"Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы."

К І Р І С П Е


БАЛҚАШ КӨЛІНІҢ ФИЗИКА.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Табиғи жағдайы
1.2 Балқаш көлінің деңгейлік режимі

НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2. БАЛҚАШ КӨЛІНІҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Балқаш көлі суының құрамындағы ауыр металлдар
2.2 Ауылшаруашылық қалдықтарымен ластану
2.3 Биологиялық алуан түрдің қысқаруы
2.4. Көл жұмбақтары.

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
«Қазақстан-2030» стратегиясының мақсаттарының бірі Қазақстан Республикасының су ресурстарын тиімді пайдалану және қорғау болып табылады. Қазақстанның 66% территориясы шөлейт және шөлді аймақтарда орналасқан және су ресурстарына өте тапшы. Жеке адам басына суды пайдалану бойынша Қазақстан Евразия құрлығында соңғы орындардың бірінен орын алады.
Іле-Балқаш алабы Қазақстан үшін су ресурстарының, балық шаруашылығының маңызды көзінің бірі болып саналады, әрі көптеген фауна мен флоранаың өсіп-өнетін тіршілік ортасы, түрлі ландшафтың тараған жері және аймақтың климатын реттеуде аса маңызды рөл атқарады.
Балқаш көлі жер шарындағы ірі табиғи су қоймаларының қатарына жатады. Ол Алматы, Қарағанды, Шығыс Қазақстан, Жамбыл аумақтарын қамти орналасқан. Мұнда кеме қатынасы, балық аулау шаруашылығы жақсы дамыған. Сондай-ақ көл суы егістік суаруға және өнеркәсіпте (Балқаш көлінің жағасында Республикадағы ірі «Балқашмыс» металлургиялық комбинаты орналасқан) кеңінен қолданылады. Іле өзенінің Балқашқа құяр атырауында күріш өсіру, ондатр шаруашылығы дамыған, әрі мұнда қамыс құрағының мол қоры бар. Жалпы алғанда Балқаш көлінің Қазақстан Республикасының халық шарушылығындағы маңызы өте жоғары болып саналады.
Су деңгейінің және су теңдестігінің көпжылдар, жыл және маусым ішінде тербелу амплитудасы көлдің морфометриялық және гидрологиялық сипаттамаларын елеулі өзгертіп отыр. Балқаш көлінің орташа тереңдігі 6 м болып келетін таяз су қоймасы болғандықтан су деңгейінің тербелісі мұнда тұратын халықтың шаруашылығына, қоршаған ортаның экологиясына әсері жылдам байқалады.
1. Ресурсы поверхностных вод СССР. Гидрологическая изученность, т.13, Центральный и Южный Казахстан, вып. 2, Бассейн оз.Балхаш, Алматы, 1996. С.283-336.
2. Проблемы гидроэкологической устойяивости в бассейне озера Балхаш. Под редакцией А.Б. Самаковой. Изд. «Каганат», Алматы, 2003. С.3-171.
3. Современное экологическое состояние бассейна озера Балхаш. Под редакцией кандидата геолог-минералогических наук Т.К. Кудекова. Изд. «Каганат», Алматы 2002. С.71-114.
4. Джусупбеков Д.К. Вероятностный прогноз уровня и минерализации воды озера Балхаш. Автореф. на соискание ученой степени кандидата географических наук. Изд. «Қазақ университеті»- Алматы, 2002. 26 с.
5. Давлетгалиев С.К., Джусупбеков Д.К.. Статистические характеристики колебаний уровня озера Балхаш //Вестник КазГУ, сер.географ., Алматы, КазГУ, 1997. С. 66-73.
6. Гидрологические и водхозяйственные аспекты Или-Балхашской проблемы. Под ред. А.А. Соколова, Л., Гидрометеоиздат, 1989. С.207-298.
7. Актуальные проблемы гидрометеорологии озера Балхаш и Прибалхашья. Под ред. И.И. Скоцеляса. С-П., Гидрометеоиздат, 1995.
8. Абдрасилов С.А. Русловые процессы и формирование внутриконтинетальных дельт (на примере реки Или).- Алматы, Рауан, 1994. С192-205.
        
        К і р і с п е
«Қазақстан-2030» ... ... бірі ... су ... ... ... және қорғау болып
табылады. ... 66% ... ... және ... аймақтарда
орналасқан және су ресурстарына өте тапшы. Жеке адам басына суды ... ... ... ... ... ... ... орын алады.
Іле-Балқаш алабы Қазақстан үшін су ресурстарының, ... ... ... бірі болып саналады, әрі көптеген фауна мен флоранаың өсіп-
өнетін тіршілік ... ... ... ... жері және ... реттеуде аса маңызды рөл атқарады.
Балқаш көлі жер шарындағы ірі табиғи су қоймаларының қатарына ... ... ... ... ... ... аумақтарын қамти орналасқан.
Мұнда кеме қатынасы, балық аулау ... ... ... Сондай-ақ көл
суы егістік суаруға және өнеркәсіпте (Балқаш ... ... ірі ... ... ... ... кеңінен
қолданылады. Іле өзенінің Балқашқа құяр атырауында күріш өсіру, ондатр
шаруашылығы дамыған, әрі мұнда қамыс ... мол қоры бар. ... ... көлінің Қазақстан Республикасының халық шарушылығындағы маңызы өте
жоғары болып саналады.
Су деңгейінің және су теңдестігінің ... жыл және ... ... амплитудасы көлдің морфометриялық және гидрологиялық сипаттамаларын
елеулі өзгертіп отыр. Балқаш көлінің орташа тереңдігі 6 м ... ... су ... ... су ... тербелісі мұнда тұратын халықтың
шаруашылығына, қоршаған ортаның экологиясына әсері ... ... ... ... көлі ... ... ... айналып отыр. Ол
негізінен өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында, энергетикада және шаруашылықтың
т.б. салаларында ... ... ... және ... ақаба
сулардың көлемінің өсуінен, көл деңгейінің күрт төмендеуінен туындап отыр.
Қапшағай СЭС-і ... ... әр ... ... ... атырауда жайылуы жойылды, көлге құятын су көлемі ... су ... ... ... көл ... бірқатар ауданы құрғап
қалды, құрғаған көл табанындарынан ... ... және ... орын алып ... Іле ... ... ... 15 көл жүйесінен 4-5-і
ғана қалды. Қалған көлдердің тұздылығы артып, әсіресе ... пен ... су асты ... ... және балықтар
ағзаларында байқалып отыр. Балықтың өнеркәсіптік түрлерінің қоры ... ... ... ... ... ... оның ақаба сулармен,
тұрмыстық қалдықтармен, мұнай өнімдерімен және ауыр улы ... өсіп ... ... және бактериялық ластану негізінен Іле ... ... ҚХР ... ... ... ... ... орындарынан шыққан қалдықтармен ластануы одан әрі
өсу түсуде. ... ең ... ...... қойнауында мыстың шектік
концентрациясы (ПДК – предельно допустимая концентрация) нормадан 10 есе,
мырыш 4 еседен ... Мыс ... ... және ... ... орындары
ақаба суларымен мұнда тәулігіне 75 тонна зиянды химиялық қалдықтар құйылады
[3].
Іле-Балқаш экожүйесінің ... ... ... ... ... жағдайының нашарлауына әкеліп соқтырып отыр. Соңғы ... ... ... және жалпы Балқаш алабы жағдайына Іле алабының КХР аумағында
суды пайдалану көлемінің өсуі және климаттың антропогендік ... ... ... ... ... ... Арал тағдырындай ... ... ... ... ... ... қабылдануы тиіс.
1. Балқаш көлінің Физика-географиялық сипаттамасы
1.1 Табиғи жағдайы
Балқаш көлі ... және ... ... шөлейттерінің
орталығындағы тектоникалық ... ... ... ... Ол соңғы төрттік мұздану кезеңіндегі ертедегі Балқаш-Алакөл су
қоймасының бір бөлігін қамтиды. Соңғы геологиялық периодта оның ... ... ... ... ... түсуі, ал солтүстік-шығыс
жағалауының көтерілуі байқалады. ... ... ... ... және
солтүстік-батыс жағалауы ингрессиондық, ал солтүстік-шығыс ... ... ... болып келеді.
Балқаш көлі үш табиғи ... ... ... ... ұсақ ... және ... ... жазықтығы, оңтүстігінен
Оңтүстік-Шығыс Қазақстанның құмды жазықтығы ... ... ... су ... ... ... 413 мың км2. Алаптың көп
бөлігі (353 мың км2) Қазақстанда орналасқан, Іле ... ... ... Халық Республикасында жатыр. Алакөл жүйесі көлдерінен бөліп ... ... ... ... 400 м ... ... Балқаш және Сасықкөл
көлдерінің арасынан өтеді.
Балқаш көліне негізінен 5 өзен ... ... Іле, ... ... ... Аягөз. Бұлардың ішінде Іле, Қаратал, Ақсу және ... ... ... ... ал Аягөз өзені Тарбағатайдан және Шыңғыз ... Іле ... ... ал ... ... ... ... Балқашқа Мойынты, Тоқырауын және Бақанас ... ... ... ... ... тартылып қалады. Тек Тоқырауын
жекелеген суы мол ... ... суын ... ... ... ... кішігірім құрғап қалатын өзендер Балқаштың оңтүстік-батыс және батыс
жағалауына құяды.
Балқаштың ең ірі саласы – Іле өзені, оның үлесіне ... ... ... ... жиынтық беттік ағындысының 80%-ы тиесілі. Іле өзені Балқашқа
құярда ауданы 8000 км2 болатын үлкен атырау жасайды. ... ... ... 70 км төмен өзен үш тармаққа бөлінетін, яғни Топар, Іле ... ... ... ... ... ... территориясы құрғақ, тым континентальді. Жылдық жауын-
шашын мөлшері орташа есеппен 150-200 ... ... ... ... тән болып келеді.
Солтүстік Балқаш өзендері (Мойынты, Жәмші, Тоқырауын, Бақанас, Аягөз)
қар ... ... ... ... жатады. Тянь-Шан тауларынан
басталатын өзендер (Іле, ... ... ... қар-мұз және жаңбыр
суларымен қоректенеді.
Балқаш көлінің географиялық орнының ерекшелігі оның тым ... ... ... ... ... ... көлінің деңгейлік режимі
Балқаш көлінің су деңгейіне үзіліссіз бақылау жүргізілген негізгі төрт
бекет мәліметтері гидрологиялық ... ... ол ... ... қ., ... ... және ... қойнауы. Қарашаған
қойнауында Балқаш көлі деңгейіне 1912–1918 жылдарда бақылау жүргізілген
мәліметтер бар. 1932 ... ... ... ... тұрақты бақылау
жүргізіле басталды. 1954 ... ... ... тұрақты бақылау жұмыстары
жоғарыда аталған ст.Шығанақ, Балқаш қ., Алғазы аралы және Қарашаған қойнауы
бекеттерінде жүргізілді (1-сурет)
1-сурет. ... ... ... ... орналасу сұлбасы.
Қазіргі кезде Балқаш көлініңің циклдік тербелісінің келесі ритмдерін
атап айтуға болады:
( қысқапериодтік көпжылдық (3-7 жыл),
( ғасырішілік (20-30 ... ... (60-200 ... ... (1800-1900 жыл).
XVIII-XI ғасырлардағы Балқаш көлінің ... ... ... ... ... көрсетуге болады:
1810-1840 жж. – минимумы шамамен 1840-1845 жылдарға келетін деңгейдің
төмен түсуі;
1845-1852 жж. – максимумы шамамен 1850-1852 жылдарға ... ... ... ... жж. – ... ... ... сәйкес келетін су
деңгейінің төмен ... жж. – ... ... ... ... су ... жж. минимумы 1946 ж. байқалған көл деңгейінің төмен түсуі;
1947-1961 жж. ... 1961 ж. ... ... ... ... ... ... алғанда деңгейдің төмен ... ... ... ... ... ... тұрақтануы
байқалды;
1975-1987 жж. – минимумы 1987 ж. байқалған деңгейдің төмен түсуі;
1988 ... ... осы ... ... көл ... ... ... сақталуда.
1970 жыл Іле өзенінде Қапшағай су бөгені салынғаннан кейін ... ... ... ... ... ... су ... болып отыр. Іле алабынан қайтарымсыз алынатын су ... ... ... ... ... қысқартып, Балқашқа жеткізетін су көлемін
кемітті. Оның үстіне соңғы кезде Іле өзені суының ... ... ... ... ... және ауыларуашылығын дамыту үшін Іле
алабынан алынатын су мөлшерін бірнеше есе өсіріу мақсатында жаңа ... су ... ... [2]. ... ... бойынша Іле
өзенінің ағындысы соңғы жылдары 5% -ға ... ... ... ... ҚХР ... Іле ... ... көліне тартылатын канал және
Іле суынның бір бөлігін ... ... ... бұру ... ... ... ... Іле ағындысының 15-40%-ын (шамамен 1,5-4,0 км3) құрайды [2].
2-сурет. Балқаш көлі деңгейінің өзгеру графигі.
2. балқаш көлінің экологиялық жағдайы
2.1 Балқаш көлі суының ... ауыр ... ... ... ... ... саналады, соның ішінде
ауыр металлдар алдыңғы қатарда орын ... Олар ... ... ... ... ... ... сулармен кліп түседі және
түтінмен шыққан улы заттардың аспаннан су бетіне түсуінен ... ... ... құрамындағы ауыр металлдар 1-кестеде келтірілген. Салыстыру
үшін Жердің граниттік қабатындағы ауыр ... ... ... маңы ... құрамында және көл түбінің түптік
шөгінділерінде ауыр металлдардың ... ... ... ... ... |2001ж. |Біртіс қойнауы |
| | ... | | |
| ... ... |Батыс |Шығыс | |1992ж. |2001ж. |
| ... | ... ... | | | |
| ... | | | | | | ... |3300 |- |3630 |2880 |- |4000 |- ... |700 |117 |800 |640 |394 |800 |580 |
| | |600 | | | | | ... |600 |- |880 |700 |- |530 |- ... |230 |- |740 |690 |- |470 |- ... |76 |80-85 |64 |53 |- |80 |- ... |51 |27-53 |130 |53 |53,3 |67 |578 ... |34 |70-90 |56 |42 |48,1 |33 |64 ... |26 |20-39 |35 |32 |23,6 |27 |38 ... |22 |8-40 |100 |68 |47 |1070 |311 ... |16 |- |112 |41 |39 |113 |639 ... |10 |31-54 |63 |66 |- |50 |- ... |7,3 |4,4-8,5 |11 |12 |- |12 |- ... |2,7 |- |4,0 |2,8 |- |4,3 |- ... |1,3 |1-1,26 |4,3 |4,2 |- |3,7 |- ... |0,16 |- |- |- |1,0 |2,0 |0,66 ... ... ... ... ... ... және Біртіс
қойнауында көптеген элементтердің – титан, марганец, барий, ванадий, ... ... және ... Жердің граниттік қабатындағы құрамындағы
концентрациясына жақын. Стронций, мыс, қорғасын, молибден сынды металлдар
фондық ... ... есе ... бұл жағдай антропогендік факторлардың
өсуімен түсіндіріледі. Бірқатар элементтердің – мырыш, мыс, ... ... ... ... ... ... өте жоғары концентрацияда
болуын ерекше атап ... жөн. Оның ... 50 ... астам уақыт бойы Балқаш
тау-металлургиялық комбинатының (БТМК) ақаба сулары ... ... ... ... ... пен Біртіс қойнауында қалайының ондық
концентрациядан біршама жоғары екендігі анықталып отыр, ал кадмийдің ... ... тек ... ... ... отыр, сондықтан оның
концентрациясының өсуі туралы айту әлі ертерек.
Ауыр металлдардың көл ... ... ... басқаша болып келген. (2-
кесте). Зерттеулер көрсеткендей микроэлементтердің ... ... ... ішінде өзгеріп отыратыны анықталды. Осы ... ... ... ... ... өзгешеленетіндігі
түсіндіріледі.
2-кесте
Балқаш көлі суындағы ауыр металлдардың құрамы, мкг/дм3
|Элемент ... ... |2001 ж. ... ... |ПДК |
| ... | | | |
| ... ... | |1992 ж. |2001 ж. | |
| ... ... | | | | ... |2250 |1990 |- |524 |- |100 ... |203 |167 |42,5 |95 |34 |100 ... |437 |392 |- |402 |- |50 ... |452 |295 |- |587 |- |2000 ... |45 |41,6 |- |36,8 |- |100 ... |37 |40,9 |35,0 |69,0 |70 |10 ... |34 |25,2 |199 |22,1 |220 |500 ... |11 |7,6 |39,2 |22,4 |52 |10 ... |34,7 |32,0 |11,0 |24,7 |35 |1 ... |21,5 |28,4 |81,7 |9,25 |80 |100 ... |84,3 |91,8 |- |71,0 |- |17 ... |10,0 |10,0 |- |8,6 |- |10 ... |4,5 |8,4 |- |3,63 |- |2000 ... |6,9 |17,6 |- |8,8 |- |500 ... |- |- |30,6 |- |7,1 |5 ... ... ... алдыңғы жылдары марганец, мыс, мырыш, ... бор ... ... болып келсе, ал 2001 жылы ... және ... ... концентрациясы (ПДК) жоғары болып келген.
Алдыңғы жылдарға қарағанда марганец пен мыстың ... ... ал ... никель және кадмий концентрациясы өскен.
Балқаш суының өнеркәсіптен шығатын ақаба және ... ... ... ... болып отыр. Таранғалық қойнауында ТКК-ының
қалдықтар сақтау орнынан келіп түскен мыс концентрациясы 35-300, ... ... ... ... 4-6 ШРК (ПДК) ... отыр.
Көлдің ең ластанған бөлігі Балқаш қаласына жақын ... ... ... ШРК-сы 10 есе, мырыштікі 2ШРК-ға жетіп ... ... ... мыс ... зауыдынан күніне 75 тонна зиянды химиялық заттар
төгіліп отырғаны мәлім болып отыр (Электрохимия институнының ... аса зиян ... ... ... ... және ... ауадан ластануы болып отыр. Яғни, комбинат мұржаларынын жылына 9
мың тонна әртүрлі зиянды (улы) химиялық заттар көл ... ... ... ҰҒА ... бойынша бірқатар ауыр металлдар тұздарының ШРК –сы
3,3-тен 106-ға дейін өсіп отырғаны белгілі. Бұл жағдай соңғы 20 жыл ... 2,5 ... ... ... ... БжҒМ мәліметтеріне сүйенсек, көлге жыл сайын Балқашмыс зауыдынан 90
млн тонна ақаба су құйылады, ал олармен бірге ... 300 ... ... ... және күшала (мышъяк) келіп түседі екен.
2.2 Ауылшаруашылық қалдықтарымен ластану
Балқаш ауданының ... ... ... ... тыңайтқыштарды
қолдану Іле өзеніне қайтарым суларында суьфат мөлшерін 74-90-нан 235 мг/л-
ге өсірді, ал Іленің ескі ... 108-219 ... ... ... ... массивінен пайдаланған сулар негізінен екі канал бойынша жіберіледі,
олар: арнайы қазылған канал және Іленің ескі ... Бұл ... ... қосылыстар мен металлдар ионы ШРК нормасынан бірнеше есе ... ... ... ластанған сулар жер асты суларын (грунт суларын)
ластап отырғаны анықталды. Ал ол сулар өз кезегінде Балқаш көліне ... ... өз ... ... Іле ... ... пен ... жіберілуі орын алып келеді. ... және ... ... ... Балқаш көліне түсуін тоқтату
керек.
2.3 ... ... ... ... алуан түрдің қысқаруы барлық деңгейде жүріп жатыр. Іле
өзені атырауындағы көптеген көлдер құрғап кетті, ... ... ... ... ... ... құрағының ауданы қысқарып, мұнда өмір сүретін
жан-жануарлар саны мен түрлері де азайып отыр.
Әсіресе сүтқоректілер – ... тау ... (тау ... каракал, құм
мысығы, персид камшаты (выдра), түркістан сілеусіні, ал ... ... ... ... ... т.б. құстардың саны күрт төмендеп кетті.
Тянь-Шанның далалы белдемінде және тау етегінде тың жерлерді игеруде,
пестицид тыңайтқыштарын қолдану нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... жерлерде қайта тұзданған жерлер орын
алып отыр.
Әсіресе Іле өзені жағалауындағы және атыраудағы сексеуіл тоғайларының
жоғалу қаупі жоғары болып отыр. ... ... ... ақ және қара ... саны ... ... Жалпы алғанда Іле-Балқаш экожүйесін жылдам
қалпына келтіру шараларын жасамаса ертеңгі ұрпаққа қалдыратын байлығымыздан
айырыламыз және ... ... ... ... Көл жұмбақтары.
Балқаш – өзіндік дара қасиеттері мол ... көл. Оның ... ... ... де қиын ... өз ... Іле
және Жоңғар Алатауларынан, Тарбағатайдан латын тау ... ... ... – Іле, ... ... ... Аягөз. Бұлардың
барлығы дерлік көлге оңтүстіктен ... ... ал ... 26 мың ұсақ ... мен ... арқылы біртіндеп
толтырылады. Көлдің ... ... ... деңгейіне байланысты
күрт өзгеріп тұрады, ол он бес, ... мың ... ... Ал ... су көлемі жүз миллиард текше метрге жақын.Бұл
қазаншұңқырдың тек ... ғана ... ... долы ... ... ... ... ашылды.
Көл тіршілігі судың әрбір тамшысынан ... ... ең ... басталады. Барлық өзен, ... ... ... бай. Олар Жер ... ... бүкіл оттегі
мөлшерінің жартысын бөліп шығарады, ауаны көмір ... ... суды ... тыс минералдық заттардан тазартып отырады.
Бұлар – көзге ... ... ... деп ... ... өте қарапайым балдырлар. Егер суды ... ... ... ... ... ... әсер қалдырады. Оларды
фотосинтез ... ... ... өнім ... пайда
болады. Бұлар ... ... ... су, минералдық тұздардың
қосындысын түзеді, күн ... ... ... ... осылайша тіршілік үздіксіз жалғаса береді. Балқаш ... ... ... ... ... 300 ... дейін клеткалары
болады. Бұларды әрқайсысының ... бір ... ... ... ... ... тұрақты биологиялық массаны
100 мың ... ... Ал ... сайын мұндай әр ... ... ... көлде тәулігіне 200 мың ... ... ... пайда болады. Жаз бойы ... ... ... Олар тек су ... ... Адам ... оны ... да мақсаттарға
пайдалануды ... ... ... бір ... ... ... жуық түрі табылды. Олардың ... ... ... ... ... ... Олар ... көлдің
түбін мекендейді және ... ... ... ... ... ең ... көк ... көлдің тұщы сулы ... ... ... тұзы ... ... олар ... басқа құрамды заттарға айналады. ... ұсақ ... ... тірі ... де ... ... ... аяқты және
бұтақ мұртты ұсақ шаяндар, құбылма және қарапайым ... ... ... ... осындай жүздеген мың ұсақ организмдерге ... ... олар көл ... көтеріліп, тым ұсақ балдырларды жейді,
бірақ сонымен қатар суды ... ... ... етіп
тазартып кетеді.Бұл–зоопланктон. Оның көлдегі биологиялық массасы 200 мың
тоннаға жуық, жылына ... рет ... ... өте тез ... ... және омыртқасыз жәндіктер үшін ... ... ... ... болады.
Көлде зоопланктон арасында ... ... ... ... ... ... дафния өте көп. Ырғып қозғалу ерекшелігіне
орай оларды “су бүргелері” деп те ... ... 2 ... жуық мөлдір түсті бұл тіршілік иелері ... да ... ... ... жыл ... суды ... көптеген еріген
заттардан тазартып, бүкіл көлді бірнеше рет ... ... ... ... ... ... бір буын – су түбін
мекендейтін омыртқасыз жәндіктер. Бұлар – ұсақ ... ... ... мен ... личинкалары сондай-ақ су зерттеушілер
хирономидтер деп атайтын ұсақ ... Бұл ... ... ... ғана өмір ... ал ... личинкалары бір жыл ... ... ... азық ... және өлі ... ... сіңіріп, су құрамын ... ... өте ... ғана ... ... ... (поденкалар) да ... ... ... ... ... суда үш ... дейін
өмір сүріп, балықтарға қорек болады. Ал тірі қалғандары жаздың ... ... жеті ... ... ... бір ... ... ұшып күн ... бір ғана ... өмір ... ... ... бірі – мұндағы моллюскілердің басым
көпшілігінің құрып кеткендігі. ... ... ... ... ... ... түрі өзен ... ... ... ... су астындағы тас ... ғана ... ... да ... ... өте ... ... осы жағдайға назар аударып, ... ... ... ... мақсатында 1965-1966 жылдары көлге ... деп ... Дон ... ... ... Бұл
моллюск көлдің суы тұщы бөлігінде тез жайылып, ... ... ... Көл ... ... ... ... көптігіне
және оларды басқа сулардан әкеліп ... ... ... көліндегі балықтардың азықтық қоры әлі ... ... ... ... әр гектарының өнімдік түсімі төмен. Ең ... ол он ... ғана ... Арал және ... ... ... да тұщы ... тәжірибе
Балқаш көліндегі әрбір су ... ... ... үш ... ... ... көрсетіп отыр. Бірақ бұл ... ... ... тәсілдерін ... ... ... ... түсу ... яғни ... мол аулау үшін
оларға алдымен мол ... қор ... ... бөлу ... бір аңшы мал ... айналысуға көшіп, ет ... ... ... ... ... ... да сол сияқты, ол
тек оны ... ғана ... ... ... ... ... да ... тиіс. Балқаш көлінде оның тағы да ... ... ... ... ... Шренк алабұғасы
құрып кетті. Ол да осы ... ... ... ... ... еткен, солармен бірге ... ... ... ... ... қосқанда жылына ... 54 мың ... ... отырған. Балқаш алабұғасы – әдеттен тыс ... ... ол ... өз ... ... ... рақымсыз жыртқыш, каннибал. 1943 жылы 402 ... ... ... ... ... 394-інің ішінен ұсақ
алабұға, тек ...... және ... салпы ерін балық
(губач) шыққан. 1944-46 ... ... ... ... ... бірақ жағдай тағы дәл бұрынғыдай ... ... өте ... ... ... жыртқыштар “бейбіт”
балықтармен қатар тіршілік ете жүріп, оларға ... ... ... ... және ең ...... жап-жақсы өсіп-дамиды. Алайда бүгіндері олар көлде өте
сирек ... ... ... ... торта балығын ... ... оңай ... қоса ... ... ... ... Штраухтың
губачы және бір түсті салпы ерін ... ... ... түрлерінің осындай аса ... ... ... ... ... ... ... жіберуді
ұсынған болатын. Бұл ... ... ... ... жоқ,
өйткені онда көлдің ... қоры әлі ... ... 20-шы ... ... сазан көлге кездейсоқ келді
деген ... ... ... дәлелдейді. Біраз ... ... ... ... қоры осы сазан болды. 1941 ... 128 мың ... ... ... ... көлі бұл ... ... ... ... жөнінен Қазақстан бойынша ... ... жылы ... ... қорын зерттеуді бастаған П.Ф.Домрачев
онда сазан мен ұсақ ... тым ... ... ... ... ... жіберуді ұсынды. Бірақ бұл ... ... ... қалды, ал 1933 жылы ... Арал ... ... шип ... жіберілді. Құртпа ... ... ... те бекіре тұқымдас балықтарға жатады. ... ... ... молайту – ихтиологтардың ежелгі арманы. Алайда ... ... ... оның ... ... ... тек 12-14 жасында
ғана басталады, мекен ... және ... шашу ... ... шипі ... ... Іле өзенімен ... ... ... ... ... ... не мүлде ... ... ... ... ... Ауға ... ... босатып жібереді, бірақ оның ұсақтарының денесіне ... ... ... ... тез өліп ... жүз ... дейін салмақ тартатын ... ... ... ... ол әлі көбейіп кете ... жоқ, ... ... ... ... әсіресе табан балықтар ... ... ... ... қиыдықтары да, оны ... салу ... да бұл ... балықтың әйгілі ... ... ... тежеу сала алмай келеді.
Шиптің ... ... да ... түсу қажет. Ол ... ... ... Балқаштың лай суында
тіршілік ... ... ... бола тұра ... ... ... көлге ... ... ... суы ... ... ... моллюскілер шоғыры онда ... ... ... ... ... ... ұсақ
клеткалармен ... ... ... ... ... 20- 25 қарапайым моллюскі бір тәулік ... ... жуық суды ... яғни бұл бір ... ... ... су ... өтей алатын мөлшер.
Насос станцияларыда тым ... ... ... ... ... де, өз ... адал санитар ... ... ... ... ... ... Осы себепті ... ол ... деп ... ... келді.
Соғыстан кейінгі жылдарды Балқаштан балық аулау ... күрт ... ... Бұл бір жағынан тым көп аулап
жібергендіктің ... ал ... ... ... ... ... деп ... Ал мұны көбейту
үшін 1949 жылы Арал ... ... ... ... ал 1957-58 жылдарда ... ... ... ... ... ... бірге сынап көру ... тағы да бір ... ...... ... Бұлармен
қатар көлде ... ... ...... және ... болды. 1965 жылы Билікөл ... ... ... онан ... әкелінді. Балқашта бұлармен ... ... ... амур
комплексіне жататын уылдырықпен қоректенуші балықтар да тап ... ... ... ... ақ амур ... түскен болатын. Балқаш ... оның ... ... болатындығын ойлап жатпай-ақ, ... ... ... ... ... бір ... ... өзімен бірге
шаян ала келіп, оларды көлдің батыс жақ ... ... ... ... креветкаларды алып келген.
Белгілісі тек – ... ... ... астам екендігін
және олардың көпшілігі не ... не ... ... ... Бұл ... ... көлі ... “полигоны” іспетті көрінеді, мұндай ... ... ... ... ... жоқ. ... бұлай етуге
болмайтынын білдіріп ... ... ... табылады. Алайда,
тәжірибе арнайы лабороторияда жасалып, теріс ... ... ... ... ғой. Ал ... тәжірибе
табиғаттың ... ... кең ... ... ... ... зиянды есептеп айту да оңай ... ... ... жөніндегі осынау барлық
іс-әрекеттердің ішінде ... ... ... ... ... ол тез ... ... ұсақ алабұғаны құртып жіберді.
Мұнымен қатар, 1962 ... ... ... ... ... ... ... 127 мың центнерге дейін ... ... ... басқа балықтарды ... ... ... ғана ... ал ... болса – қойға тиген қасқырдай
құйрығымен бір топ ... ... ... ... ... кездескенін түгел қылғи береді, бірақ оның ... Ол ... ... уылдырығын қорғаумен ... ... ... ... соң ... кетеді. Сазанның ... ... да ... ... ... олар сазанның
уылдырығын ... ... құр ... жеп ... ... жұмбақтарының бірі – балқашидттер, ... – көл ... ... ... ... ... Бұл бірегей заттар басқа ешқайда ... ... ... ... ... ... ... көлі әлемдегі материкішілік ірі су қоймаларының қатарына ... ... адам өмір ... ... ... қалыптастырады, елді
мекендердің шаруашылық жүргізуін қамтамасыз етеді, әрі елімізде атқаратын
стратегиялық ... ... ... ... Көлдің табиғи байлығымен бірге
бұл ауданда бұрыннан қолданылып келе жатқан минералдық шикізаттың мол қоры
бар. Сондықтан ... ... ... қалу тек мемлекеттік проблема болып
қоймай ... ... ... міндеті болуы тиіс. Бұл ... ... ... ... ... Ол үшін аумақта бүгінігі таңда
қалыптасып отырған гидрологиялық жағдайға дұрыс баға берілуі керек.
Курстық жұмыста ... ... ... жағдайы зерттеліп, аймақта
қалыптасып отырған экологиялық жайттарға баға берілді. Климаттық ... ... ... ... ... ... суаруға және басқа
шаруашылық қажеттер үшін жұмсалған су көлемі ... ... ... ... ... су ... ... отырғаны анықталды.
Балқаш көлінің тарихи деңгейлік режимі оқылып, ... ... ... режимге баға берілді. Өткен тарихи кезеңде климаттың
біржақты өзгермегендігі ескеріліп, Балқаш ... ... ... ... су көлемінің артуы көл деңгейінің күрт ... ... ... ... ... көліне қоятын ең суы мол Іле өзені (көлге құятын барлық су
көлемінің 80%-н береді) трансшекаралық өзен ... ... Оның ... ... ... ... ҚХР-да орналасқан. Сондықтан ҚХР-мен
келісім жүргізуде Іле өзенінің санитарлық ағындысы, яғни Балқаш көлінің
деңгейін 341 ... ... ... ... ... ... су көлемін
жіберіп отыруға қол жеткізу керек.
Алаптың су қоймалары мен өзен суларының сапасын ... үшін ... ... ... ... және ... ... сулардың тазарту
имараттарының құрылысының біртіндеп көбеюімен жасанды-биологиялық тазартуға
көшу;
- суды айналымдық және ... ... ... ... дамыту;
- ақаба суларды ЗПО қолдану бойынша жүйелер құру;
- түсті және қара металлургия, құрылыс индустриясы мекемелерінде газ,
шаң және т.б. ... ... ... ... шығарда) тазарту жүйесінен
өткізу, ол үшін тазарту қондырғыларын орнату;
- қала серіктерін, ірі елді мекендерді канализация ... ... ... мал ... құс фабрикаларында, ауыл шаруашылығында лас
суларды табии су көздеріне жібермей ... ... ... ... ... қолдануды іске асыру.
Балқаш көлінің суын және жалпы Іле-Балқаш алабының ... ... ... үшін ... ... бөлімдер санын көбейту
керек.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Ресурсы поверхностных вод СССР. Гидрологическая изученность, т.13,
Центральный и Южный ... вып. 2, ... ... ... ... Проблемы гидроэкологической устойяивости в бассейне озера Балхаш.
Под редакцией А.Б. ... Изд. ... ... 2003. ... ... ... состояние бассейна озера Балхаш. Под
редакцией кандидата геолог-минералогических наук Т.К. ... ... ... 2002. С.71-114.
4. Джусупбеков Д.К. Вероятностный прогноз уровня и минерализации ... ... ... на ... ... ... ... наук. Изд. «Қазақ университеті»- Алматы, 2002. 26 с.
5. Давлетгалиев С.К., ... Д.К.. ... ... ... ... Балхаш //Вестник КазГУ, сер.географ.,
Алматы, КазГУ, 1997. С. 66-73.
6. Гидрологические и водхозяйственные аспекты Или-Балхашской проблемы.
Под ред. А.А. ... Л., ... 1989. ... ... проблемы гидрометеорологии озера Балхаш и Прибалхашья.
Под ред. И.И. Скоцеляса. С-П., Гидрометеоиздат, 1995.
8. ... С.А. ... ... и ... ... (на ... реки ... Алматы, Рауан,
1994. С192-205.
ж о с п а р:
К і р і с п е
Балқаш көлінің ... ... ... ... ... ... ... режимі
негізгі бөлім
2. балқаш көлінің экологиялық жағдайы
2.1 Балқаш көлі суының құрамындағы ауыр металлдар
2.2 Ауылшаруашылық қалдықтарымен ластану
2.3 Биологиялық алуан түрдің қысқаруы
2.4. Көл ... ... ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы15 бет
Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы жайлы18 бет
Балқаш көлінің физикалық географиялық сипаттамасы18 бет
Азияның көлдеріне физикалық – географиялық сипаттама21 бет
Балқаш көлінің бассейініне физикалық-географиялық сипатама33 бет
Балқаш көлінің физикалық-географиялық жағдайы19 бет
Балхаш көлінің даму тарихы мен экологиялық жағдайы28 бет
Балқаш аңызы және атауы9 бет
Балқаш көлі. Климаты3 бет
Балқаш көлінің геоэкологиялық проблемалары66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь