Бұхар жырау ауданы топонимі

Кіріспе 3.5
І . Тарау
1. Топонимикаға байланысты зерртеу еңбектері 6.12
2. Бұхар жырау ауданы топонимдерінің
лексикалық құрамы 13.29
а) Байырғы қазақ тіліне тән атаулар 13.18
ә) Араб, иран тілдеріне тән атаулар 19.21
б) Орыс тіліне тән атаулар 21.29
ІІ . Тарау
Бұхар жырау ауданы топонимдернің
құрылымдық жүйесі 30.46


Қорытынды 47.48

Пайдаланған әдебиеттер тізімі 49.50
Соңғы жылдары елімізде жер-су атауларының (топонимдері) зерттелуі аса қарқынды жүргізілуде. Әсіресе, бұл саладағы аймақтық (региональды) атаулардың зерттелуі күн күттірмейтін мәселе болмақ. Себебі байтақ республикамыздағы көптеген микротопонимдер (ұсақ көлемді жер-су атаулары) күн өткен сайын жер бедерінен өшіп, ұмытылып барады. Оларды дер кезінде жинау, жүйелей тілдік тұрғыдан зерттеу, қойылу себептерін анықтау – оларды есте сақтау, тарихта қалдыруды басты кепілі.
Осындай аймақтық өңір – Қарағанды облысындағы Бұхар жырау ауданы болып табылмақ. Бұл аудан қазіргі Қарағанды облысының шығыс бөлігіне орналасқан, 1938 ж. аудан ретінде құрылған. Орталығы – Ботақара селосы, іргесін 1901 ж. Таврия губерниясынан қоныс аударғандар қалаған. 1938 ж. дейін Санниковсккое, Троцкое, ал 1961 ж. дейін Колхозное, 2000 ж. дейін Ульянов, ал 2000 ж. бері Ботақара ауылы аталынып келеді. Аудан негізінен мал, құс, егін шаруашылығымен айналасады және картоп пен көкөніс өсіруге мамандалған. Ауданда 24 аудандық совет жұмыс істейді. Аудан жері ұсақ шоқылы, төбелі, қырқалы, жазық далалы келеді. Жер қойнауынан тас, көмір, қоңыр көмір, құрылыс материалдары барланған. Ауа-райы – тым континенттік, қысы суық, аязды, жазы ыстық. Аудан жерінде Нұра, Ащысу, Байбұра, Соқыр өзендері мен Ботақара, Батпақкөл, Шалқар көлдері, Ботақара, Найзақара, Құлжұмырсорың таулары ұшырасады. Өсімдіктерінен көкпекті, боз, бетеге, сұлыбас, жуман, қараған; аң-құстардан қасқыр, түлкі, қарсақ, қоян, борсық, арқар, ақбөкен, елік, суыр, саршұнақ, аламан кездеседі.
Ауданда түрлі оқу-ағарту мекемелері, 20 фельдшерлік-акушерлік пункт бар. 1939 жылдан ауданда «Знамя Ильича», 1988 жылдан «Ильич туы» газеті, осы газет 1991 жылдан «Сарыарқа» деген атпенен шығарылады. Аудан жеріңде Бұқар жырау Қалқаманұлының бейіті бар.
1. Қазақ ССР тарихы. І-том. – Алматы, 195 бет.
2. А.Әбдрахманов. Топонимика және этимология. – Алматы, 1975. – 26 бет.
3. Қазақ ССР тарихы. 1-том. – Алматы. – 19 бет.
4. Қазақ ономастикасының мәселелері. – А., 1986. – 79 бет.
5. Мұрзаев Ғ.М Словарь местных географических терминов. – М., 1959. – 96 с.
6. Томанов М. Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. – А., 1981. -115 бет.
7. Конкабаев К. Топонимия южной Киргизии.- Ф., 1980. – 71 стр.
8. КТТС. 1985. 8 том.
9. ҚТТС. – А., 1979. – 405 стр.
10. Виноградов В.В. «Вступительное слово» в сб. «Вопросы терминологии». – Москва, 1961. – стр.105.
11. Мұсабаев Г. Қазіргі қазақ тілінің лексикасы. – А., 1960. – 56 бет.
12. Муканов М.С. Этнический состав и расселение казахов Среднего жуза. – А., 1974. – 76 стр.
13. Қазақ совет энциклопедиясы. Энциклопедиялық анықтама. – А., 1980. – 187 бет.
14. Сонда, 191 бет.
15. Сонда, 192 бет.
16. Мурзаев Э.М. Словарь народных географических терминов. – М., 1984. – стр.36.
17. Сонда, стр.12.

18. Жанұзақов Т.Ж. Қазақ есімдерінің тарихы. – А., 1971. – 112 бет.
19. Молчанова О.Т. Гидронимы и оронимы Горного Алтая. – Саратов, 1982. – стр. 236.
20. Жанұзақов Т.Ж.Очерк казахской ономастики. – Алма-Ата, 1982. –стр. 116. -7 стр.
21. Әбдрахманов А. Топонимика және этимология. – А., 1975. – 57 бет.
22. Керімбаев Е.А. Айтулар сыры. – А., 1984. – 76 бет.
23. Қойшыбаев Е. Қазақстанның жер-су аттары сөздігі. – А., 1985. – 126 бет.
24. Әбдрахманов А. Топонимика және этимология. – А., 1975. –142 бет.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ ЖӘНЕ
ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Е.А.БӨКЕТОВ АТЫНДАҒЫ ҚАРАҒАНДЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
Филология факультеті
Қорғауға жіберілді
кафедра меңгерушісі
_______________ ф.ғ.д. Ш.М.Мәжітаева
«______» ___________________ 2002 ... ... ... ... ТОПОНИМІ
мамандығы: 0212 – Қазақ тілі мен әдебиет
Ғылыми жетекші:_____________ филология ғылымдарының кандидаты, доцент
Жартыбаев А.Е.
Дипломшы: ... ... ... ... ... ҚАРАҒАНДЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
ЗЕЙТОВА АНАР АМАНТАЕВНА
БҰХАР ЖЫРАУ АУДАНЫ ТОПОНИМІ
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
мамандығы: 0212 – Қазақ тілі мен ... ... ... - ... ... ... зерртеу еңбектері ... ... ... ... ... ... ... Байырғы қазақ тіліне тән атаулар ... ... иран ... тән ... ... Орыс ... тән ... ... - ... ... ауданы топонимдернің
құрылымдық жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... зерттелуі аса
қарқынды жүргізілуде. Әсіресе, бұл саладағы аймақтық ... ... күн ... мәселе болмақ. Себебі байтақ
республикамыздағы көптеген микротопонимдер (ұсақ көлемді ... ... ... ... жер ... өшіп, ұмытылып барады. Оларды дер ... ... ... ... ... қойылу себептерін анықтау – оларды
есте сақтау, тарихта қалдыруды басты кепілі.
Осындай аймақтық өңір – ... ... ... ... ... болып
табылмақ. Бұл аудан қазіргі Қарағанды облысының шығыс ... ... ж. ... ... құрылған. Орталығы – Ботақара селосы, іргесін 1901 ж.
Таврия губерниясынан ... ... ... 1938 ж. ... ... ал 1961 ж. дейін Колхозное, 2000 ж. дейін Ульянов,
ал 2000 ж. бері Ботақара ауылы аталынып ... ... ... мал, құс,
егін шаруашылығымен айналасады және картоп пен көкөніс өсіруге мамандалған.
Ауданда 24 ... ... ... ... ... жері ұсақ шоқылы, төбелі,
қырқалы, жазық далалы келеді. Жер қойнауынан тас, ... ... ... ... барланған. Ауа-райы – тым континенттік, қысы суық,
аязды, жазы ыстық. Аудан жерінде Нұра, Ащысу, Байбұра, ... ... ... ... ... ... ... Найзақара, Құлжұмырсорың
таулары ұшырасады. Өсімдіктерінен көкпекті, боз, бетеге, сұлыбас, жуман,
қараған; аң-құстардан қасқыр, түлкі, қарсақ, қоян, ... ... ... ... ... ... ... түрлі оқу-ағарту мекемелері, 20 фельдшерлік-акушерлік пункт
бар. 1939 жылдан ... ... ... 1988 ... ... туы» ... газет 1991 жылдан «Сарыарқа» деген атпенен шығарылады. ... ... ... ... ... ... осы аталған аудан көлеміңдегі жер бедері мен табиғи ерекшелігі,
өсімдіктері мен аң-құстары аудан топинимнен мол ... ... ... сол ... ... ... мен ... негізінде,
табиғаттың тамаша көріністері мен жердің бет-бедеріне ... ... Ол ... ... ... былай делінген: «Қазақстанның әр
түрлі аудандарын мекендеген тайпалардың ... ... ... де гөрі археологиялық ескерткіштер мен топонимика
мәліметтерінен айқынырақ көрінеді. Осы реттен ... ... ... де ... барысында тілдік тұрғыдан мол мәліметтер ... ... ... ... мен ... газет беттерінен және ... ... (300 - дей) ... ... ... қарастыру
барысында алдымызға төмендегідей мақсат қойдық:
1. Лексикалық құрамын анықтау, морфологиялық ... ... ... ... ... ... ... семантикалық мән-мағынасын ашуға ұмтылыс жасау.
І - ТАРАУ
1. ТОПОНИМИКАҒА БАЙЛАНЫСТЫ ЗЕРТТУ еңбектері
Жалпы тіл біліміндегі лексикологияның ерекше бір бөлігі – ... ... ... ... ... терминнің орнына кейде
ономатология деген термин де қолданылады. ... ... ... Бұл термин гректің онома – «ат, атау» деген сөзінен алынған.
Ономастика іштей бірнеше бөліктерге бөлінеді:
1. Антропонимика (адам ... мен ... ... ... Этнонимика (ру, ел, халық, тайпа);
4. Астрономика (жұлдыз, аспан, әлем);
5. Зоонимика ... ... ... ... ... Хрематонимика (мекеме, мейрам, газет, ... ... ... енді осы ... ... де ... ... бөліктерге бөлінеді.
Мысалы: антропонимика іштей:
1) фамилия; 2) әке аттары; 3) өзінің аты; 4) лақап аты; 5) ... 6) ... (ру ... т.б. ... ... ... ... (жер-су): 1) гидронимия (өзен-көл, су); оронимия
(тас, тау, төбе); ойконимия (елді мекен); урбанимика (қала, көше ... ... ... ... ... тіл ... мен тарихи
этнография үшін мәні зор. Ономастикалық қабаттар арқылы көне ... ... ... мен ... ... ... әдет-
ғұрып пен ырымдар т.б. жайттар толық байқалады. Бұндай атаулар ... ... ... ... тән, ... ... ... бағынышты, олардың
бәрі жалпы есім сөздерден жасалады. Мысалы: ... ... ...... ...... жалқы есімдерді құрамына қарай зерттегенде төл сөздерден
жасалғанымен қатар, басқа тілдерден ауысқандарының да ... ... ... ... ... құрлыстың көрінісін, халықтың басқа
елдермен жасаған ... ... ... ... Осындай
ерекшеліктері – топонимиканың ең алдымен тіл тарихына тән лингвистикалық
ғылым екендігін көрсетеді. ... оның ... әрі ... ... ... тән. ... да ... құрамына әр дәуірге, түрлі
қоғамдық құрлысқа тән сөздер кездеседі.
Топонимиканың тағы бір ерекшелігі – бұл да халық ауыз ... ... ... ... ұзақ ... жасайды. Ондай атаулар
арқылы тіліміздің өткендегі тарихын, көне ... ... ... ... ... ... ... қорымызда, яғни әдеби тілімізде
ұшыраспайтын көптеген сөздердің ... ... ... ... ... Бөген батыр, Қамқа, Шон т.б.
Халық атауларының жасалу, пайда болу тарихында төтенше орын ... бірі – ... ... Халық тарихындағы бұл елеулі
уақиғалар, біріншіден, түр-түрлі қоғамдық құбылыстағы әр ... діни ... ... ... ... ... көрші елдермен жасалған
мәдени, тарихи қатынастармен де ұштасып жатады. Әдетте, осындай ... ... ... есімдер құрамының молая түсуіне,
лексика-мағыналық, функциялық ... ... ... зор ... ... ... ең ... араб, иран, мәдениеті мен тілінің әсерлерінің ықпалы
зор болады. Бұл елдерден тілімізге енген ... ... ... оларды
төмендегідей ерекшеліктерге бөле қарастыру дұрыс болмақ.
1) Жалпы мұсылман қауымына ортақ ислам дінінің ... ... ... а) Діни ... яғни дін ... ... әулие - әнбие,
софы, қажы есімдерінен (Мұхамбет, Мұхамедғали, Ахмет, ... ... ... т.б.) ... ... ... ... діни мағынадағы есім сөздер … Хашим – қадірлі,
құрметті; Әмір – оныншы; Бақи – мәңгілік; Әкпар – зор, ұлы; ...... – шын, ... мұсылман әйел; Абсамат – ізгілікті; мәңгілік: Әлішер әли
– зор, мықты.
2) Қарапайым тұрмыстық сөздерден, яғни, шер – ... ... ... ... ... ... атаулар … Әділ – ... Әзиз – ... ... Әкім – ... бастық; Әлім – білімді; Әмір
– бастық; Әсел – бал; Әуез – дыбыс; Әскер – жауынгер, жасақ; ...... ...... ... атаулардың тарихын, тілдік құбылыстарын жіті байқап, ... мен ... ... – осы ... ... лексикология үшін өте
құнды болмақ. Бұны осылайша, ... ... және ... ...... да, ... де, ... алынып жатқан жұмыс. Олай
дейтініміз – ономастиканың тарихи қабаттары, жеке тілдік ... ... және көне ... тән ... әлі де ... зерттеліп
біткен жоқ /2/.
Дегегмен, ономастиканың зерттелу ... ... ... ... ... ... отыр. Жер жүзінде ономастика ... ... ... ... ... мен ... ... Польшада, Лос-
Анжелесте, Германияда, Францияда ономастикалық журналдар 1949 ж. ... ... ... ... ... оқу ... ... пән
ретінде өтеді. Атап ... ... ... ... ... ... пән ретінде оқытылады. Елімізде тұнғыш рет
В.А.Никнов авторлығымен «Топонимикаға ... атты ... 1965 ж. ... ... ... ... жолға қойылады. СССР Ғылым
академиясының тіл білімі институты мен этнография ... ... ... ... ... Осы ... топтардың
ұйымдастыруымен соңғы жылдары одақтық, регионалдық ... ... ... ... Литва республикаларында ономастикалық
комиссия ұйымдастырылды. Олар қазірге дейін 15 конференция өткізіп, жеке
жинақтар ... Тіл ... ... ... сияқты ономастика бойынша
халықаралық конгрестер әрбір 3 жыл сайын өтіп тұрады. ... ... ... бастамасы бойынша 1938 жылы Парижде өткен еді. ... ... ... ... және ... ... аралығында 8 жыл
айырмашылық болды, яғни, 1946 жылы ... ... ... Ал 1963 ... ... ... 25 ... аталып өтті. Бұл салауатты
конгреске дүние жүзі ономастарының ... ... ... теориялық, практикалық ерекшеліктері қаралды. VIII ономастика
конгресінің тақырыбы жалқы есімдердің хронологиясы туралы болды. Ал Вена
қаласында 1969 жылы ... ... Х ... ... – оронимия (тау,
төбе, тас) болды. Ал осындай – халықаралық конгрестерге совет ғалымдарының
қатынасуы – 1966 жылы ... ... ІХ ... ... ... тіл ... ... саласы соңғы 20 жыл ішінде қауырт
зерттеліп, жеке-жеке ... ... мен ... мақалалар және
ономастикалық сөздіктер жарық көре бастады.
Қазақ ССР Ғылым ... ... Тіл ... институтында
ономастика бөлімі құрылып, онда осы ... ... ... ... ... Ғ.Қонқышбаев, А.Әбдрахманов, Т.Жанұзақов,
Е.Қойшыбаев, В.Н.Попова, О.Сультаньяев, Е.Керімбаев, М.Қожанов, Б.Бектасова
т.б. Ғалымдар Әбдрахманов А. ... және ... - А., ... этнотопонимикасы. – А., 1979., Жанұзақов Т. ... ... ... – А., 1965; ... ... ... - А., 1968. – 11 б.;
«Қазақ ... ... – 1971, 215 бет; ... сыры». – 1974, 132
бет; «Очерк казахской ... – А., 1982, 176 бет; ... ... ...... 1984. – 109 бет; ... Е.К. «Қазақстанның жер-
су аттары сөздігі». – 1985 ж. және де тағы басқа түрлі еңбектерін бастырып
шығарады. Ал ... ... ... ономастика бөлімі түрлі
кезеңдерде төмендегідей жинақтарды шығарады: «Тюркская ономастика» (1984),
«Қазақ ... ... (1986), ... ... ... ... мәселемен соңғы жылдарда түрлі түркі тілдес республикалардың
мамандары да ... ... Атап ... ... ... ... Х.Хасанов, С.Қараев, Л.Каримов, Ә.Бегматов, З.Досымов, Т.Нафасов
т.б. докторлық және ... ... ... ... ... А.Алиев, С.Коллозаде, Т.Ахмедов т.б. еңбектерінде ... ... мен ... ... туралы айтылады.
Қырғыстан топонимдері туралы Д.Исаев, С.Өмірзақов, Қ.Қонқабаев т.б.
еңбектерінен көптеген ... ... Ал ... ... ... т.б. ... ... атауға болады. Татар,
чуваш, башқұрт топонимдері туралы Г.Ф.Саттаров, Р.Х.Субаева, Г.Гарифова,
М.Мунинова, Ж.Киекбаев, ... ... ... ... ... қорғап, түрлі кітаптар ... ... ... О.Т.Молчанова кандидатық және докторлық диссертация қорғап,
монографиялық еңбектер мен ... ... ... ... ... ... топонимдерін зерттесе, Г.С.Корнилов
чуваш топонимі жайлы кандидаттық диссертация мен ... ... ... ... ... ... ... Сібір регионы бойынша: хакас
топонимдерінен А.М.Жевлов, шор топонимінен ... ... ... ... ... ... сөздіктер
шығарады.
Сонымен, ономастиканы зерттеу қазіргі кезде Батыс Европа және Совет
тіл білімінің негізгі мәселелерінің бірінен саналып ... ... ... ... ... мен топонимиканы зерттеген, оның күрделі
мәселелеріне арналған мақалалар, жеке монографиялық ... ... ... шыға ... Арнайы ономастика саласымен айналушы ғалымдар саны
өсе түсті.
Қорыта айтсақ, бізде ономастиканың ... ... ... ... зоонимика, фитонимика бөлімдері әлі
толық зерттелген жоқ. Олардың зерттеу объектілері мен қажет ... ... бір емес ... ... жетері сөзсіз.
Олай болса, қазақ ономастикасының сан салалы проблемалары мәселелеріне
зейін қойып, ... ... әрі ... қыр-
сырын ашу, зерттей беру – келелі де зәру мәселелердің бірі болмақ.
2. Бұхар ... ... ... ... ... ... ... тіліне тән атаулар
Аталған аудан көлеміндегі жер бедері мен табиғи ерекшеліктері,
өсімдіктері мен ... ... ... мол ... ... Аудан
топонимдері сол жердің табиғи байлықтары мен ... ... ... көріністері мен жердің бет-бедеріне басты қойылып
отырған. Ол ... ... ... ... ... ... әр
түрлі аудандарын мекендеген тайпалардың материалдық мәдениетінің
өзгешеліктері ... де гөрі ... ... мен ... ... көрінеді» /3/.
Осы реттен қарағанда Бұхар жырау ... ... де ... ... ... мол ... ... даусыз. Белгілі бір жердің,
болмаса өлкенің топонимдерін зерттеудің зор мәні барын ХІХ ғасырдың бірінші
жартысында орыс ғалым ... ... – жер ... ол жер кітап,
сол кітапта адамзат тарихы географиялық атауларда жазылып қалған. Және де
ол барлық жерде ... ... ... бір тіл ... ... өлке - ... бір-бірінен өзіне тән ерекшеліктерімен айқындалып тұрмақ», -
деген орынды пікір ... ... орыс ... ... XVIII ғасырдың соңында басталған
отарлау саясатына сәйкес туындай бастады. Отарлау ... ... ... Россия қазақ даласына қарашекпендерді (орыстарды) жер
аудара бастады. Соның негізінде қазақ даласындағы ең құнарлы, ең бай, ... ... ... ол ... ... ... ... бастады.
Аудандағы Нұра, Ащысу өзендері бойларындағы Миньковка, ... ... сол ... тән ... Әр ... ... ... жағдайларының
әдіс-тәсілдерінің өзгеруіне байланысты ауылдың атаулары да өзгеріп отырған.
Кішкентай ... ... ... ... да ... ... жасалған. Кейбір бөлімше мен селолық советтер
бірдей атауменен атала бастаған. ... ...... ... ... Суыксуский- с.Суықсу.
Белгілі бір өңірде совхоз атымен бірге орталықшы білдіретін атаулар да
пайда бола бастайды. ...... ... с/з; ...... с/з; с.Құрлыс - Энгельс атындағы с/з; ...... ... с.Победы – Озерный совхозы.
Осы салыстырулар арқылы қазақ тіліндегі арқа сөзінің алтай тобындағы
басқа халықтар тілдерінде де жуық, мәндес мағынада ... ... ... арқа сөзі аталған тілдерде «таудың көлеңке беті», таудың
арғы жағы, «тау», «төбе» таудың ең ... ... ... ... ... тіліндегі формасына осы соңғы мағына жауық. Оны ... ... ... тұрып, олардың бір-біріне арқалана орналасуы да ... ... ...... салып тасу, арқа арқылы тасу. Атаудың
құрамындағы лық (арқа -лық) қазақ тілінде есім ... ... ... ... арқылы қор – лық, кісі - лік, тағы – лық т.б. сөздер жасалған.
Бұл жұрнақ басқа ... ... ... азыр + лық ... тува дағ +
лық, «таулық» т.б. түрінде кездеседі /4/.
Аудан өңіріне кең тараған келесі бір ...... ... ... ... бәрі де іргелес, аудан орталығының шығысына қарай
орналасқан. Бұлардың құрамындағы ... ... ... ... ... ... тұр. Анықтай түссек, бота – түйе малының бір жасар, ең
кішкентайы, яғни, таудың аласалығын, ал шешен – тау бітімінің ... ... ... ... сөзіндей жатықтығын; ал «найза» керісінше тау тасының
найзадай үшкір, үшы сүйір шың-құзды болатынынан хабар бермек /5/.
Ал атаудың екінші сыңары ... қар, кер, гер – ... ... ... ... ... ... мағынасын білдіретіні туралы
В.М.Ильич Свитыч айтан /6/.
Ал Э.М.Мурзаев сөздігінде тау мағынасындағы ғар сөзі ... ... ... ... ... ... - ... др. инд. «гич», авест ... ... ... «гер», грузин «гуч» славян «гора», азербайжан «отгар» - ... гар гора т.б. ... ... /7/. ... ... ... шығу ... болған тау басы, ең биік шері.
Керүч – верх горы, ... ... горы ... ... «кер ... сказочная птица; «кер балық» - кит.
Монғолша кіча – ... ... хээр қыр /8/. Және де ... ғар ... ... даласындағы кейбір оронимдер мен сөз тіркестерінде
қазірге дейін ұшырысады. Мысалы, Талғар – биік тау, занғар – ... ... ... қар, кәрі жілік – қолдың жоғарғы тұсындағы жілік. Ал оронимнің екінші
бөліміндегі қара – хыра ... ... ... «шоқы», «жота», «төбе»
мағынасында қолданылады.
Туыстығы жағынан түркі тілдеріне тән қазіргі ... ... қара ... ... ... ... тілімізде «биік», «үлкен» мағынасын да
білдірмек. Мысалы, қара мал – ... ірі қара – ... ... ... ... қара ...... жерден биік зат, дене жануар. Үшқара – үш
бөліктен тұратын тау және де осы қара ... ... ... ... Ботақара т.б. оронимдер ұшырасады.
Осы Ботақара тауы тіркесіндегі тау географиялық терминнің өзі арнайы
тоқталуды қажет етеді. ... ... тау сөзі ... ... тілдерде
ұйғыр тілінде тағ: узб. тоғ; тат. тав; кирг. тоо; чув. ту; кум. тав; ... хак. тағ; ... тыа; тува – кижи – тав ... ... /9/. ... ішіндегі ең көнесі тағ – дағ. Мысалы осы термин тағ түрінде VII
ғасырға жататын күл – ... ... ... ... Х ғасырдағы
«Алтын Ярукута», Х ғасырдағы Махмуд Қашқаридің ...... – ат - ... ... 1069 жылы ... ... ... ұшырасады.
Осы географиялық тау терминінің алдында анықтауш ретінде келетін қара,
көк, ала сөздерінің республика ... ... да ... жоқ ... Анығырақ айтсақ, ала сөзі ... ... ... ... ... қар кетпейтін тауларға байланысты аталса
Алатау, қара сөзі – аса биік ... ... ... түрі ... ... ... жұтандау тауларға байланысты қолданылады. Ал көк компоненті
негізінен баурайына ... ... ... ағаш ... ... тауларға орай
қолданылады. Бұхар жырау ауданы орониміне қара компоненті ғана тән, ала көк
сөздерінен тұратын оронимдер жоқ. Оның ... бұл ... биік ... ... ... талы, терегі мол таулардың ұшыраспауынан деп білеміз.
Облыс көлеміндегі атаулардың басым көпшілігі байырғы қазақ тіліндегі
сөздер мен ... ... ... ... ... ... ... жасалған топонимдер тобына қазіргі тілімізге жасалғандармен қатар
ауыспалы мағынада ... орай ... ... ... мен көне ... құрамында сақтаған жер-су атауларын
жатқызбақпыз.
Мәселен, ... ... ... Бұқпа т.б. атауларды қарастырып
көрелік.
Соқыр өзенінің атауы оның өз ерекшелігін дәл бейнелейтіндей. ... ... ... ... ... мағынасы:
1) Көру мүшесінен айырылған, жанары жоқ; 2) ауыс. хат танымайтын
надан, ... ... ... ... Соқыр аталуының сыры - өзеннің бірнеше ... жер ... ... ... соң ... жер ... шығып, бас алатынынан болса
керек.
Келесі бір топтағы ... ... ... сол ... ... орай ... объектінің бар болмысын, себебін білдіреді. Бұқпа
- өзен, Бұхар жырау ауданының оңтүстік шығысында, жазық ... ... ... тал, ... ... дәл ... келгенше байқау
қиын. Осы ерекшелігін бұқпа сөзі де анықтай түседі. Тіліміздегі ... ... «бой ... ... ... ... білдіреді. Ал –
па – қазақ тілінедегі етістіктердің есім тудырушы жұрнақ.
Ал ан – ен қосымшасы арқылы жасалған Шатан, Татан, Жолан, ... ... ... Ошан атауларының түбірі шат, тат, жол, оп, қол, тоқ, шық, ош.
Түсіндірме сөздікте оп түбірінің етістік мағынасы ... ... ... ... күз» «ор» деп ... Өзге ... тілдерінде ап сөзінің
«жалмау», жұту, тартып алу, шошу, басылу, ошырлау, құлау т.б. мағыналары
бар. Көне ... ... оп ... ... алу», Шат – ... ... әрі ені тар ... ал тат – ... ... жер бетінің өсімдікке жұтан, сор, қызғылт түсті лай, ... жаз ... сол ... ... ... ... Қол – І адамның мүшесі; қол – 2. ... ... ... 3. Қол – ... 4. өзен ... көлге өзеннің құйылар
сағасы. Осы түбірден тілімізде қолқа «бұйымтай», ... ... ... көрші-қолан жинақтық ұғымда, айналадағы ... ... ... сөздер жасалған. Шық – 1. Көктем, күз айларындағы шөп пен жердің
таң алдында булануынан болатын ылғал; 2. ... ... ... ... ... – шыған «кедей, жалшы», шық – ыр шыныр зат. есім. Темірден,
ағаштан жасалатын, өзеннен су шығаратын құрал т.б. ... ... ... ... Опан – қар, жауын сулары жырымдаған, жұмсақ топырақты өлке;
Шатан – Боқты тауының шығысындағы терең әрі ені тар ... ... ... тілдеріне тән атуалар
Араб-иран және түркі халықтарынан тілдік қарым-қатынасы, өзара
байланыс мәселелері ерте ... ... ... ... ... көпшілігі араб элементінің жаңа түркі тілдерінің көбінің ... ... ... ... ... Алайда, араб тілінің ықпалы түркі
тілдерінің бәріне бірдей, бір дәрежеде болмаған. Азербайжан, өзбек, ... ... сан ... ... және ерте ... болса, шығыс
аймақтарындағы қазақ-қырғыз т.б. басқа түркі тілдеріндегі арабизм саны аз
болған және кейініре сол ... ... ... ... ... келіп
жеткен.
В.В.Виноградов араб тілінің Орта Азия халықтарына ... ... ... ... язык ... был ... арабской культуры
среди других иранских, тюркских, отчасти африканских ... Вот ... ... ... ... ... ... арабских слов является «общими»
для турецкого, персидского, казахского языков, в меньшей степени – ... ... ... в Африке – для языков банту» /12/.
XVIII ғасыр мен ХІХ ғасыр аяғында тілімізде араб ... сөз ... ... Бұл жай ... еңбегінде айрықша көрсетілген. Ғалым өз
еңбегінде араб-иран тілдерінен енген сөздердің тарихы мен ауысу ... ... ... ... ... дәуірге бөледі де, басты себептерін
көрсетеді. «Тілімізге енген » араб ... ... ... – татар, шығыста
- өзбек, тәжік тілдері арқылы келеді – деп тұжырымдайды /13/.
Ауданымыздағы кейбір оронимдер араб ... ... ... ... да ... де жасалды. Мысалы: қазы – сөзіне байланысты
бірнеше оронимдер бар. Қазы араб тілінде «судья», «қазий», «судья ... по ... ... ... Осы ... ... оронимдер –
Қазығұл, - Теңіз ауданындағы Шат: Қазыбет – Кент тауындағы Шың: ... ... ... ... ...... «бет», «бай» антропонимдегі
сословелелік титулдар.
Осындай антопонимдерге байланысты, Арун – арабша Харун, Мойсейдің ... Арун – ... ... ... тау: Ахмет – ар. Мақтаулы,
мақтауға лайық – Ахметсай – Кент тауындағы сай: Аппаз – ар. ... ... ... – Бақты тауындағы жайлау; Жұман – ар. ... ... зат, ...... ... тау – кейде Жұмағұл деп ... ... – ар. ... ... Қыдырбек – Айрық совхозындағы асу, Едірей
тауында: Мұса – ар. евр. «Мойсей» - судан шығарып ... - ... ... ... шат: ... – ар. ... ... – Қу тауындағы
күз, сай; разақ – ар. өмір ... ... ... ризалық беруші, - Разақ
өлкесі – Бақты ... ... ... – ар. ... - ...... ... дәулет – ар. байлық, ... ... ... -
Байдаулет – Мичурин ауданындағы тау.
Қорыта айтқанда ... араб ... ... ... ... ... ... қатар бұл сөздер адаптация құбылысына
ұшырап отырған. Мысалы, ар. Харун – қаз. ... ар. ... – қаз. ... ... – қаз. ... ар. ... – қаз. ... және т.б. Ал ... ... ... терминдерден ауысқан оронимдер аудан ...... ... ... аудандарындағы бұлақ. Осы аттас
бұлақ Жаңарқа, Шет аудандарында да кездеседі. Жұма араб тілінде екі ... ... ... ... ... күн аты ... ... күні); 2.
Апта, әдетте аптаның бесінші күні туылған балаға осындай ат беретін болған.
Қажыбұлақ – ... ...... совхозы территориясындағы бұлақ.
Атаудың алғашқы «қажы» компоненті араб тілінде «құдай жолына берілген, ... ... ... ... ... Меккеге құлшылық етіп барған мұсылмандарға қажы
атағы беріліп, ол сөз адамның есіміне қосылып айтылатын болған.
б) Орыс ... тән ... ... қосылуы – Қазақстанда, соның ішінде Қарағанды
облысында орыс тілінен енген ... ... ... ... тиек
болады. Орыс тіліндегі географиялық атаулардың бұдан кейінгі кездерде молая
беруі Қазақстан мен Россия арасындағы ... ... ... ... ... ... /13/. ... орыс-қазақ халықтары
арасындағы тілдік, әлеуметтік ... ... осы ... ... ... зор ... ... бұрын басталған еді.
XVI ғасырдың өзінде-ақ Россия қазақ даласына назар аудара бастаған.
Орта Азия мен Шығыс мемлекеттерімен шекаралас жатқан ... ... ... сауда жолдары өткен. Шығыс, Қытай, Индия, Ауғанстан мен батысты
байланыстыратын ... және ... ... зор ... жерлерінің Россиға
қосылуы Россияның шығыстағы сауда, экономикалық және ... ... ... ... анық ... ... ... халқының сол кездегі ауыр жағдайы, Жонғар хандығы
төндірген хауіп-қатер орыс және ... ... ... жақындаса
түсінуіне себеп болды. Қазақтардың Россияның қол астына өз еркімен ... ... ... сол ... ... елшіліктерінің әсері күшті болды. XVI
ғасырда Россия ... және ... ... ... алып XVI ... ... өзіне қаратты. Соның нәтижесінде Россия мен қазақ жерлерінің
шекаралас болуы екі халық арасында сауда-саттық, саяси-мәдени және ... ... ... ... Сол кездерде-ақ қазақ тілі басқа
түркі тілдеріненерекшеленіп қалыптаса түскен еді /14/.
Қазақ ... ... XVI ... ... басталған экономикалық,
сауда-саттық, саяси байланыстары, екі елдің тілінің лексикасында да өз ізін
қалдырмай қоймайды. Сол кезде ... ... ... орыс сөздерінің құрамы да
алуан түрлі болады ... ... ... орыс ... қазақтарға хутор салуға рұқсат
береді. Сонымен ... ... ... ... бола ... 1734 ... «Верхнеяйцкая линиясы», 30-40 жылдары Уйская линиясы, Иртыш
линиясымен қосылады, сол ... ... ... Орск ... /16/.
Қазақ даласындағы орыс линияларының ... ... ... орыс ... ... ... саясатын жүргізуге зор
мүмкіншілік ... ... ... ... елді мекендер қазақтардың
станциялары және шаруалардың слабодалары пайда болады.
Э.М.Мурзаев славян (орыфс және украйн) географиялық ... ... және ... ... ... ену ... былайша көрсетеді:
а) Отаршылдық саясаттың ықпалымен әкімшілік ... ... ... жол ... ... берілген; ә) Россия және Украина
жерлерінен шаруалардың ... ... ... қойылған атаулар; б)
табиғат пен географиялық объектілерді зерттеулер кезінде қойылған ... ... орыс ... ... болу ... ... ... Э.М.Мурзаев жоғарыда көрсеткендей славян топонимдерінің
түркі топинимиясына ену ... ... ... ... ... ... елді мекендерді салу Россия мемлекетінің саясаты
мен экономика мүдделеріне байланысты ... еді. Атап ... ... одан әрі дамыту үшін Россия империясының шеткі ... ... ... мақсаттары да ойластырылған. Сол қазба байлықтарды
игеру жолдарының көздеген орыс капиталистері әскери ... ... ... ... ... ... ... әкімшілігіне хаттар жолдаған.
Мысалы: Демидовтың император І-ші ... ... ... «запискасында»
орыс бекінестерін Түндік, Қарасор, Жарлы ... ... ... ... ... ... ... яғни, алтын, күміс
кендері бар жерлеріне орнатуын ... ... орыс ... ... ... осы өңірге Россиядан
және Украина жерінен шаруалардың қоныс аударуына және өз бетімен ... ... еді. ... ... ... ... әсіресе, ХІХ
ғасырдың 60-шы жылдарынан бастап қауырт көше бастады. 1896 жылы ... ... ... ... ... ... ... 43 болысы құралды,
саны 150 мың адамға жетті. Осы жағдайларға байланысты қойылған ... ... ... ... деп ... ... ... өздерінің бұрынғы қоныстарының аттарын жаңа мекенге қойып
отыруына байланысты еді. ... ... ... ... көптеп кездеседі.
Мысалы: Киевка – пгт, Нұра ауданының ... ... ... ... 1988 ж. ... ... ... ауданында – 1913
ж. Самар губерниясы, Вольск уезінен келушілер; Дубовка – село ... ...... ... ... – 1908 ж. ... Морозовка – село, Осакаровка ауданында – 1908 ж. Орталық
Россиядан; Самарка – село, Мичурин ... 1904 ж. ... ...... ... ... – 1909 ж. ... губерниясынан көшіп
келушілер: Долинка – пгт, Шахтинск қалалық советіне қарайды – 1909 ... ... ... Узенка – село, Тельман ауданы жерінде – ... ... ... ... ...... ... село
– 1907 жылы Эстониядан келгендер; Ивановка – 1900 ж.
Облыс жеріндегі орыс топонимдерін өзара лексика-семантикалық ... ... ... Солардың ішінде адам фамилияларынан және ... ... ... топ ... Елді ... кісі есімдерінен
қойылуының себептері мындай: 1. Мұнда бірінші болып мекендеген, ... ... кісі ... ... сол ... ... кулактың есіміне
байланысты аталған. Олар Октябрь революциясына дейінгі кезеңді қамтиды; 2.
Ал совет дәуіріндегі топонимдердің көбі совет ... ... ... ... ... ... ... отырған.
Ауданға бірінші қоныстаушы немесе помещик, кулактардың есімдерімен
аталған ойконимдер: Корневка село ... ... ... ... ... ... ... орталығы; Петровка – Ульянов совхозында т.б.
Совет дәуірінде, Октябрь ... ... ... ... біразы белгілі революционерлердің, қолбасшылардың, мәдениет
қайраткерлердің есімімен аталған: ... ... ... ... ... Ульянов селосы, Буденный атындағы совхоз, ... ... және де ... Бұхар жырау ауданында, Буденный –
село, совхоз Бұхар жырау ауданында т.б.
Орталық Қазақстанда Совет өкіметі ... ... ... және ... де түрлі өнеркәсіптің дамуына байланысты көптеген топинимдер пайда
бола бастаған. Осындай өнеркәсіп жолдары дамыған ... ... ... ... орыс ... мол ... ... Токаревка,
Ульяновский, Пролетарское т.б.
Облыс жерінде орыс топонимдерінің пайда болып, дамып өрістеуі әсіресе
1950 жылдардан соң ... тың ... ... ... де байланысты.
Енді кейбір атаулар орыс тілінің фонетикалық әсеріне ұшырап ... ... Өзен – ... ...... Шилі – ... т.б.
Бұл сөздердің кейінгі формаға аусуына субституция (басқа тілдердің
дыбыстарын өз тілінің ... ... және ... ... ... немесе дыбыс тіркестерінің түсіп қалуы) заңдылықтары негіз болған.
Қазақстандағы орыс ... ... ... ... ... ... а) ... – қала, село, деревня, поселок, станция,
қыстақ, станица, атауларын; б) гидронимдер - өзен, көл, бастау атауларын;
в) ... – тау, ... ... ... ... шың, кұз т.б. ... ... ... орыс ... атауларының басымы елді
мекен аттары – ойконимдер. Бұл топонимияның ... ... ... өзгеріп жаңаланып тұратын заңдылығының үлкен бір көрінісі.
Совет өкіметі орналғаннан кейін орыс ойконимиясында көптеген ... ... ... Жаңа ... – жаңа ... көріністерін паш ететін –
совет, бостандық, партия, ... ... ... ... ... ... ... байланысты болып келеді.
Победа – село, Бұхар жырау ауданы; Октябрьское ... ... ... Красный Октябрь – совхоз ... ... ... және т.б. ... ... атауларға (ойконимдерге) ... ... ... тән.
Келесі ойконимдер қашықтық мәнін білдіреді, кейде олар при ... да ... ... Заречное – село, Бұхар жырау ауданы, Пригородное –
село, Пришахтинск – мкр. және ... ... ... ... ... ... КПСС-тің
съездеріне сәйкес аталған: ХХ партсъезд ат. совхоз, ХХІІ ... ... ... ... ХІХ ... ат. совхоз. Осакаров ауданы және т.б. І
май ат. совхоз, Тельман, Қарқаралы, Молодежный аудандарында, Октябрьдің 17
жылдығы ат. ... Нұра ... ... 40 ... ат. ... ауданында.
Топонимдердің мағынасын, семантикасын анықтауда жергілікті (халықтық)
географиялық терминдердің мәні зор. Сол ... де ... ... ... ... ... олардың мағынасын
түсініп, талдау негізінде болуы жөн, - деп есептейді ... ... ... ... ... орыс ... ... кездесетін
географиялық терминдердің көпшілігінің мағынасы түсінікті ... ... ... ... және ... ... сәйкес келе
бермейді. Мысалы: Каменка – село, аласа төбе. ... ... ... - деп түсінетін болсақ, географиялық мағынасы өзгеше – каменистая
гряда, ... ... ... ... ... ... ... ... – такая высота, который вершина покрыта скалами.
Бұл ... биік ... да, биік тау ... де, ... ... ... Ал аудандағы орыс оронимиясында кездесетін бұл
географиялық термин тассыз аласа ... ... ... ... ... ... өзгеріске ұшырауы – топонимикаға
белгілі, заңды нәрсе.
Орыс топинимидерінде «камень» ... ... ... ... ... бар ... немесе шағын өзенді атау үшін қолданылады.
Рельеф термині ... ... ... «балка» деген географиялық
термин орталық Қазақстан орыс топонимикасында ... ... ... ...... ... ... жырау ауданында. Және көршілес
Целиноград облысында Братская Балка - ... ... ... - өзен және ... ... ... ретінде ССР-дің Европа бөлігінің оңтүстіктігінде
және ... ... ... ... ... ... – тілдегі топонимдердің жасалу жолдарының өз заңдылықтары болады.
Бірақ көпшілігінде бір ... бар. Ол ... а) бір ... ... ... б) екі ... ... в) екі немесе одан да көп
сөздердің тіркесуі (словосочетание) т.б. жолдармен ... ... ... жол ... ... ... орыс ... негізгі сөздерге – овк (а), -евк(а),
-инк(а), -инк(а), -ин(о), -ов(о), -ск қосымшалары арқылы жасалады.
Зат ... ... ең ... ... ... -евк(а);
Миньковка, Плаховка, Петровка т.б.
-ск, ское, ский суффикстері арқылы жасалған топонимдер. С.Озерное,
Кузнецкий, Пролетарский, Ульяновский, Пушкинское т.б.
... ... ... ... ... арқылы жасалған орыс топонимдері: Новая Узенка с/с орт.
Красный Октябрьский; совхоз ... ...... ... ... ... келгенде, облыстағы орыс топонимдері негізінен қара-
қоңыр топрақты, егін шаруашылығына ыңғайлы аудандарда мол ... ... мал ... ... ... ... ... орыс топонимдері мүлдем жоқ десе болады. Оның себебін жоғарыда
тоқталған тарихи және әлеуметтік жайлардан деп білеміз.
ІІ Тарау
БҰХАР ... ... ... ... да бір ... атау болсын – ол алдымен сөз. Сондықтан да
тілдегі барлық сөздер сияқты күнделікті ... ... ... ... бағынып, лингвистикалық әдістер бойынша зерттеледі. Солай ... ... ... есім ... ... ... ... өзіндік кейбір
ерекшеліктерге де ие келеді, кей ретте құрылымдық сипаты жағынан анық, ... ... ... құрылымдық тұрпаты морфологиялық әрі сөзжасамдық
жүйемен тікелей ... ... Бұл ... славян және түркі халықтары
топонимдерін зерттеу барысында жалқы есімдердің сөзжасам мәселесі игілікті
іс-тәжірибемен ... ... ... ... топонимистері
А.В.Суперанская, О.Н.Трубачев, В.Н.Топоров т.б. еңбектерінде біраз ... ... ... ... ... т.б. өз классификацияларында
лексика-семантикалық құрылымға бой ұрса, ... ... ... топонимдердің сөзжасам тәсіліне, топоформанттарды
көрсетуге назар аударады. Түркі географиялық ... ... ... ... С.Атаниязов, А.А.Камалов, ... ... т.б. ... еңбектерінде ғылыми тұрғыдан толық
орын алады. Әрине, ... ... жоқ сөз ... ... негізінде жасалмайды
немесе олар өз тұсынан атауларды жасайтын дайын үлгіге ие болмайды, олар
тілдің заңға сай ... ... ... ... ... ... да болсын белгілі бір тілдегі жалқы
есімдердің ... ... ... ... ... кенінен пайдаланылады», - деген ойын да ретті деп ... ... ... сөзжасаудың үш түрлі жолы бары белгілі. ... ... және ... ... /19/. ... ... отырып, зерттеу объектісі болып отырған Бұхар жырау ауданы
топнимдерін бізде де үш ... ... ... және
синтаксистік тәсіл арқылы жасалған деп санаймыз. Ал ... ... ... ... ... ... ... боп
есептеледі. О.Т.Молчановтың айтуынша: «Лексика-семантикалық тәсіл дегеніміз
– сөздердің тура және ауыспалы мағыналарының топонимге ауысуы». Яғни, аудан
топонимдерінің ... ... ... ... ... ... ... жолымен болады /20/. Мысалы, Зор – тау, ... ... ... ... ... Шабдар-бұлақ, Жақсы-
шат, Ырыс-қыстақ, Биік-төбе, Қара-жөн, Ащы-өзен және т.б.
Зерттеліп ... ... ... ... балау (метафора), теңеу,
салыстыру жолдары арқылы жасалып, ол атаулардағы аппелятивтердің ... ие ... сон ... ... ... ... ... метафорлық мағынаға ие болғанын көреміз. Мысалы, Қабан – ... ... ... ...... зор). ... – тау (үшы ... қару, ауысп.) Найзадай үшкір тасты биік тау, Шұрақ - өлке (кең
алқаптын шұнқырлы ... ... ... (тау ... мүжіліп
келтіруіне орай т.б.
Қолымыздағы картотекалық байлығымызды мұқият саралап, ғылыми ... ... ... ... ... топонимдердің сан
жағынан аса мол еместігін байқадық. ... ... келе тек 15 ... ... аталып отырған тәсілмен жасалғанын анықтадық. Оның
есесіне өнір топонимдерінің басым тобы ... ... ... Тілдегі сөзжасаудың лексика-синтаксистік тәсілі деп – екі я ... ... бір ... бір атау ... ... ... жеткілікті
дәрежеде зерттелгені мәлім.
Топонимдерде бұл тәсіл – мән мағынасы бөлек екі ... одан да ... ... ... ... ... тұтас мағыналы бір атау
жасайды. Мысалы: Қарашоқы, ... ... ... ... ... Жауыртоғай, Оянқоңыр, Аққолқа, Кобекөл, ... ... ... т.б.
Бұл аталмыш тәсіл арқылы жаңа атау жасаудағы басты меже негіз
сөздердің бірі атау ... ғана ... ... осы тәсілдің екі
түрлі жол ... ... ... ... қос сөз ... және сөз ... жасалуы. Зерттеліп отырған өлке ... қос ... ... ... ... ... тек ... оронимі
ғана кездесті. Сондай-ақ, Үлкен-үлкен қарасу, Дөнес-дөнес шоқы тектес
қайталама атаулар бұл ... ... Оның ... ... ... ... де ... болып келеді.
Қолдағы бар материалдарды талдай келіп байқағанымыз – облыс топонимі
құрамындағы ең ... да мол топ - ... ... ... ... ... атаулар.
Аудан топонимдерін негізгі топтары мен құрылымына қарай жіктегенімізде
оларды толық және ықшамдық топтар деп бөлуге ... ... ... ... және ... тұлғалы атаулар тән. Жалан тұлғалы топонимдер
тілімізде қосымшасыз атау ... ... және сол ... ... ... ... ... өзара түбір (қосымшасыз) және туынды атаулар
болып ажыратылады.
Түбір ... ... сөз ... ... ... ... есім
сөздерден жасалған аталған. Олар негізінен ... ... мен ... және ... ... ... зат
атауларынан қойылған топонимдер. Мысалы, Жон-төбе, ... ... ... ... қорық, Қақ-көл, және т.б. Демек, бұл
атаулардың бәрі де ешбір қосымшасыз түбір сөздерден жасалған ... ... ... ... жасау – негізінде
морфологиялық құбылыс болып табылады. Оның мәнісі есім не ... ... ... ... ... қосу ... жаңа ... сөз-атау
жасалады. Бұл тұрғыдан қарағанда олардың құрамындағы түбір мен ... ... ... Мысалы, Бұқпа (па), Бастау (у), Батпақ (па-қ), Жайма
(ма), Көнек (ек), Тұмсық (сық), Борқай (қай), Қолат (ат), ... (лы), ... ... тілдерінде сөжасам тәсілдерінің ішіндегі ең басты да негізгі
тәсіл-қосымшалар арқылы жасалатыны ... ... ... ... ... бәрі ... елеулі үлес атқармайды
кейбір сөз жасаушы қосымшалар аз қолданылады» /21/. Сондықтан да ... ... ... ... ... қарай өнімді
және өнімсіз жұрнақтар деп бөле қарастырамыз.
1. лық, лік. Бұл жұрнақ түрлі фонетикалық вариантта (лық, лік, ... дік, дыг, дік, тық, тік) ... ... ... ... де жалпы –
түркілес боп есептелінеді.
Тек шығыс түркі тілдерінде: тува, хакас, шор және тофалар тілдерінде
соңғы дыбысы г ... ... ... ... лық ... жаңа сөз тудыру
қабілеті жағынан аса құнарлы қосымша, оның ... ... ... де ... осы ... ... арқылы «көптік, молдық» мәңді
білдіретін атаулар жасалады. Мысалы: Арқалық – ... ......... ... қосымшаның әуел баста дербес мәнді лексема ... ... ... тіліміздегі лық, лықа толы, ... ... ... ... лық ... жеке ... ие ... тұр.
2. лы, лі, ді, ты, ті. Бұхар жырау өнеріндегі ... ... -лы, -лі, (-ды, -ді, -ты, -ті) ... ... ... Бұл ... ... ғана емес, зат есімдерге де жалғанады. Сондықтан бұл -лы, ... -лік ... ... ... қатар мағыналық тұрғыдан да
бөлекше, ... ... ... ... ... өз
зерттеуінде Ц.Д.Номиханов, Ғ.Қонқашбаев, С.Аманжолов, Г.И.Рамстет,
С.Е.Малов, А.В.Севортян ... сөз ... –лы, -лі, -ды, ... ... айта ... –ты, -ті ... ... қазақ тілінің заңы
бойынша –лы, -лі, -ды, -ді түріне айналып, Алматы емес Алмалы, Шідерті емес
Шідерлі түрінде болуы ... еді. ... олай ... –ты, -ті ... көне ... тілінде де мұндай формалық болғандығын және оның ... –лы, -лі, -ды, -ді ... ең ескі түрі ... - ... /22/.
Сонымен –лы, -лі, -ды, -ді, -ты, -ті қосымшаларының қосылуы арқылы
жасалған топонимдердің мағыналық ... ... ... ... ... ... молдығын білдіреді. Мәселен, Аюлы-тау, күз,
Аршалы-тау, Жосалы-өзен, Көкпекті - өзен, Балықты – көл, Батпақты – село,
Қамысты – көл, ...... ... – тау, ...... ... тау, ... Қайынды - өлке, Мұзды – бұлақ, Тұзды – с.совет т.б.
Аталған аффикстер екі біріккен атаулар ... да ...... ...... ... – аңғар т.б.
б) Өсімдік атауларына қосылып, сол жердегі өсімдіктің молдығын, ... ... ... ... Желді-өзен, Қайынды-өлке, Көкпекті-
өзен, Шенгелді – қыстақ, Бидайықты – бөлімше, Қарағанды – қала, ... - өзен ... Мал, аң, құс ... қосылып көптік мағынаны білдіретін
атаулары: Аюлы –жота, Бұғылы – тау бөлігі, ...... ... ... Үкілі – қыстақ, Сиырлы – төбе, қыстақ; Шошқалы көл, Бүркітті – тау,
Қойлы – ескі ... ... ... ... атауларына қосылып, олардың көптегін, ... ... ... – көл, ... ... – тау және ... Табиғат, жер бедерлеріне қосылып, молдық, көптік ұғымын білдіретін
атаулар. Сазды – бөлімше, Тұзды ... ...... Жарлы - өзен, Көпалы
– көл т.б.
3. шы, -ші ... ... ... ... мен қызметі әр түрлі.
Зерттеушілердің байқауынша –шы, -ші қосымшалардың үстейтін мағыналары көп.
Бірақ ол көп мағыналар бір-біріне жақын ... ... ... бірі ... ... мағыналар. Осы себептен де бұл ... ... ... ... болғанымен, мағыналары да, қызметтері де бір-
бірімен ұштаспайтындықтан ... (көп ... ... деп ... Бұл ... әрі жаңа сөз ... әрі жаңа форма тудыратын
омоним жұрнақ.
Түркі тілдерінде бұл жұрнақ (-чы, -чи, -чу) есім ... ... есім және ... есім ... ... ... кәсіптік қызмет бабы,
бірнәрсеге қабілеттілігін, ептілігі мен ... ... ... ... ... ... ... екенін, тіптен қатыспайтынын да
айтады. Түркі тілдеріндегі топонимдік материалдар бұл ... ... ... те ... аталған қосымшалардың туынды топонимдер
жасауға бейім екендігін байқадық. Біздің материалымызда аталмыш қосымшалар
арқылы ... ... ... ... ... аз да болса
кездеседі. Олар: Балықшы елді мекен, Елші – ... төбе ... ақ, -ек, ық, ік, қ ... Бұл ...... ... ретінде көп
мағыналы, жалғау аясы кең, әрі атқаратын қызметі де әртарапты ... ... ... ... туынды топонимдер жасауға белсенді түрде қатысады,
Ақ, -ық жұрнағы қосылу арқылы жасалған сөздер ... сын есім мен ... даму ... ... Мәселен, ойық, қиық, қорық т.б. сөздер
сын есімдік және зат есімдік мағынаға қатар ие ... ... ... ғана қай сөз ... ... ... болады. Бірақ бұл
жұрнақтар қазір өнімсіз қосымшаға айналып, және топонимдерде сақталған.
Ауданымыздағы Жазы, Қорық, Ойық т.б. ... ... ... сын ... те, зат ... те мағынада қолданылып, кейін топонимге
айналған. Сол ... осы ... ... сөз ... ... ... Бөлек(ек), Өзек(ек), Көнек(ек), Шұрық(ық), Ташық(ық), Ұзақ(қ)
т.б. атаулары кездеседі.
5. –л, -ыл, -іл ... Бұл ... ... ... ... ... ... Оны ырықсыз етіс жұрнағы деп танығанмен, зат есім мен
сын есім жасауға да қатысады. Ал топоним жасауда бұл ... тым ... ... ... ... бұл жұрнақ арқылы жасалған. Есіл - өзен,
Төрткіл – та, ... ... – тау, ... (ыл) – тау, Тұғыл (ыл)
оронимдері ғана кездесті.
6. –н, -ан, -аң, ен ... Бұл ... ... мен есім,
етістерден есім сөз тудыратын өнімсіз жұрнақ. Ол топоним жасауға да ... Көне ... ... тілдерінде әр түрлі формада кездесетін ан,
-ен, -ын, -ін, -үн, -ұн ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырған: азеррб-гогон, түрк. «қой»
бурят. байын – «бай» адуун – «табын». Көне қосымша –ан, -ен ... ... ... ... ұғымдыда білдіреді. Мысалы, үшен: үш-ен – бір
енеден қоздаған, лақтаған үш лақ немесе қозыны білдіреді.
Аудан өңірінде осы –ан, ен ... ... ... ... ... қолан, Тоқан, Шыған, Ошан атауларының түбірлері – шат, тат, жол, ... тон, шын, ... ... -пан, ... ... тілдес халықтар тілінде бұл жұрнақ
арқылы жасалған этоним, антропоним, топонимдер, ұшырасып отырады. ... ... ... тат. ... ... ... Акман, Шимен т.б. Ман
жұрнағын таралуы жөнінде әр түрлі пікірлер бар. ... ... ... ... бұл ... парсы тіліндегі «мононд» түбірінен
тараған, ... ... ... ... - ... ... –ман, -бан, «жер, әлем» мағынасын білдірмек /23/. Ал ... бұл ... ... ... негізгі қасиеттерін бейнелейтін сөздер
мен кісі ... ғана ... ... ...... ... – атқосшы, аларман – алушы адам, қырқарман (тек ұры ... ... ... – аяусыз, тым әдісқой ұры т.б.). Бұл ... ... ... ... ... тек ... ... ғана
кездеседі. Онда атаулар бұл жерді мекендеген немесе сол жерге жерленген
кісілер есіміне ... ... ... ... ... ... ... Айман атаулары (қыстақ) сол жерді мекендеген адамдар есіміне
байланысты аталған.
Бұлардан басқа ... ... ... ... -қай, ... – сай, ...... Қонақай – қыстақ, Ордакей – төбе, Ойнақай –
қыстақ, Шормақай – тау т.б.
-ба-бе, -па, -пе, -ма: Бұқпа - ... ... – тау, ......... ...... т.б.
-ай, -ей, -й: Шоқай – бөлімше, Шоқай – тау және т.б.
-дақ, -дек: Баспалдақ - ... ... - ... ...... -сіз: ... - ... Борансыз – қыстақ, Жлсыз – қыстақ т.б.
-ыс, -іс: Ағыс - өзен, Тоғыс – ... ...... ......... ... -гі: Үнгі – тау, Жалқы – қыстақ, Қарғы – қыстақ ... ... ... ... аудан көлемінде ұшырасады.
Түркі тілдеріндегі топонимдердің құрлысын зерттеушілердің бәрі де сол
елдердегі топонимердің басым табының екі ... яғни екі ... ... ... ... Бұл ... біз зерттеп отырған Бұхар ... де бұл ... ... ие. ... ... ... қарағанымызда олардың 65 пайызы жуығы екі немесе үш ... яғни ... ... ... ... ... морфологиялық құрылымына қарай жіктеу барысында
олардың ішінде ең мол кездесетіні есім ... ... ... ... ең көп ... зат ... Алайда зат есіммен бірігу, тіркесу
барысында атау сөзге айналатын сын есім мен сан ... де ... ... болмайды. Осындай есім сөздермен қатар топонимдік топ ... ... ... және т.б. сөз ... да ... ... қолда бар материалдар растап отыр.
Сондықтан да алдағы беттерде зат есімнің сын, сан есіммен немесе ... ... ... ... ... ... ... бөле
қарастыруды жөн көрдік.
«С-З» тұлғалы анықтаушы тіркес.
Аудан бойынша жинақталған ... зер сала ... ... басқа сөз таптарына қарағанда сын есімнің аса өнімді ... ... ... Бұны ... ... да ... көрсеткен:
«Продуктивность прилагаемых в ... ... не ... ... слов этой группы, но и гибкостью ... ... и ... ... ... ... ... бұл топқа жататын топонимдерді және
қосымшаны күрделі атаулар деп ... ... ... Қосымшасыз
топонимдердегі анықтауыштар жалаң сын есімді болып келеді. Мысалы, Қаракөл
– көл, Сарыбұлақ, Жиренсақал – шын, ... – жон, ...... – тау, ...... ... – көл, ... - өзен, Ұзынбұлақ –
бұлақ, Майқұдық – елді мекен, Шолақбұлақ – бұлақ, Үлкенкөл – көл ... ... ... ... өнірдің табиғи ерекшелігін,
түр – түсін, суының дәмін, ... ... ... ... де тағы да басқадай сапасын білдіреді.
Ал қосымшалы топонимдердің анықтаушы –лы, -лық, -ды, -ты және де т.б.
қосымшалары жасалатын туынды сын ... ... Бұл ... ... ... ... әлдеқайда кем ұшырасады. Мысалы, Қандықарасу - өзен, ...... ... ... – қарасу, Тастықұдық – құдық,
Ағаштыкөл – көл, Борлыбұлақ – бұлақ т.б. Осы ... сын ... ... ... тек ... бола ... заңдылығы болады. Сол
топонимдік атаудың анықтауыш ... ... ... ... ... ... ... анықтауышты тіркес.
Бұл топқа бір құрамды қосымшалы: «асты, үсті, орта, үлкен, ... ... ... анықтаушы тұлғалары дербес мағыналы сөздер болып
келетін топонимдерді жатқызамыз. Мысалы, Сулы Байбөрі – ... Ескі ... ... Үкілі –Қағылы – тау, Қызыл-сеңгір – тау, Үлкен Елен – тау, ... – тау, ... ... Кіші ... ... және т.б.
Бұлар тәрізді қатарласа тіркескен топонимдердің ... ... бар. ... ... топонимдерді ықшамдалу негізінде жасалған деп
қарайды. Бұл тәрізді екі құрамды топонимдерге кейде үшінші бір сөз, ... ... ... болып тұрады. Оның себебі, әдетте ондай
топонимдердің үшінші ...... ... ... ... де, олар
үнемі айтылу барысында үнемделіп түсіп қалып отырады. Мысалы, Қызылсеңгір
тауы, айтылуда Қызылсеңгір. Осынын нәтижесінде әуел ... ... ... ... де, ... ... айналып кетеді. Бұндай құбылыс барлық
түпкі топонимдеріне тән ерекшелік. Біз зерттеп отырған аудан ... бұл ... тым ... ... ... ... ... оның ішінде Бұхар жырау өнірі топонимиясында С-С үлгісімен
жасалған жер-су атаулары ... ... бір ... топонимдермен
салыстырғанда, жасалу үлгісі бойынша кейініректе пайда болған секілді.
«Сан - З» тұлғалы анықтауышты тіркестер.
Аудандағы топонимдердің бір тобы сан ... ... ... ... тіліміздегі сан есімдердің кісі, ру, ... және ... ... ... орны Е.Қойшыбаев, І.Кеңесбаев, Т.Жанұзақов,
О.Т.Молчанова, С.Құдайбергенов және т.б. ... ... ... сөз ... топонимдердің құрамында кездесетін «үш»,
«жеті», ... ... ... киелі, қасиетті функция атқарып,
этнографиялық ұғым ... ... ... сан есім тіркесінен
келетін топонимдердің басым тобы кісі есімдеріне байланысты ... ... ғана жер ... ... ... ... жырау өңіріндегі сан есім арқылы жасалған топонимдер құрамы
төмендегідей жағдайда ... сан ... ... ... ...... ... – суат, Біркезең – жайлау. Осы бір ... ... ... жалғыз сөзіне байланысты жалғыз терек қыстағы.
Екі сан есіміне байланысты топонимдер: Екі Ыбырай – қыстақ, Екіойпаң –
жайлау. ... ... ... ... екі сан ... ... атау
ұшыраспады. Дегенмен екі санының ұғымында қолданылатын қос, егіз сөздерінің
қатысы арқылы жасалған атаулар аталған өнірде біршама кең таралған. ...... ...... өнір, Қосшілік – шілікті жер, Қосабба –
төбе, оба, Қосадыр – ... ...... ... – шоқы т.б. ... ... Қосшоқы мен Қостөбе атауы өте кең тараған. Қосшоқы 6
аудан жерінде, 12 рет кездессе, ... 4 ... ... 11 ... ... Егісқызы оронимін «егіз ... ... ... /24/ ... көне түркі тіліндегі «егіз», биік, биік жерлер.
Осыдан егіз сөзінің көптік ... ... екі сан есім ... ... ... ... егіз ... байланысты Егізтас –
шоқы, Егізқызыл – тау, оронимдер, ... Екі ... егіз ... ... да ... ... Қыземшек, Айыр және т.б.
Үш сан есіміне байланысты топонимдер Үштау – тау, ... ... ал үш сан ... жасалған жалқы есім атау облыс жерінде аз
ұшырасады. Ал бұл сан ... тек ... ... ғана жасауға
қабілетті екенін байқадық.
Етістік тұлғалы топонимдер.
Түркі тілдерінде, оның ішінде қазақ ... ... ... арқылы
жасалған топонимдер саны біршама кең тараған. Бұл топтағы топонимдік
атаулар ... ... ... ... ... ... орын алған.
Г.И.Донидзенің пікірінше: «Глагольные географические названия
встречаются во многих языках, но ... ... ... в ... ... ... и разнообразен».
Жоғарыда айтылған ғалымдар пікірін Бұхар жырау өңірі топонимдеріндегі
етістік тұлғалы топонимдердің молдығы толық дәлелдей түседі.
Бұл өңірдегі ... ... ... екі ... ... + Ет», «Ет + ... Айғырұшқан, Тайкеткен және т.б.
2. Есімшенің – с формасына бітетің атаулар аз ... да ... ... ... ... Шаңтимес - өлке, Аңдамас –
жайлау, Ағыс – бұлақ және т.б.
3. ған (ген) – қан, -кен ... ... ... ... ... атаулар. Бұл қосымшалар арқылы жасалған атаулар қазақ және
түркі тілдерінде іс-әрекеттің, белгілі бір мерзімде болған қимыл
мен ... ... ... А.Әбдрахманов бұл жөнінде: «Есімшінің
–ған, -ген, -қан, -кен формаларына ... ... ... ... ... да, зат ... ... жағынан да айырмашылықтары бар», - дейді /24/.
Бұл ... ... ... ... ... ... кең тараған.
Олардың белгілі бір уақиға мен іс-әрекетке байланыстары: Амантышқан – ...... ...... ... – құз, ...
бөгет, Балтақалған – қыстақ, Майқұбқан – алса тау, Шаруатүскен – құдық, мал
шаруашылығына немесе үй ... ... ... – жыра,
Айғыркөмген – тау, Өгісқұлаған – биік құдық, Наршөккен – ... ... ... ...... т.б. кісі ... Байтуған –
қыстақ, Тоңберген – қыстақ, Емберген – қыстақ т.б. Бұл ... ... ат қою ... ... ... ... береді. Табиғат
ерекшелігін бейнелететін атаулар: Төреліаққан - ... ...... – ескі ... ... – сай және ... ... ода да көп сөздерден жасалған күрделі топонимдер. ... ... ... ... екі ... ... ... сан
жағынан аз. Біздің материалдарымызда үш құрамды топонимдердің төмендегідей
түрлері ұшырасты.
а) ... Бұл ... ... ... сын ... ... мәнді үлкен-кіші, жаман-жақсы сөздерінің ... ... ... жаман, жақсы сын есімдері сынық ұғымнан басқа сол
аталған өңірдің шаруаға жайлы-жайсыздығын немесе ... ... ... береді. Ал үлкен-кіші сын есімдері тек ... ... ... ... ... биік-аласалығын, қашықтығын, суының аз-көптігін,
білдіріп тұрады.
Жаман-жақсы сын есімдеріне байланысты: ... ... - ... ... сын ... ... Үлкен
Сарыкөл – көл, Кіші Қараөлке - бұлақ , ... ... – тау, ... ... өзен, Үлкен Қарақұс, Кіші Қарақұс - өзендер, т.б.
Туынды түбір негізінде жасалатынын байқадық, бұл топқа ... ... ... ... атаулар мол ұшырасты. Дегенмен аффикстер
арқылы жасалған атаулар да осы ... мол ... ... ... ... –ды/ді, -ты/ті, -лы/лі қосымшыларының өнімді екенін байқадық.
Ал күрделі атаулар екі немесе үш ... ... әки ... ... ... топонимдерде негізгі ұйтқы зат есім сын есім,
етістіктер екенін байқадық. Олар ... да, ... ... ... ... түсе береді. Аталған өңірде қосымшалы топонимдерге
қарағанда қосымшалы топонимдердің мол ... ... ... ... ... ... әрі ... тұрғыдан
зерттеп, талдау нәтижесінде төмендегідей қорытындыға келдік.
1. Аудандағы әрбір топоним ... бір ... ... ... ... семантикасы жағынан объектілерді атайтын жалқы есімдердің ерекше тобына
тән. Әрбір географиялық құбылысына, өзгерісіне қарай әр ... ... ... ... ... ... халықтардың қарым-қатынасы
және т.б. тарихи оқиғаларға бай.
Топонимдер құрамына енетін ... ... ... ... көрсетеді (жер бедері, өсімдіктер дүниесі, топырақ
т.б.). Сонымен қатар этноним мен антропонимдерден жасаған ... ... мол. Бұл ... атаулар осы өңірдің этногенезінен толық ... ... ... ұзақ уақыт қолданылу нәтижесінде көнеленіп,
географиялық атау ретіндегі қойылу себептері ескіріп, ұмыт болған.
2. ... ... ... ... ... бірнеше
тілдік қабаттардың барын көрсетеді. Аталған өңір топонимдерінің шығу, пайда
болу, қойылуында жергілікті халықтың тарихы мен оның ғасырлар ... ... ... ... ана ... ... бірлікте дамыған. Ондай
атаулар көптеген ғасырлар бойы ұрпақтан-ұрпаққа ауысып, тарихи ... ... ... түрлі тілдік қабаттан тұратын, шығу, пайда болуы
жағынан әр түрлі дәуірлерге тән ... ... ... ... ... ... ... негізгі топонимдер – ана тілміздің ... ... ... ... ... ... ... елдермен алдағы
тарихи әлеуметтік, діни қатынастар барысында пайда болған басқа тілдік
топонимдер тобы да жоқ ... ... ... тән ... тобына мән-мағынасы белгісіз, тек
көне түркі материалында кездесетін немесе солармен салыстыру нәтижесінде
ғана мағынасы анықталатын атауларды ... ... ... ... ... ХІХ ... ... тілімізге араб тілінен сөз алмасу ерекше
дамыды. Ғ.Мұсабаевтың айтуы бойынша: «Тілімізге ... ... ... ... ... ... тәжік тілдері арқылы келді». ... ... ... ... ... ... қазақ, қырғыз тілдерінде араб
сөздері аз кездеседі.
Аудан өңіріндегі атаулар құрамында араб, иран ... ... ... ...... ... ... Арун, Аппаз, Жұман,
Мұса, Разақ, Қажыбұлақ, Рахым т.б. Иран, Анар, ... ... ... т.б. Иран ... ... топонимдер араб тілінен ауысқан сөдерге
қарағанда көнелу. Өйткені түркі тілдеріне ... ... ... белгілі. Және де Иран тіліне белгілі. Және де Иран тіліне тән
кейбір географиялық ... де ... ... ... ... Дара – бұлақ, Айдархан дарасы жылға, сеңгір – тасты, ... ... ... ... ... ССР тарихы. І-том. – Алматы, 195 бет.
2. А.Әбдрахманов. Топонимика және этимология. – Алматы, 1975. – 26 ... ... ССР ... ...... – 19 ... Қазақ ономастикасының мәселелері. – А., 1986. – 79 бет.
5. Мұрзаев Ғ.М Словарь местных географических терминов. – М., 1959. – ... ... М. ... ... ... ... – А., 1981. -115 бет.
7. Конкабаев К. Топонимия южной Киргизии.- Ф., 1980. – 71 ... ... 1985. 8 ... ... – А., 1979. – 405 ... ... В.В. «Вступительное слово» в сб. «Вопросы терминологии». –
Москва, 1961. – стр.105.
11. Мұсабаев Г. ... ... ... ... – А., 1960. – 56 ... ... М.С. ... состав и расселение казахов Среднего жуза. –
А., 1974. – 76 ... ... ... ... ... ... – А., 1980. – 187
бет.
14. Сонда, 191 бет.
15. Сонда, 192 бет.
16. Мурзаев Э.М. Словарь народных географических терминов. – М., 1984. ... ... ... ... Т.Ж. ... ... ... – А., 1971. – 112 бет.
19. Молчанова О.Т. Гидронимы и оронимы ... ...... 1982. ... 236.
20. Жанұзақов Т.Ж.Очерк казахской ономастики. – Алма-Ата, 1982. –стр. 116.
-7 ... ... А. ... және этимология. – А., 1975. – 57 бет.
22. Керімбаев Е.А. Айтулар сыры. – А., 1984. – 76 ... ... Е. ... ... аттары сөздігі. – А., 1985. – 126 бет.
24. Әбдрахманов А. Топонимика және ... – А., 1975. –142 бет.

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазығұрт өңірі топонимиясының этнолингвистикалық сипаты24 бет
"ОҚО Мақтарал ауданы Тоған ЖШС жер алқабын суғару жүйесін жетілдіру."99 бет
"Өндірістік цех ауданын есептеу"14 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
XIX ғасыр қазақ әдебиетіндегі жыраулық дәстүрдің көрінісі38 бет
XV-XVII ғ.ғ. этнопсихологиялық ой-пікірлер (асанқайғы, қ. жалайри, м.х. дулати, шалкиіз, жиембет жырау т.б.)5 бет
XVIII ғасырдағы жыраулар поэзиясының даму сипаты22 бет
«Ақмола облысы Шортанды ауданының жер учаскесінің кадастрлық құнын анықтау»41 бет
«Батыс-2» шағын ауданындағы бу қазандығының автоматтандыру жүйесін жобалау24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь