Бюджеттік жүйе

1. Бюджеттік жүйенің түсінігі және экономикалық мазмұны. Бюджет түрлері мен деңгейі
2. Бюджеттік жүйенің қызмет ету принциптері. Біртұтас және федералды мемлекеттердегі бюджеттік жүйенің ерекшеліктері
3. Бюджеттік құрылым. Бюджеттік қатынастар мен бюджетаралық байланыстар
4. Бюджеттік процесті ұйымдастырудың негізі. Бюджеттік процестердің кезеңдері
5. Бюджеттік жүйенің қызмет етуін құқықтық қамтамасыз ету
Бюджеттік жүйе — мемлекеттің барлық қаржы жүйесінің маңызды құрамдық бөлігі болып табылады. Бюджеттік жүйе экономикалық категория ретінде мемлекеттің орталандырылған ақша қорын – бюджетті қалыптасу мен пайдалану бойынша заңды, жеке тұлғалар мен аймақтар арасындағы барлығы қаржылық қатынастар, бюджеттік қалыптасу мен атқарудың әдіс-тәсілдері және сол катынастарды басқару органдарымен танысты. Басқаша айтқанда, барлық деңгейдегі бюджеттер мен Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры және экономикалык қатынастар мен құқықтық нормаларға негізделген бюджеттік процесс пен бюджеттік қатынастар косындысын бюджеттік жүйе деп түсіндіріледі.
2005 жылы қаңтар айының 1 жұлдызында күшіне енгізілген жаңа Бюджетгік кодекстің 6-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының бюджеттік жүйе құрамына келесі бюджет түрлері мен деңгейлері кіргізілген:
• республикалық бюджеті;
• облыстық бюджеті, республикалық маңызы бар қалалар мен астана бюджеті;
• аудан бюджеті (облыстық маңызы бар қалалар бюджеті).
Бюджеттік заңнамаларға сәйкес бюджеттің барлық түрлері мен деңгейлері дербес болып есептеледі. Бюджеттік жүйе құрылымында Төтенше мемлекеттік бюджет пен Ұлттық қор қарастырылады.
Елдің бюджеттік жүйесінің орталық орнын келесі қаржы жылға ҚР-ның заңымен бекітілетін республикалық бюджет алады. Жаңа Бюджеттік кодекс бойынша республикалық бюджет салықтық және басқа түсімдер арқылы қалыптасқан және мемлекеттік биліктің орталық органдарының функцияларын қаржымен қамту және мемлекеттік саясаттың жалпы республикалық бағыттарын іске асыруға арналған орталықтандырылған ақша қоры ретінде анықталған. Кодексте осыған сәйкес анықтамалар бюджеттің басқа түрлеріне де берілген. Олар жергілікті мемлекеттік органдардың функцияларын қаржымен қамту және аймақтар мен аудандарда мемлекеттік саясатты іске асыруга арналған.
        
        2 тақырып. БЮДЖЕТТІК ЖҮЙЕ
1. Бюджеттік жүйенің түсінігі және экономикалық мазмұны. Бюджет
түрлері мен деңгейі
Бюджеттік жүйе — ... ... ... ... маңызды құрамдық
бөлігі болып табылады. Бюджеттік жүйе экономикалық категория ретінде
мемлекеттің ... ақша ...... ... мен пайдалану
бойынша заңды, жеке ... мен ... ... ... ... бюджеттік қалыптасу мен атқарудың ... және ... ... органдарымен танысты. Басқаша ... ... ... мен ... Республикасының Ұлттық қоры және
экономикалык қатынастар мен құқықтық ... ... ... пен ... қатынастар косындысын бюджеттік жүйе деп
түсіндіріледі.
2005 жылы қаңтар ... 1 ... ... ... ... кодекстің 6-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының бюджеттік
жүйе құрамына келесі бюджет ... мен ... ... ... ... ... бюджеті, республикалық маңызы бар қалалар мен астана
бюджеті;
• аудан бюджеті ... ... бар ... ... ... ... бюджеттің барлық түрлері мен
деңгейлері дербес болып ... ... жүйе ... ... ... пен ... қор ... бюджеттік жүйесінің орталық орнын келесі қаржы жылға ҚР-ның
заңымен бекітілетін ... ... ... Жаңа ... кодекс
бойынша республикалық бюджет салықтық және басқа ... ... және ... ... ... ... ... қамту және мемлекеттік саясаттың жалпы республикалық бағыттарын
іске асыруға ... ... ақша қоры ... анықталған.
Кодексте осыған сәйкес анықтамалар бюджеттің басқа түрлеріне де берілген.
Олар жергілікті мемлекеттік органдардың ... ... ... ... мен аудандарда мемлекеттік саясатты іске асыруга арналған.
Республикалық және жергілікті бюджеттер негізінде қалыптасатын және
республикадағы төтенше немесе ... ... ... ... бюджетті
Төтенше мемлекеттік бюджет деп атайды. ... ... тек қана ... ... ... және ... жояды, егерде ел аумағында
төтенше немесе әскери жағдай жарияланса.
ҚР-ның Ұлттық қор негізін мемлекеттің ... ... мен ... ... ... түріндегі басқа да активтері ... Бүл ... ... әлеуметтік-экономикалық даму тұрақтылығын қамту,
қаржылық активтер мен басқа мүлік қорландыру, экономиканы ... ... және ... ... факторлардың әсерін төмендетуге
арналған.
Бюджеттік жүйе қызмет атқаруының негізі келесі қаржылық қатынастары:
• мемлекеттің көсіпорындармен орталықтандырылған ақша қоры қалыптасу
процесі жөнінде;
... ... тыс ... ... ... ... жөнінде;
• мемлекеттің халықпен бюджет кірісін қалыптасу және әр түрлі
өтемақы төлеу мен ... ... ... ... қаржы-банк жүйесінің мекемелері арасында (Қаржы министрлігі,
Ұлттық банк және т.б.);
... ... ... ... ... бұл формалары мемлекетпен реттеледі,
жетілдіріледі және белгілі принциптер мен құқықтық нормалар ... ... ... ... ету принциптері. Біртұтас және федералды
мемлекеттердегі бюджеттік жүйенің ерекшеліктері
ҚР-ның ... ... ... толығу, бірізділік, басымдылық,
шынайшылық, жайдарылық, дербестік, жауаптылық, тиімділік және ... ... Бұл ... ... ... ... ... дербестік принциптері саналады, олар бюджеттік процесті ... ... ... ... ... Бюджеттік кодексте жоғарыда айтылған
принциптердің әр біреуіне түсініктеме берілген.
Ынтымақтық принцип - бюджеттік жүйенің ... ... ... Ең ... ... бұл ... Кеңес
Одағының бюджеттік жүйесінде болды. Қазіргі қезеңде жергілікті билік
органдарының дербестікке ие ... және ... ... ... ... ... ... құқық берілгеніне байланысты ынтымақтық
принцип босаңсытылып ... ... ... жасайтын мемлекеттік кірістер ... ... ... ... жүйесі бар екені осы ынтымақтық принцип
арқылы дәлелденеді. Бұл принцип бюджеттік ... ... ... ... және ... мен ... өзара байланысына кепіл береді. Осы принциптің ... ... ... жағынан бюджет қаражаттарының қозғалысына
тиімді бакылау жүргізіледі.
Бюджеттік ... ... ... бірыңғай құқықтық база,
бірынғай бюджеттік жіктеу арқылы бюджеттерді сапқа тізу, бюджеттік ... ... ... ... ... ... және ... қажетті бюджеттік құжаттар формаларының бірлестігі, бірыңғай ақша
жүйесі, бірыңғай әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... Бұл ... қолданған бюджетті құрастыру мен бекітуде көбінесе
артықшылығы бар бюджеттік баптардың болмауына әсерін тигізеді.
Толыгу принципі — ... мен ... ... ... ... ... және ... көрсеткіштер
негізіндегі кірістер мен шығыстар толық көлемінде болуын ... ... ... ... ... да ... мен ... тиісті емес. Сонымен қатар, бюджет қаражаттарын пайдалануда есепке
жатқызудың өзара талаптары мен талаптар құқығына жол беру ... ... ... ... мен ... ... Бюджет-брутто мемлекеттің кірістер мен шығыстар бойынша барлық
қаржы ... ... Ал ... тек қана ... ... ... яғни әр бап ... кіріс түсіруге жұмсалған
шығындарды алғаннан кейінгі ... ... ... ... ... бұл ... ... шамалы
деп есептеледі, себебі оны қолдану бюджетті қажетті емес өз алдына бөлек
болатын ... ... ... ... мемлекеттік қаржы
құралдарын қалыптасуда орталықтырылған әдіс қолданады, ... ... ... ... ... тыс ... жойылған.
Шынайшылық припцип деген бюджеттің қабылданған ... меи ... ... ... ... және ортамерзімді фискалдық саясаттың бекітілген параметрлері
мен бағыттарға сәйкестігі. Сондықтан бюджет көрсеткіштерінің шынайшылығы
экономика ... және ... ... ... бағалау мен әлеуметтік-
экономикалық даму жоспарының макроэкономикалық ... ... ... ... ... жөнінде есеп беруді бұрмалауын
болдырмау мен жоюға қажет. Ол мемлекеттің қаржы ... ... мен ... ... ... ... пайдалануын
қарастырады. Шынайшылық даму болжамдар мен бағдарламалар көрсеткіштері және
бюджеттік резервтер ... ... ... ... ... мен шығыс бағыттары есептемелерімен дәлелденіп анықталады.
Бюджет жүйесінің жайдарылық припципі бекітілген бюджет пән ... ... ... ... ақпарат құралдарында жариялауын керек етеді.
Бұл қоғам мүшелерінің әр ... ... ... ... ... ... қаражат шығындарының негізгі бағыттарымен, оның ... ... ... ... ... танысуға мүмкіншілік
береді. Жайдарылық принциптің түсінігіне толығырақ сипаттаманы былай беруге
болады –– ол ... ... ... ... ... мен ... атқару жөніндегі есептер және фискалдық саясат жөнінде
басқа да ақпараттарды міндетті түрде жариялау, бюджет процесінің ... ... ... бақылау жүргізу.
Жергілікті бюджеттердің жөнді мен тиімді іс-әрекетінің шарттары
болып дербестік пен ... ... ... ... ... ... кірістері өздік қайнар ... ... ... мен сол ... ... ғана ... ... анықталуы
түсініледі. Бұл принципті қолдану әр деңгейдегі ... ... ... ... ... ... мен олардың жұмсау бағыттарын
анықтау және мемлекеттік ... ... ... бюджеттік заңнама
негізінде бюджеттік процесті өз еркі іске асыруына құқық берумен қамтылады.
Бұл ... ... ... және ... ... ... каржы ресурстарды пайдалану мен жұмсау жөніндегі ... ... ... жергілікті бюджеттерді атқарған процесте қосымша
алынған кірістерді жоғары деңгейдегі бюджетке қайтарып алуы мен ... ... ... ... оларға қосымша шығындар ... ... ... ... ... ... кездері заңмен бекітілу мен бюджет құралдарын ... ... ... ... ... ... ... пайдалану
құқықтары қамтиды. Барлық деңгейдегі бюджеттердің теңгерулігі ... ... ... талабы болуы мүмкін. Мысалы, бюджеттерді қарастыру
мен бекіткенде олардың ... ... ... тағайындалуы мүмкін.
Бюджеттік жүйе қашанда болса тұрақты әрекетте болуы керек, ... ... ... ... бюджеттік процедуралар ... ... ... ... Бұл бірізділік принципке
негізделеді. Ол принцип мемлекеттік ... ... ... ... ... ... шешімдерді сақтау қажеттілігін көрсетеді.
Кейбір уақытта мемлекетте экономиканың бөлек бір ... ... ... ... ... ... ... қажетті болады. Осыған байланысты
ел немесе аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуының ... ... ... басымдылықтық принциптің түсінігі бюджеттік
жүйеде бюджеттік процесті осы басымдылықты бағыттарға сәйкес іске асыруды
білдіреді.
Бюджетті жасаудан бастап, оны ... ... ... бюджеттік
жүйе әрекеті бюджет ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір әсершіл
нәтижеге жету қажеттілік талаптарға бағынады. Бұл ... және ... ... ... ... оның керек екендігі болып ... ... ... ... ... ... ету ... процестің әрбір қатысушысы міндетті түрде бюджеттік
заңнамалар талаптарын орындауы тиіс. Сондықтан бюджеттік ... ... іске ... ... бұл принциптің талабы — бюджеттік заңнаманы
бұзғаны үшін ... ... ... ... ... айтылған принциптер негізінде әр мемлекет өз бюджеттік
жүйесін жетілдіреді, бірақ ... және ... ... ... ұйымдастыруда мемлекеттік құрылымына байланысты ерекшеліктер бар.
Мемлекеттің федералдық құрымдылығына үшбуынды бюджеттік жүйе сәйкес. Мұндай
жүйенің ... ... ... ... ... федерация
мүшелерінің бюджеттері (республика, штаттар) және ... ... ... ... ... бюджеттік жүйе қолданылады -
орталық (республикалық) бюджет және жергілікті бюджеттер.
Федералды құрылымды ... ... ... ... ... ... ... басқару әдіс
ретінде мемлекеттің барлық мүдделерін оның әрбір бөлімдерінің ... және ... ... ... ... шешу ... отырып, елдің бірлігі мен тұтастығын қамсыз етеді.
Сондықтан, бюджеттік федерализмді федералдық билік пен ... және ... ... ... әрбір деңгейдегі бюджет
кірістерін оңтайлы, ... бөлу мен ... ... қаржыландыру
себебіндегі қатынастар деп анықтауға болады. Бюджеттік федерализм төменде
көрсетілгендей негізделеді:
• федералдық ... ... ... сақтап, аумақтык
бюджеттердің дербестігінің жоғары деңгейін ... ету ... ... ... ... бюджеттер құқықтарының теңбе-теңдігі мен үшбуынды
бюджеттік жүйе барлығына;
• аймақтарға қаржылық жәрдем көрсету мен олардың дамуын ... ... ... бөлінген құралдардың көлемі есебінің
мемлекеттің барлық субъектілеріне ... ... ... ... ... ... жалпы-мемлекеттік
экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларды орындау, мемлекет қаржыларының
тұрақтылығын қамтамасыз ету мен аймақтар арасында қаржы ... ... үшін ... ... бюджеттер арасында бөлгенге дейін
биліктің әрбір деңгейіне жүктелген өкілеттікке ... ... ... тиіс.
Федералды мемлекеттерде жергілікті бюджеттердің кіріс пен шығыстары
федерация мүшелерінің бюджеттеріне, ал федерация мүшелері өз кірістері ... ... ... ... Біртұтас мемлекеттерде жергілікті
бюджеттер өз кірістері және ... ... ... ... олар ... ... Жоғары экономикалық және әлеуметтік тиімділікке
жету үшін шығыстар неғұрлым жергілікті әкімші-аумақтық бірлікке жақын болуы
қажет, ... сол ... ... ... ... ... немесе федералды болсын ... ... ... әр ... ... ... мен дербестігі болуы
мүмкін, бірақ та ... ... ... әлеуметтік-экономикалық процестерді
басқаруды орталықтандырылған деңгейге байланысты төменгі тұрған бюджеттерге
қатынасты белгілі бір реттеуші рөлі сақталады. Қазақстан ... ... ... жүйе ... - ... ... ... бюджеттер.
3. Бюджеттік құрылым. Бюджеттік қатынастар мен ... ... ... ... мен халық арасындағы
қаржылық қатынастарды бюджеттік қатынастар деп атайды. Бұл қатынастардың
қаржылық қатынастар бөлігі ретіндегі ... ... олар ... ... ... ... ... олар жалпы мемлекеттік
мұқтаждықты қамтамасыз етуге арналған ақша құралдарының орталықтандырылған
қорды қалыптастыру және ... ... ... қатынастар мен ... ... ... қалыптастыру, бөліс және қайта бөліс процестері арқылы ... Олар өз ... мен ... іске асуы бюджеттік жүйе арқылы көрінеді,
яғни барлығы әр түрлі деңгейдегі бюджеттер, бюджетаралық арақатынастар мен
бюджеттік жайластырушылық арқылы.
Бюджеттік ... - ол ... ... бюджеті мен бюджеттік
жүйені ұйымдастыруы және ... ... ... ... ... жайластырушылық түсінігі бюджеттік жүйенің құрылымын,
бюджеттік жіктеуді, бюджеттік жүйе мен ... құру ... ... ... ... құрылымдық формасымен анықталады
және биліктің орталық пен жергілікті органдарының ... ... ... ... ... ... мен ... кірістер мен
шығыстарды бөлу жөніндегі өкілеттіліктерін ... ... ... ... бюджеттік жүйенің буындарын құрайды, ал олардың өзара
байланысы бюджетаралық қатынас механизмі арқылы іске ... ... ... ... ... біртұтас
формасына сәйкес, мұнда елдің әкімшілік-аумақтық бірліктерінде ... ... те жоқ. Олар ... ... құқықтық актілерге,
биліктің біріккен органдарына, саясаттық, ... және ... ... ... ... Жалпы айтқанда,
бюджеттік құрылым әрекеттегі негізгі құқықтық актілер және экономикалық-
әлеуметтік процестердегі бюджеттің рөлі мен мәні ... ... ... ... және ... тұратын бюджеттер арасындағы
бүктемелеуленген қатынастарды бюджетаралық қатынастар деп ... ... ... тек қана ... бюджет пен
республиканың аймақтар бюджеттері арасындағы қатынастардан ... ... ... ... және ... бюджеттер арасындагы қатынастар да
кіреді. Бюджетаралық қатынастардың ... ... ... ... ... мен ... ... шектеу, бюджет деңгейлері
арасында кірістер мен шығыстарды бөлу ... ... ... қатынастар белгілі принциптерге негізделеді. Қазақстан
Республикасының Бюджеттік кодексінде келесі бюджетаралық ... ... ... ... жоғары тұрған ... ... ... келесі шектеу критерийлерін есепке ала ... ... ... ... ... ... маңында тиянақты сипаттары бар, сыртқы
факторлардың әсеріне тәуелсіз ... және ... емес ... ... мекемелер көрсеткен қызметтерге төленген төлемдер
салықтық және салықтық емес ... ... сол ... ... кірісі болып түседі;
б) қайта бөліс сипатты және ... ... ... ... емес салықтар бюджеттік жүйенің неғүрлым деңгейіне бекітіледі;
в) салықтар мен ... ... ... ... ... ... ... жинайтын бюджет деңгейіне бекітіледі;
г) тиянақты аумақтық салықтық база бойынша жинайтын салықтар
жергілікті бюджеттер ... ... ... ... ... бюджеттік деңгейлерді
қамтамасыз етуді теңестіру;
• жергілікті ... ... ... ... ... көрсетуді қамтамасыз ету;
• мемлекеттік қызметті максималды тиімді және нәтижелі ... ... ... ... ... ... ... және
нәтижелік түрде өндіретін және көрсететін мемлекеттік ... ... ... ... ... ... оларды алушыларға максималды
жақындату, яғни мемлекеттік қызмет сапасын жоғарлату мен оларды алушылардың
сұраныстарын жақсы білу үшін қызмет ... ... ... ... ... ... ... ресми трансферттер мен несиелерді тиімді және бекіткен
мақсатта пайдалану маңындағы әрбір бюджет дең-гейініц жауапкершілігі.
Тәжірибеде бюджетаралық қатынастарды реттеудің әр ... ... Олар ... ... әр ... салықтық потенциалы, аймақтардың
мұқтаждықтарын объективті бағалау ... мен ... ... ... ... ... ... Бюджеттік кодексі
бойынша бюджетаралық қатынастар реттеудің формалары ... ... ... ... және ... ... маңызы бар қалалар мен
астана бюджеттері арасындағы бюджетаралык қатынастарды реттеу формалары
жөнінде ... ... мен ... ... ... Ал ... ... облыстық мағынадағы қала бюджеттері арасындағы ... ... ... бюджеттік несиелер және кіріс ... ... ... ... ... реттеуді біріккен әдістермен
қамтамасыз ету мен ... ... ... субъективтік түрде
болмауы үшін қолданылады. Трансферттер нормативті-бөлшекті әдіс негізінде
есептеледі, сондықтан ол ... ... ... ... мен ... ... ... бәріне бірдей тәртіппен көрсетуге
мүмкіншілік береді.
Жаңа бюджеттік кодекске сәйкес республика бюджеті жаңа ... ... ... белімдер кіреді:
1. Кірістер:
салықтық түсімдер;
салықтық емес түсімдер;
негізгі капитал сатудың түсімдері;
ресми трансферттер түсімдері.
2. Шығындар;
3. Операциялық қалдық;
4. Таза бюджеттік ...... ... ... ... ... активтер операциялары бойынша қалдық – қаржы активтерді
сатып алу, мемлекеттің қаржы активтерді сатудың ... ... ... ... ... ... қаржыландыру (профицитін пайдалану) - займдар
түсу, займдарды өтеу, бюджет құралдары қалдығының қозғалысы.
Жоғарыда келтірілген ... ... ... бекітуі мен оны
атқару жөніндегі есеп беру ... іске ... Бұл ... бюджет
кірістері маңында салықтық және басқа да міндетті, қайырылмайтын төлемдер,
ресми трансферттер, бюджетке ақысыз берілетін ақшалар ... Және ... ... ... ... ... арнаулары болмайды.
Бюджет шығындары маңында қайырылмайтын негізде бөлінетін ... ... Олар ... ... ... ... ... саясатты іске асыруға қажетті тауарлар, жұмыстар және
қызметтер сатып алу, жеке ... ... ... мен ... ... беруге пайдаланады. Бюджет шығындарына ресми трансферттер де
жатады, ... олар бір ... ... ... ... пен ... ... төлемдер.
Бюджет кірістері мен шығындары арасындағы айырмасы операциялық
қалдық (сальдо) деп ... Бұл ... ... ... ... асып ... онда теріс операциялық қалдық болады, ал ... - онда оң ... ... ... ... ... қалдық
жіберіледі, егерде бюджет шығындарына даму ... ... ... оның ... ... ... ортамерзімді фискалдық саясатпен
анықталады.
Қазіргі уақытта ақысыз ... ... қоса ... беру ... ... ... де пайдаланады. Мұндай несиелер
қайтару және ... ... ... ... ... олар ... ... жалпы алынбайды, не болмаса банк несиелері ... ... ... ... бюджет несиелері банк несиелері мен бюджеттік
қаржы беру ... орын ... ... ... ... ... бюджет
несиелері мен оларды өтеу ... ... ... ... таза
бюджеттік несиелендіру деген түсінік бар.
Мемлекеттің қаржы активтермен мүліктенуге жүмсалған ... ... ... ... ... ... айырмасы қаржы активтер
операциялары бойынша қалдық (сальдо) деп аталады. ... ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттік
меншікке қатысу үлесі мен құнды қағаздар сатып алуға жұмсалған шығындар
табылады. Ал ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындардың оперативтік ... ... ... ... мен ... ... ... үлесі мен
құнды қағаздарын сатудан түскен бюджет кірістері табылады.
Бюджеттік тапшылық (дефицит) маңында ... ... ... ... ... ал егерде бюджет кірістері оның
шығындарынан асып түссе, онда бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... операциялық қалдықтан таза
бюджеттік несиелеу мен қаржы активтер ... ... ... ... ... өтеу үшін ... әр ... әдістерді
пайдаланады, мысалы, ақша эмиссиясы, ішкі және ... ... ... ... ... кодексінде бюджеттік тапшылықты
қаржыландыру шеттен алып пайдалану мен ... ... бос ... қарастырылған. Бюджет тапшылығын қаржыландыру мөлшері ... ... және ол ... ... мен ... ... ... займдар бойынша негізгі берешекті өтеу ... ... ... ... пайдалану деген бюджет профицитін, займдар
құралдарын, ... ... бос ... ... ... ... өтеуге жұмсау. Оның көлемі займдар бойышпа негізгі берешекті өтеу
сомасының алынған займдар мен ... ... ... ... ... ... ... Бюджеттік процесті ұйымдастырудың негізі. Бюджеттік процестердің
кезеңдері
Бюджеттік процес маңында заңнамалар ... ... ... ... ... құрастыру, қарастыру мен бекіту, бюджеттерді
атқаруын ұйымдастыру мен оның бақылауын ... ету ... ... ... Бюджеттік процестің мазмұны елдің мемлекеттік
және бюджеттік құрылымдары арқылы ... ... ... ... өз алды ... биліктің орталық және жергілікті
органдарының, бюджеттік процестің қатысушыларының бюджеттер мен Ұлттық қор
болжамын жасау мен ... ... ... мен атқару және бақылау
жөніндегі әрекеттерін тізбектелген және реттелген ... іске ... ... ... ... ... бюджеттік
заңнамаларға сәйкес ұйымдастырылады. Қазақстанда ол Бюджеттік ... ... да ... ... қатысты заңнамалы-нормативтік актілермен
реттеледі. ... ... ... ... ... ... тұтастық – оның маңында бірыңғай құқықтық база, бюджеттік
жіктелу, ... пен ... ... ... ... құжаттар
формаларының бірлігі және ақша жүйесінің бірлігі;
• дербестік – оның маңында бюджеттік ... ... ... әрекетін өз еркі ұйымдастырады және сол әрекет кірістердің өздік ... ... және ... ... ... ... ... етуіне;
• теңгерушілік – оның маңында барлық бюджеттердің кірістері мен
шығыстары арасындағы арақатынстарды ... ... ... ... ... ... бюджет тұрақтылығы
мен аймақтар және іс-әрекет салалары араларындағы ақша құралдарын бөлудің
қажетті пропорцияларын қамтамасыз етуге тиісті. Бұл ... тағы бір ... ... ... — ол мемлекеттің барлық қаржы саясаттының бас ... ... ... оның ... сәйкестігі мен қаржы резервтер
құру.
Бюджеттік кодекс бойынша бюджет қалыптасу ... ... ... ... ... даму ... ... Президентінің Қазақстан халқына арнаған жылсайынғы Жолдауынның
есебімен ... ... даму ... ... ... ... басқа бір маңызды жағдай — ол бюджеттік процесті
ұйымдастыруын қоса ... ... ... ... ... ... ... Бұл функциялары келесілер арқылы
көрінеді:
... ... және ... ... әр ... деңгейдегі бюджеттердің өзара және ... ... ... ... ... ... тыс арнайы қорларға бөлектеулердің көлемі мен ... ... ... ... мен ... көлемі мен құрылымын
тағайындағанда;
• республикалық ... ... ... ... ... бюджеттердің теңгерушілігінде;
• мемлекеттік борыштың ... ... ... мен ... оның ... мен ... ... процесті ұйымдастыру бойынша бюджеттік іс-әрекеттің барлық
сатыларында келесі ... ... ... жеке ... пен ... ... ... және әлеуметтік-
экономикалық даму болжамдары мен арнаулы бағдарламаларға ... ... ... бюджет шығындарын арнаулы және адрестік белгілер бойынша
тағайындау;
• ұлттық ... ... ... ету мен ... тенденцияны жеңуге бағытталған қаржылық тұрақтылықтың жалпы
бағдарламасымен бюджетті қиыстыру;
• экономиканы ақталған ... ... ... бюджет тапшылығын
қысқарту мен жою;
• әр деңгейдегі бюджеттер теңгерушілігі мақсатында ... ... ... сол бюджеттер және аймақтар мен іс-әрекет
салалары арасында қайта бөлу арқылы ... ... іске ... әр түрлі үлкен ауқымдағы әлеуметтік-экономикалық бағдарламалардың
пропорционалдығы мен теңгерушілігін қамтамасыз ету үшін ... ... мен ... рөлін жоғарылату;
• заңды және жеке ... ... ... ... ... ... ... әрекеттері мен кірістерін бақылау.
Бюджеттік процестің ... ... ... бойынша
өкілетті орган — ол Экономика және бюджеттік ... ... ... ... арналған бюджет саясатының негізгі бағыттары мен
мемлекеттің нығайланған қаржы ... ... ... ... жыл ... ... ... арналған Республика Президентінің Жолдауы,
ортамерзімді әлеуметтік-экономикалык даму жоспары, аумақтардың ... ... ... ... ... ... динамикасы, ақша-несиелік пен фискалдық саясаттың негізгі
бағыттарының негізінде жасалады.
Ұсынылған ... ... ... кезде Республика Үкіметі бюджет
жобасын қалыптастыру мен өкілетті органға ... ... және ... ... ... ... қоса, барлық бюджеттік ... ... ... ... бекіткен республикалық және
жергілікті бюджеттерді кұрастыру мен атқару Тәртібімен басшылық етеді.
Елдің бюджеттік жайластырушылық пен бюджеттік құқықтарға ... ... ... оның ... ... ... ... бюджеттік процесті іске асыру ... ... ... кұрайды:
1. Бюджет жобасын құрастыру;
2. Бюджетті қарау және бекіту;
3. Бюджетті атқару;
4. ... ... ... есеп беруді құрастыру мен оны бекіту.
Бюджет қалыптастырудың бірінші кезеңінде мемлекеттік биліктің
орталық және жергілікті ... өз ... ... ... ... ... анықтау мақсатымен әр деңгейдегі бюджеттердің жобасы
құрастырылады. Бұл ... ... ... ... ... негізгі
бағыттары анықталады, жалпы экономика мен оның салалары және ... ... ... ... ... баланстар дайындалады.
Бюджетті жасау үшін бастапқы көрсеткіштер ретінде ... ... ... өнім ... мен оның өсу ... ... ... мен ұлттық
валютаның АҚШ долларына қатынасты ортажылдық курсы сияқты ... ... ... ... биліктің органдарымен жасалады, яғни
республикалық бюджетті – бюджеттік жоспарлау ... ... ... ал жергілікті бюджеттерді — тиісті жергілікті органдар. Бюджет
құрастыру барысында — ол ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету,
бюджеттік құралдарбөлудің қажетті пропорциялары мен басымдылықтарын ... ... өтеу ... ... ... сияқты мәселелер шешіледі.
Бюджет жобасын жасауда мемлекеттің ... ... және ... ... ... ... ... тиіс.
Бюджет жобаларын құрастыру толығымен Республика Үкіметі мен
жергілікті биліктің ... ... ... ... және ... ... ... тәртібі мен мерзімі және
бюджет жобасымен бірге міндетті түрде тапсыратын қажетті құжаттармен ... ... ... ... ... ... Бюджет жобасының
есептемелері мен көрсеткіштері өкілдік билік органдарына ресми түрде
тапсырғанша құпия ... ... ... ... және ... атқарушы органдармен (Үкімет
және тиісті әкімшілік) мақұлданған бюджет жобасы қарастыру мен бекітуге
өкілдік органдарға ... және ... ... ... түседі. Мұнда
бюджет жобасы арнайы комитеттер мен комиссияларда қаралады, яғни ... ... ... ... ... ... Содан кейін бюджет
жобасы Парламент палаталарында – Мәжіліс пен ... ... ... ... ... Парламент палаталарының бірге отырысында, ал
жергілікті бюджеттер маслихаттар отырысында бекітіледі. ... ... ... ... ... ... республикалық бюджет жөнінде заң
қабылданады.
Бюджетті атқару кезеңі бекітілген ... ... ... ... алу мен шығыстарды іске асыру және ... ... мен ... пайдалану жасалады. Бұл кезең ... ... деп ... ... жыл бойы ... ... ... пен тиісті жергілікті атқарушы органдар қамтамасыз етеді. Осы
әрекетте олар келесі ... ... ... ... яғни ... ... бекітілген мерзімде
есепке қосу мен бюджет ... ... ... ... ... ... құралдарын арнаулы пайдалану принципі, яғни бюджеттен
бөлінген ақша құралдарын оларды іске ... ... ... мен ... ... ... ... арнауда қатаң
пайдалануды талап ету;
... ... ... принципі, яғни бюджеттік жыл соңында
төлемдер көлемінің қорландыруын жібермеу үшін жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... принципі, яғни түсімдерді есепке алу ... ... ... ... ... ... ... валюта арқылы біріккен қазыналық есеп шотпен іске асыруды талап
етеді.
Бюджеттік жыл ... ... ... ... ... ... – ол ... атқару жөніндегі арнайы органдардың есеп беруді
құрастыруы. Арнайы органдар - ол республикалық бюджетті атқару ... ... ... ... ... және жергілікті бюджеттерді
атқару жөніндегі тиісті органдар (әкімшілік). Есеп биліктің ... ... ... ол ... ... бойынша бекітіледі.
5. Бюджеттік жүйенің қызмет етуін құқықтық қамтамасыз ету
Бюджет жүйесінің қызмет етуі заңнамалық ... ... ... ... мен ... және ... пен ... мемлекеттік
органдарының бюджеттерді жасау, қарастыру, бекіту, ... ... ... ... ... нормалар өз алды бюджеттік құқықты
көрсетеді. Республикалық және жергілікті ... ... ... мен ... ... кодекс және «Қазақстан Республикасындағы
жергілікті мемлекеттік басқару жөнінде» атты заңмен анықталады.
Бюджеттік кодексте барлық ... ... ... ... ... мен ... атаулары жазылған, бюджет атқару жөнінде ... ... ... ... ... мен ... ... Мұнда тиісті бюджет кірісі болып толығымен және ... ... ... салықтар мен түсімдер анықталған. Ұлттық қордың
қалыптасу тәртібі, қайнар көздері мен ... және оны ... ... ... ... анықталған.
Бюджеттік қатынастарды реттеу аумағындағы мемлекеттік ... ҚР ... ҚР ... ... ... ... ... Есеп комитеті, ҚР Үкіметі, бюджетті жоспарлау, атқару
жөніндегі орталық ... ... ... өкілдік және атқарушы
органдар кіреді.
Бюджеттік кодекс бойынша ... ... ... ... ... ... уәкілдігі республикалық бюджетті
жасау мен оны атқару жөнінде есеп берудің тәртібін анықтау, Республикалық
бюджет комиссиясы ... ... оның ... ... ... ... ... негізгі бағыттарын анықтау болып табылады.
Бюджеттік кодекске сәйкес елдің заңнамалық органы – ... ... ... аумағында республикалық бюджеті және ... ... мен ... ... ... пен Есеп ... бюджетті атқару жөніндегі есептерін қарастыру мен бекіту және
басқа да қажетті уәкілдіктерді атқарады.
Республикалық ... ... ... ... Есеп ... ... ... уәкілдігіне сыртқы бақылау жүргізуінің
тәртібін тағайындау мен оны іске ... ... ... ... ... қабылданған шешімдерді атқаруына мониторинг жүргізу
және заңнамалы-нормативтік актілерге сәйкес басқа да ... ... ... ... ҚР ... бюджеттік қатынастар
аумағындағы құзыретіне келесі қызметтер кіреді:
• әр түрлі көрсеткіштер есептеу әдістерін анықтау;
... ... мен ... ... қамтамасыз ететін әр түрлі
процедуралар тағайындау мен бекіту;
... ... пен оны ... ... есепті ҚР
Парламентіне ұсынылу;
• ҚР ... ... ... ҚР ... қорын қалыптастыру мен
пайдалану жөнінде жылдық есеп беру.
Бюджеттік кодексте ... ... ... ... ... ... орталық өкілетті органдар және ... ... бар ... ... мен аудандардың құқықтары бекітілген.
«Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жөнінде»
атты Заң жергілікті мемлекеттік басқару аумағындағы қоғамдық қатынастарды
реттейді және ... ... пен ... ... ... мен ... тәртібін анықтайды. Осы Заңға сәйкес жергілікті
мемлекеттік ... — ол ... ... ... ... және сол ... саясатты жүргізу мақсатында өз іс-әрекетін іске асыратын
жергілікті өкілдік және ... ... ... ... ... - ол ... тұрғындармен сайланушы,
олардың жігерлерін әлпеттейтін және оны іске асыру мен ... ... ... ... ... ... ... орган -
Мәслихат. ... ... ... ... ... және ... даму ... шығындар жоспарларын
бекіту жатады. Маслихат жергілікті бюджеттерді атқару бойынша сыртқы
бақылау ... мен сол ... есеп ... ... ... ... комиссиясын сайлайды.
Жергілікті атқарушы органдар - әкімгершіліктер зацнамаларға сәйкес
тиісті аумақтар бойынпіа жоспарлар, экономикалық және ... ... ... ... ... ... ұсынады және
олардың атқаруыы қамтамасыз етіп, сол жөнінде есеп беруді қалыптастырады.
Жергілікті ... ... ... және қаржылық ... ... ... ... ... ... маңында бекітілген коммуналдық мүлік;
▪ Заңнамаларға сәйкес бекітілген ... да ... ... ... ... ... жөнінде» атты ҚР заңында
бюджеттің кірістері мен шығындарын ... және ... ... ... де ... Мемлекет және оның аумақтық ... ... ... – ол осы құқықты іске ... кең ... ... ... ... ... жөніндегі құқық. Биліктің әрбір деңгейіндегі уәкілеттілікте өз
ерекшеліктері бар, бірақ бюджетті қалыптастыру, оны ... және ... ақша ... ... ... ... ... атқарушы
оргындарының уәкілеттілігінде болады.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуында жергілікті бюджеттің әсерін талдау (Қызылорда облысы Қармақшы ауданы әкімдігінің экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі мысалында)33 бет
Бірыңғай бюджеттік жіктеу21 бет
Бюджетаралық қатынастар және бюджеттік саясат30 бет
Бюджеттік бақылау5 бет
Бюджеттік болжау мен жоспарлау81 бет
Бюджеттік есеп - айрысу есебінің түрлері47 бет
Бюджеттік жоспарлау мен болжау75 бет
Бюджеттік жүйенің қызмет етуін құқықтық қамтамасыз ету70 бет
Бюджеттік кірістің жалпы мінездемесі8 бет
Бюджеттік кредиттеу20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь