Қазақсатандағы ежелгі тарихи және экологиялық процестер

Қазақсатандағы ежелгі тарихи және экологиялық процестердің өзара іс.әрекет
1 Бөлім Адам мен табиғаттың өзара іс.әрекеттерінің теориялық негіздері
2 Бөлім Қазақстандағы ежелгі тарихи және экологиялық өзара процестердің іс.әрекеті.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Тек жасыл орманы бар, теңіздер мен мұхиттар, тұщы көлдер мен өзендер, таулар, шөл дала кеңістігі бар ғана өмір пайда болуы мүмкін еді. Әдебиеттерде тіршілік ұғымын қоршаған орта мен организмнің бейімделу процесі деп қарастырады. Адамның биологиялық түр кейпінде өзгешелігі ол екі аяқпен тік жүріп, қолдың жүруден босап, бас миының дамуы болып табылады. Өз кезегінде бұл ерекшеліктерді еңбек етумен байланыстырамыз. Сонымен қатар, маймылдың адамға айналуының басым факторы, ол дайын өсімдіктермен қоректенуден ет тағамына көшуімен байланысты. Оған себеб, мұздақ дәуірі климаттық жағдайы.
Адамның болмысы, оның қоршаған басқа тіршілік атаулыдан нендей айырмашылығы бар және дүниетанымдық қарсы не қояды, яғни адамзаттың филасофия және ғылымның пайда болуынан бастап барлық ойшылдардың негізгі мәселесі болды.
Бүгінде біз Луис және Мери Ликалардың арқасында ең алғашқы адамның пайда болу отанын білу мүмкіндігіне ие болдық. Олардың ең бақытты күні 1957 ж. 17-шілде болды, осы күні Мери Олдувэй аңғарындағы қазба жұмыстары барысында антропоидың алғашқы тісін тауып кейін, Л.Лики оны зинджинтроп деп атады. Камит-аргон тәсілі бойынша анықталған зинджантроп жасы шамамен 1млн. 70 мың жыл болды. Кейінгі зерттеулер барысында адам ең ежелгі жасы 2,5 мың жылды қамтиды.
Адамның пайда болу мәселесіне байланысты көптеген еңбектер жарық көрді. Қазіргі кезде антрополог, археолог, этнографтар жинаған бай әдеби қоры бар. Өкінішке орай, адамзаттың барлық эволюциялық даму жолы нақты көрсетпеуіне байланысты ″ақтаңдақтар″ көптеп кездеседі.
Адамзаттың пайда болу мәселесі туралы Г.Н. Майлюшин ″Истаков человечество″ еңбегінде түсінік беруге тырысады.
Адамзат тарихи үш негізгі кезеңге бөлінеді: тас, қола және темір дәуірі. Өз кезеңінде тас дәуірі палеолит, мезолит, неолит болып бөлінеді. Тас дәуірі мен қол дәуірінің арасында евразия контиетінде, сондай-ақ Қазақстан территориясында да әлеуметтік-экономикалық, тарихи маңызды оқиға энолит дәуірі болып өтті. Б.з.д. ІІ мың жылдықтың басында жаңа тарихи кезең қола дәуірі келсе, оны б.з.д. ІХ-ҮІІ ғғ. ерте темір дәуірі алмастырды. Кейінен б.з. ІҮ ғ. жаңа тарихи кезең ерте орта ғасырлар дәуірі басталды.
Тақырыптың өзектілігІ: Маркстік ғылымда формациялардың алмасуы әлеуметтік-экономикалық және эволюциялық процесс тарапынан қарастырылады. Бірақ адамзат дамуға қандай факторлар әсер етті? Әдебиеттерде осы сұраққа жауап жоқ.
Адамзаттың көп мың жылдық тарихында шаруашылық пен қоғамдық өзгерістер, халықтар және мәдениеттердің алмасуы болды. Ежелгі кезеңдегі тарих процестерге не әсер етті? Неліктен бір аймақта әр тарихи кезеңде адамдар әр түрлі шаруашылықпен айналысты және неліктен әртүрлі аймақтарда әртүрлі шаруашылық жүйелер қалыптасты. Адамдарды жаңалықтар мен техникалық прогреске не итермеледі?
Жұмыс мақсаты: Біздің зерттеу жұмысымыздың мақсаты бір формацияда екіншіге көшу себептерін анықтау және ежелгі тарихи процестерде экологиялық фактордың мәнін ашу.
Жұмыс әдістері: Жұмыста тарих, жаратылыстану ғылымдарының зерттеу әдістері қолданған: салыстырмалық-сараптау, справо-пильцолық, трасологиялық, палеозоологиялық т.б. Барлық сұрақтарға біз адам мен табиғат байланысын Солтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы материалдар негізінде жауап іздедік.
Археологиялық мәліметтерімен полеклиматтық зерттеу мәліметтерімен сәйкестендірілген кезде мынадай фактыны анықтадық: барлық тарихи өзгерулер палеоклимат алмасудағы ірі климаттық өзгерулер немесе планетарлық масштапта ғана емес, Евразия континентінің жекелеген аймақтарында жылы және суық ауа алмасу, ылғалдану немесе аридизация(қуаңшылық) процестері болып жатты.
1. Боряз В.Н. Проблема основного противоречия взаимосвязи общества и природы. // Роль географического фактора в истории докапиталистических обществ. - Л., Наука, 1984.
2. Косарев А.Ф. Трудовая деятельность человека как средство превращения географической среды в социальную. // Археология Прииртышья. Изд-во Томского университета. - Томск, 1980.
3. Щетенко А.Я. Ландшафтная обусловленность систем расселения земледельцев Южного Туркменистана в эпоху неолита и ранней бронзы. // 60 лет кафедре археологии МГУ им. М.В. Ломоносова. - М., 1999. С. 34-38.
4. С. П. Толстов, Расизм и теория культурных кругов, «Наука о расах и расизм», M.— Л., 1938, стр. 168.
5. Нерегулярные миграции собирателей-охотников бушменов или австралийцев резко отличаются, например, от строгих сезонных передвижений бедуинов-арабов. Их образ жизни лучше всего ассоциируется с определением «бродячий», который в «Сло¬варе синонимов русского языка» (т. I, 1970), определяется, как «переходящий из од¬ного места в другое для выполнения своей профессиональной работы».
6. С. П. Толстов, Основные теоретические проблемы современной советской этнографии, стр. 19, 20;Я. В. Чеснов, О социально-экономических и природных условиях возникновения хо¬зяйственно-культурных типов (в связи с работами М. Г. Левина), стр. 20, 24.
7. А. А. Григорьев, Закономерности строения и развития географической среды. Избранные теоретические работы, М., 1966: А. А. Григорьев, М. И. Будыко, О периодическом законе географической зональности, «Доклады АН СССР», т. 110, № 1, 1956; С. В. К а л е с н и к. Общие географические закономерности земли, М., 1970,. стр. 119.
8. Д. И. Шашко, Агроклиматическое районирование СССР, М., 1967, стр. 204.
9. Положение о тесной взаимосвязи всего процесса антропогенеза с началом фор¬мирования хозяйственно-культурных типов (выдвинутое в свое время С. П. Толстовым, М. Г. Левиным и Н. Н. Чебоксаровым) в некоторых последних этнографических рабо¬тах было заменено без каких-либо критических обоснований тезисом о том, что «ос¬новной толчок» формированию хозяйственно-культурных типов дало «обособление зем¬ледельческого и скотоводческого хозяйства», т. е. первое крупное общественное раз¬деление труда. Я. В. Чеснов, О социально-экономических и природных усло¬виях возникновения хозяйственно-культурных типов, стр. 24; В. Ф. Генинг, Этниче-ский процесс в первобытности, Учебное пособие, Свердловск, 1970, стр. 92.
10. П. П. Ефименко, Первобытное общество, Киев, 1953, стр. 346; Ю. И. Се¬менов, Как возникло человечество, М., 1966, стр. 320 и сл.; С. А. Семенов, Развитие техники в каменном веке, Л., 1968, стр. 281.
11. В. П. Алексеев, О первичной дифференциации человечества на расы:. Пер-вичные очаги расообразования, «Сов. этнография», 1969, № 1; его же, О первичной дифференциации человечества на расы. Вторичные очаги расообразования, «Сов. эт¬нография», 1969, № 6; Н.Н. Чебоксаров, И. А. Чебоксарова, Указ. раб.
12. И. Г. Пидопличко. Позднепалеолитическое жилище, из костей мамонта на Украине, Киев, 1969.
13. С. П. Толстов. Очерки первоначального ислама, стр. 31.
14. Г. Чаилд. Прогресс и археология, М., 1949.
15. П. М. Жуковский. Мировой генофонд растений для селекции, мегацентры и эндемичные микрогенцентры, Л., 1970.
16. Б. В. Андрианов. Проблема происхождения ирригационного земледелия и современные археологические исследования, «История, археология и этнография Сред-ней Азии», М., 1968, стр. 16—26; его же, Древние оросительные системы Приаралья (в связи с историей возникновения и развития орошаемого земледелия), М., 1969, стр. 44, рис. 12.
17. Б. Б. Пиотровский. О характере закономерностей в истории культуры, Тезисы докладов на заседаниях, посвященных итогам полевых исследований, в 1960 г.», . М., 1961, стр. 18, 19.
18. Б. В. Андрианов. Хозяйственно-культурные типы и исторический процесс.
19. См.: С. И. Вайнштейн. Проблема .происхождения оленеводства в Евразии, «Сов. этнография», 1970, № 6; 1971, № 5.
20. С. П. Толстов, Основные теоретические проблемы современной советской эт-нографии, стр. 21.
21. Н.Н. Чебоксаров, И. А. Чебоксapoвa Народы, расы, культуры, М., 1971, стр. 172.
22. Зайберт В.Ф. Атбасарская культура. - Екатеринбург, 1992.
23. Плешаков А.А.Реконструкция хозяйственных комплексов мезолита-неолита Северного Казахстана Петропавловск. СКГУ.2003. 236.с.
24. Зданович Г.Б., Шрейбер В.К. Переходные эпохи в археологии: аспекты исследования. // Проблемы археологии урало-казахстанских степей. – Челябинск, 1988. С. 3-19.
25. Акишев К.А. К проблеме происхождения номадизма в аридной зоне древнего Казахстана. // Поиски и раскопки в Казахстане. – Алма-Ата, 1972. С. 31-46
26. Боряз В.Н. Проблема основного противоречия взаимосвязи общества и природы. // Роль географического фактора в истории докапиталистических обществ. - Л., Наука, 1984.
27. Косарев А.Ф. Трудовая деятельность человека как средство превращения географической среды в социальную. // Археология Прииртышья. Изд-во Томского университета. - Томск, 1980.
28. Щетенко А.Я. Ландшафтная обусловленность систем расселения земледельцев Южного Туркменистана в эпоху неолита и ранней бронзы. // 60 лет кафедре археологии МГУ им. М.В. Ломоносова. - М., 1999. С. 34-38.
29. С. П. Толстов, Расизм и теория культурных кругов, «Наука о расах и расизм», M.— Л., 1938, стр. 168.
30. Нерегулярные миграции собирателей-охотников бушменов или австралийцев резко отличаются, например, от строгих сезонных передвижений бедуинов-арабов. Их образ жизни лучше всего ассоциируется с определением «бродячий», который в «Сло¬варе синонимов русского языка» (т. I, 1970), определяется, как «переходящий из од¬ного места в другое для выполнения своей профессиональной работы».
31. С. П. Толстов, Основные теоретические проблемы современной советской этнографии, стр. 19, 20;Я. В. Чеснов, О социально-экономических и природных условиях возникновения хо¬зяйственно-культурных типов (в связи с работами М. Г. Левина), стр. 20, 24.
32. А. А. Григорьев, Закономерности строения и развития географической среды. Избранные теоретические работы, М., 1966: А. А. Григорьев, М. И. Будыко, О периодическом законе географической зональности, «Доклады АН СССР», т. 110, № 1, 1956; С. В. К а л е с н и к. Общие географические закономерности земли, М., 1970,. стр. 119.
33. Д. И. Шашко, Агроклиматическое районирование СССР, М., 1967, стр. 204.
34. Положение о тесной взаимосвязи всего процесса антропогенеза с началом фор¬мирования хозяйственно-культурных типов (выдвинутое в свое время С. П. Толстовым, М. Г. Левиным и Н. Н. Чебоксаровым) в некоторых последних этнографических рабо¬тах было заменено без каких-либо критических обоснований тезисом о том, что «ос¬новной толчок» формированию хозяйственно-культурных типов дало «обособление зем¬ледельческого и скотоводческого хозяйства», т. е. первое крупное общественное раз¬деление труда. Я. В. Чеснов, О социально-экономических и природных усло¬виях возникновения хозяйственно-культурных типов, стр. 24; В. Ф. Генинг, Этниче-ский процесс в первобытности, Учебное пособие, Свердловск, 1970, стр. 92.
35. П. П. Ефименко, Первобытное общество, Киев, 1953, стр. 346; Ю. И. Се¬менов, Как возникло человечество, М., 1966, стр. 320 и сл.; С. А. Семенов, Развитие техники в каменном веке, Л., 1968, стр. 281.
36. В. П. Алексеев, О первичной дифференциации человечества на расы:. Пер-вичные очаги расообразования, «Сов. этнография», 1969, № 1; его же, О первичной дифференциации человечества на расы. Вторичные очаги расообразования, «Сов. эт¬нография», 1969, № 6; Н.Н. Чебоксаров, И. А. Чебоксарова, Указ. раб.
37. И. Г. Пидопличко. Позднепалеолитическое жилище, из костей мамонта на Украине, Киев, 1969.
38. С. П. Толстов. Очерки первоначального ислама, стр. 31.
39. Г. Чаилд. Прогресс и археология, М., 1949.
40. П. М. Жуковский. Мировой генофонд растений для селекции, мегацентры и эндемичные микрогенцентры, Л., 1970.
41. Б. В. Андрианов. Проблема происхождения ирригационного земледелия и современные археологические исследования, «История, археология и этнография Сред-ней Азии», М., 1968, стр. 16—26; его же, Древние оросительные системы Приаралья (в связи с историей возникновения и развития орошаемого земледелия), М., 1969, стр. 44, рис. 12.
42. Б. Б. Пиотровский. О характере закономерностей в истории культуры, Тезисы докладов на заседаниях, посвященных итогам полевых исследований, в 1960 г.», . М., 1961, стр. 18, 19.
43. Б. В. Андрианов. Хозяйственно-культурные типы и исторический процесс.
44. См.: С. И. Вайнштейн. Проблема .происхождения оленеводства в Евразии, «Сов. этнография», 1970, № 6; 1971, № 5.
45. С. П. Толстов, Основные теоретические проблемы современной советской эт-нографии, стр. 21.
46. Н.Н. Чебоксаров, И. А. Чебоксapoвa Народы, расы, культуры, М., 1971, стр. 172.
47. Зайберт В.Ф. Атбасарская культура. - Екатеринбург, 1992.
48. Плешаков А.А.Реконструкция хозяйственных комплексов мезолита-неолита Северного Казахстана Петропавловск. СКГУ.2003. 236.с.
49. Зданович Г.Б., Шрейбер В.К. Переходные эпохи в археологии: аспекты исследования. // Проблемы археологии урало-казахстанских степей. – Челябинск, 1988. С. 3-19.
50. Акишев К.А. К проблеме происхождения номадизма в аридной зоне древнего Казахстана. // Поиски и раскопки в Казахстане. – Алма-Ата, 1972. С. 31-46.
        
        Қазақсатандағы  ежелгі  тарихи және экологиялық процестердің өзара       ...  ...  ...  бар,  теңіздер   мен  мұхиттар,  тұщы   ...  ... ... шөл дала ...  бар    ғана  өмір  ...  ...  мүмкін
еді. Әдебиеттерде тіршілік ұғымын қоршаған орта мен организмнің бейімделу
процесі деп қарастырады. Адамның биологиялық түр ... ... ол ... тік ... қолдың жүруден босап, бас миының дамуы болып табылады.
Өз кезегінде бұл ... ... ... ... Сонымен
қатар, маймылдың адамға айналуының басым ... ол ... ... ет ... көшуімен байланысты. Оған себеб, мұздақ дәуірі
климаттық жағдайы.
Адамның ... оның ... ... ... ... ... бар және дүниетанымдық қарсы не ... яғни ... және ... ... ... бастап барлық ойшылдардың
негізгі мәселесі болды.
Бүгінде біз Луис және Мери Ликалардың ... ең ... ... болу ... білу ... ие ... ... ең бақытты күні
1957 ж. 17-шілде болды, осы күні Мери Олдувэй аңғарындағы қазба ... ... ... ... ... ... Л.Лики оны зинджинтроп деп
атады. Камит-аргон тәсілі бойынша анықталған зинджантроп жасы шамамен 1млн.
70 мың жыл болды. Кейінгі ... ... адам ең ... жасы 2,5 ... ... ... болу мәселесіне байланысты көптеген ... ... ... кезде антрополог, археолог, этнографтар жинаған бай ... бар. ... ... ... ... ... даму жолы ... байланысты ″ақтаңдақтар″ көптеп кездеседі.
Адамзаттың пайда болу мәселесі туралы Г.Н. ... ... ... түсінік беруге тырысады.
Адамзат тарихи үш негізгі кезеңге бөлінеді: тас, қола және ... Өз ... тас ... палеолит, мезолит, неолит болып бөлінеді.
Тас дәуірі мен қол ... ... ... контиетінде, сондай-ақ
Қазақстан территориясында да әлеуметтік-экономикалық, тарихи маңызды оқиға
энолит дәуірі болып өтті. Б.з.д. ІІ мың ... ... жаңа ... қола ... келсе, оны б.з.д. ІХ-ҮІІ ғғ. ерте темір дәуірі
алмастырды. Кейінен б.з. ІҮ ғ. жаңа ... ... ерте орта ... дәуірі
басталды.
Тақырыптың өзектілігІ: Маркстік ғылымда ... ... және ... ... ... қарастырылады.
Бірақ адамзат дамуға қандай факторлар әсер етті? ... осы ... ... көп мың ... ... ... пен қоғамдық өзгерістер,
халықтар және мәдениеттердің алмасуы болды. ... ... ... не әсер ... ... бір ... әр тарихи кезеңде адамдар
әр түрлі шаруашылықпен айналысты және неліктен әртүрлі аймақтарда әртүрлі
шаруашылық жүйелер ... ... ... мен ... не ... ... ... зерттеу жұмысымыздың мақсаты бір формацияда
екіншіге көшу себептерін ... және ... ... ... ... ... ... әдістері: Жұмыста тарих, жаратылыстану ғылымдарының зерттеу
әдістері ... ... ... палеозоологиялық т.б. Барлық сұрақтарға біз адам мен
табиғат байланысын ... ... ... ... негізінде жауап іздедік.
Археологиялық мәліметтерімен полеклиматтық зерттеу мәліметтерімен
сәйкестендірілген кезде мынадай фактыны анықтадық: барлық тарихи ... ... ірі ... ... ... ... ... емес, Евразия континентінің жекелеген аймақтарында жылы және суық ауа
алмасу, ылғалдану немесе аридизация(қуаңшылық) процестері болып жатты.
1 Бөлім Адам мен ... ... ... теориялық
негіздері
Қоғам және қоршаған орта бір жүйе ... ... ... болып тұра, өзара әрекеттеседі. ″Қоғам бөлігі ретінде табиғат
онымен бірге тұтас әлеуметтік экономикалық ... ... ... ... ... табиғат бөлігі болып табылса, екінші жағынан табиғат қоғамның
бір бөлігі болып табылмақ ″[1]
Алғашқы адамзат ... ... ... ... ортаның кейбір
конпоненттерінің біртіндеп өзгеруі басталды, алғашында флора мен ... ... ... ... ... елді мекен, мола,
мәдени ошақталған дала, су қубырының жаңа ... ... ... ... ... ... ... болуы антропогенді ландшафт процесін
аяқтайды.
Адам және қоғам. Адам және табиғат. Адам қоғамы мен ... Осы ... ... бір- ... тығыз байланысты болып, өзара
әрекеттесіп, жер шарындағы ... - ... және ... - ... ықпал етеді. Қазіргі заманғы білім деңгейі марксистік теориясы
мен ... ... ... рөл ... ... ... әлеуметтік
факторы емес, табиғат пен қоғамның өзара әрекеттесуінің экологиялық
концепциясына беріліп отыр. ... ... орта ... даму ... сол арқылы – қауымның сипаты мен құрылымы анықталады. Қоршаған
орта мен қоғам ұқсастығы мәселесіне ... ... ... мәдени типі
үшін табиғи – климаттық фактор ... ... ... ... ... ... экономикалық және табиғи - климаттық жағдай бір шаруашылық жүйелерге
оң ықпалын тигізсе, екіншілерінің дамуына кедергі жасауы мүмкін, әр ... ... ... ... да ... құрлымдар дамуы
мүмкін.
Көші-қон процестері және басқа да шаруашылық жетістіктер ... ... ... ... ... ... ... басты міндеті
болғанымен де, бұл үнемі үйлесімін таба бермейді.
Тіршілік ортасымен қоғам бүтіндігі сақтау басты ... ... бұл ... ... таба ... құрылымдарды дамыту процесінде кей табиғи ресурстарды
шұғыл қолдану олардың азып – ... ... ... ... ... Бұл процестер экономикалық дағдарысқа әкеліп соғады, ал кей
жағдайда ... ... ... ... ... ... жойылып
кетуіне де әкеледі. Көп жағдайда қоршаған ортадағы құбылыс өзгерістер
кезінде ... ... ... ... ... өзгеріске
ұшырайды, немесе жаңа тропикалық жағдайға бейімделеді.
Не ... ... ... - мәдени типтерді қалуға ... ... және жаңа ... қуыс ... жолы ... ... ... Миграция және басқа шаруашылық тәртіпке үйрену
әрекеті процесі кезінде иновациядан жалтару ... ... ... ... барлығы табиғи орта мен қоғамның өзара әрекеттесуінің бейімделу
процестерімен тығыз ... ... ... ... кейбір қоғамда
өзгерістерге бейімделу тәсілдерін, фактор іздеу қабілетін тапса, басқалары
– тарихи аренадан тұтастай бір ... ... ... ... ... ұласатын экологиялық құбылыстарды бастан кешіреді.
Кейде санамызда олар туралы ғайыптан пайда болып, кеткен сияқты елестейді.
Ортаның әлеуметтік және ... ... ... ... ... бірі ... ... және оларды функционалды ... ... ... ″Қандайда бір жүйе қатынасы қоршаған ... ... ... ... мен ... қабылдаған келесі бір
жүйенің туындауына себебі болады.″ ... ... оның ... өзгеріске ұшырайды. Жүйе мен орта бөлінбейтін бір тұтастыққа
айналады... ... ... ... ... жекелеген элементтерінен жеке
даралық (автономдық) қасиеттері артады және ортамен біртұтастық байланысы
беки түседі[2].
Жағрафиялық ландшафт географиялық қабаттың (жер ... ... ... ... және оның ... бөліктерінің (фация,
шатқал, жергілікті жер ) бірыңгай конпоненттерінің заңды үйлесімі ... Бұл ... ... ... ... ... ... қуыс құбылуымен беріледі[3].
Биотиптік айналымда адам өзімен бірнеше тропикалық бөлімдерді ... ... ... ... бір ... ... ... бағынышты. Қоғамдық тарихи даму процесінде адамзат әлемі
(қоғам ) табиғи процестерден неғұрлым тәуелсіз бола ... Адам ... бір жаңа ... ... көре жүріп , өзін қоршаған ... ... ... ... ... ... түседі және
олардың әрқайсысынан негұрлым тәуелсіз бола түседі.
Қоғамдық – экономикалық ... ... ... ... ... ,өндірістік қатынастар өз кезінде өндіргіш
күштердің даму сипатымен ... ... . Ал олар ... ... ... қатынасын жанама түрде қарастырып , адам қабілетінің
белсенділік ... ... ... ... ... ... ... қоршаған табиғи ортаға ықпалымен сипаттайды.
Қоршаған ортаға ықпал ету тарихи турғыдан әр алуан болып келеді, ал
оның ... ... ... ... қол ... ... мен ... қатынастарымен байланысты болады. Алайда бұл
пікірдің кері жағы да бар, себебі табиғат осы ... кері ... ... ... ... ... әсер ... стихиялық және қуатты
фактор болып табылады.
Қоғамның матиралдық процесі нәтижесі табиғаттың дайын ... ... , ... ... өздері ғана пайдаланылады, есесіне олар табиғи
процестерге тән емес ... ... өмір сүру ... дене, зат және
процестер табиғи жүйелерге, алуан түрлі ... ... ... арқылы
және сан алуан заттарға айналады.
Этнография және ... ... ... даму ... ... ... ... алғанда, тарих және география
ғылымдарының арасын байланыстырушы қызметін атқарушы ... Кез ... ... ... ... бір ... мен ... аспектерін
зерттеп ашу кезінде осынау заңдылықтарды нақтылығын байқаймыз.
Бүгінгі күндегі археология мен ... ... ... бірі әлем ... ... - ... ортақтығы , ұлт
ұлыстардың түп тамырының бір екендігі әр ... ... және ... ... ... ... болмақ.
Осыдан жүз жыл бұрын Э.Тейлор өзінің ″Первобытская культура ″ (1871)
атты еңбегінде мәдениеттің даму және жалпылай ... және ... ... жоғары формаға қарай эволюциялық даму нысаны болады деген
заңдылығы мәселені көтерген болатын. Эволюционист ғалымның үлкен жетістігі
ол ... әр бір ... ... оның ... және ... ... анықталған кезде ғана оған жауап бере аламыз деген болатын.
ХІХ және ХХ ғғ адамзат тарихының шаруашылық мәдени эволюциялық ... тың ой – ... ... ... орталықтар ″, яғни тарихи
мәдени мектептер қалыптасты . Олар шаруашылық – мәдени ... ... ... ... әсер ... халықтардың мәдениетінің
бір- бірінен оқшауланып бөлінуімен ... ғ ... ... ... ... ... тарихының
бірлігі атты идеядан бас тарта отырып , жекелеген териториялық ... ... ... ... ... ... тарихи
прагматифтік көзқарастарды ұстанды[4].
ХХ ғ І жартысында әлем ... ... ... ... ... және ... ... экологиялық бағыттағы
(эвсиронментализм) өкілдер арасында кең қолдауға ие ... Бұл ... ... 20 ж ... ... ... ... және алғашқы қоғам тарихын
зерттеуде О. ... және К. ... ... ... ... ... өте жоғары бағалап, оны тарихи зерттеу құралы талдау
картасы ретінде ... maps ) кең ... деп атап ... ... ... 1934 жылы жарық көрген ағылшын
этнографы Д. ... ... ... и ... ″ еңбегі кең танымал
болды. Уисслердің идеясын дамыта отырып, мәдениеттің ... ... ... ... деп ... ... Д. Форд ... бас тартты. 2) Өнеркәсіптік орта қалған ... ... үш ... ... ... ... ... және малшылар.
Әр топ ортадағы біртекті құрысы мен мәдени – шаруашылық ... ... бір ... ... деп ... ... қызметі нақты географиялық мүмкіндік (жағдай)
әжептәуір дәрежеде анықтайды басты ... ... ... ... ақ ол ... ... жіктелістерге бөлінді : ... ... ... көшпелі, көшпелі және қаңғыбастар.
Міне нағыз осы ... аңыз ... ... рет ... анықтама берілді: (1) қанғыбастарға аңшы ... ... өлке ... ... ... ... теңіз аңдарын аулаушы
арктика ... (8) ... ... ... және ... ... (15) ... поястағы жерөңдеуші егіншілер (22); және т.б
(картаны ... ... ... ... келе ... ... географиялық
ортамен тығыз байланыстылығын байқаймыз. (35)
Табиғи ландышафт аймақтарда нақты бір шаруашылық топ ... ... ... аңшылық пен терімшілер ретінде қала ... (39) ... ... ... түрлері біртекті деуге әсте болмайды;
Евразия ... ... ... азия ... ... ... шөлеит және
қоңыржай жылы белдеулермен ... ... ... ... ... ... болмайды. Мұны Старого Света алғашқы
эйкумендерінің Батыс ... ... ... ... қол ... мен Шығыс бөлігіндегі чопперді мысалға алсақ жеткілікті сияқты.
Орта және ... ... ... ... ... ... ... эйкумен барлық территорияны қамтымаса ... ... ... ... ... ошағы (нақты 2-еу )
болғандығы. Қазіргі адам homa sapiens жеке , ... ... , бір- ... өмір ... (40).
Кейінгі полеолитте жер бетінде негізгі тіршілік иелерінің шаруашылық
мәдени айырмашылықтары анықтала түсті. Европаның ... ... ... ... ірі ... аулайтын айрықша аңшылық шаруашылық
тән. Мәселен, Украйнада табылған момонттың (зілдің ) ... ... ... ... ... ... ... көптеп кезігуі.(41)
Оңтүтік орман далалы Примор облыстары қоңыржай және аздап ... ... ... Дәл осы ... палеолит пен мезолитте шаруашылық
мәдениет дифференциясы (бөліну) отырықшы және жартылай отырықшы ... ... ... мен ... ... топқа ірі аң
және құстарды аулаушы ... ... ... ... ... ... ... және ыстық саванна белдігі шаруашылық мәдени
дәстүрі он мыңдаған жылдар бойы еш ... ... ... ... ерте ... ... 50-10 мың ... созылған
шаруашылық- мәдени типі аңшылық пен терімшілік ″санго″ типі ұзақ уақыт
бойы ... қала ... Азия жылы ... ... ... зерттеу Шанидар үңгірі
тұрағынан табылған ежелгі антропогенездердің жүз мың ... ... ... рет ... ... ... ... зерттеу барысында аң
аулау шеберлігі артып ірі аңдардан ұсақ ... ... ... кең ... ... К. Фланери сөзімен айтсақ ″Революциялық
кең ауқымды ... ″ (braud spectrum ... яғни осы ... шаруашылық ″өтудің бастамасы болды43.
Мезолит дәуірінде белгілі бір теңіз маңы аймақтарында терімшілік және
аңшылық, балық кәсібі біршама отырықшыланып, ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық мәдени типіне,
мәселен Каспий мәдениетін, Оңтүстік ... ... және т.б ... Он мың жыл ... алдынғы Азияда тарихи мәдени өтпелі кезең ... деп ... ... ... ... ... арпа ... жасанды өнім шығаруға, ал аңшылар ... ... ... ... ... бұл ... теңіз жағалауындағы терімшілер,
жылы белдеудегі қаңғыбас аңшылар тез бейімделіп ... ... ... Декандолдың ұстанымы ізімен қазіргі ... ... ... ... және қай ... ... ... жөнінде жұмбақ
сырын ашуға қадам жасалынды. Н.И. Вавилов және оның шәкірттері ... ... шығу ... ... ... туралы теориялық болжам
жасайды(45). Жаңа дәуірде палеолит этноботаниктері (Г. ... ... және т.б ) ... кен ... ... ... орналасуы,
мусьтерлік ″аңшылар″, мезолиттік терімшілерден неолиттік жер өңдеушілер
мен малшыларға дейінгі барлық сатылар зерттеліп ... ... ... ... ... ежелгі ошақтар пайда болды: ... ... және ... Жерорта теңіздік (б.з.д.VІІІ-VІ мың жыл) ... ... мың ... .); иран-орта азиялық (б.з.д.V-IV мың жылдық ) ;
үнділік (б.з.д.IV –II мың ... ); ... ... және ... (б.з.д. ІІІ-I мың жылдық) жатады.
Жоғарыда аталған ошақтарда ... ... ... ... және ... ... ... бейімделіп
отырды. Мәселен, тобырлық аңшылық және терімшіліктен, отырықшылық және
жартылай ... ... және ... т.б. Малшылық
егіншілікпен бір уақытта пайда болса да, кей жағдайда артта ... ... ... ... қатар жүріп отырды (47). К.Маркс және Ф. ... ... мен ... кәсіптің дамуы әлемдік тарихи процесте аса
маңызды рөл атқарғандығы туралы көптеп мәліметтер келтірді.(48
Б.з.д. ІІ мың жыл ... ... ... (Ф.Энгельс бойынша темір
қылыш, онымен бірге соқа мен ... ... , ал ... ... ... ... ... арттырды, сонымен қатар Евразия даласында
мал шаруашылығының өркендеуін тездетті. Яғни, осы аймақта б.з.д. ІІ және ... ... ... егіншілік комплексті шаруашылығы ... ... ... (51) ... ... ... мал шаруашылығының
қалыптасып кең қанат жая бастауы б.з.д. І мың жылдықтағы ... ... ... ″ зор ықпал етті.
Көшпелілердің көшіқоны (миграция) ежелгі отырықшы өркениет тарихы
тағдырына әсерін ... қана ... ... ... ... ... үлкен өзгерістер әкелді.
Жылқы шаруашылығының ықпалымен Орталық ... ... ... ) бұғы ... ... ... ... бұғы шаруашылығы Солтүстік
Азия аңшыларының тұрмысына кіріге бастады.
Осы уакытта Европада жер өңдеу ... ... ... сатылық
жүйеден өтсе, евразия кеңістігінде малшаруашылығы ... ... ... ерекшелігімен басқа да шаруашылық түрлерімен ұштасып кең
қанат жайды.
Экологиялық жағдайы жайлы экваторлық ... ... ... тайгалық орманды және тундрада, арктикалық жағалауларда ХХ ғ дейін
алғашқы қоғамдық шаруашылық түрі мен ... ... ... ... ... дифференцияциясы -жалпы күрделі ... ... ... ... жол ашады. Жалпы әлеуметтік шаруашылық мәдени бейнесі
жаңа заманда аса қиын ... тап ... ... ... ... езгінің жекелеген халықтардың дамуына
жасалған жасанды кедергілері әрекеттінің нәтижесі. Европалық ... ... ... ... ... ... ... тамырымен жұтып жіберсе , келесі бір ... ... ... жаңа
элементтерге ие болды (мәселен Америкадағы изон жіне тунак аулаушы атты
аңшылар ). Типті ... ... , ... алаулықтар т.б.)
жер бетінен жойылып кетті . Олармен бірге сол халықтың ... ... . ... шаруашылық мәдени типтерінің аумағы мен динамикасын жасау
үшін тек қана әр ... ... ... ... ... , алғашқы қоғамнан
бастап бүгінгі күнге дейін адамзат даму тенденциясын толық бейнелеу ... үшін ... , көп ... және ... еңбектер қажет етеді. Жұмысты
жеңілдету үшін кезең кезеңімен топтап ... ... ... ХІХ ... ғғ ... ... ... . Бұл кезеңдерге әлем халықтары
туралы мол мағұлматтар далалық этнографиялық материялдар ... ... ... ... үшін дәстүрлі шаруашылық жүйесінің бұзылуы маңызы жоқ
болды . ХХғ ... ... ... ... ежелгі шаруашылық -мәдени
типтер, мәселен калифорния терімшілері, ... ... ... ... ... ... ... т.б сақталып келді.
Бұл мәдени - шаруашылық ... ... ... ... ... сегіз топқа біріккен оңдаған типтер, бір – бірінен
айырмашылығы ... өнім ... ... ... ... ... ету және мәдениетімен ерекшелігімен ... ... ... ең ... ... тарихының шаруашылық бастауы
экономикасының ... ... ... табылатын аңшылық, терімшілік және
балықшылық жатады. Оларды ... ... ... иемденуші ″ деп
атағаныменен аңшылар, терімшілер балықшы ... ... тек ғана ... ғана ... ... ұйымдастыру барысында туындайтын
қиындықтар баршылық алуан ... ... ... және сондай-ақ
өнім өндіру ерекшеліктеріне байланысты өзіндік сфецфикасы бар. Осынау ХХ ... ... ... ... ... ... ... Африканың
(фегментури, хадзафи ) және басқа Африканың қаңғыбас аңшылар ... ... ... ... кубу т.б ), Америкалық ( Сирона Ленгуа, және
т.б. ): ... және ... ... мен ... ( ... ... ... Азиялық юкагерлер); теңіз жағалауының
жартылай отырықшы-балықшы, ... ... ... ... ... ... теңіз аңдарын аулаушылар (ескимостар,
жағалаулық чукшалар, және карниактар ) және т.т. жатады. ХІХ – ХХ ғ ... ... ... ... ежелгі шаруашылық мәдени типтері
балық және ірі ... ... ... ... ... ... ... сұраныстың артуы сауда -саттық арқасында өзіндік
өзара ... ... ... ... ... топқа ″барлығын қол еңбегімен жасайтын ... ... ... ... біріктіреді: бұған мал шаруашылығы
(ІІ), егіншілік ІІІ және ... ... ... ... Мал шаруашылық
топтық шаруашылық мәдени типтеріне ыстық белдеуліктер: көшпелі ... ... ... ... 10 ... отырықшы және жартылай
көшпелі егінші малшылар (Азиялық шамдар, Африкалық нуердинкалар)11. Тайга
және Тундралық ... осы ... ... ... ... малшы
аңшылар (сақалар)13, аңшы бұғышылар (эвенклер, корнияктар, ханта мансылар,
хеттер) 14, ... аңшы ... ... ... ... ... жатады.
Ыстық белдеуде егіншілік шаруашылық- мәдени типтер сақтала ... ... және ... ... малшылықпен айналысты.
Олардың қатарына жартылай отырықшы тропикалық ... және ... ... ... ... ... пано т.б.) және Азиялық(
сенои) т.б. жатқызуға болады(16).
2 Бөлім Қазақстандағы ежелгі ... және ... ... ... ... адам 1 мың жыл бұрын ... ... ... ... табылған ерте полеолитке жататын ежелгі еңбек
құралдары растайды. ... ... ... ... ... қазақ
даласының солтүстігіндегі ұсақшоқылар сілеміне, ... ... ... ... Осынау полиоцендік уақытта (кезеңде) құрылықтың
солтүстік бөлігін мұз қабаттары жауып жатты, ал мұзды ... ... ... да ірі ... ... табынымен кезіп жүрді. Қатал табиғи жағдай
азық -түлікті жеткілікті түрде қамтамасыз етуді талап етті. Осы ... ... ... ... адам ... ... пайда
болды.
Солтүстік Қазақстан облысы Петерфелд аулында құдық қазу кезінде, ерте
полеолит дәуіріне ... ... ... мен ... ... табылды.
Плейтоцен голоцен шекарасын анықтауда палеографиялық ... ... ... мұз ... ... су мен жылу ... ... мен фаунаның кең миграцияларын ... орын ... ... ... ... ... ауа-райының өзгеруінің
түптамыры қай кезеңге жататынына ... ... ... әлі толастаған
жоқ.
Б.з.д. 12-10 мыңжылдықта климаттың жаппай ... ... ... ... ... ... континенті аумағында мұз кезеңін орнына қазіргі ... ... ... ... ескеркіштерге сараптама жасағанда,
климат қазіргі ауа райынан да жұмсақ болғандығы ... ... ... ... ... ... мен ... өнімдеріне де өзгеріс әкелді.
Адамдар жаңа бейімделіп, шаруашылық ... ... ... ... ... ойлап тапты. Тарих ғылымында бұл кезең мезолит ... ... ... ... ... қоғамдық тарихында аз зеттелген
кезең. Алғашқы мезолиттік ... ... ... ... ... ... А. Г.Медоев ал, Солтүстік ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық мазмұны және сипаты жағынан біркелкі емес. Жақсы
стратифицияланған ескерткіштер Солтүстік ... ... ... ... Тельман VII,VIIIa, Ixa, XIV ). Батыс және
Оңтүстік Қазақстанда ... ... ... ішкі ... ... ( ... Қаз. Сара Айдын ... ... , ... ауданында ( Жаңашілік, І ,ІІ , ІІІ, ... және ... ... мезолиттік тұрақтар кездеседі.
Солтүстік Қазақстандық мезолиттік ... ... ... ... ( ... ... Виноградовкалық), Орталық
Батыс, Шығыс және Оңтүстік Қазақстандық ... ... ... ... ... Есіл маңы ... төрт ... кезеңге бөліп қарайды.
Мезолитке Явленки тобы Явленка ІІ, ерте ... ... ... ... ... І) жатады. Еңбек құралы ( қару ... яшма ... ... ... техника пластикалық ашық түсті микролиттер
элементтерінен жасалған. Подконикалық және ... бір ... ... ... ... ... ... мезолитте кеңінен қолданған
кескіш ... ... ... ... Виноградовск шағын ауданына Курапатно және
Виноградовканың ІІ ... ... ... ... ... және ... ІІ ... қабаты ) жатады. Ерте ... ... ... ... ... ... шикізат ретінде
пайдалануы тән. Кейінгі мезолитке ... ... сына ... ... арты ... ... ... арты дөңгеленген
ілгіші бар ... ... ... ... тобына Тельман VII, VIIIa, IХa, XIVa
материалдар топтамасы жатады. Құрал- сайман жасауға ... ... ... ... сұр және ... ... ... Олардың ішінде пластикалық ... ... ... ... ... пластика бұрыштарын кескіш ретінде
пайдалануымен кең тараған. ... ... ... төмендігімен, пластикалық артының үшкірлігімен параграмасы
пропорциялық сызылғандығымен ерекшеленеді.
1975ж. В.Н.Ловин ... ... ... ... обылысындағы
Евгениевка тұрағы миропластикалық типі ерекшелігімен жетекші ... ... ... ... комплекстер мәселесіне
қайта оралар болсақ, біз онда ... ... ... ... материал ретінде Явленск,
Виноградовск, Тельман және ... ... ... ... ... мен сапалығын байқауға болады. Сондай-ақ қарастырып
отырған комплекстер шектес территориялардағы мезолиттік ... ... ... ... ... ... және жертану мамандары қортындысы
негізінде Евразияға тән ... ... ... Евразия кеңістігінде
плейтоценнің аяғына голоценнің басына қарай жыл ауаның келумен мұздақ,
сондай-ақ ... (мұз ... жоқ ) ... ... ... ... Мұз белдеуден тыс ... ... да ... ... ... Осы ... көптеген ежелгі
өзендер тартылып, немесе өзен арнасын басқа ... ... ... ... ... ... бар ... бір және екі терраса
пайда болды. Осы шамада ежелгі тұрақтарын ... ... мен ... ... қолайлы ″үлкен судан ″ аулақта, ұсақ шоқылы (таулы қыраты)
кең алқапты игере бастады. Жаңа тұрмыс- ... ... ... ... ... даму бағытын біршама анықтады. ... ... ... ... ... қарастырып отырған территориямызды стратегиялық және
типологиялық екі хронологиялық ... ... мәре ... ... және ... мезолитке бөлінеді.
Сондай ақ, орманды және далалы Қазақстан мен ... ерте ... ... ... ... ... технологиясымен дайындалған
құралдарды пайдаланды. Ерте кезі ... ... ... ... өте ... ал ... кезеңде негізінен Тобыл – Ертіс өзендері
арасында сақталынды. ... ... ... ... ... ... ... құрал янгель мәдениетінде ұшыраспағанымен,
Орта Орал өңірінде жиі кездеседі.
Өзгешіліктерді ... ... ... жөн. ... тұрақтарынан табылған ескеркіштер Оралдық
жасыл және сұрғыш яшма мен ... ... ... және ... маңы ... ... ... Тобылмаңы
шикізаттары ерекше атап өтуге болады: шақпақтас ... ... ... ... ... ... арасындағы мезолит
комплексін екі ... ... ... ... екі ... кезеңдейміз.
Бірінші саты, палеолитпен ерте мезолит аралығына тән Орал ... ... Н.А.) ... ... ... ... сюньдік және
романдық Оралмаңы этапы, Зауралдың ... арғы жағы ) ... ... деп ... Ерте ... В.Ф. ... б.з.д. Х-
б.з.д. ҮІІ мың жылдықтар ... деп ... ... мезолиттік тайпалар ... ... ... Ол ... ... ... ... тобырлық күрделі сипатқа ие болды.
Бұған мезолиттік ескеркіштер далалы және ... ... ... ... ... әсер етті.
Фауналық қалдықтарды ... ... ... ... аңшылық негізгі рөл атқарғанын анықтады. ... ... ... мен тур ... ... ... Аңшылық құралдар ретінде
ұшы сүйір арты ... ... ... ... ... ... Қазақстан территориясы бөлшектенген ірі сулы өзендер
(Есіл, Нұра, Сілеті, Шағалалы, Бұрлұқ ) мен ... ... ... ... ихнофауналармен ерекшеленеді. Балық аулау құралы ... ... ... ... қысқыш острог пайдаланды. Сонымен қатар, балық
аулауда ағаш және ... да ... ... ... мәдениеті тұрғындары мәдени қабаттарының
қанықтығы мен баспана қалдықтары негізінде ... ... ... айта ... Үй ... ... құрастырылған шаруашылыққа қажетті
шұнқырлар мен ошақпен қамтамасыз ... ... ІІІ және ... ХІV
материалдары негізінде баспананың түрі мен өлшемі қалпына келтірілді.
Олар аумағы ... және ... ... III) ... ... ... ... байланысты үлкен жанұялық қауымдар
аңшылар, терімшілер және ... тән ... ... келген.
В. М. Массонның ... ... ... ... бір ... ... ... туысқан жанұяларға арналған. Дөңбек
каркасты құрылыстардың Қазақстандық ... және ... ... ... ... келуі өте қызықтырады. Бұл жағдай мезолит
- неолит дәуірінің үй құрлысын салу ... ... ... ... ... ... да ... ықпалы болды.
Тұрақтар топтамасы мәдени қабаттарының өзінің мықтылығымен ... ... ... үш ... ... ... ұзақ
мерзімді тұрақты баспаналар, екінші қысқа уақытқа негізделген мерзімдік
баспаналар және уақытша ... ... ... мезолит
тұрғындары солтүстіктегі көршілерімен тығыз қарым-қатынаста болды. ... ... ... және ... ... ... ... ие
болды. Сондай-ақ Атбасарлық неолиттік мәденит материалдары генетикалық
тамыры ... өзен ... ... ... ... ... ... ″неолиттік революция ұғыммен байланысты″
неолиттік ... ... ... ... ... ... ... неолит біршама толық
зерттелген. Мәселен, Тобыл-Ертіс өзені аралығындағы Атбасар мәдениеті
және ... ... ... ... ... тапқан. Републиканың басқа
территорияларында неолит жекелеген тұрақтар және сол кезеңнің ... ... ... ... ... ... салыстырмалы
түрде ауарайының күрт өзгеруменен шаруашылық түрлеріне әсерін тигізбеді,
сондай-ақ қоғамдық ... да ... қала ... ... соңына
қарай шаруашылық түрлеріне және тас ... ... ... өзгеріске
ұшырады.
Неолит дәуірінде арнайы жекелеген обьектілер ... ... ... қаланған. Арнайы шаруашылық әрекеттері ... ... және ... ... ... мәдени шаруашылық типтерінің
өзгеруне әкеледі. Кейінгі палеолиттегі шаруашылық ... ... жаңа ... ... ... ... әсер ... суларының тұрақсыздығы, қардың қалың түсуі тұрғындардың биік жерге
орналасуын жылдамдатты.
Еңбек өнімділігін арттыру үшін ... ... ... ... рулық қауымдық басқару аппаратын ... ... ... негізгі еңбек құралдары ... ... пен ... ... пен ... және ... да ... жатады. Сондай-ақ, аң ... ... ... ... ... ... арқылы аулау, тұзақ құру, шұңқырлар жасау
сияқты... Үлбірек жүнді аңдарды аулауда ағаш және сүйекпен жасалған ... ... ... ... жылы ... ... суда ... аулаған. Мезолиттік және неолиттік тайпалардың шаруашылығында-
балық шаруашылығы да бір шама рөл ... ... өзен ... жақын қоныстануы балықты гарфундар көмегімен аулап, ... ... ... ... уақытта балықты алаудың көмегімен «луча»
тәсілімен, ал көктемгі уақытта пакалюк әдісімен ... ... ... ... ау салу ... ... ... ІҮ және ІІІ мың жылдықта алдыңғы азиядағы демографиялық
климаттық ... ... ... және дала аймақтарында жаңа өкіл
буындар пайда болды. Мәдениеттер тоғысы Ботай ... ... жаңа ... ... Онда ... ... ... 2-4 адамдық немесе 18-20 адамға
жететін ірі отбасылардан құралған қоғамдық ... ... бір ... экзогомиялық отбасыдан тұратын өзара экономикалық мәдени ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар жалпы тарихи дамудағы энолит дәуірінің ... ... ... ... ... дәуірде шамандық ... ... ... ... ... ие ... Ботай қонысынан табылған шамандық
әшекей бұйымдар, саз балшықтан жасалған маскалар т.б ... ... ... ... ... территориясына андроновтық мәдениеті
өкілдері қоныстанды. ХХғ 20 жылдар С.А.Теплоухов алғаш рет ... ... ... ... ... археологиялық қола дәуірі мәдениетін
алғаш ... ... ... ... ... ... батысы-
Орал өзеніне , шығысы ірі сібірлік ... ... ... ... ... ... орманды алқабын, ал оңтүстігі Памир, Тянь-шань,
Тарбағатай, Алтай таулы ... ... ... ...... 3000 ... мередионалдық бағытта 1500 артық
шақырымға созылып жатты.
Б.з.д. 19-18ғғ мал ... егін ... қола ... ... ... өзгешілікке ұшырайды. Оңтүстік батыстан
миграцияның толық билеуі мәдени ... ... ... протақалалар
архайым т.б қоршалған қоныстар Петровка ... ... ... ... пайда болды. Ол белгілі әскери эрархияны бейнелейтін
қоғамның әлеуметтік өзгерістерін ... ... ... ... әскери
ұйым ене бастайды, осылай Қазақстанның Оңтүстік Орал териториясы арқылы
тайпалардың қоныс ... және жаңа ... ... ... сай ... ... ... палиоклиматтық, жағдайдың өзгеруімен халықтардың
локалды миграциясы шаруашылық болмысымен әлеуметтік құрылымда өзгерістерді
әкеліп андрон ... өмір суру ... ... ... ... ... ... арқасында андроновтық мәдени тарихи қоғамына қатысты жүзге
жуық тұрақтар анықталып, 120 ... ... ... ... ... Оларды төрт микроауданға бөлді Атбасар, Шаглин,
Перопавл және ... ... ... орта ... Перопавлдың оңтүстігінен жүз
шақырым жерде қола ... ... жуық ... ... молалар
табылған Петропавл мироауданның аумағында тұрақтарында ... ... ... ... Кишновка, Ильинка, Новопаколскии, Петровка
Явленка онда ........ мг мәдени қабат ... ... ... Амангелді,
Бұрлық, Петровка, Семияволка, Новотополск молаларында қазба жұмыстар
жүргізіліп 200 ... әр ... ... ... ... ... негізінде 1975ж. ... ... ... ... Ишим қола ... ... даму ... Г.Б.Зданович. Ерте қола ... ... ... ... ... заманымызға дейінгі ХҮІ-ХҮ ғғ Феодров кеңесі
кезінде біріктірілді.
Алакөл ... ... ... байланысы соңғы және ерте
алакөл мәдениеті деп қарастырады. Солтүстік Қазақстанда Алакөл мәденитінің
қалыптасуы аймағы ретінде ... жол ... ... ... ... ... ... Қазақстанда Феодров жиынтықтары ІІ мың ... ... ... ... ... ... ... Амангелді және
Бескөл байланысы нәтижесі ретінде сипатталады.
Кейінгі қола дәуірін Г.Б. ... екі ... ... ... және ... шамамен б.з.д. Х-ҮІІ ғғ. деп болжайды. Қола
дәуірінің соңғы кезеңі ... ... ... ... жан ... жақсы ашып көрсетілген.
Андронов мәдениетінің спецфикасы көбінесе Петров ... ... ... ... қауымының басты кәсібі малшаруашылығы
шаруашылығы болып табылады. ... ... ... ... ... (ірі қара мал ұсақ қара мал және ... Петров мәдениетінің
ескерткіші бойынша табылғандығы жылқы саны 4%-12% ... ... ... бойынша қола дәуірінің соңғы кезеңінде 30-36 ға
жетті жер ... ... ... ... ... ... ... әрекеті мал шаруашылығына қарғанда аз ... ... ... жер ... ... cesh малы ... ... өзен бастамаларының
аймағында орналасты Жер өңдеу шаруашылығының формасы туралы ... жоқ ... мен ... ... ... қаружарақтардың көп саны
мамандық қатынаста болған жер жырту шаруашылығының болғанын көрсетеді
Андронов ... аң ... және ... ... ... ... ... болғаны жоқ. Андроновтың нанымдары мен сенімдері жағынан күн ... ... ... Ол Андроновтардың жерлеу дәстүрінде айқын
көрініс табады. Тастардан сақиналы бұғау жасау мәйіті ... жңне оны ... себу ... ... ... ... бәрі ... күннің көзіне және
ұлтқа қатысы болады Андроновтардың жерлеу дәстүрі мәйітті ... ... ... ... ағаш конструкциялары мен зираттық шұңқырларға салу мен
көрсетіледі. Зираттың қорғандар себунері немесе тастар бұғаулар ... ... ... Барлық кезеңде Андронов жерлеу
жиынтықтарына ... ... ... және ... ... ... ... мерзіналары болуы тән Тұрғындық ... ... ... ... балшық типті тұрақтар деп тұрақтың
поселкелер мен ... ... ... ... қауіпсіздік
құрлыстарға тән өнірге Климаттық аридазация жағдайында экологиялық
немиалардың ... ... ол ... адамдар өміріне қолайлы балайын
язеболеменсивскоие Примоболос Усоволиколъскоие 1-мен Корлуге ... Ясау ... ... ірі тұрақтар пайда болады Территориялық
кеңеломен ... ... ... ... олтұрағтауға қолайлы белгілі
экалогиялық ... ... Орая ... ... ... ... ақынырғы негізінде сартарммдннемесе
сартарим алекссеиевтің мәдениеті пайда болды Социумдердің қоғамдық рухани
өмірінде обыздықтың ... ... шу ... ... ... ... және олардың арасында көпбұрышты түріндегі құрбандық жиынтығының
болуы б з д 20-7ғ ... Б з б 9-7ғ ... ... ... ... ... малшаруашылықпен тайпалар келді Бір жарым
екі ғасыр бойы осы екі ... түрі ... ... ауа райы ... ... жыл жымалы малшаруашылықтың негізгі түріне айналдыруында
табыну құрылымы өзгереді өмір түрінің өзгеруі болады
Темір ... ерте ... ... б з д 8-б з 4ғ ... ... ... адам темір металлургиясын танып және ... ... ... ... ... ... даласы бүл кезеңде екиф сармат тайпаларымен
немесе оларға туыстас тайпалармен тұрақталған ... ... ... ... ірі өзгерістер болып жатты. Тарихи
әдебиеттерде әскери ... ... ... бар, ол ерте ... ... ... ... қазіргі жаңа басылымдарда «вождизм» сияқты жаңа
түсініктердің пайда ... оның ... ... ... Есік ... ... адамды атауға болады.
Жоғары дамыған елдерде осы кезеңде мемлекеттердің пайда болуымен
сипатталады. Қазақстан территориясында ... ... ... ... сай
әскери құрылымды көшпелі қоғам дүниеге ... , ... ... ... ... ... дегенмен қоғамның бұдан әрі ... ... ... ерте ... мемлекеттерінің пайда болуына
септігін тигізді.
Қорытынды
Соңғы екі ... ... ... тану ... Солтүстік
Евразия голоценнің климаттық өзгерістерін зерттеуде көптеген жетістіктер
әкелді, олар келтірген мәліметтер сонымен ... ... ... ... ... осы дәуірдің әртүрлі кезеңдеріндегі
климаттың ... ... ... ... ... ашып берді.
Олардың мәліметтері бойынша 6000 жыл бұрын Солтүстік Евразияда
оптималдық орта және ... ... ... ... ... көрсетеді .Сонымен көптеген аймақтар үшін ... ... ... сәйкес келді ,ал аймақтық ландшафт динамикасының
өзгерістерін қарастыру ... осы ... ... аудандарында біршама
қозғалыстарымен сипатталып ... ... ... емес ... ... ... ... Евразия аймақтарындағы ... ... ... бір ... ... ... бар мәліметтер арқасында ... және ... әр ... ... ... дала ... дала
зонасындағы тарихи үрдістерді терең түсінуге ... этно ... ... ашу, ... миграциялар себебін
түсінуге мүмкіндік береді
Климаттық немесе экологиялық миграцияны ... біз оны ... етіп ... ... ... далалы және орманды
алқаптарындағы этно-мәдени ... ... ірі ... ... қана ... ... ... жоқ.
Сонымен, сөз соңында айтарымыз, қайбір дәуірде болмасын көшпелі және
отырықшы қоғамның іс-әрекетінде экономикалық және ... ... ... атқарды.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Боряз В.Н. Проблема основного противоречия ... ... ... // Роль ... ... в ... обществ. - Л., Наука, 1984.
2. Косарев А.Ф. ... ... ... как средство
превращения географической среды в социальную. // ... ... ... ... - ... ... ... А.Я. Ландшафтная обусловленность систем расселения
земледельцев Южного Туркменистана в ... ... и ... ... 60 лет ... ... МГУ им. М.В. Ломоносова. - М., 1999.
С. 34-38.
4. С. П. Толстов, Расизм и теория культурных кругов, «Наука о ... ... M.— Л., 1938, стр. ... ... ... ... ... или
австралийцев резко ... ... от ... ... бедуинов-арабов. Их образ жизни лучше всего
ассоциируется с ... ... ... в ... русского языка» (т. I, 1970), определяется, как
«переходящий из ... ... в ... для выполнения своей
профессиональной работы».
6. С. П. Толстов, Основные теоретические ... ... ... стр. 19, 20;Я. В. ... О ... и ... условиях возникновения хозяйственно-
культурных типов (в ... с ... М. Г. ... стр. 20, ... А. А. Григорьев, Закономерности строения и развития географической
среды. Избранные ... ... М., 1966: А. А. ... И. ... О ... ... географической зональности,
«Доклады АН СССР», т. 110, № 1, 1956; С. В. К а л е с н и к. ... ... ... М., 1970,. стр. ... Д. И. ... ... районирование СССР, М., 1967, стр.
204.
9. Положение о тесной взаимосвязи всего процесса антропогенеза ... ... ... типов (выдвинутое в
свое время С. П. Толстовым, М. Г. Левиным и Н. Н. ... ... ... этнографических работах было заменено без каких-
либо критических обоснований тезисом о том, что ... ... ... ... дало ... и ... ... т. е. первое крупное
общественное разделение труда. Я. В. Чеснов, О ... и ... ... ... хозяйственно-
культурных типов, стр. 24; В. Ф. Генинг, Этнический процесс в
первобытности, ... ... ... 1970, стр. ... П. П. Ефименко, Первобытное общество, Киев, 1953, стр. 346; Ю. И.
Семенов, Как возникло человечество, М., 1966, стр. 320 и сл.; С. ... ... ... в каменном веке, Л., 1968, стр. 281.
11. В. П. ... О ... ... ... на ... очаги расообразования, «Сов. этнография», 1969, № 1; ... О ... ... ... на расы. Вторичные
очаги расообразования, «Сов. ... 1969, № 6; ... И. А. ... ... ... И. Г. ... ... жилище, из костей мамонта
на Украине, Киев, 1969.
13. С. П. Толстов. Очерки первоначального ислама, стр. 31.
14. Г. ... ... и ... М., ... П. М. ... ... ... растений для селекции,
мегацентры и эндемичные микрогенцентры, Л., ... Б. В. ... ... ... ... земледелия
и современные археологические исследования, «История, археология ... ... ... М., 1968, стр. 16—26; его же, ... ... Приаралья (в связи с историей возникновения и
развития орошаемого земледелия), М., 1969, стр. 44, рис. 12.
17. Б. Б. Пиотровский. О ... ... в ... ... ... на ... ... итогам полевых
исследований, в 1960 г.», . М., 1961, стр. 18, 19.
18. Б. В. ... ... типы и ... См.: С. И. Вайнштейн. ... ... ... ... «Сов. этнография», 1970, № 6; 1971, № 5.
20. С. П. Толстов, Основные теоретические ... ... ... стр. ... Н.Н. ... И. А. Чебоксapoвa Народы, расы, культуры, М.,
1971, стр. 172.
22. ... В.Ф. ... ... - ... 1992.
23. Плешаков А.А.Реконструкция хозяйственных комплексов мезолита-
неолита Северного Казахстана Петропавловск. ... ... ... Г.Б., ... В.К. Переходные эпохи в археологии: аспекты
исследования. // ... ... ... степей. –
Челябинск, 1988. С. 3-19.
25. Акишев К.А. К ... ... ... в ... ... ... // ... и раскопки в Казахстане. – Алма-Ата,
1972. С. 31-46
26. Боряз В.Н. Проблема основного противоречия ... ... ... // Роль географического ... в ... ... - Л., ... ... ... А.Ф. ... деятельность человека как ... ... ... в ... // ... ... Томского университета. - Томск, 1980.
28. Щетенко А.Я. Ландшафтная обусловленность систем ... ... ... в ... ... и ... ... 60 лет кафедре археологии МГУ им. М.В. Ломоносова. - М., 1999.
С. ... С. П. ... ... и теория культурных кругов, «Наука о расах и
расизм», M.— Л., 1938, стр. ... ... ... ... бушменов или
австралийцев резко ... ... от ... ... ... Их ... ... лучше всего
ассоциируется с ... ... ... в «Словаре
синонимов русского языка» (т. I, 1970), ... ... из ... места в другое для ... ... ... С. П. ... Основные теоретические проблемы современной
советской этнографии, стр. 19, 20;Я. В. ... О ... и ... ... возникновения хозяйственно-
культурных типов (в связи с работами М. Г. Левина), стр. 20, 24.
32. А. А. ... ... ... и развития географической
среды. Избранные теоретические работы, М., 1966: А. А. Григорьев,
М. И. Будыко, О ... ... ... ... АН ... т. 110, № 1, 1956; С. В. К а л е с н и к. ... закономерности земли, М., 1970,. стр. 119.
33. Д. И. ... ... ... ... М., 1967, ... ... о ... взаимосвязи всего процесса антропогенеза с
началом формирования хозяйственно-культурных типов (выдвинутое ... ... С. П. ... М. Г. Левиным и Н. Н. Чебоксаровым) в
некоторых последних этнографических работах было заменено без ... ... ... ... о том, что ... ... хозяйственно-культурных типов дало ... и ... ... т. е. ... ... ... труда. Я. В. Чеснов, О социально-
экономических и природных ... ... ... ... стр. 24; В. Ф. ... Этнический процесс в
первобытности, Учебное пособие, Свердловск, 1970, стр. ... П. П. ... ... ... ... 1953, стр. 346; Ю. ... Как возникло человечество, М., 1966, стр. 320 и сл.; С. А.
Семенов, Развитие техники в каменном веке, Л., 1968, стр. ... В. П. ... О ... дифференциации человечества на расы:.
Первичные очаги расообразования, «Сов. этнография», 1969, № 1; его
же, О первичной дифференциации ... на ... ... ... «Сов. этнография», 1969, № 6; ... И. А. ... ... ... И. Г. Пидопличко. Позднепалеолитическое жилище, из костей мамонта
на Украине, Киев, 1969.
38. С. П. Толстов. Очерки первоначального ислама, стр. ... Г. ... ... и археология, М., 1949.
40. П. М. Жуковский. Мировой генофонд растений для ... и ... ... Л., ... Б. В. ... ... происхождения ирригационного земледелия
и современные археологические исследования, «История, археология и
этнография Сред-ней Азии», М., 1968, стр. 16—26; его же, ... ... ...... с ... ... и
развития орошаемого земледелия), М., 1969, стр. 44, рис. 12.
42. Б. Б. Пиотровский. О характере ... в ... ... ... на заседаниях, посвященных итогам полевых
исследований, в 1960 г.», . М., 1961, стр. 18, ... Б. В. ... ... типы и ... См.: С. И. ... Проблема .происхождения оленеводства в
Евразии, «Сов. этнография», 1970, № 6; 1971, № ... С. П. ... ... ... ... ... ... стр. 21.
46. Н.Н. Чебоксаров, И. А. Чебоксapoвa Народы, расы, культуры, М.,
1971, стр. 172.
47. Зайберт В.Ф. ... ... - ... ... Плешаков А.А.Реконструкция хозяйственных комплексов мезолита-
неолита Северного Казахстана ... ... ... Зданович Г.Б., Шрейбер В.К. Переходные эпохи в ... ... // ... археологии урало-казахстанских степей. –
Челябинск, 1988. С. 3-19.
50. Акишев К.А. К проблеме происхождения номадизма в ... ... ... // ... и ... в Казахстане. – Алма-Ата,
1972. С. 31-46.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері"3 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
5-сыныптың «Ежелгі дүние тарихы» оқулығымен оқушылардың жұмыс істеуі42 бет
VII-XI ғ Оңтүстік және Батыс славяндар.Ежелгі орыстар мемлекетінің құрылуы. Киевская Русь. Крест жорықтары. Қалалардың дамуы.Крестшілердің мемлекеті8 бет
Адамзаттың ежелгі тарихының негізгі кезеңдеріне жалпы сипаттама4 бет
Алматы ежелгі қазақ даласы38 бет
Аралдың ежелгі мәдениеті37 бет
Б.з.д. VIII ғ. және б.з. Х ғ. аралығындағы сақ, усунь, кангюй бірлестіктерінің этникалық тарихын ежелгі нарративтік деректер мен кейінгі жаңа зерттеулер негізінде жүйелілікпен негіздеп, аталмыш халықтардың этногенезін анықтау68 бет
Гистология-ежелгі дәуір ғылымы9 бет
Дүниеге қөзқарас және онын типтері. Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі. Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь