... емес болып екiге бөлiнедi.
Эмиссиялық банк – ол айналысқа ақша белгiлерiн эмиссиялауға (шығаруға)
құқы бар, ... ... банк деп ... Бiздiң елде ол – Қазақстан
Республикасының Ұлттық ... деп ... ... ... ... ...... ақша бiрлiгiн шығару, қалған банктерге ерекше
тауар – ақша белгiсiн сату және банк ... ... ... эмиссиялық
жұмысын басқару болып табылады.
Мемлекеттегi басқа банктердiң барлығының да ақша белгiлерiн шығаруға
құқы жоқ ... емес ... Олар ... ... ... және ... ... Коммерциялық банктер
клиенттерге ... ... ... ... ... ... әмбебап
үлгiдегi банк. Ал басқа банктер бiр-екi қызмет түрiне маманданған банктер.
Ендi ұлттық банктiк жүйенi былай жiктеуге болады ... 1 ). ... банк ... ... айқын көруге болады.
Инвестициялық және инновациялық банктердiң екi түрi де ұзақ уақытқа
ақша қаражатын ... ... яғни олар ... ... ... ... қағаздар шығару арқылы ақша тартып, кейiн ұзақ мерзiмге
қарызға ... ... ... ... ... ... ал
инновациялық банктер технологиялық жаңалықтарды өңдеудi және оны игерудi
несиелейдi.
Ипотекалық банктер – ... және ... ... ... ұзақ ... несиеге бередi. Олар ипотекалық облигация, акция және
басқа бағалы қағаздарды сату арқылы ақша ... – Банк ... ... ... ... ... жүйеде басты банк деп айтып жүрген Орталық
банктiң қызметтерiне тоқталсақ. Кез-келген ... ... ...... ... төлем қабiлеттiлiгi мен валюталық курсының тұрлаулылығын
қамтамасыз ету. Осы ... ... үшiн ... банк ... мынадай
қызметтердi орындайды:
• Банкноталарды монополиялы түрде эмиссиялау;
• Ақша – несиелiк қатынастарды реттеу;
• Сыртқы экономикалық қатынастарды жүргiзу;
• Банктердiң банкiсi болу және ... ... ... ... ең ... ... – ежелден қалыптасқан мемлекеттiң
өкiлi ... ... ...... ... Ол – елде төлем
мiндеттемелерiн өтейтiн , ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде орталық банк монополиялы түрде монеталар шығарады. Көп
елдерде монетаны қаржы министрлiгi соғып, орталық банк ... ... ... ... , ... банк ... ... монеталарды өзi өзi шығарған
банкноталармен қосып айналымға түсiредi.
Орталық банктiң эмиссиялық монополиясы оны банк ... ... ... ... ... орталық банктiң мiндеттемелерi кез-
келген коммерциялық банктiң кассалық қоры болып табылады. Өйткенi орталық
банктiң басты клиентi – ... ... ал олар ... банк ... ... арасында делдал ретiнде қызмет атқарады.
Орталық банктiң ақша ... ... ... Экономиканы ақша және
несие айналымына әсер ету жолымен реттеу – ... ... ... ... Оның ... ... экономикалық өсудiң
тұрақтылығы, инфляция мен жұмыссыздықтың төменгi деңгейiне және төлем
балансының ... қол ... ... ... банктiң сыртқы экономикалық қызметi – ол ... ... ... саясатын жүргiзетiн және валюталық бақылау органы
болуы. Ол – ұлттық валютаның айырбастау курсын ... және оны ... ... ... валюта резервiнбасқару жөнiде операциялар жүргiзу;
халықаралық есеп ... ... ... ... ... және одан тыс
жерлердегi валюталық құндылықтардың қозғалысын ... ... ... және ... балансын құрастыруды ұйымдастыру жұмыстарын
жүргiзу. Орталық банк дүниежүзiлiк қарыз капиталы ... мен ... ... үшiн ... ... ... сонымен бiрге,
халықаралық және аймақтық валюта-несие ұйымдарында өз еленiң өкiлi болып
қатысады.
Орталық ... ... ... ... – ол ... банктiң
кәсiпорындарға және халыққа тура қызметкөрсетпеуi, яғни ... ... ... ... ... болуы. Бұл оның коммерциялық
банктерден айырмашылығы. ... банк ... ... ... ... және сақтау қызметiн атқарады. Бұл қорлар банктiк
мiндеттiрезерв қорлары деп аталады. ... банк ... ... ... ең аз резервтерiне арақатынасын, яғни мiндеттi
резервтердiң нормасын бекiтедi.
Коммерциялық банктердiң кассалық резервтерiн сақтауға қабылдаумен қатар
орталық банк ... ... ... ... Оның ... үшiн проценттiк
төлем мөлшерi нарықтық мөлшерден анағұрлым жоғары болады, сондықтан орталық
банктiң несиесiн басқа несие алу мүмкiндiгi болмаған ... ... ... банк ... ... ретiнде елдiң төлем жүйесiнiң басты
реттеушi органы қызметiн ... Ол ... есеп ... есептесу жүйесiн реттеу және үйлестiру жұмыстарын ... ... ... есеп есеп ... ... ... ... банктер қадағалау мен бақылауды негiзiнен мынадай бағытта
жүргiзедi:
• Банктiк қызмет түрлерiне ... ... ... ... түрлерiн жүргiзуге,
• Банктер берген қаржылық есептi тексеру және талдау;
• Клиенттердi ревизиялау (тексеру);
• Мiндеттi резервтердiң нормативтi және экономикалық ... ... ... ... ... ... ... банктiң үкiмет банкiсi қызметi. Үкiметтiң банкирi ретiнде орталық
банк оның әрi кассирi, әрi несие берушiсi, әрi ... ... ... ... мен ... ... ... ашылған. Орталық банк
мемлекеттi несиелеумен, мемлекеттiк заемдарды орналастыру және оларды өтеу
мәселелерi бойынша, нарықтық жағдайларға ... ... ... және оның табысты уақытын таңдау жөнiнде ... ... ... ... ... айтқанда, орталық банктiң атқаратын қызметтерi бiрiмен-бiрi
тығыз байланысты.
Мемлекеттiң несие жүйесiнде коммерциялық банктердiң алатын орны өте ... ... ... ... әр ... ... жан–жақты iс-әрекет етедi.
Коммерциялық банктер несие ресурстарының негiзгi бөлiгiн шоғырландырып, ... нсие ... ... қабылдау, есептесу, бағалы ... ... ... алу – сату мен ... ... және ... да ... қызмет көрсетедi.
Коммерциялық банктер – нарықтық экономикада несие жүйесiнiң ... ... ... ақша ... мен капитал айналымының үздiксiз
қозғалысын қамтамасыз ету, өнеркәсiп ... ... пен ... халық шаруащылығына қор жинау үшiн жағдай жасау болып табылады.
Қазiргi ... ... ... ... ... ақша ... және ... қайта бөлудi қамтамасыз етiп, маңызды халық
шаруашылық қызмет атқарады. Ендi коммерциялық банктер туралы кеңiрек ... ... ... ... ... ... шоғырландыру және тарту қызметi – банктердiң ... ... бiрi. ... және жеке ... ... бос
ақшасын банкке тарту, бiр жағынан, олардың иесiне процент түрiнде табыс
түсiрсе, ал екiншi жағынан ... ... ... ... негiз
қалайды. Шоғырланған жинақ ақша әр түрлi экономикалық және әлеуметтiк
қажеттiлiктерге жұмсалуы ... ... ... ... ... - несие беруде делдал
болу. Бос ақша қаражат иесi мен ... ... ... ... несие
қатынастарының туындауына кедергi болатын жәйттер: ... ... ... ... көлемге сай келмеуi, капиталдың айналыстан босау
мерзiмiнiң ... ... ... сай ... ... ... ... мен қарыз алушының арасындағы қаржылық делдалы ретiнде осы
кедергiлердi жояды. ... ... ... әр ... ... , өндiрiстiң кеiеюiн қамтамасыз етедi.
Ұйымдасқан және жұмысы қалыптасқан есеп ... ... ... ... ... емес. Сондықтан банктiң келесi қызметi
шаруашылықтармен есеп және ... ... ... ролi ... ... есеп ... ... бөлiгi қолма-қол ақшасыз
жүредi. Банктер делдал ретiнде клиенттердiң тапсырысы бойынша шотқа ... ... ... және ... ... ... ... қызметi құралдарын шығару арқылы
айналымдағы ақшаны көбейту немесе артығын жою, яғни ақша ... ... ... Төлем құралдарын шығару олардың депозиттiк және ... ... ... ... екi ... жолмен: клиенттiң банкке
ақша салуы арқылы немесе ... ... ... ... ... ... ... акция және облигация түрiндегi бағалы қағаздарды
шығарып және орналастыру эмиссиялық – ... ... ... ... ... мақсатқа жұмсайтын мүмкiндiгi бар. Сөйтiп
бағалы ... ... ... ... ... әрi онымен тығыз
байланыста жұмыс iстейдi. Ұзақ ... ... ... ... ... және ... ... сенiмхат бойынша клиенттердiң мүлкiн ... ... ... Жеке ... осы ... ... ... айрылғандардың
мүлкiн уақытша басқару; iзбасарларының мүддесi үшiн ... ... ... пайда табу мақсатымен капиталды басқару және т.б. қызметтер
көрсету болып табылады. Ал ... ... ... : ... ... кепiлшi болуы; нарыққа шығарылған акцияларды және
трансферттердi ... үшiн өкiл ... ... ... ... ... ... және т.б. қызметтер атқарады.
Экономикалық мағлұматтарды өзiне жинақтауы банктердiң клиенттерiне кеңес
беру қызметiне мүмкiндiк туғызады. Банктер ... ... ... шот
ашу ; есеп-несиелiк және кассалық қызметкөрсетуден бастап, ақша және тауар
нарықтарында ... ... ... ... ... 1991 ... ... банк жүйелерінің дамуы мен кезеңдері
Кеңес үкіметі тұсында Қазақстан одақтас ... ... оның ... банк-несие жүйесі болған жоқ. Қазақстан
территориясында КСРО-ның орталықтанған банк-несие жүйесінің ... ... ... ... Сондықтан Қазақстанда банк жүйесінің ... ... ... ... дейінгі патшалық Ресейдің және КСРО-ның ... ... ... ... банк ... батыс елдердің банк жүйесіне қарағанда әлдеқайда
кеш қалыптаса бастап, өз даму жолында ... ... ... ... XVIII ... екінші жартысында мемлекеттік банк ... ... XIX ... Ресейдің банк жүйесі негізінен келесідей ... ... ... банк (1860 ... Қоғамдық қалалық (252 банк) және жер банктері;
• Көп буынды жеке банктер: акционерлік ... ... ... және ... серіктестіктерін.
1917 жылы қазан төңкерісінен кейін банк ісін ұйымдастыруды мемлекет
монополиялы түрде өз ... ... ... жеке коммерциялық банктер мен
басқа несие мекемелері Мемлекеттік банкпен біріктірілді.
1927 жылы КСРО орталық атқару комитеті халық комиссарияты ... ... құру ... ... ... ... ... банк жүйесін
тікелей басқару Мемлекеттік банкке тапсырылды. Осы ... ... ... белгілеудегі саясаттарын жүргізуге құқықтары жойылды.
1930-1932 жылдардағы жүргізілген несие реформасы елдегі ... ... жаңа ... ... еді. 1929 жылы қабылданған
халық шаруашылығын өркендетудің бірніші бесжылдық жоспарлары ... ... және ауыл ... ... ... ... бойынша орталықтан қаржыландырылуы қажет еді. Ол үшін ақша қаражатын
қаржы-несие жүйесіне жинақтап, одаң соң ... ... ... ... беру ... ... жылдардағы жүргізілген ... ... ... ... экономикаға сәйкес үйлестіру типіндегі
несие-банк жүйесі құрылып, Мемлекеттік банк ... ... ... және бақылайтын бірыңғай аппаратқа айналады. Сол кездерден
бастап коммерциялық банктердің ролі төмендеп, ... елде тек ... және ... ... ... ... ... банктер жүйесі
құрылды.
Елдің әлеуметтік-экономикалық өркендеуін жеделдету және ... ... ... ... 1988 жылы 1 ... ... ... қайта құру туралы Қаулы қабылданды. Осы реформаның алғашқы кезінде
елдегі Мемлекеттік банк пен құрылыс ... ... ... ... 5 ... ... маманданған банктер құрыла бастады. Оларға:
• Мемлекеттік банк – ... ... ... ... ақша ... ұйымдастыру;
• Өнеркәсіп құрылыс банкі - өнеркәсіп салаларын несиелеу болды;
• Аграрлы-өнеркәсіп банкі, яғни ... ... ... ... және ... ... Жинақ банкі;
• Сыртық экономикалық банкі.
Осы аталған жаңадан құрылған банк жүйесі ... да ... ... көп ... көп ... және ... ... аппараты бар жүйе
болды.
Банк жүйесін қайта құрудан кейін ... ... ... ... қайшылықтар туындады. Сонымекн қатар жаңа банк жүйесі ... ... ... ... да кері ... ... ... дейін банк бөлімшесінде клиентредің бәріне бірдей қызмет
көрсетілсе, ал ... ... ... ... банктің мамандануына
қарай «клиент біздікі» немесе «басқанікі» болып бөлінеді. Банк реформасының
бірінші ... ... ең ... ... – оның ... ... ... жүргізілуі және оған айтарлықтай дайындықтың
болмауы, қажетті алғы шалалардың жүргізілмегендігі.
Банк ... ... ... осы ... мен ... арналған. 1988 жылы «Кооперациялар (серіктестіктер) туралы» Заң
қабылданып, ... сай ... ... және ... ... ... банктер пайда бола ... ... ... ... ... жағдайлар өз алдына банктік шу
туғызып, көптеген банктердің пайда болу ... ... ... ... ... ... арқылы мысал келтіруге болады: 1989
жылы 1 қаңтарында елде 43 ... банк ... бір ... кейін –
224, ал 1991 жылдың аяғында олардың саны 1357-ге ... ... ... ... немесе алдамшы түрде құрылған «бір күндік» ... ... ... ... ... 1990 жылдың аяқ шенінде одақтық екі
заң – ... банк ... Заң және ... және банк ... ... ... Заңдарда банк ашу жағдайы, оларды бақылау әдістері
белгіленді. Осы ... сай ... ... ... ... ... банктерге айнала бастады.
1.3. Екі деңгейлі банк жүйесін құру
Қазақстан Республикасының қазіргі банк жүйесінің құрылуы 1990 ... ... ... кеңесі қабылдаған “Банктер және банк қызметі
турал” Заңына бастау алады. Заңға сәйкес республикада екі ... ... ... жоғары (бірінші) деңгейдегі банк - ҚазКСР-ның Мемлекеттік
банк және төменгі (екінші) ... банк – ... ... жүйесі.
Банк - өзінің жарғысы бар, толық шаруашылық есеп және ... ... ... ... ... ... Ол ақша ... орналастыру және басқа банктік операциялар жүргізетін мекеме ... ... ... ... ... ... осы Заң шыққан күннен бастап Республика меншігі ... ... банк ... ... және оның Орталық банкі болып
саналады. ... ... ... ... ... ... ақша ... жүргізу мәселелері Одақтық шартта көрсетілген. Оның
айналымға монополиялы құқықпен ақша белгілерін ... ... ... мемлекеттік бюджеттің кассалық жұмысын жүргізуге,
республика территориясында коммерциялық банктер ашуға рұқсат беретін құқығы
бар.
Мемлекеттік банк осы Заң ... ... ... ҚазКСР-ның Жоғары
кеңесіне есеп береді, ... өз ... ... құқығы бар.
Мемлекеттік банктің басқару органы – оның Басқармасы. Басқарманың төрағасын
Республиканың Жоғары кеңесі 6 жыл ... ... ... ... ... оның ... ... ұйымдардың, кооперативтер мен азаматтардың несие-
есеп жұмыстарын жүргізу үшін ... ... ... мен ... ... ... ... Коммерциялық банктер өз
жұмысында осы Заңды және Қазақстан Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетеді.
Коммерциялық банктер мен басқа несие мекемелері мемлекеттік, ұжымдық, жеке
және аралас (шетел капиталы ... ... ... мүмкін. Қазақстан
Заңдарына сай Мемлекеттік банк деп (Орталық - Ұлттық банктен басқа) ... ... ... ... ... ... ... бөлігі
мемлекеттік құрылтайшылардың (мысалы, мемлекеттік кәсіпорындар ... ... ... ... банктер өздерінің акционерлер жиналысында қабылданған
Жарғысы бойынша қызмет істейді. Сонымен ... ... ... мекемелерімен бірігіп құрылған коммерциялық банктер қызмет ... Егер ... ... ... қалыптастырғанда өзіміздің
мемлекеттік емес құрылым, ... ... ... ия ... ... ... ... онда аралас банктің түрлері деп ... ... ... ... құрылуы мүмкін: мемлекеттік-жеке,
мемлекттік-кооперативтік, жеке-кооперативтік. Қосылып құрылған банктермен
олардың филиалдарының қызметі ... ... ... ... ... ... ... Республикасының банк жүйесінің қалыптасуы
мен даму жолдарын 1-кестеде өрнектелгендей шартты түрде ... ... ... ... 1917ж. мен 1930ж. ...... ... қалған
банк жүйесін жаңадан қалыптастыру, бұл кезде әр түрлі меншіктегі банктер
мен ... ... ... ... ... ... 1930 ж. мен 1987 ж. аралығы – елде КСРО Мемлекеттік
банкі әмбебап қызмет ... яғни ол ... ... ... ... және ... беру ... мен қоса клиенттерге де қызмет көрсетті.
Үшінші кезең, 1988-1991 жж. ... – елде ... ... ... яғни КСРО ... ... “банктердің банкісі”
ретінде эмиссиялық, ереже, нұсқау және т.б. ... ... ... және басқа қызметтермен шұғылданып, ал ... ... ... ... ... ... ... бірге 1990
ж. басында кооперативтік және коммерциялық банктер де ... ... ... 1991 ... қазіргі уақытқа дейін – нарықтық банк
жүйесінің қалыптасу кезеңі, яғни ... ... ... өту ... екі ... банк жүйесінің пайда болуы және
дамуы.
Қазіргі уақытта экономикасы нарықтық типпен дамыған мемлекеттерді
барлығында ... екі ... банк ... ... белсенді түрде одан әрі
өрістеуде. Оның бірінші деңгейінде эмиссиялық, қадағалау, ... ... ... ету және сол ... ... қызметтермен шұғылданатын, ал
екінші деңгейінде клиенттерге қызмет көрсететін ... ... Бұл ... ... ... олардың банк жүйесі
ақша айналымын ұйымдастыратын орталық банкпен, ал ... ... ... несиелейтін коммерциялық банктерден құрылған.
Банктерді эмиссиялық және іскерлік (коммерциялық) деп бөлу Қазақстан
мемлекетінің жаңа ... ... ... ... ... банк ... ... және даму кезеңдері.
| 1930 жылға |1930-1987 жж. |1988-1990 жж. |1991 ... ... банк ... бір ... |бастап ... ... ... банк ... |екі ... банк|
| |жүйесі). ... ... |
| | ... ... | ... Мемлекеттік|1. КСРО Мембанкі |1. Банк жүйесін |1. ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... банк ... ... кассалары |Мембанкі және |жүесінің құрылуы.|
|мекемелері. |жүйесі). ... |Екі ... ... |2. КСРО ... КСРО ... - ... |
| ... |Өнеркәсіп банкі. |банк және |
| ... ... ... ... |
| |3. КСРО ... |банктер. |
| ... ... КСРО | |
| ... |Тұрғын | |
| | ... | |
| | ... КСРО ... |
| | ... КСРО | |
| | ...... | |
| | ... | |
| | |2. ... | |
| | ... | |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... | |
II ... ... БАНК ... ... банктiк жүйенiң қалыптасуы
Қазақстан Республикасының қазіргі банк жүйесінің ... 1990 ... ... ... ... ... «Банктер және банк
қызметі ... ... ... ... Заңға сәйкес республикада екі
деңгейлі банк жүйесі құрылды. Ол ҚазКСР-ның Мемлекеттік банкі және ... ... ... ... ... ... ... банк жүйесi
болған жоқ. Елде КСРО - ның ... ... ... ... ... ... ... Сондықтанда Қазақстанда банк ... мен ... ... ... ... ... Ресейдiң және КСРО
– ның банк жүйесiмен тығыз ... ... мен ... ... ... өз ... алған 1991 жылдан бастап ... ... ... ... ... келдi.
Қазақстан Республикасының экономикасы нарықтық қатынастарға ... ... ... ... және шаруашылық қызметiне банктiк
қызмет көрсету механизмiн құру, банктер мен кәсiпорындардың ... ... ... ... ... банк пен клиенттерi,
сонымен қатар, банктiң өз ... ... оның ... ... ... қарым – қатынастар жүйесiн қайта құру, яғни жаңадан пайда
болған нарықтық құбылыстар мен ... ... ... ... ... зор ... Республикасында банктiк жүйенi реформалаудың қажеттiлiгi,
дүниежүзiлiк банктiң мамандарының пiкiрiнше, қысқа мерзiмдi ... бар ... ... және ... өз кезегiнде
макроэкономикалық реформасын жүргiзуде кедергi етуi ... деп ... ... ... ... мұра ... қалған
мақсатты несие мен банктiк тәжiрибенi ... ... ... ... келiсiлген қаржылық ресурстарды дұрыс орналастырмау мәселесi;
екiншi категория мәселерiне банктердiң “сапасыз” қарыздары мен ... ... ... Бұл мәселелер несие беруге қабiлеттi және
жеке кәсiпорындардың қаржылық ресурстарға қол жеткiзуiне кедергi ... ... ... ... емес кәсiпорындардың пайдасына
кетуiне жол бередi.
Қазақ Кеңес Социалистiк Республикасының территориясында жинақталған
несие ресурстары осы Заң ... ... ... Республика меншiгi болып
саналды. Мемлекеттiк банк ... ... және оның ... банкi
болып саналды. Оның ... ... ... ақша ... ... қатынастарын реттеуге, мемлекеттiк бюджеттiң
кассалық жұмысын жүргiзуде, республика территориясында коммерциялық банктер
ашуға ... ... ... ... ... ... мен ... несие-есеп
жұмыстарын жүргiзу үшiн республика территориясында коммерциялық банктер мен
басқа несие мекемелерi ұйымдастырылды. Коммерциялық ... өз ... ... және ... ... ... нұсқаулары мен ережелерiн
басшылыққа алды. Коммерциялық банктер мен ... ... ... ... жеке және аралас (шетел капиталы қосылған) ... ... ... ... сәйкес Мемлекеттiк банк деп ( Орталық –
Ұлттық банктен ... ... ... ... иелiгiне, немесе
акциянерлiк капиталдың басым бөлiгi мемлекеттiк құрылтайшылардың ... ... – 1993 ... ... ... күрт ... байланысты
инфляция қарқыны өте жоғары болды. Оның тiптi кейбiр кездерде 1000% - ... ... ... ... ... ... жұмсалымдар құрылымы
әлдеқайда нашарлады, мерзiмi өтiп керкен несиелер үлесi ұлғайды. 1992 жылы
Республикада басталған ... ... ... ... және ... ... қатты әсер еттi. Көптеген кәсiпорындар
өнiм өндiрудi төмендеттi, ал кейбiреулерi ... тiптi ... ... 1993 жылы ... төл ақшамыз теңгенi енгiзуге тура келдi.
Осыдан бастап Ұлттық банкке ұлттық ... ... ақша - ... ... ... бюджетпен, банктермен өзара қарым – ... ... ... ... ... реттеу жүйесiн нығайтуға қатысты
толық жауапкершiлiк жүктелдi.
Ұлттық валютаның енгiзiлуi сәтiнен бастап, 1995 жылға дейiн Орталық
банктiң ... ... жүйе ... ... ... нормативтiк
құжаттарды қарастыру және қабылдау тұрғысындағы дәстүрлермен тәжiрибесi жоқ
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... Бұл кезең , сондай-ақ ұлттық валютаның бағаларды ырықтандыру
саясатына орай ... ақша ... ... және ... бейiмделуi болатын. Сонымен бiр мезгiлде, 1995 жылы 15 ... ... ... ... ... 1995 ... ... банктiк жүйенi реформалаудың бiрiншi бағдарламасы
жасалынды.
Бағдарлама 1995 жылдың соңына ... ... ... ... ... қол ... мүмкiндiгi болжанған:
• Ұлттық банктiң негiзiнен классикалық орталық банктерге тән валюталық және
ақшалай – ... ... ... құралдар жиынтығын енгiзудi аяқтау
және оны пайдалану;
• Экономикалық ынталандыруды дұрыс қолдану мен ... ... және ... банк тарапынан бақылауды күшейту есебiнен ... ... ... ... ... ... ... олардың
капиталдандыру деңгейiн жоғарылату және халықаралық стандарттарға жақын
банктер тобын қалыптастыру;
• Банкаралық несиелiк және ... ... ... және ... оларда қалыптасатын пайыздық мөлшерлемелер мен айырбас бағамы
тұрақтылығына қол ... ал ... банк ... тек ... тiкелей және
жанама реттеу құралдарымен ғана ықпал етедi;
• Республикалық бюджеттiң ... ... ... ... ... бас тартып, оның iшкi және сыртқы қаржылық нарықтарда
инфляциялық емес әдiстер ... ... ... ... жүргiзушi субъектiлер арасында төлемдердiң қауiпсiз, уақтылы
және тиiмдi жүзеге асыру мақсатында елiмiздiң ... ... ... ... жаңа ... қол ... және ұзақ ... ұлттық төлем
жүйесiн дамыту;
• Орта және ұзақ мерзiмдi инвестициялық жобаларды инфляциялық емес несиелеу
жүйесiнiң негiзiн қалау.
Бағдарламаның өткiрлiгiне қарамастан, iстiң ... ... ... ... ... асырды. Ең алдымен ақша – несиелiк реттеудiң құралдары мен
әдiстерi дами ... ... ... механизмдерiнде маңызды өзгерiстер болды.
1995 жылы ... ... ... ... несиелердi беру тоқтатылды.
Орталықтандырылған көздер ... ... ... ... және
мерзiмi қысқарды. Экономиканы несиелеу қызметi негiзiнен ... ... ... ... ... және олар өз ... экономиканы
несиелеудi шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң бос қаражаттарын, халықтың
жинақ ақшаларын ... және ... ... ... ... ... етуге бейiмделедi. Ұлттық банк жалпы Орталық банктерге тән
қызметтерге көбiрек ден ... ... ... ... Үкiметтi
несиелеу және жалпы ақша – несиелiк және ақша – валюталық реттеу жүргiздi.
1995 жылы Ұлттық банк ... ... ... ... ... еттi, ашық нарықтағы операциялар басталды.
Ұлттық банк жүргiзген валюталық бағам саясаты нарықтық жағдайлардың қысқа
мерзiмдi өзгерiстерiнен ... ... ... бағамының қозғалысын
реттеуге бағытталған. 1995 жылы қазақстандық ... ... АҚШ ... сатып алу түрiндегi Ұлттық банктiң интервенциясы
олардың нарықта сату формасындағы интервенциясымен сай келдi.
1995 жылы ... ... ... ... бойынша көптеген жұмыстар
жүзеге асырылды. 1995 жылы сәуiрде Ұлттық банктiң ... ... ... ... ... ... ... банк алтын валюта
резервтерiн көбейту мақсатында валюта мен ... ... ... орналастыру, валюта мен қымбат бағалы металдарды сату және сатып
алу операцияларын жүргiздi.
Осы жылы ел экономикасын сауықтыру мақсатында макроэкономикалық ... ... және ... ... ... ... iсiнде Ұлттық банк
пен Қаржы министрлiгi арасындағы ... ... ... жылы екiншi деңгейдегi банктер жүйесiнде өзгерiстер болды. Банктердi
тарату немесе бiрiктiру процесi ... ... ... банк ... ... банктердiң өтiмдiлiгi мен олардың капиталдануына қоятын
талаптардың күшеюi әсер еттi. Нәтижесiндеi, бiр жыл iшiнде ... ... 130-ға ... ... олардың құрылымы да өзгердi. Мемлекет
аралық банк ... оның саны ... 6-ға ... ... және ... саны ... 7-ге ... өстi.
Ұлттық банк пен Үкiмет бiрiге отырып, бұрынғы салалық мамандандырылған
банктердi ... ... мен одан әрi ... бойынша күрделi жұмыс
жасады. Елде функционалдық арнайы мемлекеттiк банктердiң құрылуы жалғасты.
Екiншi деңгейдегi банк – ... ... ... , өз ... ... құқықтық қамтамасыз етiлуi және банктiк жүйенiң қызмет етуi
бойынша ... ... ...... ... орындалды.
Осыған орай бағдарламаға сәйкес “Қазақстан ... ... ... және ... ... банктер және банктiк қызмет туралы”
Қазақстан Республикасы Президентiнiң заң күшi бар Жарлықтары шықты.
1995 жылы ... ... ... ... ... жүзеге асыру
орта мерзiмдi бағдарламаны жасауға мүмкiндiк туғызды.
Оның мақсаты мен мiндеттерi тұтастай ... 1995 ... ... ... ... ... банк ретiнде атқарған қызметi кезiнде
жинақталған тәжiрибесi оған экономикасы дамыған ... тән, ... сай ... ақша – ... саясаттың құралдарын пайдалануға
көшу мiндеттерiн жүктедi.
Мiне осылайша осы уақытқа ... ... ... ... ... , ол ТМД ... ... ең дұрыс құрылған қаржы жүйесi болып
отыр. Ендi осы екi деңгейлi банктiк жүйемiздi жан – ... ... ... ... ... төмендеуiнде және олардың
нарықтық ... ... , ең ... ... ... ... Мұнда банктiк жүйенiң негiзгi мақсаты – несиелiк механизмдi
жетiлдiру, ақша массасын реттеудегi ... ... есеп ... және төлем тәртiбiн сақтау болып табылады.
Елiмiзде 1993 жыл 15 қараша айынан бастап өзiмiздiң ұлттық валютамыз –
теңгемiздi енгiздi. Бiрақ инфляция ... Оның шыңы 1994 жылы ... 46% -ке ... ... банкпен үкiметтiң монетарлық саясаты
қабылдануының нәтижесiнде 1994 жылы ... ... , ал ... ... ... ... 5,8%-тi ... меншiкке кәсiпорындарды жекешелендiрудi қайта құруға
банктiк жүйенiң ролi маңызды. Сондықтан, ... ... ... бiрi – экономикалық жеке секторды құру және кәсiпорынды
жекешелендiруде демеушiлiк көрсету болып табылады.
Банктiк ... ... ... ... ... ... ... банктерiн құру жолымен жекешеленген кәсiпорындарды қайта
құруға қолғабыс етедi. ... ... ролi ... ... ... ... ... , тиiсiнше жекешеленген
және көп шығынды кәсiпорындарға корпоративтi жетекшiлiктi күшейтуге қатысты
арта түседi.
Банктiк жүйенiң реформасы жеке кәсiпорындардың ... ... ... етедi, жеке сектордың дамуына жәрдемiн тигiзедi. Осы мерзiмде ол
шығынды мемлекеттiк кәсiпорындарды қайта құруды ... ... ... банк ... ... мен дамуы
жолдарын бірнеше кезеңдерге болады:
• Бірінші кезең, 1917 жыл мен 1930 жыл аралығы – ... ... банк ... ... қалыптастыру, бұл кезде әр түрлі
меншіктегі банктер мен несиелік ... ... ... ... ... ... 1930 жыл мен 1987 жыл ... - КСРО мемлекеттік банкі
әмбебап қызмет атқарады, яғни ол мемлеккеттің Орталық ... ... және ... беру ... қоса клиенттерге де қызмет
көрсетеді.
... ... ... жж. ... – елде мемлекеттік маманданған
банктердің құрылуы, яғни КСРО Мемлекеттік банкі «банктердің ... ... ... ... және ... актілер
шығарушылық, бақылау және басқа ... ... ... ... ... әр түрлі салаларына қызметт
көрсетті. Сонымен бірге 1990 жыл ... ... ... банктер де құрыла бастады.
• Төртінші кезең, 1991 жылдан қазіргі уақытқа дейін – нарықтық банк
жүйесінің ... ... яғни ... ... ... өту ... екі деңгейлі банк жүйесінің пайда болуы
және дамуы.
Енді банктік жүйенің даму тарихы кезеңдерінің ішінде ең маңызды болып
табылатын ... ... ... банк жүйесін қалыптастыру
кезеңіне толық тоқталып өтсек.
2.2 Ұлттық банк – Қазақстан ... ... ... ... бүкiл елдiң несие жүйесiн бақылаушы әрi реттеушi бас
органның ролiн атқара отырып, ерекше орынға ие және экономикалық басқарудың
мемлекеттiк ... ... ... ... ... ролi ... ... өкiлеттiктермен анықталады.
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткенiндей, мемлекеттiң Орталық банкке кең
өкiлеттiк ... ... ... банк ... ... ... iстеуiн
қамтамасыз етедi. Орталық банк мемлекет берген эмиссиялық ... ... ... мемлекеттiк тұрақтандыру саясатын, тауар – ақша тепе-
теңдiк саясатын жүргiзедi.
“Қазақстан Республикасының ... ... ... Заңы ... ... ... банкi Қазақстан Республикасының Орталық банкi және
республикамыздағы банк жүйесiнiң жоғары ... ... ... банк - ... тұлға, дербес балансы бар, өзіне ... ... ... ... тіке ... біртұтас
орталықтандырылған құрылым, іс әрекетін толық шаруашылық есеп негізінде
жүргізеді. Өз ... ... ... ... отырады. Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкі Қазақстан Республикасы заңдарына сәйкес өзінің
қызметіне қарай Ұлттық банк берген лицензия ... ... ... ... ... Ұлттық банк жарғылық қорын 10 млрд. теңге көлемiнде мына
қаражаттар ... ... ... ... бөлiнген қаражаттар,
мемлекеттен алынған негiзгi қорлар және Ұлттық банк ... ... ... ... ... – ұлттық валютаның iшкi және сыртқы
тұрлаулылығын қамтамасыз ету. Оларға:
• Ақша айналымы, несие, банктiк есеп айырысу мен ... ... ... ... және банк ... ... ... қамтамасыз етедi;
• Несие берушiлер мен салымшылардың , сондай-ақ шетел валютасын сатып алу ... және ... ... ... ... және ... ... қорғау және олардың жұмысын ... ... ... ... ... ... ... банкiнiң қызметтерi мен операциялары.
Ұлттық банк “Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi ... ... ... ... мен ... ... ... ақша массасының көлемiн реттеу жолымен ҚР-да мемлекеттiк
ақша-несие саясатын жүргiзiп, ҚР аумағында ... мен ... ... ... ... ... ... Егер ақша-несиелік
реттеу әдісімен инфляция деңгейін тежеу мүмкін болмаған жағдайда Ұлттық
банктің ... ... ... және банк ... бойынша
проценттік мөлшерді өзгертуге құқығы бар.
Ұлттық банк өзінің бағалы ... ... ... ... бағалы қағаздарды, облигацияларды, депозиттік
сертификаттардысатып алумен және сатумен ... ... ... ... ... ... ҚР-ның iшкi және сыртқы қарызына
қызмет көрсетуге қатысады;
3. ҚР-сы аумағында еншiлес банк ашуға ... ... ... ... ... одан тыс ... банк ... ашуға келiсiм және банк операцияларын жүргiзуге ... ... ... ... ... ... оның тiркелуiне дейiн өзi
белгiлеген тәртiппен мiндеттi сараптауын жүргiзедi;
6. Ол ... ... ... , ... ... ... нарығындағы ашық
позициясын бақылау жасауға құқылы. Банктерге сонғы сатыдағы несие берушi
болып табылады;
7. ... ... және ... валютаны сатып алу, сату және
айырбастау ұйымдарына бақылау мен қадағалау жүргiзедi;
8. Қазақстан Республикасында ресми ... ... ... ... ... ... ... жүргiзедi;
9. Қазақстан Республикасында есеп айырысу тәртiбiн, жүйесiн және нысандарын
анықтайды, қазақстандық теңгемен банкаралық есеп ... ... ... ... ... ететiн жүйенiң жұмыс iстеуiн
ұйымдастыруы тиiс;
10. ҚР-да валюталық ... мен ... ... жүзеге асырады және
валюталық операциялардың барлық түрiн жүргiзуге құқылы. Оны ... ... банк ... валютасының бағалы қағаздардың айналым аясын және
тәртібін белгілеп, шетел валютасымен жүргізілетін операцияларға ... оның ... ... ... ... шектеу қояды. Ұлттық
валютаның шетел валютасымен салыстырып курсын реттейді.
11. Бақылау және ... ... ... ету үшiн ... валютаны сатып алу , сату, айырбастаумен айналысатын ұйымдарға
бухалтерлiк, статистикалық, тағы басқа есеп берудiң ... ... ... ... ... ... мен ... есепке алу, сақтандыру, тасу
және инкассациялау ережелерiн бекiтедi;
13. Iшкi және сыртқы ... ... ... есептер щығарады;
14. ҚР-ғы банктiк жүйеге кадрларды даярлауға қатысады. ... ... ... ... ... ... ... негізінде жүргізілуде. Осы
Ұлттық банктің бөлген орындары ... ... ... оқып ... ... еліміздің қаржы саласының негізгі орындарында ... ... ... ... ... ... ... болатын басқа да қызметтердi атқарады.
ҚР-ның Ұлттық банкi “банктердiң банкi” ... ең ... ... ... ... ... жабдықтауды қамтамасыз ету және
елдiң барлық ... ... ... ... ... ... есеп айырысу
жүйесiн қалпына келтiру, банк қызметiн реттеу болып табылады. Ол басқа
қаржы – ... ... ... және өз ... ... ... ... Оның клиенттерi – коммерциялық банктер және басқа да
несиелiк мекемелер болып табылады. ... ... ... ... ... деп атайды.
Ұлттық банк “банктердiң банкi” қызметiн атқару үшiн:
• коммерциялық банктердiң резервтерiн ... ... ... ... ... ... байланысты қысқа
мерзiмдi қарыздар бередi;
• жалпы ұлттық ауқымда қолма-қолсыз есеп айырысуларды жүргiзедi;
• банктердiң қызметiне бақылау және қадағалау жүргiзедi.
Ұлттық банк – ... ... және ... да ...... ... ... атқарады. Шетелде Орталық банктердi “сонғы
сатыдағы несие берушi” деп атайды.
“Қазақстан ... ... ... ... ... ... жазылған:
ҚР-ның Ұлттық банкi Үкiметтiң бас банкирi, қаржы ... әрi ... және ... да мемлекеттiк органдармен өзара мәмiлеге келуi бойынша
әрекет етедi
Қорытындылай келе, ҚР-ның Ұлттық банкi ҚР-ның орталық банкi ретiнде басқа
елдердiң ... ... және ... ... ... қатынаста
ҚР-ның мүддесiн қорғайды. Ұлттық банк – бұл эмиссиялық, резервтiк, кассалық
және есеп ... ... ... шығару және бақылау жүргiзу құқығына ... ... ... ... сондай-ақ ақша – несие және валюта
саясаттарын жүргiзетiн ... бiр ... ... Ұлттық банктің ақша-несие саясаты өзінің алдына басты
мақсат етіп ұлттық валютаның ... ... ... ... 3 ... ... макроэкономикалық көрсеткіштерді белгілеп, оның
тұрақтылығын сақтау үшін нақты ... ... Ол ... елімізде 2003-2006
жылдарға арналған ақша-несие саясатының негізінде іс-шаралар атқаруда.
2.3 Коммерциялық банктер – банк жүйесінің екінші деңгейлі құрылымы
«Қазақстан Республикасының ... және банк ... ... ... 1995 ... 31 ... Заң күші бар ... екі деңгейлі банк жүйесі бар. Ұлттық банк – ... ... ол банк ... ... ... ... ... барлығы банк жүйесінің төменгі (екінші) деңгейіндегі банктер»
делінген.
Қазіргі Қазақстанның нарықтық банк ... әр ... ... ... мен ... ... қызмет істеуде. Солардың
әрқайсысына сипаттама берейік.
Мемлекеттік банк – үкімет қаулысымен құрылған екінші деңгейдегі банк,
оның ... ... ... ... ... ... ... банкке
«Құрылыс жинақ банкін» жатқызуға болады.
Инвестициялық банк – тікелей және ... ... ... екінші деңгейлі банк.
Шетелдің қатысуымен құрылған банк – ... 50 ... ... ... ... меншігінде және басқаруында болатын
екінші деңгейлі банктер:
• Қазақстан Республикасының резиденті емес;
• Қазақстан республикасының резиденті – заңды ... 50 ... ... ... резиденті емес қарамағында болатын;
• Резиденттер еместердің қаражаттарын басқаратын сенімді ... ... ... банк - ... ... ... құрылған банк,
оның жарғылық қорын иеленуші Қазақстан үкіметі және келісімге қол қойған
мемлекеттердің үкіметі.
Банк емес ... ...... банктің лицензиясы негізінде
кейбір банктік операция жүргізуге құқығы бар банк емес ... ... ...... мен ... ... ... және жан-жақты кешенді қызмет көрсететін банктер. Бұл оның басқа
арнаулы несие мекемелерінен айырмашылығы.
Елiмiздегi ... жүйе екi ... ... бiлемiз, яғни соның екiншi
деңгейiндегi коммерциялық банктер ... ... мен ... ... ... ... ... болып табылады . ... ... ... өз ... 200-ге жуық әр ... ... ... көрсете алады . Мұндай кең ... ... ... өз ... ... ... қолайсыз
жағдайдың өзiнде пайдалы жұмыс жасауға ... ...... ... ... ... ... банктер қары делдалы ролiн ... . ... ... екi ... да пайда ... ... үшiн ... ... ... қызметi мен ... ... ... ... кей ... оның ... пайыз әкеледi. Қарыз алушылар
кейде көптеген ұсақ қарыздарды пайдаланады. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... бос қаражатын
тарту мүмкiн емес ... ... ... ... ... ... ерекше бiр қабiлетi ол ... ... мен ... ... ... ақша ... мүмкiндiгi экономика үшiн өте
маңызды. Ол ... ... ... iске ... ... , экномиканың
өсуiне қажеттi жағдай туғызады. Банк ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесi тұсында өндiрiстi кеңейту кеңейту
мүмкiн ... ... ... мен операциялары. Банк
қызметiн – банк пен ... ... үшiн ... бiр iс ... сипаттауға болады. Қазiргi кезде негiзгi дәстүрлi қызметтерге
бұрынғыша салымдар тарту мен ... беру ... ... ... көп ... осы ... бойынша пайыздық
операциялардан алады .
Коммерциялық банктер желiсi ақша ... ... ... ал ... және ... ... ... бос ақша
қаражаттарының болуы және экономика мен халықтың ... ... ... ... ақша ... экономикалық
негiзi болып табылады.
Коммерция банктер ... өз ... ... ... ... ... ... есеп айырысу және
қаржылық операциялардың ... ... ... ... ... ... және банктiк қызмет туралы” Заңға
сәйкес банктер мынадай операцияларды орындай алады:
• ақылы негiзде депозиттердi тарату;
• клиенттер мен банк ... ... ... және ... қызмет жүргiзу;
• қайтарымдылық, мерзiмдiк және төлемдiк шарттарымен ... және ... ... ... ... ... инвестицияланатын қаражаттар иелерiнiң немесе иемденушiлердiң
тапсырмалары ... ... ... қаржыландыру;
• заңда көрсетiлген тәртiппен бағалы қағаздарды шығару;
• төлем ... ... алу, сату және ... ... ... ... ... банктiк операциялар бойынша брокерлiк қызметтердi көрсету, клиенттердiң
тәуекелi бойыншаолардың агенттерi ретiнде әрекет ету;
... ... ... ... ... ... ... операцияларды (қаражаттарды
қарау, орналастыру және бағалы қағаздарды басқару)
• лизингтiк операцияларды жүзеге асыру.
Уақытша бос ақшалай ... ...... ... ... қызметi. Бұл қаражаттардың негiзгi бөлiгiн
депозиттер құрайды. Ал бұл экономикадағы ... ... ... да және ... шаруашылығына да өз пайдасын тигiзедi.
Коммерциялық банктердiң екiншi басты қызметi – экономиканы және халықты
несиелендiру. Бұл қызмет банктiк қызмет ... ... ... және
банкiнiң актив операцияларына ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзiмдi (1 жылға
дейiн), орта мерзiмдi (1-5 жылдар аралығында), және ұзақ ... (5 ... Яғни бұл ... ... ... үшiн, оның тұрақты өсуiне
тигiзетiн пайдасы көп. Олар ... ... ... реформаларға
байланысты басты секторларға несиенi ... беру ... ... ... iске ... ... елiмiзде жекешелендiру
саясатына байланысты кәсiпкерлерге несие берудiң пайыздық қойылымын азайту
арқылы оларды дамыту саясаты iске асып , ол өз ... ... ... ... деңгейдегi банктердiң несиелеу үлесi артуда, оған
әсер етiп ... ... ... ол ... банктiң банктiң проценттiк
пайызына ставкасының түсуiмен байланысты болып отыр.
Әсiресе инвестиция тарту ... ... ... ... , оның ... ... ... тиiмдiлiгi туралы iс шаралар кең көлемде
жүргiлуде.
Жалпы айта келе елiмiздегi екi ... ... ... ... ... ... отырған саясаттары ТМД елдерi iшiндегi ең көрнекiсi болып
отыр. Осы ... ... ... ... төмендеуi, кәсiпкерлiктiң
дамуы арқылы ... 1996 ... берi ... өсу ... Яғни банк жүйесi ең дұрыс ұйымдастырылған жүйе десек те ... ... ... ... ... ... ... жүйедегі даму
барысын келесі кестеден көре аламыз.
2-кесте
ҚР-дағы банк жүйесіндегі екінші деңгейлі банктер үлесі
|Несие жүйесінің элементтері |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... ... | | | | ... ... |44 |38 |35 |34 ... ... | | | | ... |1 |2 |2 |2 ... |1 |1 |- |- ... капиталы қатысуымен: |16 |16 |17 |16 ... ... | | | | |
|- 100% / 50%- ден аса: |9/7 |9/6 |9/6 |10/4 ... ішінде | | | | ... ... |12 |11 |11 |10 ... келгенде, нарықтық экономиканың тиімді ұйымдастырылып, тиімді
қызмет етуінің негізі, жалпы экономиканың ... ... ... ... ал оның ... ... ... жүйе болып отыр. Сондықтан, экономиканы
реформалауда ең бiрiншi банктiк жүйенi ... ... ... банктiк
жүйе жүргiзетiн ақша-несие, валюталық реттеу және бақылау саясаттары арқылы
экономиканы одан әрi ... ... ... болады.
Сонымен, банктiк жүйе – нарықтық экономиканың ең маңызды және бiртұтас
құрылымдарының бiрi. Несие жүйесінің негізгі буыны – ... жүйе ... ... ... және маңызы жөнінен несие қатынастарының басым
көпшілігі банктер арқылы өтеді.
Жалпы ... ... мен ... ... екi ... ... ... көзiмiз жеттi. Яғни бiрiншi деңгейдегi Ұлттық
банк елдегi бiрден – бiр ақша ... ... ... ... асыратын ақша-несие саясаттарын және барлық екiншi деңгейдегi
банктердi ... ... ... ... ... ... Ал ... деңгейдегi банктер осы Ұлттық банкпен шаруашылық
салалары арасындағы қаржы ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк “банктердiң банкi” атағын алып, ... ... ... ... дамытуда басты құрал болып
отыр. Олар арқылы экономикада қызмет ... жеке және ... ... ... олар өндiрiстi алға жылжытады.
Ұлттық валютаның енгiзiлуi сәтiнен бастап, 1995 жылға дейiн Орталық
банктiң қызметiн атқару, жүйе ... ... ... ... ... және ... ... дәстүрлермен тәжiрибесi жоқ
Ұлттық банк дербес түрде ақшалай-несиелiк саясат ... ... ... Бұл ... ... ... валютаның бағаларды ырықтандыру саясатына
орай шарттасылған ақша ... ... және ... ... ... Сонымен бiр мезгiлде, 1995 жылы 15 ақпанда Қазақстан
Республикасы Президентiнiң қаулысымен ... 1995 ж. ... ... жүйенi реформалаудың бiрiншi бағдарламасы жасалынды.
Осы жасалған бағдарламалар нәтижесінде және еліміздің қаржы саласының
толық қанды дамуына байланысты ... банк ... ... ... ... ... ең ... нарықтық экономика негізінде қызмет етіп отырған
жүйе болып ... ... ... банк ... ... ... өзінің
ретету қызметтерін іске асыру құралдары мен әрекеттері бойынша әлемдік
дамыған елдердің ... ... ... стандарттарына өте бастады.
Бүгінгі таңда жалпы елiмiздiң банк жүйесi нарықтық экономика жүйелерi
iшiндегi ең бiр дұрыс ... жүйе және ол ... ... ... бiрден-бiр құрылым десек артық болмас.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Н.Ә. ... ... – 2030” ұзақ ... ... ... Жетi ... - 1997ж.
2. “Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi туралы” ҚР-сы Президентiнiң Заң
күшi бар ... 1995 ... 30 ... ... “Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметi туралы” ... Заң күшi бар ... 1995 ж. 31 ... ... «Деньги, кредит, банки» Учебник Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд.
2-е, - ... ... ... С.Б. ... ... ... Оқу құралы. 2-шi басылым,
- Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 272 б.
6. Баян Көшенова , Оқу құралы / ... ... ... ... - ... ... 2000ж.
7. Ақша, несие, банктер: ... / Ғ.С. ...... ... 2001, - 466 ... ... ... 2003 г. №12; “Банковскаы система ... ... ... ... ... ... рынка” //
Донцов С.
9. Банки Казахстана, 2004 г. №1; “О некоторых аспектах развития ... ... ... // Кил А. ... Вестник КазНУ, экономическая серия, 2001 г. №4; ... ... ... РК” // А. А. ... ... Ш. ... банк ... ТМД көлемiнде бiрiншi орында:
“Центркредит” банкiнiң директорымен сұхбат // Дала мен ...... ... бет.
12. Сайденов А. Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и
других направлениях ... ... ... // ... №10, - 2005 г. 2-4 стр.
-----------------------
Салааралық
Сақтандырушы
Ипотекалық
Инновациялық
Несие-ақша айналысын реттеу
Муниципалды ... ... ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінің қалыптасуы мен дамуы22 бет
Қазақстан Республикасының салық жүйесінің қалыптасуы мен дамуы32 бет
Ипотекалық несиелеу жүйесі туралы77 бет
Несие жүйесі жайлы24 бет
Президенттік басқару жүйесі159 бет
Салық жүйесінің экономикалық мәні23 бет
Қазақстан Республикасындағы салық жүйесінің даму ерекшеліктері33 бет
Қазақстан Республикасының 2004-2006 жылдардағы бюджеттік жүйесін талдау21 бет
Қазақстан Республикасының салық жүйесінің қалыптасуы және дамуы32 бет
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктері, оның қызметтері мен операциялары35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь