Кәсіпкерлік және кәсіпкерлік қызметтің теориялық негіздері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 КӘСІПКЕРЛІК ЖӘНЕ КӘСІПКЕРЛІК ҚЫЗМЕТТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1Кәсіпкерлік ілімінің қалыптасуы мен даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ КӘСІПКЕРЛІК ҚЫЗМЕТ ЖӘНЕ ОНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК ЖАУАПКЕРШІЛІГІ

2.1Қазақстандағы кәсіпкерлік және кәсіпкерлік қызметтің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.2 Қазақстандағы кәсіпкерлік бәсекелестіктің іс.әрекеті ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2.3 Кәсіпкерлік қызмет туралы нормативті құқықтық жүйе ... ... ... ... ... ... ... 41
2.4 Кәсіпкерлік қызмет аймақтық құрылымының қалыптасу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .57
Қазіргі кезде әлемдік және отандық экономикада терең әлеуметтік –– экономикалық өзгерістер орын алуда. Кәсіпкерлік теориясы мен қазіргі тәжірбиесіне ғылыми тұрғыдан талдау жасау, қолдану, міндетті түрде Қазақстан экономикасын одан әрі дамытып жетілдіретіні сөзсіз. Кәсіпкерлік – бұл коммерцияның табысқа жетуді көздейтін іс-әрекет, кәсіпкер кәсіпорынды иемденетін адам, немесе иемденушінің атынан кәсіпорынның жұмыстарын басқаратын өкілетті менеджер ретінде қарастырылады.
Кәсіпкерлік қызметті зерттеу проблемаларының маңыздылығы мен өзектілігі - теориялық негіздеріне кәсіпкерліктің алғашқы атауынан бастап, қазіргі кездегі ғылыми сараптамалардан өткізіп басты қызметтерімен, ерекшеліктеріне сипаттамалар жасалды. ХVІІІ ғасырдан бастап көрнекті ғалымдардың еңбектеріне сүйеніп, негізгі концепцияларына көңіл бөлінді. Атап айтасқ, Р.Контиллион, Н.Баум, Ж.Б.Сэй, А.Смит, Дж.Кларк, А.Маршал, және Д.Шумпетердің жетістіктеріне тоқталдық. Кәсіпкерлік қызмет қазіргі кезде басты өзекті мәселелердің бірі, себебі кез-келген ұлттық экономиканың дамуын қамтамасыз ететін негізгі өндіруші күш деп атауға болады. Кәсіпкерлік қызметі капитал мен еңбекті айналысқа келтіру негізінде жоспарды жасап, оны келешекте орындау іс-шараларын егжей-тегдейлі көрсетілді. Кәсіпкерлік қызметтің мәні - өндіргіш күштерді жаңадан, қайта ұйымдастырып, құрамдастыруы жайында қарастырылады. Сонымен қатар теориялық мәселеде кәсіпкерліктің негізгі формаларын анықтап, олар қызметтері мен операциялары жайында жан-жақта көрсетіледі, талданады. Мысалы, коммерциялық кәсіпкерлік қызметі, өндірістік кәсіпкерлік қызметі, қызмет көрсету, инновациялық, өндірістік тұтыну және ақпараттық қызмет түрлерінің тармақтарына бөлінді.
Кәсіпкерлік қызметінің мақсаты – Кәсіпкерлік қызметінің мақсаты-теоретикалық өңдеулерге талдау жасау арқылы қазіргі кездегі кәсіпкерлік қызметінің ерекшеліктерін, артықшылықтары мен кемшіліетерін баға беру болып табылады. Кәсіпкерлік қызметі,іс-әрекеті,дамуы, бәсекелік аясына байланысты маңыздылықтарына сипаттама жасалады. Қазақстандағы кәсіпкерлік қызмет жағдайы жайында ерте заманан бастап, әйгілі Жібек жолындағы халықаралық сауданың роліне, орта ғасырдың кәсіпкерлік ерекшеліктерін қамтып, қазіргі уақыттағы шағын, орта және ірі бизнестің даму сипатын анықтап талдау жасалды. Он жыл бойы белсенді мемлекеттік қолдау отандық кәсіпкерліктің сандық іргетасын қалауға мүмкіндік берді, дегенмен бизнестің толыққанды саналы дамуына әлі де болса ойдағыдай жетістіктерге шет қойған жоқ. Ағымдағы жағдайда мемлекеттің стратегиясының мақсаттары тұрғысынан кәсіпкерлікті дамытудың жаңа кезеңіне өтудің мүмкіндігі туып отыр.т Сондай-ақ, әлемдік тәжірбиеге көңіл бөліп кәсіпкерлікті дамытудың оң салдарын іздеп, жан-жақты тиімді жолдарын іздестірудеміз. Қазіргі кездегі экономикалық жетістіктеріне кәсіпкерліктің үлесі де баршылық.
1. Бусыгин А.В. Предринимательство. Основной курс т.1 М.: -«Экономика».- 1997. -350с.
2. Шеденов Ө.Қ,Жүнісов Б.А,Байжомартов Ү.С, Комягин Б.И. «Жалпы экономикалық теория».-Алматы-Ақтөбе- 2002.
3. Гайнув Э.М. Основы предпринимательства. Минск. «Высшая школа».2000. -435с.
4. Горфинкель В.Я. Предпринимательсво.- Москва.- «Банки и биржи».- 1999.-503с
5. Картанбаева А.К.Предпринимательсво. Институционально-эволюционный подход. «Раритет».- Алматы.- 2000.-603с.
6. Мамыров Н.К. Основы предпринимательсва.-Алматы.- «Экономика».1997.-365с.
7. Горфинкель В.Я. Курс предпринимательства.-М: «Макс»1997г
8. Кембелл Р. Макконелл,Стенли Л. Брю. Экономика. М: «Республика», 1992гю., том 2
9. Осипова Ю.М. Основы предпринимательской деятельности.М: «Инфра». 1992г
10. Ашимбаева А.Т. Структура экономики: закономерности формирования, тенденции и приоритеты развития.-А.: «Дайк-Пресс», 2000.-239с.
11. Туровец О.Г. Организации производства на предприятиях: 2000г
12. Грузинов В.П. Экономика предприятия.-М: «Банки и биржи, ЮНИТИ»-1998г
13. Хэй Д., Морим Д. Теории организаций промышленности: Экономическая школа,1999г
14. Гелбрейт Дж. Экономические теории и цели общества.-М: «Прогресс»,1976г
15. Л.Р. Хард. Благосостояние для всех.-М: Дело,2001.-332с.
16. Елемесов Р.Е. Переходная экономика: проблемы методологии и теории.-А: «Қазақ университеті», 1998.-366с
17. Шеденов У.К. Сфера обслуживания: экономика развитого социлизма и удовлетворение насущных потребностей народа. А: «Казахстан», 1983.-224 с
18. Друкер П.Рынок: как выйти в лидеры. Практика и принципы.М: «Форматика»,1992.-164с
19. Стиглиц Дж.Экономика государственного сектора.-М.: «Инфра-М»1997г
20. Хоскинг А. Среда предпринимательства. Курс предпринимательства.-М.,1993.-196с.
21. Панкратов Ф.Г. Коммерческая деятельность. М.: «Маркетинг», 1996.
22. Есентугелов А. Путь Казахстана к рынку был долгим и тернистым, но не напрасным (к десятилетию экономических реформ) // Экономика и статистика. – 2001. №2. – С.11-15
23. Сатубалдин С.С. Азиатский кризис и экономика Казахстана / Материалы Международной конференции, посвященной 10 – летию независимости РК. – Алматы, 2001. Часть1. – С.49
24. Кабдиев Д.К. Рост государственного регулирования в условиях к переходу к рынку // Материалы международной конференции, посвященной 10-летию независимости РК. – Алматы, 2001. – Часть1. – С.49-53.
25. Қазақстан Республикасының идустриалдық – инновациялық дамуының 2003 – 2015 жылдарға арналған стратегиясы. – Алматы. – 2003. б52
24. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан халқына жолдауы. Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін.// «Егемен Қазақстан». Алматы 19/03/04
25. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. «Жаңа кезең - жаңа экономика». //«Егемен Қазақстан». Алматы. 16.12.04. №6
26. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан халқына жолдауы. //«Қазақстан экономикалық-әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында». «Егемен Қазақстан» Алматы. 19/02/05 №5
27. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан халқына жолдауы. «Қазақстанның әлемдегі 50 елдің қатарына кіру стратегиясы». //«Егемен Қазақстан» 01.03.2006.№9
28. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан халқына жолдау. «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясатың басты мақсаты». //«Егемен Қазақстан» 2008ж.№6
29. «Дағдарыстан жаңару мен дамуға». Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың қазақ халқына жолдауы. Астана. Ақ Орда. 6-наурыз, 2009.
30. Кулкеев Ж.А. Бесять лет рыночных реформ во имя будущего процветания Казахстан. Банки Казахстана. 2001. №3-18-20с.
31.Конституция РК-Алматы-2007.
32.Закон РК «О Республиканском бюджете на 2007г от 1512.2001г.» (Казахстанская правда, 30 декабрь, 2006г )
33.Закон РК «О труде в Республике Казахстан»- Юридическая газета,1999
34.Закон РК «О недобросовестной конкуренции». – Вести Парламента РК. 1998г.№9-10
35. Закон РК Закон от 1 марта 1997г. «О гасударственных прямых инвестициях».- //Казахстанская правда.
36.Закон РК Закон от 25 января 1997г «О банкротстве».- //Казахстанская правда.
37. Закон РК Закон от 7 июля 2003г « О гасударственном регулировании и надзоре финансового рынка и финансовых организаций». // Казахстанская правда
38. Закон РК Закон от 24 ноября «Об естественных монополиях». //Казахстанская правда.
39. Жеке кәсіпкерлік туралы //Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 31 қаңтардағы №124-ІІІ Заңы // Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік. Нормативтік актілер жиынтығы. – Алматы: «Юрист», 2006.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
............................................3
1 КӘСІПКЕРЛІК ЖӘНЕ КӘСІПКЕРЛІК ҚЫЗМЕТТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1Кәсіпкерлік ілімінің ... мен ... 5
2 ... ... КӘСІПКЕРЛІК ҚЫЗМЕТ ЖӘНЕ ОНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК
ЖАУАПКЕРШІЛІГІ
2.1Қазақстандағы ... және ... ... 26
2.2 Қазақстандағы ... ... ... ... қызмет ... ... ... ... қызмет аймақтық құрылымының қалыптасу ерекшеліктері
............................................................................
...........................49
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
................................ 55
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... және ... ... терең әлеуметтік ––
экономикалық өзгерістер орын алуда. Кәсіпкерлік теориясы мен ... ... ... талдау жасау, қолдану, ... ... ... одан әрі ... жетілдіретіні сөзсіз. Кәсіпкерлік –
бұл коммерцияның табысқа жетуді көздейтін іс-әрекет, кәсіпкер кәсіпорынды
иемденетін адам, немесе ... ... ... ... өкілетті менеджер ретінде қарастырылады.
Кәсіпкерлік қызметті зерттеу проблемаларының маңыздылығы ... - ... ... кәсіпкерліктің алғашқы атауынан бастап,
қазіргі кездегі ғылыми сараптамалардан ... ... ... ... жасалды. ХVІІІ ғасырдан бастап көрнекті
ғалымдардың еңбектеріне сүйеніп, негізгі ... ... ... ... ... Н.Баум, Ж.Б.Сэй, А.Смит, Дж.Кларк, А.Маршал,
және ... ... ... Кәсіпкерлік қызмет қазіргі
кезде басты өзекті мәселелердің бірі, себебі кез-келген ұлттық экономиканың
дамуын ... ... ... ... күш деп ... ... ... капитал мен еңбекті айналысқа келтіру негізінде
жоспарды жасап, оны ... ... ... ... ... қызметтің мәні - өндіргіш күштерді жаңадан, ... ... ... ... ... қатар теориялық
мәселеде кәсіпкерліктің негізгі формаларын анықтап, олар қызметтері мен
операциялары жайында ... ... ... ... ... қызметі, өндірістік кәсіпкерлік қызметі, қызмет көрсету,
инновациялық, өндірістік ... және ... ... түрлерінің
тармақтарына бөлінді.
Кәсіпкерлік қызметінің мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кездегі кәсіпкерлік
қызметінің ерекшеліктерін, артықшылықтары мен кемшіліетерін баға беру болып
табылады. Кәсіпкерлік қызметі,іс-әрекеті,дамуы, бәсекелік аясына байланысты
маңыздылықтарына ... ... ... ... ... ... ерте ... бастап, әйгілі Жібек жолындағы халықаралық
сауданың роліне, орта ғасырдың кәсіпкерлік ерекшеліктерін қамтып, қазіргі
уақыттағы ... орта және ірі ... даму ... ... ... Он жыл бойы ... ... қолдау отандық кәсіпкерліктің
сандық іргетасын қалауға мүмкіндік берді, дегенмен бизнестің ... ... әлі де ... ... ... шет қойған жоқ.
Ағымдағы жағдайда мемлекеттің стратегиясының ... ... ... жаңа ... ... ... туып отыр.т Сондай-
ақ, әлемдік тәжірбиеге көңіл бөліп кәсіпкерлікті дамытудың оң ... ... ... ... ... ... ... жетістіктеріне кәсіпкерліктің үлесі де баршылық.
Кәсіпкерлік қызметінің зерттеу нысаны және пәні - ... ... ... ... ... деген ұмтылыс, шексіз пайданы
алуға ынта тудырды. Кәсіпкерлердің ... ... ... ие ... мамандандырылыған сипатқа ие болды.ХІV ғасырдың ортасынан бастап
акционерлік капитал пайда болып, акцинерлік қоғамдар ... ... ... әлемде кеңінен таралып дамыды. Шағын жәнет орта ... ... ... ... осы ... бастап, максмалды пайда
болу мотиві күшейді. Жаңа мамандар-жетекші ... және ірі ... ... қалыптасты. Экономистер, ... ... ... ... ... пайда
болды.
Қазіргі уақытта шағын, орта және ірі бизнес даму үстінде, жылдан-жылға
кәсіпкерлер қызметінің саны артып келеді. Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... жиі кездеседі, атап
айтсақ академик Шеденов Ө.Қ., профессор Искалиев М.Е., профессор Жатқанбаев
Е.Б., профессор Елемесов және тағы ... ... ... ... өте ... ... және ... жасалған, тек әрине
әлі де болса әкімшілдік-әміршілдік жүйенің осы саланың қарқынды дамуына
кедергілердің бар ... ... ... қысқа мерзім ішінде нарықтық
қатынасқа бейімделіп, өз беделін көтере бастады. Қазір тек Қазақстан аумағы
ғана емес, ТМД ... ... ... ... ... ... бастады. Ал, сонымен бірге ҚР аумағында шетел капиталы
қатысқан кәсіпорындарының ... ... ... ... ... де ... ... отыр.
1 КӘСІПКЕРЛІК ЖӘНЕ КӘСІПКЕРЛІК ҚЫЗМЕТТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Кәсіпкерлік ілімінің қалыптасуы мен даму ерекшеліктері
Кәсіпкерліктің мәнін түсіну үшін, ең ... бұл ... ... даму эволюциясын зерттеуден бас тарту керек. Кәсіпкерлік түрлі елдерде
және түрлі халықтарды ... 800 жыл бойы әр ... ... иемленеді.
Француз сөзі «Enterprendre» ХІІ және ХV ғасырларда «бар ... ... ... ... ХV ... бастап кәсіпкерлікке жақын келесі
көрсетілгендей түсініктер қоланылды: «merchant» - саудагер, «adventure» -
тәуекелге барушы адам, ... - ... ... ... ... ... орта ... басталады. Осы кезеңнен бастап
саудагерлер, қолөнершілер, көпестер, миссионерлер өздерін кәсіпкер ретінде
көрсете ... ... ... ... бастап байлыққа деген ұмтылыс
шексіз пайданы ... ынта ... ... іс-әрекеті мәдени
шеңберге ие бола отырып, мамандандырылған сипатқа ие ... Көп ... ... ... иесі бола ... өз фабрикаларында,
зауыттарында өздері қызмет жасады.
ХІV ғасырдың ортасынан бастап акционерлік капитал ... ... ... ... құрыла бастады. Бірінші акционерлік компаниялар
халықаралық сауда саласында қалыптасты. Ең бірінші 1554 жылы Ресеймен сауда
қатынастарын жүргізу үшін ... ... ... ... ... ... ... жасаған ағылшын және голландия компанияларының
құрылуына алып келді. Осыдан кейін шарушылықтың ... ... ... салаларына ене бастады.
ХVІІ ғасырдың аяғында бірінші акционерлік банктер қалыптасты. Осылай
1694 жылы акционерлік ... ... ... ... 1695 ... ... ... ХVІІІ ғасырдың аяғы, ХІХ ғасырдың басында банктік
істің акционерлік формасын жүргізу көптеген ... ... ... ... ... ұсақ фирмаларға өмір сүру қиынға соғып, орта
және ірі фирмалар пайда ... ... ... ... ... табу мотиві
күшейді. Осы кезеңде жаңа мамандықтар – ... ... және ірі ... ... қалыптасты. Алғашқы кезде бір жаққа жинақталған
кәсіпкерлік ... ... ... бөлінеді. Экономистер,
қаржыгерлер, бухгалтерлер, заңгерлер, конструкторлар, технологтар,
мамандықтары пайда бола ... ... ... ... олар ... ... ... өндірісті басқаруға және
ұйымдастыруға тоқталған.
Кәсіпкерлік концепциясының ... 1-ші ... ... ... ... өз еңбектерінде сипаттады. Соңғы 250 жыл арасында
кәсіпкерлік теориясы түрлі ... мен ... ... бейнеленіп,
ақырында олар кәсіпкерлікті –– адамның ... ... ... ... бұл одан да көп мағынаға ие жаңа бір кәсіпорынды құру деп
ақырғы бір тұжырымға тоқталды.
Бастапқы «кәсіпкерлік» термині тәуекел ... ал ... ... және ... ... ... пен ... өзіне
алатын адаммен байланыстырылды. Мысалы, 1725 жылы Р.Кантиллион кәсіпкерлік
тұрғысндағы тәуелділікті өзіне міндеттеумен ... ... ... ... өзінің жеке еңбегін және ресурстарын пайдаланушы кәсіпкер
деп айыра білді. Ол кәсіпкерді өзіне жұмыс ... ... ... ... ... ... өзінің жұмысындағы нақты еңбек ақысы
қанағаттандырмаған жағдайда, ол өзінің ... ... ... ... ... ақыр соңында ол кәсіпкер бола бастайды. Кантиллионның ойы ... ... мен ... арасындағы басты айырмашылық, бұл – кәсіпкерлер
белгісіз жағдайда ... ... ... ғасырдың ІІ жартысындағы физиократтар және ... ... ...... ... ... ... Олар Кантиллион
сияқты кәсіпкерлікті белгісіздікті тасушылар және бұл анықтамаға өндіріс
ресурстарды иемдену керек ... ... ... ары ... дамытты.
Олардың түсінігінше кәсіпкер жаңа әдістерді енгізу және жаңа ... ... ... өнімнің өндірісін ұйымдастырушы тұлға.
Екінші физиократ Николас Бауле (1767) өндірістік топтың ... ... ... яғни ... ойлап табуға
жақын болуы деді. Бауле әрқашан еңбек өнімділігінің арттыруына технология
мен ... ... ... ... Ол ... мен ... ... бар екенін түсінді. Меншік иелері ... ... ете ... ал ... бұл ... ресурстар мен
жұмысшылардың еңбек ақысын төлеуге жәберу ... ... өз ... деп ... Ол өзінің еңбектерінде, басқаруда жаңашылдықты
қолдануды дәлелдеп, сонымен қатар білім ғана тәуелділікті ... ... ... ... аяғы – ХІХ ғасырдың басында танымал француз
экономисті Жан Батист Сэй (1767-1832ж.ж) өзінің ... ... (1803 ж) атты ... кәсіпкерлік қызметтің анықтамасын үш
классикалық өндіріс факторларымен – жердің, капиталдың, еңбектің ... ... ... ол ... ... ... ... өнеркәсібінің дамуының бірден-бір факторы деп атайды. Сэйдің пікір
бойынша кәсіпкер немесе өндіріс шеберлері келесідей қасиеттерді және ... ... олар ... ... ... ... мұқиятты боуы тіис;
- олар капиталды қарыз түрінде тартып, уақытында ... олар ... ... ... ... хабардар, өжеттілік
сияқты моральдік қасиеттерді өзіне біріктіруі тиіс;
- олар қандай да тауар ерекшелігін, ... және ... пен ... ... ... ... ... бір уақытта олар жұмыс күшін, керек құрал-жабдықтарды, тауарларды
сатып ... ... ... ... бір ... біріктіріп,
сонымен қатар экономикалық көрсеткіштерді бақылау мен ... ... ... ... . ... ... ... олар
басқару мен әкімшіліктендіру өнерін иемдену керек;
- олар өнімді рынокта сатудың бұрын оның бағасы мен ... ... білу ... ... ... өнімді шығарудағы кәсіпкерлердің басымды рөлін
мойындауда. Сэйдің ойынша, кәсіпкердің табысы мен еңбегі үшін ... ... білу және ... ... ... ... ... болып табылады.
Оның айтуынша, кәсіпкер – бұл өзіне және белгілі бір тауар ... ... ... ... орай, экономикалық ғылымның негізін қалаушылар – классиктер
– кәсіпкердің тұлғасына онша көңіл бөлмегенін айта ... жөн. ... ... ... ... пәні ... жоқ. ... экономист –
ғалымдары Адам Смит (1723-1790ж.ж.) және ... ... ... ... реттейтін механизм ретінде көрді. Бұндай механизмде
шығармашылық кәсіпкерлікке орын ... ... ... өзінің «Халық
байлықтарының табиғаты мен себептерін ... атты ... ... сипатына көңіл бөлген. А.Смиттің ойынша, кәсіпкер капиталдың
иесі бола тұрып, белгілі-бір ... ойды ... ... үшін және ... ... ... ... өйткені қандай да бір ... ... өзі ... бір тәуекел элементінен тұрады. Кәсіпкерлік
пайда, А.Смиттің ойынша, бұл ... ... үшін ... ... ... өзі ... өндірісті өзі ұйымдастырады, еңбекті
бөлумен байланысты пайданы ... ... ... ... ... ... ... етеді.[16-105б]
Давид Рикардо капитализмде – абсолюттік табиғи,жойылмайтын өндіріс
әдісін ... ал ... ... тиімді шаруашылықтың міндетті
элементі ретінде қарастырады.
К.Маркстің экономикалық теориясының негізінде кәсіпкер ... ... ... ... Дж.Б. Кларк (1847-1938ж.ж.) Сэйдің «үш біріккен
формуласын» біршама өзгертті. Оның ойынша, өндірістік ... ... ... ... ... ... капиталдың игіліктік пен өндірістік құралдары және жер;
3) кәсіпкердің қызметі;
4) жұмысшының ... бола тұра әр ... ... табысының арнайы бөлігі керек:
Капитал – капиталистке пайыз әкеледі, капиталдық игілік – ... ... ...... әкеледі, ал жұмысшы еңбегі – оған
жалақыны қамтамасыз етеді. Басқа сөзбен айтқанда:
Еркін бәсеке ...... ... ...
капиталистпен жасалатындаы беруге ұмтылады деп жазған. Осы ... ... ... ... Дж.Б.Кларк осылай түсінген.
Кәсіпкердің шешім қабылдау концепциясына өз еңбегін ... ... (1871) ... Ол ... ... экономикалық мектептің
негізін салушылардың бірі. Ол кәсіпкер қызметінлегі нақты тәуекелділікті
кәсіпкердің өзі қабылдауы өте үлкен ... ие ... ...... кездесетін құбылыстар болып табылады», -деп тұжырымдайды. ... өнім ... ... керек ресурстарды табуға кәсіпкердің шешім
қабылдау процесін 4 кезеңмен бөліп көрсетті:
а) экономикалық ... ... ... ... ... есеп ... ... ішінен тиімді өндіріс әдісін
таңдау);
б) кәсіпорынның мақсатына сай келетін тауар өндіру;
в) ... ... ... жету үшін ... ... қадағалау.
Француз экономисті А.Маршалл (1907-1968ж.ж.) Бірінші болып жоғарыда
айтылған үш ... ... ... ... факторларына «жер,
капитал, еңбек) төртінші ...... ... Ол ... болып
менеджер мен кәсіпкер арасындағы айырмашылықты дәлелдеді. Осы кезден бастап
кәсіпкерлік түсінігі, ... ... оның ... ... ... ... кәсіпорындағы ең басты функцияны ... ... ... ... ... ... жауапкершілік пен тәуекелділікті өз мойнына алушы
тұлға болып табылады. Сондықтан ол менеджерге және ... тән ... ... ... ... ... ... сипаттайтын қасиеттердің
көп болуын ескеріп. Тек кәсіпкерлердің ... ғана бұл ... ... деп ... ... ... кейбір кезде өте күшті, кейбір кезде керісінше,
бірақ кәсіпкерлердің басты міндеті капитал мен еңбекті ... ... ... ... оны келешекте орындау іс-шараларын егжейлі-тегжейлі
көрсету болып табылады. Кәсіпорын өскен сайын, кәсіпкерлік қабілет те ... ... ... ... ол ... ... бірегейлігін, сан
қырлылығын, бастамашыл іс-әрекеттерге ... өн ... ... сақтап
қалған жағдайда ғана, ол ... та, ... ... ... қала
алады.[18-33б]
Орта ғасырдың менеджмент тарихын зерттеген маман ... ... ж.) ... ... ... деп те атайды. Шумпетер ... ... етіп ... ... тек қана басқара алатын ... ... ... ... кеткен. Кәсіпкердің мәні өндіргіш
күштерді жаңадан (қайта) ... ... Ал осы ... қозғалысы, өз кезегінде, жалпы экономикалық қозғалысқа ... ... ... ... ... Шумпетер кәсіпкерлік іс-
әрекетте қолданатын келесі бағыттарды. (немесе ... ... жаңа ... мен ... ... жаңа әдістері;
- өткізудің жаңа рыноктары;
- жабдықтаудың жаңа көздері;
- ұйымдастырудың жаңа формалары (нысандары).
Д.Шумпетер кәсіпкерлерді жай алып ... мен ... - ... ... деп ... ... әр ... бағыттар мен құрамдастарды біріктіріп жаңа бизнесті
құрады.
Шумпетер әр түрлі материалдар, өндіріс ... ... ... кәсіпкерлік еңбегінің ерекшелігін көрсетеді.
Ал бұл ... ... жаңа ... мен қызмет көрсетулерді;
- өндірістің жаңа әдістерін;
- жаңа өткізу рыноктарын;
- ... жаңа ... ... жаңа ... ... ... ... әр түрлі материалдар мен өндіріс құрал-жабдықтарын
тиімді қолдану. ... ... олар ... ... ... ... және бұл ... қазіргі кезде кәсіпкердің пайдасыдеп те аталады.
Франк Найт ... ... ... ең ... ... ... ... болашағы белгісіз жағдайларда жұмыс істеуі. Ф.Найттың пікірі
бойынша кәсіпкер - әрқашан өз ... ... ... осы ... ... ... ... батыл түрде жеңіп өтуді мақсат етіп қойған
адам. Найт кәсіпкердің ... ... ... ... ... ... қызметтеріне орындайтын менеджерден тұратын, меншігінде ... ... ... ... ... тиіс. Ф.Найттың пікірі бойынша
кәсіпкерліктің мәні нақты қызметтерді орындауда және кәсіпорынды ... ... ... ... ... ... ... сыртқы ортаның
өзгеруіне тез арада жауап қайтару болып табылады. Кәсіпкер өз ... ... ... ... капиталымен ақталған тәуекелдікке баруға
дайын болу керек.[4-23б]
Енді осы заманға авторлар позициясынан ... ... ең ... ... ... (1961ж.) қарап өткеніміз жөн. Ол
кәсіпкерге келесідей сипаттамалар береді:
- ақталған тәуекелге бару шеберлігі;
- жігерлілігі мен ... ... ... және дербес жауапкершілігі;
- қабылдаған шешімдерінің салдарын білу;
- келешектегі ... орта ... ... ... ... ... ... (1964ж.) кәсіпорынды ұйымдастыру мүмкіндігі түсінігін
экономика ғылымына бірінші болып ... Жаңа ... ... мен ... ... бұрын бизнестің ... ... ... ... ... кәсіпорынның пайдасын арттыруды
айтады. Керісінше ... алу үшін ... ... ... сөз болып
отыр. Бизнеске қолайлы мүмкіндіктерді іздеу кәсіпкер қызметініің ... ... ... кәсіпкер нәтижелілігі төмен сферадан жоғары
нәтиже беретін ... өз ... ... ... қызметінің
ерекшелігі бұл – жоғарға нәтижені кәсіпорындарды құру қабілеттілігінің
байланыстырады.
Харви Либенстейн (1978 ж.) ... ... екі ... ... ... түрі – ... сай ... атқаратын
қызметтерді орындаумен байланысты болса, екіншісі – ... ... ... ... түрі ... және ... зерттелген рыноктық ортада
қызмет ететін кәсіпорындарды басқаруды білдіреді.
- Инновациялық қызмет жаңа рыноктардың шарттарында жұмыс ... ... және ... жаңа ... шығарумен байланысты
кәсіпкерлік әр түрлі рыноктық жағдайларда тиімді қызмет ете білуі тиіс.
- кәсіпкерлік қызметтің ... ... ... – кәсіпкер саналады.
Сонымен қатар тұтынушылар, мемлекет, жалдамалы жұмысшы және ... ... ... ... қызметте маңызды орынды объект иемденеді. Өйткені объект
пен кәсіпкерлік идеясы болып ... ... ... ... объектісі бұл – тауар,
өнім, қызмет және тағы ... ... ... яғни ... де ... ... және ... тұтыну, қолдану, сатып алу үшін
ұсынылады.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ КӘСІПКЕРЛІК ҚЫЗМЕТІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК
ЖАУАПКЕРШІЛІКТЕРІ
2.1 Қазақстандағы кәсіпкерлік және кәсіпкерлік қызметінің
ерекшеліктері
Қазақстандағы кәсіпкерлік жағдайына ... ... бұл сала ... заманда пайда болған. Ежелгі түрік дәуірінде Жетісу қаласы тек ... ғана ... ... ... ... сауда және қолөнер орталықтары болған.
ХІІІ ғасыр мен ХV ... ... ... Оңтүстік Қазақстан
территориясы арқылы сауда қызметінің ... ... рөл ... ... ... ... жолы ... ғасырда қазақтар Орта Азия, Ресей, Қытай, Иран патшалықтарымен –
мал, жылқы, тері жүн және аң ... ... ... ... ... ... Орта ... Ресейге керуендер жөнелтілген. Орынбор, Тобыл,
Семей ... ... ... өте ... ... ғасырдың алғашқы жартысында тұз табумен айналысу, тау-кен ісі дами
бастады. Сонымен ... мыс, ... ... тас ... қазу ... және тері илеу зауыттары ашыла бастады. Малдың тауарлық маңызы
барынша өсті.
Осы кезеңдегі қазақ даласындағы ...... ... ... – айырбасты, жәрмеңкелік және стационарлық болды. Сауда орталықтары
– Семей, Ақмола, Атбасар, Орал, Гурьевте орналасты. Қазақтар мал және ... ... ... атап айтсақ мақта-мата, шыт, жүн маталарына,
қант, шойын, ... ... ... ... мыс, ... ... сынап және
т.б. бұйымдарға айырбастады.
ХІХ ғасырдың екінші жартысында натуралды ... ... ... Орта ... ... сауда қатынастарының жалғасуымен
ұласты. Мал және өнімдеріне капиталистік фабрикалардың ... өте ... ... шыт, ... ... ... ... иленген, тері, металл
бұйымдары. Солтүстік, солтүстік-шығыс және солтүстік-батыс аймақтарынан
Ресейге қарай астық және ұн ... ... ... ... ... ұн өндірісінің пайда болуымен ұласты. Қазақ ... ... ... ... ... жәрмеңкелерге қатысты.
Қазақстан ішінде – Тайыншықұл (Петропавл маңы), Константиновка (Ақмолада),
Қарқаралы уезіндегі Қоянды Жәрмеңкелері айта ... ... ие ... – кен, ... ... ... дами ... кездегі кәсіпкерлер династиясының өкілі ретінде – Мусин отбасын
атап ... ... Бұл ... династияны орыс банкирлері мен
өнеркәсіпшілері де өте жақсы таныған. ... ... өте мол ... ... ... Олар – қымбат жүн, теріден ... ... ... Риддер, Шығыс Қазақстандағы Змеингорск алтын
рудниктерінде тең құқықты ... ... ... жергілікті өнеркәсіаті
алғашқы дамытушылар еді.
ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы өнеркәсіптің дамуына ... ... ... ... де ... пайдасын тигізді. Өте кең ... ... ... ... ... ЖЭС (жаңа экономикалық ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің
өтімділігіне кері әсер етті.
Қазіргі уақытта шағын, орта және ірі бизнес даму ... ... ... ... тек 90-шы ... ғана ... ... талдау жасау эконмиканың жеке секторындағы субьектілер саны
жылдан-жылға көбейіп келе жатқандығын және 2002 жылдың ... 360 ... ... белгілі. Яғни, 1 млн. астам адам немесе экономикалық
белсенді халықтың 21% жұмыс істейді /4/. Қазіргі қызмет етіп жатқан ... ... ... 1992-1993 жылдары, шағын кәсіпкерлікке
салықтық жеңілдіктер көрсетілген кезде құрылған.
Бүгінгі күні елімізде 493 мың ... және орта ... ... ... 1 млн. 340 ... ... адам ... жасауда.
Қазақстан экономикасына шағын бизнестің қосар үлесі айтарлықтай емес.
Оның дамуына ... ... ... өте көп. ... өз ... білетін білікті менеджерлер санының аздығы; капитал нарығының аясының
тарлығы; айналым ... ... ... бюрократиялық
аппаратының әр түрлі кедергілері; жарғылық қорға ... ... ... ... ... тіркеудің өте қиын тетіктері және т.б.
Отандық шағын бизнестің дамуындағы 10 жылға жуық ... ... ... ... ... жоқ, оның ... 5 жыл ... қозғалысты дамыту жылдары өтті. Кәсіпкерлік жіктің ... өз ... ... ... ... ... ... өз
бизнесін сауда – делдалдық салада құруды ... ... ... үлсе ... едің ... ... ... санының басым бөлігін алып отырғанмен, ... ... ... 20%, ... ... ... түсімдердегі үлесі - 10%-ға
жуық.
Көптеген кәсіпкерлер бір ... ... ... ... ... өте ... ... шағым айтуда. Ал екінші жағынан,
өндірісті жаңғыртумен, маркетингтік зерттеулермен, жаңа өнім түрлерін
әзірлеумен, оның ... ... ... ... жоқ, ... міндеттерін қалыптастыра білмейді, өндірістің тиімділігін
арттыру жөнінде ... ... ... ... жыл ... ... ... қолдау отандық кәсіпкерліктің сандық
іргетасын қалауға мүмкіндік берді, бірақ бизнестің толыққанды сапалы
дамуына ... ете ... ... ... мемлекеттің стратегиялық мақсаттары тұрғысынан шағын
бизнесті дамытудың жаңа кезеңіне өту қажет. ... ... ... өндірістік қызметті қолдауға, қазақстандық шағын
экономиканың жаңа бәсекеге қабілетті мүмкіндіктерін ... ... ... Жаңа ... ... шағын бизнес субъектілерінің
кооперациясының өзара, неғұрлым ірі кәсіпорындар арасында да белсенді түрде
қолдау, сондай-ақ салалық және сала ... ... ... ... ... ... ... етіледі.
Сондай-ақ әлемдік тәжірбие біздің реформамыздың тәжірбиесі материалдық
өндіріс саласындағы ұсақ ... ... және ... ... ... төзе алмайтын болып шыққанын көрсетті.
Бұдан басқа Қазақстанда ... ... және ... ... ... ... ... көмек көрсетуі мүмкін қызметтер
көрсетудің (менеджмент, маркетинг, ақпараттық қамтамасыз ету ... жеке ... ... ... тиімді меншік иесінің жұмыс етуін қамтамасыз ететін
өміршең экономикалық құрылымдарды қалыптастыру жолымен ... ... ... ... ... біріктірудің үлгілері әр алуан болуы
мүмкін, бірақ олардың мәні ... мен ... ... ... ... ... жетіспеушілігі кезінде Лизигі, жалгерлікті,
тиісті ақпараттық және ... ... ... ... қоса ... ... бар ... іздеуші адамды біріктірудің бүкіл әр алуан
нысандарын пайдалану өте маңызды.
Қазақстан Республикасында ... ... және ... ... ... ... ... бөлісіндегі үлесі ең көп аймақтарға:
1. Алматы қаласы (53439)
2. Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... Қарағанды (12851)
5. Астана қаласы (53439)
Қазақстан Республикасында шетел капиталы қатысқан ... ... ... елдермен жүзеге асырылып отыр: Ұлыбритания
(254), Германия (266), Қытай (744), Иран (134), ... ... ... (353), ... (653), Швейцария (107), ... (122), ... ... ... ... ... капиталы қатысқан жұмыс ... ... ... өнеркәсібі 670;
Кен өндіру 101;
Электр энергиясын газ бен су өндіру және бөлу 22;
Сауда: автомобильдерді, ... ... және жеке ... ... ... ... және ... қызмет көрсету;
Ірі бизнес үшін тығыз ынтымақтастық пен әріптестік те өзекті ... ... ... дамудың инновациялық сипаты дамыған ... ... ... ... және ... ... ... ынталандырады. Мұндай желілер өндірістік және
қаржы ресурстарын біріктіруге, ... ... ... ... ... жаңа өнім түрлерін жылдам алға жылжытуға мүмкіндік береді.[7-65б]
1 - кесте
Тіркелген заңды тұлғалардың кәсіппен айналысу ... және ... ... ... ... 12 ... ... | ... ... және ... |
| | ... |
| ... ... |Оның ішінде |Шетелдік |
| | |тік | | | |
| | | ... | |
| | | |к ... | |
| | | ... | |
| | | |ыз | | ... |208409 |26402 |172442 |953 |6422 |9565 ... | | | | | | ... |195707 |18896 |167412 |611 |6124 |9399 ... |10676 |6663 |3896 |203 |201 |117 ... |2026 |843 |1134 |139 |97 |49 ... |11948 |215 |11649 |65 |117 |84 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |361 |15 |344 |2 |9 |2 ... | | | | | | ... |1264 |4 |1182 |14 |142 |78 ... | | | | | | ... |16692 |338 |15655 |166 |997 |699 ... | | | | | | ... |331 |1251 |57 |29 |24 ... және суды | | | | | | ... және | | | | | | ... | | | | | | ... |19822 |118 |19033 |94 |727 |671 ... |71581 |121 |64871 |125 |2699 |6589 ... үй | | | | | | ... | | | | | | |
1- ... жалғасы
|Қонқ үйлер |2596 |36 |2416 |12 |101 |144 ... | | | | | | ... және ... |150 |8478 |137 |381 |366 ... ... |3504 |44 |3365 |38 |105 |94 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... |27113 |1772 |24758 |155 |796 |583 ... | | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... |7964 |7963 |1 |- |- |- ... беру |12924 |10295 |2589 |30 |44 |40 ... сақтау |6075 |3372 |2667 |23 |53 |36 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... |15964 |1628 |14183 |35 |222 |153 ... және | | | | | | ... ... ... | | | | | ... |2 |- |- |- |- |2 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... http: ... ірі кәсіпорындарымызда өзара кооперация мен әріптестік –
шаруашылық желілерін қалпына келтіру және өзара ... ... үшін ... ... ... ... ... басқару органдарымен,
кәсіподақтарымен тығыз ынтымақтастық орнатпайынша, өндірісті құрылымдық
қайта құрудың ... ... ... және ... ... ... ... кәсіподақтардың қатысуы табысы аз орындарын құру және оларды
қайта ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
қауырттылықтың шиеленісуін азайту мүмкін. ... ... ... ... ... табысты жүзеге асыру үшін қажетті алғышарт болып
табылады.
Қоғамның барлық сындарлы күштерін жандандыру және біріктіру ... ... ең ... ... ... өндірісті
құрылымдық қайта құруға, Қазақстанды ... ... тең ... ... сақтауға апарар жол.
Қазақстандағы трансұлттық корпорациялар қазіргі ... ... ... ... ... ... – ғаламданудың жалпы прцестерінің басты ... ... ... ... ... ... Ол ... бір жүйеде дамуын көрсететін ТҰК және ... ... ... ... қаржылық және тауар ағымдары өтеді. Олар
өндірістік процестің жекелей бөліктерімен ... ... ... орналастыру арқылы экономиканың ғаламдануының басты факторы
болып табылады. Бүгінгі ... ... ... және ... ... ... ... 60 мыңдай ТҰК белгілі.[87-54б]
Трансұлттық компаниялардың шетелдік филиалдарының сату көлемі 2007-шы
жылы дүниежүзілік жалпы ішкі ... 50% ... ТҰК ... ... ... астамын және сыртқы сауданың 60%-дан астамын, жаңа
техниканың, технологияның, ноу – ... 4/5 ... ... ... бақылайды.
Сонымен әлемдік шарушылық жүйесінде маңызды орынды ... ... – лар ... ... бөлінісіндегі басты және ең тиімді құралдарының
бірі болып отыр. Ал ... да ... ... ... ... олардың
ТҰК-рымен бақыланып отырған дүниежүзілік технологияның ... ... алып ... ... ... ... потенциалын нарықтық экономикасы ... ... қиын ... оның ... ... интеграциялауын
қарастырып өткен жөн.
Мемлекеттің әлемдік қауымдастыққа ойдағыдай интеграциялануы үшін ішік
нарықта ТҰК-лар жағынан ... ... ... ... және ... ... ... таба алатын қуатты экономикалық құрылымдарды құру қажет.
Әлемдік шаруашылыққ тиімді интеграциялау проблемасын шеше ... ... ... ... ... барлық күрделілігін
еске алған жөн. Қазіргі кездегі ... ... ... ... алдына қойған міндеттерінің бірі ...... ... ... болып отыр.
Стратегиялық ұлттық мүдделері жүзеге асыруға бағытталған ... ... ... ... ... етуінде
маңызды рольді атқарып, әлемдік рыноктағы бәсекелестік ... ... ... ... өсудің қарқынын ... ... ... дамуды қамтамасыз етуі тиіс.
Қазақстандағы корпаративтік сектордың ерекшелігі – бұл ... ... ... тез қарқында өсуімен байланысты. Қазақстан
экономикасына қатысу үлесінің тез қарқында өсуімен байланыста. ... ... ... байланысты орындары – АҚШ, Ұлыбритания және
Жапония компаниялары алып отыр. Қазақстан ... ... ... ... ... – Шеврон, Бритиш Газ, Аджип, Сумимото
Корпарейшн, Эльф Актиен, БМВ, ... ... Оман Ойл ... ... тағы ... ТҰК –ға тиесілі.[76-34б]
ТҰК мен ұлттық компаниялар арасындағы байланыстарды тереңдету ... ... ... ... ... ... пайда болып, қабылдаушы елдерді артта қалуда жеңу маңызды
проблемаларды тудыруда. Мұндай ... ... ... ... ... ... стандаттарына сай болуы, ішкі
ресурстарды жұмылдырусыз, ... ... ... ... ... ... көзге елестету мүмкін емес.
Қазіргі күнде Қазақстан экономикасында 16 000 жуық ... ... ... барлық өндірелетін өнімінің 17 % қамтитын 1,6% ... ... ... ... ... бойынша ұлттық компаниялармен дочерлік және
аффилирді ұйымдардың, ЖАҚ «ҚазМұнайГаз» дочерлі және тәуелді ұйымдарының
қызмет ... ... ... ... алғандағы алынған таза
пайда сомасы 32568,3 млн. теңгені құрады. Бұл жағдайда ең көп таза ... ААҚ ... (12147,2 млн. ... ... ... ЖАҚ ... ... Жолы ҰК» (8242,7 млн. теңге – дочерлік
ұйымдарын қосқанда), ЖАҚ «НАК ... (4652,8 млн. ... ... аффилилрдік фирмаларын қосқанда), ЖАҚ ... млн ...... және ... ... қоспағанда).
Ірі Қазақстан компанияларының арасынан көлемі, кәсіпорынның құрылымы,
меншік құрлымы, ұйымдастыру формаларының және басқару құрлымы ... ... жуық ірі ... ... ... Қазақстан корпоративтік
секторының толық ... ... ... ... 4 негізіг
тұрақты корпаративтік құрылымның артта қалуын көрсетуге болады. 10-нан
астам ... ... ... ... ... ... ... тұрақты болып отыр. Бұл корпорацияларға негізінен
шикізат пен отынды экспорттаушы ... ... ... ... Ресорсиз, КЕГОК, Испат – Кармет, Қазақмыс ... ...... ... ... ... ... Қаржы секторындағы
корпоративтік құрылымдардың ұлттық лидерлері болып мемлекеттегі екі ірі
банк – бағалы ... ... мен GDR ... және Азия қор
нарықтарында сатылатын және жүниежүзіндегі 1000 ең жақсы банктер ... (ТОР 1000 WORLD BANK) – ... пен жеке ... 2/3 – ... ... депозиттерін шоғырландырушы Қазақстанның Халықтық жинақтаушы
банкі саналады.[13-34б]
Соңғы жылдары қазақстандық банктердің капитализация деңгейінің өсуіне
байланысты ... ... ... әсіресе ЕурАзЭС елдеріне өз
қаражаттарын инвестициялауға мүмкіндігі туып ... ... ... несиелік портфелінің Ресей
компанияларына арналған жиынтығы 200 млн. ... асып ... ... ... ... ... ... көруге болады. Мәскеуде
2 қазақстандық ТұранӘлемБанкі және ... ... ... ... ... ... корпоративтік секторында
әлемдік класқа сай корпорациялардың жоқтың қасы. Көптеген ... ... ... ... капитал мен төмен нарықтың
капитализация сипаты тән.
Отандық экономикадағы жекелей ... ... ... ... ... – ның бағдарламаларын, ірі
масштабтағы инвестициялық ... ... ... ... әлі жете қойған жоқ. Бірақ халықаралық танымдыққа қол жеткізуге
нақты мүмкіндіктерді иемденетін 3 ... банк ... ... ... және ... ... тізіміне кіретін Moody’s
Standard & Poor’s Tompson Bank Watch) нақты сектордағы 5 ... ... ... Қазақмыс корпорациясы және Казцинк
ТҰК-сы) бағалы қағаздары әлемдік қор нарықтарында (GDR) сатылады.[15-43б]
Осыған ... ... ... ... ... сала ... ... бақылау акция пакетін ірі
отандық ... ... ... ... ... ... ... шоғырлануының нақты капиталды жинақтау мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... оның ... қатарлы
және тез өсуші технологиялық салаларға ауыстырады;
– отандық конгломеранттармен мұнай компаиялары мен ... ВПК ... және ... ... потенциялы бар ірі
өнеркәсіп кәсіпорындарын масштабтық ұлғайту;
– ішкі жеке тұтынушыларға, яғни тамақ және жеңіл өнеркәсібі, азық-түлік ... ... ... ... құрылыс материалдарын өндіретін
жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарын ұлғайту. Бұл негізгі қаржы ағымдарына ... ... ... ... ... ... ... бірақ ХХІ жүз жылдық өнеркәсібін
анықтайтын (электроника, ... ... ... ... ... масштабын ұлғайту.
– сыртқы нарықтарда тұтынушылармен ... ... ... табуға ұмтылу.
Акционерлік компаниялардың көп бөлігі тұрақсыз және тиімсіз меншік
құрылымдарын иемденіп отыр, тек ... бір ... ғана ... ... ... ... ... Сонымен қатар қалыптсақна
заңдық құқықтық базаның толықсыздығы ... ірі ... ... жағдайына алып келеді.
Қазақстандық корпорациялардың басқаша ... ... ... ... ... төмендігі, меншік нығаюының
төмен деңгейлігі, ... ... ... ... ... ... жатады.
Соынмен мемлекет дәстүрлі түрдегі корпорацияның құрылу сатысында тұр
және олар алдыңғы кезекте ... ... ... ТҰК мен ... ... олардың бәсекесін басу деген ...... ... адам капиталын емес материалды ... ... ... ... ... ... ... туындайды. Бұл салымдар
көлемдерінің корпорацияның ішкі мүмкіндіктерінен жоғары болып отырғандықтан
маңызды сыртқы ... ... алу ... ... болады.
Қызығушылықтардың түрлілігіне байланысты корпорацияның менеджерлері мен
инвесторлардың ... ... тууы ... Бұл ... ... ... ... ұйымдастырушылық және басқарушылық
ресурстардың бәсекеде артта қалуына алып келеді. ... ... ... ... ... ... процестің барлық
сатыларында сәтті нәтижелерге жетумен байланысты осы және ... ... тек ... ... ... ... жүйесінде
жетуге болады.[17-66б]
Ұлттық капиталдың әлемдік шаруашылық жүйесіне сәтті кіруіне келесідей
экономикалық мақсаттарды шешуде жүзеге асады:
- ішкі нарықты қалыптастыру. Тауар және ... ... ... ... ... ... ... интеграциялануына мүмкіндік
береді.
- ұлттық экономиканың интерұлттануы ... ... ... дамыту, ТҰК – тің филиалдарын құру, инвестициялық
активтілікті жоғарлату сияқты ... ... ... біріккен кәсіпкерліктің, қаржы-өнеркәсіптік топтардың, трансұлттық
банктердің және ... ... ... дочерлік
компанияларының механизмдерін қазақстандық корпорациялардың қызметін
трансұлттандыруда қолдану.
Қорыта айтқанда, ... ... ... көптеген өнімдер түрлерінің сападағы бәсекелестігінің
төмендігі, меншік нығаюының төмен деңгейлігі, инвестициялық мүмкіндіктердің
шектеулілігі және ... ... ... ... Қазақстандағы кәсіпкерлік бәсекелестіктің іс-әрекеті
Қазақстан кәсіпкерлерінің конгресінде мемлекет басшысы отандық орта және
шағын ... ... ... ... ... уақыт талабынан
туындайтын міндеттерді айқындап берді.
Ол – Бүкіләлемдік сауда ... ... ... ... ... ... мен шұғылданған тауарлар бәсекелестікке төтеп бере ала ма?
Кәсіпкерліктің экономикадағы шикізаттық емес ... ... ... орны ... жерлерде әлі де әкімшілік кедергілер кәсіпкерліктің кең құлаш
жоюына кедергі болып жүр. Енді бизнес пен мемлекет арасында шын ... ... ... ... ... туады.
Кейбіреулер бизнес саласына араласуды кәсіпорындар алу ғана деп түсінеді,
әрине, жаңа өндірісті дамыту, ... ... ... ету ... Бірақ кәсіпорын қуатын одан әрі арттырудың орнына шамданып барады,
қанағат тұтатындарды еш құптай ... ... ... ... ... жаңа ... жасау күн тәртібіне өткір қойылып отырған
шақта отандық кәсіпкерлік алдында дүниежүзілік бәсекелеске ... ... ... игеру секілді асқаралы асу тұр. Алыс-жақын мен тонның ішкі
бауырындай араласып, басқа ... қой оған осы ... ... ... басы ... ... ... аннан алып, мында сатуға кәсіптеніп “Мен бизнесменмін” деп ... ... өтіп ... ... ... ... өз-өзінен
ысырып тастайды. Ал біздің міндетіміз оның технологияларға негізделген жаңа
бастамаларға өнім сапасын ... биік ... ... мұрындық
болу мен жетекшілік ететін мекеме құрылыс ісімен ... ... ... ... ... айлық жалақы 20 теңгедей құрайды. Облыста біздің
кәсіпорын ... ... ... ... құрылыс ұйымдары
санаулы. Көбінің өндірістік – техникалық білімі, интернетке шығу мүмкінлігі
жоқтығынан – ... ... ... ... ... соң
олардан қандай озық нәтиже, тың идея, жаңа жоба күтуге болады.
Меніңше алдымен қажетті инфрақұрылым жасап алу ... ... ... ... халықаралық сапа сертификатына ие болу қиын.
Астанада өткен Қазақстан кәсіпкерлік конгресс барысында ... ... ... ... ... Кәсіпкерліктің бойындағы
тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы ... ... ... шын ... кәсіби деңгейге көтерілгендігі деп ... Бұл ... ... ... деген сөз. Бірақ кәсіпкерлікті
қалыптастыруда бір ... ... айта ... ... бірі ... ... ... өкімет ауысып жатқан министрлер облыс әкімдері сүйеу бола
алған жоқ. Нұрсұлтан ... бір ... ... күндердің не сый
ұсынатынын алдын ала ... ... ... үшін ... ... ... форумдар кезінде айқындар беруі дер едік.
Өзіміз бірнеше формаларды әріптестермен ... ... ... ... ... көп ... ... Қазақстанды көп біле
бермейтін, атын естісе де дамушы мемлекеттердің төменгі деңгейде көретін
шетелдік ... ... ... аты ... ... бірге жұмыс
істесуге ықылас танытып тұратын болды. Бұл үлкен жақсылық.
Мемлекет кәсіпкерліктің дамуы үшін барлық қажетті ... ... ... өз ... жаңа ... ... ... өнім мен корпоративтік басқарудың сапасын жақсартатындай
әріптестіктің жаңа деңгейіне шығу керек”-деген еді кеше ғана ... ... ... кәсіпкерлерінің конгресінде қатысушылар алдында сөз
сөйлеген Президент Н.Назарбаев. Еліміздің әр ... ... ... ... ... алға қойған міндеттері, шешімін күткен
мәселелері жайлы ойларын ... ...... қоғамның президенті”-деді Президент Нұрсұлтан
Назарбаев. Қазақстан кәсіпкерлерінің конгресінде атап ... ... ... ... халық алдындағы перзенттік борышын
абыроймен ... ... ... ... 25% ... бұл қозғалыстың
бұқаралық сипат алуына және баршамызды мақтаныш сезімге бөлеудің себебі
болды.[18-76б]
Ел басымыз ... ... ... ... асырылып жатқан бас
мемлекеттік бағдарлама біртіндеп қайтарым бере бастағанын ... ... ... Оның үстіне Н.Ә.Назарбаевтың халқымызға жолдауы шағын және
орта ... ... ... ... ... ... жаңа ... бағдарламасы әзірленіп жатқаны оң көзқарастың
қалыптасқанын айқындайды. Қазақстан кәсіпкерлік ... ... ... ... ... мен ... берушілердің “Атамекен”
Жалпыұлттық одағының құрылғанын елеулі оқиға ретінде қабылдады. ... ... ... мүшесі болып сайлағанымен ғана емес, облыстағы
әріптестерім де қуанып, жүктелген жауапкершілікті сезінеді деп ... ... ... өкілдері облыстағы жалпы өнімнің 25 пайызын ғана
өндіріп жатқаны ойландырады. ... ... мен өз ... ... ол ... 60-70 жж. пайызға жеткізетін жылдар да
алыс емес деп ... ... ... ... экономиканы жедел
қалыптастыруды талап етеді.
Қазақстан кәсіпкерліктерінің конгресінде мемлекет басшысы отандық орта
және шағын бизнесті ... ... ... ... ... ... міндеттерді айқындап берді.
Бүкіл әлемдік сауда ұйымына кіргеннен кейін отандық ... ... мен ... ... ... төтеп бере ала ... ... ... емес ... дамытудағы
кластерлерді қалыптастырудағы орны ... ... жоқ, ... кедергілер кәсіпкерліктің кең құлаш жаюына бөгесі болып жүр. Енді
бизнес пен мемлекет ... шын ... ... ... ... ... ... қазіргі таңда кәсіпкерлік бәсеке жоғары деңгейге
көтерілу үстінде. Осыған байланысты қазақстандық кәсіпкерлерге ... ... ... ... ... ... ... және де
әлемдік бәсекеге шығуға мүмкіндіктері бар.
Бұрынғы одақ ... ... ... ... ... ... қызметпен шектеліп, сыртқы саясат мәселелерін ол үшін орталық
шешетін. Қазақстан Республикасы егеменді ел болып, ... ... ... ... ... ... ... мүддесіне сай жүргізуіне
болады.
Республиканың сыртқы саясатына экономикалық байланыстарды нығайтып дамыту
да кіреді. Бүгін республикада 200-ге жуық ... ... ... ... өкілдері бар. Қазақстан әлемнің 80-нен астам өнімдерін
шығарады. Тауар айналымның ... – 22%-ы, ...... – 11,6%, ... – 11%, ... – 4,7%, ... – 25%
келеді. Елімізде 2000-нан астам Бірлескен кәсіпорындар ... ... ... ... ... “Шеврон”, “Эльф-Акитен”,
“Бритиш газ”, ... ... ... және т.б. бар. ... алдағы уақытта да арта түспек.
Республиканың экономикалық кешенін дамытудағы кәсіпкерліктің үлесі мен
салымы өсіп ... 1997 ж ... 7%-ін ... 2000 ж ... ... ... сыртқы экономикалық қызметі – бұл ... және ... мен ... халықаралық нарыққа шығуы кәсіпкерлердің өздері үшін
қалай болса, жалпы елдің ... ... ... ... ... ... Сыртқы экономикалық қызмет ұлттық экономиканы тұрақтандыруға қосымша
ынталандырудың елеулі жағы болып табылады. Нарыққа өту кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... асыру. Бұл жөнінде соңғы кездерде республикамызда атқарылып жатқан
жұмыстар баршылық.[20-55б]
Кәсіпкерліктің сыртқы экономикалық факторларға икемді және ... ... ... байланыстарын ұтымды пайдалану мақсатына белгілі
өндірістік ресурстарды оңтайлы жұмылдыруы мүмкін.
Мынадай кері байланыстары ... ... ... ... ... шеңберінде Қазақстан мен кәсіпкерлікті ... ... ... ... оның ... және ... ... артуы,
ең ақырында экономикалық өсуіне әкеледі.
Сыртқы пайдалы бәсекеден айрылған кәсіпкерлік белгілі тиімді нәтижеге
жете ... ... ... ... ... ел ... ... бар, сол үшін мемлекет тарапынан барынша ынталы ... ... – ақ, ... ... ... ... ... реттеу және қолдау қажет. Сондықтан мемлекеттің сыртқы
экономикалық қызметі ... ... ... ... және ... әл-ауқатын
жақсарту барысында дүниежүзілік нарыққа тауарлар мен ... одан ... ... ... ... ... болып табылады.
Сыртқы экономикалық қызметте экспорттық, импорттық, реэкспорттық және
ыңғайласпа болып ажыратылады.
Экспорттық – бұл ... ... ... шекарасынан кері әкелуге
міндеттемесіз шығатын тауарлар және шетел азаматтарының ... ... ... ... беретін құқық.
Импорт – шетел сатушыларынан сатып алынатын, сөйтіп, елдік ... ... ... алып ... ...... сатушыларынан сатып алынатын, сөйтіп, елдік тауарлар
аумағына оларды ... осы ... ... бастапқы түрінде шетелдің
сатып алушыларына қайта сату.
Ыңғайласпа сауда – экспорттық-импорттық операциялары ұйымдық ұштастыру
болып ... ... ... ... ... барлық немесе сатып алушының
ыңғайласпа тауар құнының бір ... ... ... ... ... бола ... экспорттық саясатының маңызды құрамды бөлігі ... ... ... және басқару болып табылады. Негізгі
міндеттері ... ... ... дер кезінде тауарлардың белгілі
жиынтығына ... ... оның ... іс-әрекетінің профиліне сай
болатын және шетел сатып алушыларының белгілі ... ... ... сыртқы нарықта халықаралық экспортттық бәсекелеспен айналыса
бастайды.
Бәсекелестік күрестің мына түрлерін бөлуге болады.
- Функциялық бәсеке – ... ... ... тәсілдермен
қанағаттандыруға байланысты. Сондықтан, барлық ... ... ... ... ... ... деп ... Көріністі бәсеке – нақты қажеттілікті қамтамасыз етуге ... ... ... өзгеше көрініс салдарынан болуы
мүмкін.
- Заттық бәсеке – ұқсас тауарлар тек өзінің ... ... ... ... ... бәсеке – біркелкі ... ... ... ұсынуды
ұйғарады. Тауар бағалық бәсекеде кәсіпкерлік ... ... ... ... бар ... бағаларының төмен екендігін хабарлау.
- Бағадан тыс бәсеке-әдепкідей ... ... ... ... және ... дизаиннан тым көбірек жоғары бағаны ұсынады.
Нарықты кешенді талдау бағыттарының бірі – ... ... даму ... ... бастау кезеңінде барлық назарды қажеткерлерге аудару қажет. ... және ... не ... ... ... Дей тұрғанмен, қажеткерлермен қатар
өз бәсекелестерін білу өте маңызды. Білу ... ... ... ... күш ... сала ... зерттеу. Әр түрлі тауарлардың стратегиясын,
маркетингін бөлу жүйесін, баға саясатын және басқа да ... ... ... білдіреді. Оқырманның күшті болуы белгілеріне нақ осы
бәсекелестер әсер етеді.
Бәсекелестік – нарықтық ... ... ... ... ... нарық
дамымайды. Бәсекелестік нарық жағдайында ықпалды қозғаушы күш. ... ... егіз ... – бірі өмір сүре ... ... Бұл
дәлелдеуді қажетсінбейтін ... ... өте ... ... мен ... ... өте ... Олардың
күші мен нарықтың мүмкіндіктерін таңдап алынған ... ... ... ... ... ... шарттарын зерттеудің бірнеше деңгейі бар.
Негіздерін атайтын болсақ:
- әлемдік тауар нарығындағы бәсекелестікті талдау.
- жеке ... ... ... ... ... талдау.
- сала бойынша бәсекелестік шарттарын зерттеу.
- нарықтың жеке сегменттері бойынша талдау.
Ұқсас тауарларды өткізумен ... ... ... ... ... ақпарат жинау қажет. Бәсекелестер жайлы
ақпараттар – мерзім сайын, өткізу агенттіктерін түсіп тұрады және ол ... ... ... ... ... проспектілерден,
каталогтар, сонымен қатар, көрмелерге қатысатын сервистік қызмет атқаратын
мамандардан түседі.
Нарықтағы ақпарат ... ... ... ... жабдықтаушылары:
жарнамалық агенттіліктер; бәсекелес кәсіпкерлік қызметшілері; жиналыс,
кездесулер және ... ... ... ... ұйымдар;
бәсекелестер жасаған келісім–шарттар.
Жарияланатын ақпарат көздері мыналар: іскерлік және экономикалық мерзімді
басылымдардағы мақалалар; экономикалық ... ... ... ... ... ақпараттары; патенттік ұйымдардың
материалдары; сот істерінің материалдары, статистикалық көздер; саудадағы
тапсырыстар.
Бәсекелестер ... ...... ... ... ... жарнамалық материалдар, өнімнің сапасы, сақтауға қою
мерзімдерін сақтау, ... ... ... ... ... ... зерттеудің түрлері:
- жеке тұлғаларды сұрау;
- басқа көздерінің ... ... ... ... ... ... ... тауарлар мөлшері;
- тұтынушылық панельдерді пайдалану;
- “керісінше құрау” тәсілі.
Ақпаратты ... ... ...... ... топтастыруға
болады.
- баяндамалардағы ақпарат мәліметтері;
- бәсекелестер бойынша картотека толтыру;
- бәсекелестің көздері бойынша арнайы кітапхана құру;
- автоматтандырылған банк мәліметтері ... ... ... шығу ... ... ... ... сайын құрау;
- бәсекелестер бойынша негізгі берілгендерді мерзім сайын құрау;
- бәсекелестіктің жеке ... ... ... ... айтқанда, қазақстандағы барлық кәсіпкерліктерге мемлекет тарапынан
зерттеулерді өткізу қажет. Өйткені қазақстандық ... ... ... төмен тауарларды реттеп, зерттеп отыру қажет. Осы ... ... да ... ... ... ... ... төмен
кәсіпкерлер шығындарын өтей алмайды. Кері кетуі мүмкін.
2.3 Кәсіпкерлік қызмет туралы нормативті құқықтық жүйе
Нарыққа өтуге ... ... ... ... онша ... ... ... бірталай жаңа қоғамдық қатынастар көрініс ... ... орай ... ... жүйесі өзгеріске ұшырап, бұл
жүйеде жаңа салалар туындаған еді. Сол ... ... бірі ... ... ... ... пәні ... қызмет аясындағы қоғамдық
қатынастар және олармен тығыз байланысқан ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі қатынастар болып
есептелінеді. Бұл қатынастар екі ... ... ... ... ... яғни кәсіпкер мен кәсіпкердің арасындағы қатынастар)
және коммерциялық емес қатынастар (тікелей ... яғни ... ... органының арасындағы қатынастар).
Кәсіпкерлік қызметтің айқындамасы ҚР-ның Азаматтық кодексіне былайша
берілген, ... бұл ... ... ... ... бел байлап
жүзеге асырылатын қызмет, үшіншіден, жүйелі түрде пайда табуға бағытталған
қызмет.
Кәсіпкерлік ... ... ... ... қызметінің
қағидаларын белгілейді. Негізінде кәсіпкерлік құқықтың нормалары заңдар ... ... ... актілерден көрініс табады және тұтас алғанда
(жиынтығы) заңдар (законодательство) саласын ... ... ... ... және ... қорғаушы сияқты
негізгі екі түрге бөлінеді: Кәсіпкерлік құқықпен реттелетін ... ... ... орай ... болғандықтан, тиісінше
кәсіпкерлік құқықтың нормалары да ... ... ... бұл жағдай осы нормалардың бөлек топтарға бөліну мүмкіндігін
жоққа ... ... ... даму және жетілдіру, сондай-ақ өз
нормаларымен тиісті қоғамдық қатынастардың әр ... мен әр ... ... ... ... саласы ретінде кәсіпкерлік құқықтың ішінде
құқықтық нормалардың жіктелуі, олардың әр ... ... ... ... ... табады.
Нормаларды құқықтың институттарға топтастыру жоғарыда айтқандай
жіктелулерге ... ... ... ... ... ... қатынастардың біршама ерекшеленген топтарын реттейтін ... ... ... ... өнімдердің, тауарлардың және
қызметтердің сапасын реттейтін институт). ... ... ... ... ... ... ... айқындалатын
өздеріне тән ерекшеліктері мен ... ... ... ... осы
қатынастарға қатысты құқықтық ... ... де өте ...... мәнділікке ие болады.
Құқық саласының осы институттары қандай да болмасын заңның дамуы ... ... ... тиіс. Әрине, кәсіпкерлік ... ... да ... салаларында бір-бірінен бөле тұратын институттардың болуы
мүмкін емес. Себебі, әр ... ... ... мен ... ... қатынастар бір-бірімен тығыз байланыста ... ... ... ... ... ... белгілері мен
ерекшеліктеріне қарамастан өзара ... ... ... ... ... тек құқықтық институт ауқымында ғана емес,
сонымен бірге олардың басқа ... ... ... де ... ... ... ... кейбір авторлардың құқық нормаларынан, құқық
институттарынан және құқық салаларынан ... ... ... ... сай институттар (подотрасль) және субинституттар болады деген
көзқарастары байқалып жүр. Бұл ... ... ... ... болуы соңғы кездерде құқыққа ... ... ... ... жағдайында құқықтық бірігулердің көп ... ... ... ... ... ... болады.
Сонымен осы айтқандарымызды тұжырымдасақ, кәсіпкерлік құқықтың жүйесі
кәсіпкерлік қызметаясындағы бірыңғай және жіктелегн нормалардан тұрады және
олардың біртектес топтары өзара ... ... мен ... ... айтқанда кәсіпкерлік құқықтың жүйесі деп кәсіпкерлік
қатынастарды ... ... ... ... ... ғылыми
негізделген түрде орналасуы.
Осы айтылған жағдайлардың бәрін есепке алсақ, онда шағын және орта
кәсіпкерліктің процесінде ... ... ... ... ... құқықтың дербес құқықтық институтын құрайды. Бүгінде
шағын және орта кәсіпкерлік туралы нормалар бірігіп даму ... ... ... ... ... алдында тұрған мәселелердің
күрделенуіне байланысты, нормалардың бөлініп субинституттарды құрулары
мүмкін. ... деп ... ... кезде Қазақстандағы нарықтық
экономика заңдарының базасын қалыптастырудың қарқынды түрде жүргізілуі де
негіз болып ... ... өте зор әрі ... маңызы бар рөл атқарады.
Сонымен бірге, Қазақстандағы кәсіпкерлік қызметтің әр ... ... ... ... ... ... ... дамуына және
нарықтық қатынастардың айтарлықтай дамуына ба ... ... шеше ... ... Ең бастысы, Қазақстандағы кәсіпкерлікті
реттеуге байланысты мемлекеттің ... рөлі мен ... ... ... ... кезеңде, біздің ойымызша, «мемлекеттік реттеу» термині
нарықтық экономиканы қалыптастыру барысындағы ... ... ... барлық жағын көрсете алмайтын сияқты. Бұл мәселе, Қазақстанның
қазіргі даму ... сай кең ... ... ... яғни ҚР-дағы
кәсіпкерлікті, оның ішінде шағын және орта бизнесті мемлекеттік қорғау
жүйесі ... ... осы ... жөніндегі перспектиавлық концепцияның болмауы
кәсіпкерлікті, оның ішінде шағын және орта кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау
жүйесі жөніндегі ... ... ... мүмкіндік бермей отыр.
Кәсіпкерлікті қолдау жүйесінің құқықтық аспектісін алып ... ... ... өте ... ... жатқанын көреміз. Бірақ ... ... ... аспектісі тек кәсіпкерлік қызмет процесстерін
реттейтін құжаттардан ғана ... деп ... ... ... ... ... ... дамуы мен ынталандырылуына ... ... ... бар ... ... ... ... Олардың
ішінен салық саясаты мен салық заңдарын; инвистициялық ... ... ... ... мақсатындағы заңдарды бөліп көрсетуге
болады.[28-43б]
Кәсіпкерлікті қолдаудың осы және басқа да аспектілері заң жүзінде тек
әр бөлек ... ... ... олар ... экономикалық
өмірінде іс жүзінде ... ... ... ... ... ... ... және құқықтық мәселелерін әзірлеу тек
барлық мемлекеттік қолдау жүйесін нақты ұйымдастыру шараларымен ... ғана ... ... нәтижесін (жемісін) әкеле алады. Осы проблеме ... ... ... қолдауды жүзеге асыру облыстардағы зор
көлемдегі ұйымдастыру жұмыстарын ... ... ... ... ... осы ... өте бір ... аспектісі экономикалық реформа
процесінде қандай да болмасын нормативтік актілерде ... ... ... ... егер де біртұтас алғанда, осы аспектіден мына ... ... ... ... ... болады.: кәсіпкерлікті мемлекеттік
қолдаудың республикалық және облыстық бағдарламаларын негіздеу ... ... ... ... ... ... жөніндегі
мемлекеттік және қоғамдық құрылымдарының жүйесін әзірлеу және құру;
кәсіпкерлік құрылымға ... ... ... , ... және қайта даярлау
жүйесін ұйымдастыру.
Осы жоғарыда келтірілген ... мен ... тек ... ... ... көрініс табады және кәсіпкерлікті, оның ішінде
шағын және орта кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... ... мен бағыттарын әрі қарай ... ... және ... ... ... Бұл ... ... күтпеген жағдайда
кейбір аса күрделі емес ұйымдастырушы шаралардың арқасында оң нәтижелер
алуға болады. Яғни, ... ... ... ... ... ... ... тексеруші органдар жөніндегі барлық мәліметтер
жазылатын тиісті ... ... ... ... ... күрт ... ал кәсіпкерлердің жұмысқа деген ынталары көтеріле түсті.
Сонымен кәсіпкерлікті, оның ішінде шағын және орта ... ... ... мен ... ... ... ... жеңіл
емес, өте күрделі болатынын байқадық. Кейде кәсіпкерлікті қолдауды құқықтық
реттеу, дотациялар, кредит, жеңілдіктер және т.б. деп ... ... ... неғұрлым көп араласса, соғұрлым қолдаудың маңызы арта
түседі және күшейеді деген өте кең ... ... да бар. ... ... ... ... бар ... атап өтуіміз қажет.
Ксәіпкерлікті мемлекеттік қолдау экономикалық ... ... ... ... құқықтық негіздің құлдырауына қарсы тұру, Үкімет шығындарын
азайту, ... ... ... ... жою және т.б. ... деп ... ... Демек, мемлекеттік қолдауды
мемлекеттің экономикаға араласуымен теңеуге, салыстыруға болмайды.
Мемлекеттік қолдау кәсіпкерліктің ... мен ... ... бағытталған және есептелген. Осы есептелген мақсат – бағыттағы
мәселелерді ұтымды шешу үшін “Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... жүзеге асыру қажет. Ксәіпкерлікті
мемлекеттік қолдауды осылай түсіну еліміздегі шағын және орта бизнесті ... ... және ... ... ... ... ... – бұл қоғамдық өмірдегі бекітілген заңдылық пен ... ... ... ... ... ... ... нормативтік-
атқарушының бастауы. [1-102-112бб] Қағидалардың өздеріне тән ... бар, ... ... ... ... бір ... қояды, яғни
қоғамдық қатынастардың құқықтық реттелу әдісі және пәні, сондай-ақ құқықтық
презумциялар деңгейінде көрініс табады.
Құқық қағидасына О.А.Красавчиков ... деп ... ... ... принципы права – это сквозные “идеи”, ... ... ... ... начала не представляют собой что-то абстрактное. ... ... не чем ... как идеологическим (надсторчным) отношением
потребностей общественного ... Вних ... ... не ... ... но и ... ... жизни
общества”.[33-54б]Бұл жалпы құқық қағидаларын зерттеу мәселесінде өте
маңызды мәселелердің бірі ... ... ... ... ... не ... заң шаруашылығының
субъективтік еркінен қалыптаспайды. Құқытық қағидалар құқыққа объективті
түрде тән. ... түп ... ... ... аясынан да кең. Басқа
сөзбен айтқанда, құқытық қағидалар мораль, өнеге және мәдениет нормаларымен
байланыста болса, бір ... ... ... ... ... ... Құқық қағидасын басқа қырынан да
қарастыруға ... ... ... ... ... ... права,
являющиеся концентрированным выражением действительности синтезирует,
обобщают знание о сути ... ... ... в связи с которыми
возникли, но (что особенно) фиксирует представление о долженствующем” .
Мұнымен қатар, әдебиеттерде құқықтық жалпы қағидалар ... ... ... ... ... ... ... де таралған.
Құқықтық қағидалардың қалыптасуы мен табиғаты туралы сұрақтарды анықтау
үшін ҚР Конституциясының мәтініне ... ... Ата ... 12 ... ... ... ... Конституцияға сәйкес адам
құқытары мен бостандықтары танылады және оларға кепілдік беріледі. Одан ... адам ... мен ... ... ... ... олар
абсолютті деп танылады, олардан ешкім айыра алмайды, заңдар мен өзге де
нормативтік ... ... ... мен ... ... ... ... Екіншіден, құқықтық қағидалар құқықтың өзінде немесе
құқық ... ... ... керек. Үшіншіден, құқық нормасы
болғандықтан, қоғамдық қатынастарды реттеуге тікелей ... ... ... ... де ... Азаматтық құқықтық қағидалар,
азаматтық заңнамада ақтаңдықтар болғанда және осыларға ұқсас ... ... ... ... ... ... бостандығы дегеніміз – бұл конституциялық құқықтың
әмбебаптық қағидасы. ... ... ... ... ... ... ... бірнеше дербес қағидаларды біріктіреді (мысалы,
еркіндік қағидасы, шарт ... ... ... ... және т.б.).[34-46б]
Кәсіпкерлік пен айналысу бостандық қағидасы, бірқатар елдердің
конституциясында бекітілді ... ... және т.б.). ... ... ... ... ... шешімімен,
конституциялық мәнге ие қағида ретінде көрініс тапқан. Германиядағы негізгі
заңда кәсіпкерлік қызметпен айналысу бостандығы ... ... ... ... ... ... ережелерінде орын алған. [6-51б] Айта кететін
тағы бір ... ... ... ... пен ... нарықтық
экономиканың ажыратылмас бір бөлігі ретінде саналады. Бұл елдерде, ... ... ... ... ... ... қызмет
тиімді, пайдалы және қоғамға қажеттілік ретінде қарастырылады. ... ... ... ... ... қызметтің конституциялық-
құқықтық негізінің ... ... ... қатынастарындағы ақтаңдық
(пробел) ретінде қабылдауға болмайды. Қазіргі кездерде ... ... және ... ... ... ... ... аударылған. Сондай-ақ кәсіпкерлікпен айналысу
еркіндігінің ғылыми тұрғыда қалыптасуындағы басты рөлді сот ... ... ... жеке ... құқығына кепіл
беретін, шаруашылықпен айналысу еркіндігінің ынтасы көбінесе дара түрде
жарияланбайды, бірақ, оның негізінде ... ... ... ... та ... ... ... еркіндігі, бұл бостандықты
оңтайлы сипатта таниды.
Кәсіпкерлік қызметпен айналысу еркіндігі ... ... ... ... нақты көрініп жатады. Мысалы, Люксембург Соты нақты істер
бойынша кәсіпкерлік ... ... ... ... ... атап өткен:
1. мамандықты немесе айналысу кәсібін таңдау еркіндігі;
2. заңсыз бәсекелестік еркіндігі
3. заңмен тиым салынбаған әрекеттердің бәрімен ... ... ... ... ... ... ... негізгі элементтеріне
тоқталайық. Ол шарт еркіндігі қағидасын ... ... ... ... ... қағидасы мыналардан көрінісін табады:
Біріншіден, азаматтар мен заңды тұлғалар шартты бекітуде немесе одан
бас тартуға ... бар. ... ... бойынша шартты мәжбүрлеу арқылы
бекітуге жол берілмейді, тек қан Кодекспен, заңмен немесе өз еркі ... ... ... ... ... ... шар ... таңдау еркінідігі. Тараптар заңда көрсетілген немесе көрсетілген
басқа да ... ... ... ... бекіте алады; Үшіншіден,
шартты бекітудегі келісім жасау жағын анықтауға еркіндігі. Бұл жерде Р.О.
Тельгариннің айтқан ... ... ... «... ... ... ... ... не только с действиями ... но и с ... ... от таких действий для того
или иного претендента» [11-38б]
Төртіншіден, шарттың талаптарын анықтаудағы ... ... ... ... ... ... таңдау, маңызды болып
табылмайтын талаптарға ... ... ... болып табылатындары заңмен
немесе шарттың ... ... ... ... ... ... М.И. өзінің пікірін былай білдірген:
«что все договорные условия являются существенными, ... ... в ... и ... ... ... ... пікірлердің басым көпшілігі шартты бекіту
еркіндігі азаматтық құқықтық қатынасқа қатысушының субъектиятік ... ... ... ... ... ... қалыптастыру еркінідіг,
екі тараптың келісімі бойынша, оның тоқтатылуы (бұзылуы) кезінде шарттың
әрекет ету ... ... ... ... ... ... келуге болады:
Біріншіден, шарт еркіндігі тек қана азаматтық ... ғана ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайдағы шарттың конститутциялық-құқықтық еркіндігі, тек
қана азаматтық құқықтық пәні ретінде мүліктік қатынастарды құқықтық реттеу
ғана ... ... жер, ... ... және т.б. ... ... ... болады; Екіншіден, шарттың конститутциялық еркіндігі
абсолютті болмайды, ол басқа жалпыға танылған құқықтар мен ... ... ... ғана ... Үшіншіден, шартты жасау еркіндігі
конститутциялық ... ... ... ... және жеке ... ... болып табылады.
Кәсіпкерлік еркіндігі қағидасының мазмұнын заңсыз бәсекелестіктен
көруге ... Кең ... алып ... ... ... дегеніміз –
бұл бір мақсатқа жету үшін әр түрлі тұлғалар ... ... ... С.Э. ... ... ... ... деп
көрсеткен: «В предпринимательстве конкуренция означает соперничество между
участниками рыночного хозяйства за лучшме условия ... ... ... ... и ... на этой основе максимально возможной прибыли».
Күрделі санат ретінде ... ... әр ... ... ... ... құқықтық. Ең алдымен бәсекелестік
– бұл экономикалық санат. Экономикалық жүйедегі ... екі ... ... а) ... ... ретінде; б) бәсекелестік іс жүргізуі
және әдіс ретінде.
Бәсекелестікті анықтауда негізгі орынды, оның экономикалық ... ... ... ... Оған мына В.А. ... ... куә: ... элемент рыночного механизма, связанный в условиях рынка с процессом
формирования хозяйственных пропорций на ... ... ... за лучшие и экономические более выгодные условия приложения
каптала, ... и ... ... де және ... ... ... ... жарыспалылық нысанындағы экономикалық іс
жүргізуді және экономиканың жағдайын анықтаушы және ... ... ... ... құқықтық аспектісі де көрсетілген. Бәсекелестік қоғамдық
қатынастарды ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырушы салдар болып
табылады. (мысалы, тауарлаоды таңдау құқығы немесе ақпарат алу ... да, ... жоқ ... ... ... тұтынушылардың
құқығын жалғандыққа (фикцияға)әкеліп соғады.
Бәсекелестіктің тағы бір құқықтық аспектісі бар. ... ... ... тиым ... ... ... шындығына
келетін болсақ, өмірде заңсыз бәсекелестерде бар. ... ... және ... Сонымен, бәсекелестік жоғарыда айтып ... ... және көп ... экономикалық-құқықтық көрініс. Қазіргі
қолданыстағы бәсекелестік туралы Заңында ... ... ...... ... ... ... монополистік
жағдайларын шектеу.
Б.С. Белыхтың пікірінше: «конкуренция проявляется в сочетании частных
интересов субъектов предпринимательской ... и ...... В ... ... борьба за выгодные условия производства и
реализация товаров и услуг, а также за ... и ... ... есть ... ... ... ... Напротив,
ограничение возможности предпринимателей односторонне влиять. На ... ... в ... ... либо ... ... – область
публичных интересов государства».[33-43б]
Бәсекелестікті кәсіпкерлік ... ... ... ... тұрығысында қарап, айтылғандарға қорытынды жасайтын
болсақ, кәсіпкерлік қызметпен айналысу еркіндігі, әркімге өз ... ... және ... ... өздерінің өнімдерінен түскен
кірістері мен пайдаларын өз ... ... ... Бұл ... ... негізделген, яғни кәсіпкерлік қызмет үшін
мүліктер мен өздерінің мүмкіндіктерін еркін пайдалану құқығы; ... ... ... ... ... және т.б. Осыған байланысты ортақ экономикалық
қызметті біріктіру еркіндігі ретіндегі қағиданы қарастырайық – ... ... ... ... және әр түрлі құрылымдарды жария
түрде қалыптастыру.
Қарастырылған мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... бостандығы – бұл кәсіпкерлік қызмет аясындағы
бірнеше ... ... ... ... ... ... қағидасы;
2. Кәсіпкерлік қызметпен айналысу еркіндігі конститутциялық құқықтың
бастамасының негізінің бірі болып ... яғни жеке ... бере ... және ... ... ... өндіріс құралдарын
жеке бизнесі мақсатында пайдалану туралы шешімді еркін қабылдауға,
сондай-ақ кәсіпкерлік қызметті еркін ... ... ... ... көрсетеді.
3. Кәсіпкерлік қызметпен айналысу еркіндігі конститутциялық норманың
қағидасы болып ... ... ... ... ... аралас (салааралық) сипатқа ие. Бұл дегеніміз, кәсіпкерлік
аясындағы қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеу деңгейінде жария ... ... ... арасында өзара тығыз және байланыстылық жүзеге
асырылып отырады.
Қорыта айтқанда, ... ... ... ... ... ... табылады. (мысалы, тауарлаоды таңдау құқығы немесе
ақпарат алу құқығы). ... да, ... жоқ ... ... ... құқығын жалғандыққа (фикцияға)әкеліп
соғады.
2.4 Кәсіпкерлік қызмет аймақтық құрылымының қалыптасу ерекшеліктері
Қазақстандағы ... ... даму ... көңіл аударған
кезде республикадағы кәсіпкерліктің қалыптасуының негізін көруге болады.
Себебі, ТҰК, ҚӨТ ... ірі ... ... ... ... ... ... мерзім ішінде құру, жүзеге асыру қиын
мәселе.
Аймақтар бойынша белсенді кәсіпорындардың басым саны ... (28,3 ... ... (9,9%) ... ... Қазақстан (7,4%) және Оңтүстік Қазақстан
(6,8%) және Қарағанды (6,5%) облыстарында шоғырланған. Бұл ... ... саны ... ... ... ... ... мен
Оңтүстік Қазақстан облысы шығады. Бұл осы ... ... ... ... отырған құбылыс екенін есте ұстауымыз тиіс.
2- кесте
Шағын бизнес кәсіпорындарының саны
| | ... | ... ... ... |
| | | | |
| | | | |
| | | | ... мен ... | | | ... | | | |
| | ... ... |
| | | ... |
| ... ... |Қорытын |бірлік|Қорытын |
| | ... | ... | ... |
| | ... | |%-бен | ... ... |12113 |100,0 |87133 |100,0 |42848 |100,0 ... |3 | | | | | ... |4004 |3,3 |3162 |3,6 |2087 |4,9 ... |4560 |3,8 |3411 |3,9 |1420 |3,3 ... |5434 |4,5 |4497 |5,2 |2511 |5,9 ... |2936 |2,4 |2484 |2,9 |1091 |2,5 ... ... |8533 |7,0 |5915 |6,8 |3177 |7,4 ... |3812 |3,1 |2589 |3,0 |1037 |2,4 ... ... |2666 |2,1 |2200 |2,4 |1081 |2,5 ... |8100 |6,7 |6719 |7,7 |2780 |6,5 ... |5156 |4,3 |4041 |4,6 |2361 |5,5 ... |2438 |2,0 |2027 |2,3 |1194 |2,8 ... |3235 |2,7 |2832 |3,3 |1153 |2,7 |
2 – ... ... |6245 |5,2 |4751 |5,5 |2424 |5,7 ... |2968 |2,7 |2835 |3,3 |1153 |2,7 ... | | | | | | ... ... |9,0 |6622 |7,6 |2901 |6,8 ... ... |8696 |7,2 |7434 |8,5 |4252 | ... ... |41433 |34,2 |26136 |30,0 |12130 |28,3 ... көзі: http:www.stat.kz
Сонымен бірге, кәсіпкерліктің шағын формаларын дамытуға кейбір ұйымдық
және құрылымдық факторлар ... ... ... ... жөніндегі агенттіктің, Еңбек және
халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің және облыс әкімдерінің мәліметтері
негізінде тоқсан сайын шағын ... ... ... ... ... ... ... асырылады. Рейтингтік бағалаудың нәтижесі –
аймақтардағы шағын кәсіпкерліктің дамуының белгілі бір ... ... ... ... ... орта ... аймақ санатына –
Шығыс Қазақстан, Қызылорда, Атырау, Қостанай, Павлодар, Оңтүстік ... және ... ... ... Ал, аз дамыған аймаққа Маңғыстау,
Батыс Қазақстан, ... ... және ... ... ... дамуының аймақтық ерекшеліктерін жеке облыс ... ... ... ... ... ... ... экономиканың дамуы
тұрғысынан орташа дамыған аймаққа жатқызуға болады. Мәселен, ... ... ... ... тең ... аймақтық өнім (ЖАӨ) келесі
көрсеткіштермен сипатталады. ЖАӨ бойынша мәліметтер – аймақ экономикасының
динамикасымен ... ... ... ... ... ... ... жылдан 2001 жылдар аралығындағы ... ... ... ЖАӨ ... Қызылорда облысының үлесі 2 %-дан 2,5 %-ға дейін
өсті. Осы аз ғана ... ... мен ... да ... ... ... мұндай өсу республиканың тек 4 аймағына ғана тән.
Өткен 10 жыл ішінде Қызылорда облысында ЖАО өндіруде экономиканың жеке
секторларының ... мен үлес ... күрт ... ... ЖАӨ ... үлес ... 1990 жылғы 38 пайыздан 2005 жылы 9 ... ... ... жеке ... үлес ... – осы ... 28 пайыздан
51 пайызға дейін көбейді, қызмет көрсету секторының үлес салмағы – ... 40 ... ... өсті. Осының нәтижесінде ... ... ... ... мәртебесіне ие болды. Өнеркәсіп өндірісінің үлесі
бұл облыста он жыл 3,3 есеге өсті. Мұндай ... ... ... көлемде жүргізілген процестері мен құрылымдық саясаттың өзгеруінің
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... өндірісінің меншік формалары бойынша құрылымы
елеулі ... ... 2001 жылы ... ... ... ... құрамының 74,7%-ын жеке меншік құрады, 23,5 пайызы ... ... ал 1,8%-ы ... ... болды.Осы
мәліметтерден шетелдік мемлекеттер меншігінің үлесінің жоғары екендігін
көруге болады.[21-54б]
Экономикалық қызмет түрлері ... ... ... ... тау-кен өнеркәсібінің үлесі тым ... – 92,5%. ... ... ... ... ... мұнайдың 17,1 пайызы
тиесілі, бұл еліміздегі үшінші көрсеткіш. ... – 43,2 % ... – 30,1% ... көрсеткіш). Аграрлық секторда Қызылорда
облысының ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық құрылымдарының саны – 742. ... ... ... ... ... қожалықтары,
олардың саны – 585, бұның ішінде тек 2 шаруашылық қана мемлекеттікі, қалған
105-і серіктестік, акционерлік қоғам – 15. ... ... ... ... ... ... үлес салмағы – 2001 жылы 1,9%-ды
ғана құрады. Дегенмен, облыста ауылшаруашылығының жалпы өнімі 1997 жылдан
2005 жыл аралығында ... ... ... 44 %-ға ... Бұл ... ... қызмет бойынша бұл аймақ келесі ... ... ... ... жұмсалған инвестицияның жалпы
сомасындағы үлес салмағы – 1,7%, ... ... ... тек екі ... Жамбыл облысында – 0,6 және солтүстік Қазақстан – 0,7 ... ... 2001 жылы ... ... 2000 ... ... инвестициялық
белсенділік 1,6 есеге өсті. ... ... ... ... ... ... ... отыр. 2001 жылы жұмыссыздықтың ең үлкен деңгейін
байқағанда Атырау мен Қызылорда аймақтарында – ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
проблемаларды шешу тұрғысынан қарағанда барынша күрделі жағдайдаекенін
көреміз. Бір жағынан, аймақ өнеркәсібі ... ... ... ... ... ... сияқты ірі кәсіпорын жұмыс жасайды,
екінші жағында Арал мен ... ... ... ... Кәсіпкерлік құрылымында облыста барлығы 4161 ... ... ... ... ... яғни 3301-і ... түріндегілер. Ірі
бизнес иесі болып 58 заңды тұлға есептеледі, оның ішінде 25-і ... 32-сі жеке ... және ... ... бір
тұлға бар. Қызмет түрлері бойынша облыстағыірі бизнес келесі ... ... ...... кен қазба өнеркәсібінде – 3
электроэнергия өндірісі – 3
саудада – ... пен ...... ... ...... басқаруда – 4
білім беруде – 2
денсаулық сақтау мен әлеуметтік қызметте – 14 кәсіпорын.[28-73бб]
Жоғарыдағы топтамаларды сараптай келе, ... ірі ... ... үшін әлі де ... жоқ ... қорытынды жасауға болады. Мәселен, қаржы
қызметінде, сервис саласында, жылжымайтын мүлікпен операция жасауда ірі
бизнес жоқ. ... ... ... пен қаланың дамуына тау кен
өнеркәсібіндегі және ... ірі, орта және ... ... ... біраз ықпал жасауда. Бұл аса үлкен өндірістік және ... ... ... ... барлық алты кәсіпорны аймақтың
шешуші салаларында, облыс орталығында шоғырланған және аймақтағы ... ... ... ... Бұл тұрғыдан алғанда, ... ... ... ... ... ... бар және ... тауып
та отыр.
Ал шағын бизнес – негізінен өңдеуші өнеркәсіпте (осы салада ... 363 ... 335-і), ... (360 кәсіпорынның 343-і),
саудада (934 кәсіпорынның 924-і), жылжымайтын мүлікпен ... ... ... 397-і), қызмет жасауда. Аймақтың ... ... ... ... айтуға болады және ол өз кезегінде
рыноктық потенциалды күшейтеді. Бірақта дәстүрлі шаруашылықтың өндірісінің
қысқаруынан ... ... ... ... заңды тұлғалар құрылымында орта
бизнестің үлесі 11,60 пайыз құрайды. Ол негізінен білім беру саласында ... ... 218-і), ауыл ... (480-ң 65-і) және
денсаулық сақтауда (480-ң 61-і) ... ... ... ... ... ... ... әзірге жете дами қойған жоқ деп айта аламыз .
Аймақтық дәрежеде кәсіпкерліктің ұйымдық-құқықтық ... ... ... бола ... атап ... ... ... дамымай отырғандығы жұмыс жасап тұрған 3655 ... ... 120-ы ғана АҚ ... ... ... ... ... Бұл
кәсіпкерлік құрылымдардың тек үш-ақ пайызы болғандықтан қаржы қызметінің
саласы дамымаған, ал ... ... қиын ... ... етуші
кәсіпорындардың көпшілігі, яғни 51 пайыздайы ЖШС түріндегілер және барлық
ЖШС-дің 95 пайызы шағын ... ... ... ... кәсіпкерлік
ірі, орта, шағын бизнес түрінде дамуда. Аталған облыста негізінен ... ... ... ... ... Сонымен бірге, барлық тірекуден
өткен кәсіпорындар құрылымында 1,4% ... ірі ... ... ... ... ... ... ал 6 кәсіпорындағы шетел капиатлы
аймақтың меншігінің 24%-ын құрайды және дамудың мықты ... ... ... орта ... дамуы одан әрі артуы қажет. Сондықтан шағын
бизнес барынша белсенділік танытуы тиіс. Рыноктық экономиканың ... ... ... ... қолданылатын коммерциялық
қызметтің формалары мен әдістеріне қызығушылық ... ... ... қажеттілігін тиімді қанағаттандыру ғана емес, мемлекет пен кәсіпорын
жетістігін қамтамасыз ететін маркетинг бәсекелік күресте ерекше ... ... ... әлемдік тәжірибеде қалыптасқан рыноктарды ... ... ... ... жаңа қажеттілігі туралы идея жасау
және олардың жаңа тауарда материалдануы, тауарларды өндіру және ... ... ... ... ... жүргізу және
кәсіпкерлік ... ... ... ... ... пайданың
күтілген дәрежесін қамтамасыз ету, рынок және ... ... ... талабын қанағаттандыру, қоғамның және қоршаған ортаның
қажеттілігін ескере отырып ... жеке ... ... жасау.
Капиталдар, жұмыс күші, тауралар рыногымен ... ... ... ... да
өзара әрекет етеді.
Қызмет көрсету рыногының сферасы: транспорт, ... ... ... ету мен жабдықтау, тұрмыстық, коммуналдық
қызметтер, қаржы, ғылым, білім, денсаулық ... ... және ... дене
шынықтыру, спорт, туризм және басқа қызмет көрсету салалары сияқты ... ... де, осы ... ... өзгешелігін
тұтынушылардың қажетті қабылдау ерекшелігімен анықталады. ... ...... ... ... және анықтауға
бағытталған, сондықтан ол қызмет ... қана ... одан арғы ... ... әрі ... ... ... табылады. Маркетинг міндеті –
кәсіпорын мен оның қызметтерін ... ... ... ... ... 1-ші ... топтастырылған мәлімет бойынша Қызылорда
облысында: 2302 шағын кәсіпкерлік кәсіпорындары, 8115 жеке кәсіпкерліктер,
1616 шаруа ... ... ... ... өткен шағын
кәсіпкерлік субъектілерінен 1895 кәсіпорын немесе 82,3% жұмыс жасайды. 2004
жылғы 9 ай ... ... ... ... істейтіндер саны – 11,1 мың адамға
көбейді. Осы уақытта, яғни 9 ай ... ... ... ... ... ... пен ... қызмет көлемі 1768,6 мың теңге ... ... ... ... 16,2 %-ға ... Талданған екі
кезең үшін жүргізілген қызмет көлемі бюджет қаражаты ... ... ... ... 17,6%, ... қаражаты есебінен 12,4%
өскен.
2005 ... ... ... ... ... атқарған жұмыс пен
көрсеткен қызметтің сомасы 638,3 мың теңге болды, немесе алдындағы ... ... ... 1,5 ... ... Осы тоқсанда жылжымайтын
мүлікпен жасалған операциялар ... 11,4%, ... ... ... зерттеулер мен әзірлеу қызметін көрсету 28,2%, демалысты, ... ... ... ұйымдастыру жөніндегі қызмет 27,3% өсті. Талдау жасалып
отырған мерзім ішінде орындалған жұмыс пен ... ... ... түрде өсуіне Қызылорда боысының барлық аудандарындағы ... ... ... қолы ... шағын кәсіпкерліктің дамуы өспелі тенденцияда екендігі
байқалады. (1-ші қосымшаны қараңыз). Мәселен, 2003 ... 1-ші ... ... ... саны ... ... сәйкес уақытпен салыстырғанда
35,5%-ға, соның ішінде заңды тұлғалар – 10,7%-ға, жеке ...... ... ... ... ресми тіркелген санымен нақты қызмет етуші
тұлғалар санында ауытқу байқалады. Мысалы, 2005 жылдың І ... ... І ... салыстырғанда) ресми тіркелген заңды тұлғалар саны 7,5%-ға
өссе, нақты қызмет етуші тұлғалар саны – 92,8%-ға дейін ... ... өзі ... әлі де ... ... ... ... экономикалық
мүмкіндіктерінің төмендігін айғақтайды. Жеке тұлғалардың өсуі ... ... ... ... кәсіпкерлік қызмет есебінен орын алып отыр. Мұны біз
аталған ... ... ... ... ... ... экономикалық
көрсеткіштеріне талдау жасайтын болсақ, (8-ші кесте) әрбір жылда ... және сату ... ... ... ... жалпы алғанда,
кәсіпорындар қызметі тиімділігінің өскендігін көреміз.
Шағын кәсіпкерліктің дамытпайынша, қазіргі кезеңдегі экономиканы
қалпына ... мен ... ... ... ... ... бизнес рыноктық
қатынастарды тұрақты, әрі ұдайы өндіретін орта болып табылады. Қазіргі
жағдайда тек шағын ... түрі ғана ... және ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікке мемлекеттік қолдау
жасау мен ... ... ... айналды. Қазақстанда іс
жүзінде шағын кәсіпкерлікті қолдау және қорғау жөнінде ... ... ... ... ... ... қорғау мен қолдау бойынша заң
актілері қалыптсақан және олар жыл ... ... ... ... ... ... ... түрлі лицензиялар мен
рұқсаттар беретін әкімшіліктің араласуы кәсіпкерлерді ... ... ... ... ... көңіл құлазытатын заң актілеті мен жеке басын көп
ойлайтын субъектілердің арқасында елімізде шағын ... ... кері ... ... ... оны ... те ... кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы» Үкімет қаулысымен
«шағын кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі ... ... ... ... ... және осы ... басты мақсат болуы ... ... емес ... ... ... атқарушы билік шешімдерін
дайындауға, ... ... ... ... ... және ... ... шешуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, заң мен сала
бағдарламаларын және табиғи ... ... ... ... ... ... кіргеннен кейін отандық кәсіпкерлік өндірген
өнімдер мен шұғылданған ... ... ... бере ала ... экономикадағы шикізаттық емес ... ... ... орны ... ... әлі де әкімшілік кедергілер кәсіпкерліктің кең құлаш
жоюына кедергі болып жүр. Енді бизнес пен мемлекет арасында шын ... ... ... ... ... туады.
Кейбіреулер бизнес саласына араласуды кәсіпорындар алу ғана деп ... жаңа ... ... адамдарды жұмыспен қамтамасыз ету дұрыс
шығар. Бірақ кәсіпорын қуатын одан әрі арттырудың орнына ... ... ... еш ... ... ... ... таңда бизнесті
өркендетудің жаңа идеологиясын жасау күн ... ... ... отырған
шақта отандық кәсіпкерлік алдында дүниежүзілік бәсекелеске қауқарлы өнімді
жаңа ауқымда игеру ... ... асу тұр. ... мен ... ... ... ... ертең-ақ қой оған осы бастан әзірлік жасауымызды
ел басы қадап айтты.
Астанада ... ... ... конгресс барысында ... ... ... ... ... ... ... алғашқы жылдарындағы психология мүлдем өзгерген.
кәсіпкерліктің шын ... ... ... ... деп айта
аламыз. Бұл елдің ... ... ... сөз. ... ... бір ... күлте-пүлтесіз айта аламыз. Бірақ бірі келіп,
бірі кетіп жатқан өкімет ауысып жатқан министрлер облыс ... ... ... жоқ. ... Әбішұлының бір кереметі алдағы күндердің не сый
ұсынатынын алдын ала ... ... ... үшін ... ... ... ... кезінде айқындар беруі дер едік.
Өзіміз бірнеше формаларды әріптестермен құрып, құрылтайшы болғандықтан
іскерлік жағдаймен шетелге көп ... ... ... көп ... атын естісе де дамушы мемлекеттердің төменгі деңгейде көретін
шетелдік фирмалар, қазір Қазақстан аты ... ... ... ... ... танытып тұратын болды. Бұл үлкен жақсылық.
Мемлекет кәсіпкерліктің дамуы үшін барлық қажетті ... ... ... өз ... жаңа ... ... ... өнім мен корпоративтік басқарудың сапасын жақсартатындай
әріптестіктің жаңа деңгейіне шығу керек”-деген еді кеше ғана ... ... ... кәсіпкерлерінің конгресінде қатысушылар ... ... ... ... ... әр ... ... конгресс
жұмысына қатысқан кәсіпкерлер алға қойған міндеттері, шешімін күткен
мәселелері жайлы ойларын ... ... ... ... жайында іліми қызығушылықтар туындап,
кәсіпкерлік концепциясының теориясы қалыптаса ... ... ... ... ... ... – тәуеділікті өзіне
міндетеумен байланыстырады, сонымен ол капиталды салушы, ... ... және ... ... ... деп ... ... полиэкономияның танымал бірқатар ғалымдары Ж.Б.Сэй,
Д.Рикардо, А.Смит. К.Маркс, Дж,Кларк еңбектерінде де ... ... ... ... ... үлес ... Д.Шумпетерді қазіргі
кәсіпкерліктің анықтамалық негізін қалаған - ... деп те ... мәні ... ... ... ... ... Шумпетер бірнеше кәсіпкерлік қағидаларын, ұсынып көрсетеді.
Ал қазіргі кезде кәсіпкерлік туралы танымал еңбектер ... ... ... болады. Бұл белгісіз жағдаймен жұмыс істеу
және ұйымдастырушы бақылау қызметтерімен ерекшеленеді.
Кәсіпкерлік іс-әркет теориясының аспектілер бөлімінде ... ... ... ... атап ... талай ғасырларды
қамтиды, дегенмен қазіргі түсініктің орын алуы ... ... сай ... ... қолайлы мүмкіндіктерді іздеу ... ... ... ... нәтижесінде кәсіпкер нәтижелілігі төмен
саладан жоғары нәтиже беретін салаларға өз ... ... ... құру ... ... байланыстырылады.
Қазақстандағы кәсіпкерлік те ерте заманнан қалыптасып, ... ... ... ... ... сауда қызметінің дамуында маңызды
рөл атқарған Батыс – Шығыс халықаралық сауда жолы ... ... ... ... Иран ... қатынастарының тармақтарын кеңінен қолданып , екі
жақты тиімді байланыстарды құра білді.
Қоғамның барлық сындарлы күштерін ... және ... ... ең ... ... ... өндірісті
құрылымдық қайта құруға, Қазақстанды әлемдік қоғамдастықтың тең құқылы
әріптесі сақтауға ... ... ... ... түрлерінің әрқайсысына жеке-жеке
тоқталайық. Кәсіпкерлік қызмет ... ... ... ... олар
қызмет түрлерінің өз алдына жеке түрі ... ... ... ... ... анықтаушы және біріктіруші –– тауар
өндіруші. Ол өндірістік кәсіпкерлік, коммерциялық ... ие, яғни ... ... ... бағытталған сауда-делдалдық, сауда-дайындық жұмыстарының
жиынтығы.
Кәсіпкерліктің дамуы үшін ... ... да, ... ... ... мақсат-міндтімізге жету үшін, ... ... ... ... ... ... тарту,
инновациялық дамуды қажет ететіндігі белгілі.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Бусыгин А.В. Предринимательство. ... курс т.1 М.: ... ... Шеденов Ө.Қ,Жүнісов Б.А,Байжомартов Ү.С, Комягин Б.И. «Жалпы
экономикалық теория».-Алматы-Ақтөбе- 2002.
3. Гайнув Э.М. ... ... ... ... ... ... В.Я. ... Москва.- «Банки и биржи».- 1999.-
503с
5. Картанбаева А.К.Предпринимательсво. Институционально-эволюционный
подход. «Раритет».- ... ... ... Н.К. ... предпринимательсва.-Алматы.- «Экономика».1997.-
365с.
7. Горфинкель В.Я. Курс предпринимательства.-М: «Макс»1997г
8. Кембелл Р. ... Л. Брю. ... М: ... том 2
9. Осипова Ю.М. Основы предпринимательской деятельности.М: «Инфра». 1992г
10. Ашимбаева А.Т. Структура экономики: закономерности ... и ... ... ... 2000.-239с.
11. Туровец О.Г. Организации производства на предприятиях: ... ... В.П. ... ... ... и ... ЮНИТИ»-1998г
13. Хэй Д., Морим Д. Теории организаций промышленности: Экономическая
школа,1999г
14. Гелбрейт Дж. ... ... и цели ... «Прогресс»,1976г
15. Л.Р. Хард. Благосостояние для всех.-М: Дело,2001.-332с.
16. Елемесов Р.Е. Переходная экономика: проблемы методологии и теории.-А:
«Қазақ университеті», 1998.-366с
17. Шеденов У.К. ... ... ... ... социлизма и
удовлетворение насущных потребностей народа. А: «Казахстан», 1983.-224
с
18. Друкер П.Рынок: как ... в ... ... и ... ... Дж.Экономика государственного сектора.-М.: «Инфра-М»1997г
20. Хоскинг А. Среда предпринимательства. Курс ... ... Ф.Г. ... ... М.: ... ... Есентугелов А. Путь Казахстана к рынку был долгим и тернистым, но не
напрасным (к ... ... ... // ... и
статистика. – 2001. №2. – С.11-15
23. ... С.С. ... ... и ... Казахстана / Материалы
Международной конференции, посвященной 10 – летию независимости РК. –
Алматы, 2001. Часть1. – ... ... Д.К. Рост ... ... в ... ... к рынку // Материалы международной конференции, посвященной
10-летию ... РК. – ... 2001. – ...... ... Республикасының идустриалдық – инновациялық дамуының 2003
– 2015 жылдарға арналған стратегиясы. – Алматы. – 2003. б52
24. ҚР ... ... ... ... ... ... Қазақстан үшін, қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті
халық үшін.// «Егемен Қазақстан». Алматы 19/03/04
25. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. ... ... - жаңа ... ... ... 16.12.04. №6
26. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан халқына жолдауы. //«Қазақстан
экономикалық-әлеуметтік және саяси ... ... ... ... ... 19/02/05 ... ҚР ... Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан халқына жолдауы. «Қазақстанның
әлемдегі 50 елдің ... кіру ... ... ... ҚР ... Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан халқына жолдау. «Қазақстан
халқының ... ...... ... ... ... Қазақстан» 2008ж.№6
29. «Дағдарыстан жаңару мен дамуға». Қазақстан Республикасының Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың қазақ халқына жолдауы. Астана. Ақ Орда. 6-наурыз, ... ... Ж.А. ... лет ... реформ во имя будущего процветания
Казахстан. Банки ... 2001. ... ... РК «О ... ... на 2007г от 1512.2001г.»
(Казахстанская правда, 30 ... 2006г ... РК «О ... в ... ... ... газета,1999
34.Закон РК «О недобросовестной конкуренции». – Вести ... ... ... РК ... от 1 ... 1997г. «О ... ... //Казахстанская правда.
36.Закон РК Закон от 25 января 1997г «О банкротстве».- ... ... РК ... от 7 июля 2003г « О гасударственном регулировании ... ... ... и ... ... // Казахстанская
правда
38. Закон РК Закон от 24 ... «Об ... ... ... Жеке ... туралы //Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 31
қаңтардағы №124-ІІІ Заңы // Қазақстан ... ... ... ...... ... 2006.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпкерлік кызметтің түрлері,классификациясы, мемлекеттік реттелуі Қазақстан Республикасында құрылуы24 бет
Кәсіпкерлік қызметтің банкроттықтан сақтандыру жолдары24 бет
Кәсіпкерлік қызметтің дамуының экономикалық мазмұны28 бет
Кәсіпкерлік қызметтің жекелеген түрлеріне салық салудың теориялық негіздері29 бет
Кәсіпкерлік қызметтің мемлекеттік-құқықтық нысанының сипаттамасы11 бет
Кәсіпкерлік қызметтің теориясы және микроэкономика негіздері12 бет
Кәсіпкерлік қызметтің түрлері, тәуекелділік31 бет
Кәсіпкерлік қызметтің Қазақстан Республикасында даму жағдайы50 бет
Кәсіпкерлік қызметтің ұйымдық - құқықтық нысандары55 бет
Қазақстан Республикасында кәсIпкерлIк қызметтIң дамуы және оны мемлекеттIк реттеу25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь