Зат алмасу


Мазмұны

Негізгі бөлім
Көміртегі айналымы
Азот айнылымы
Фосфор мен күкірт зат айналымы
Оттек айналымы

Қолданылған әдебиеттер
Миллиардтаған жылдар барысында тірі ағзалардың көбеюі, өсуі, зат алмасуы мен белсенділігі, планетаның беткі бөлігін толық өзгеріске ұшыратты.
Ағзалардың түрлерінің барлық массасын В.И.Вернадский жердің тірі заты деген.
Тірі заттың химиялық құрамына өлі табиғатты құрайтын атомдар кіреді, бірақ олар басқаша қатынаста болады. Зат алмасу барысында тірі ағзалар үнемі табиғаттағы химиялық элементтердің таралуын өзгертіп отырады. Осылайша биосфераның химизмі өзгереді. Миллиардтаған жылдар барысында фотосинтездеуші ағзалар күн энергиясының орасан мол шамасын химиялық жұмысқа айналдырады. Оның қорының бір бөлігі көмір кен орындары және басқа да органикалық заттар – мұнай, торф т.б. түрінде жиналады.
Фотосинтез есебінен атмосферада оттегі жиналады. Жердің дамуының ертедегі кезеңдерінде атмосферада басқа газдар басым болады: сутегі, метан, аммиак, көмірқышқыл газы. Оттегіден озан қабаты пайда болды. Бұл газдың молекулалары оттегінің үш атомынан тұрады О(3), ол ультракүлгін сәулелердің молекулалық оттегіне әсер етуі нәтижесінде түзіледі. Тіршіліктің өзі ультракүлгін әулелердің басым бөлігін ұстап қалатын атмосфераның қорғаныштық қабатын жасады.
Қазіргі атмосферадағы көмірқышлық газының көп бөлігі тірі ағзалардың тыныс алуы немес органикалық отынның жануы нәтижесінде түзілген.
Атмосфералық азот та тіршіліктің нәтижесі, ол бірқатар топырақ бактерияларының белсенді әрекетінен түзілген.
Тірі ағзалардың әсерінен көптеген Жердегі тау жыныстары пайда болды. Ағзалар жекеленген элементтерді қоршаған ортадан алардың мөлшерінен анағұрлым көп шамасын таңдамалы түрде сіңіріп, өз денесінде жинай алады. Мысалы, көптеген теңіз жануарлары өздерінің қаңқасында кальций, кремний немесе фосфорды жинап, өлгеннен соң су түбінде шөгінді жыныстарды: ізбес тас, бор, фосфориттер т.б. түзеді. Олардың органогенді элементтер деп атайды.
Тіршіліктің әсерінен құрлықтың бетінде топырақ қабаты қалыптасқан. Топырақтағы минералдық компоненттер, ыдырап жатқан органикалық заттар мен көптеген микро және макроорганизмдердің бір-бірімен тығыз байланыстылығы сонша, В.И.Вернадский оны ерекше, табиғаттың биокосты заты деп атады. Әлемдік мұхиттың суларында да осындай биокосты заты болады.
Тірі ағзалар құрылықтың тау жыныстарының желденуі мен бұзылуында ерекше рөл атқарады. Олар өлі органикалық затты негізгі ыдыратушылар.
Тіршілік жердің атмосферасын, мұхиттың суының құрамын өзгертіп, өзен қабатын, көптеген тау жыныстарын жасады.
Қолданылған әдебиеттер:


А.Ж.Ақбасава, Г.Ә.Саинова. Экология: Жоғарғы оқу орындары арналған оқу құралы – Алматы: «Бастау» баспасы, 2003. – 292 бет.



Ә.С.Бейсенова, Ж.Б.Шідбаев, Г.З.Сауытбаева Экология. Оқулық – Алматы: «Ғылым» ғылыми баспа орталығы, 2001. - 238 бет.



А.Баяшов, Ж.Е.Дәрібаев, Б.С.Шарипов. Экология негіздері.
Оқулық – Түркістан: ХҚТУ, 2000. – 196 бет.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Миллиардтаған жылдар барысында тірі ағзалардың көбеюі, өсуі, зат
алмасуы мен белсенділігі, планетаның беткі бөлігін толық өзгеріске
ұшыратты.
Ағзалардың түрлерінің барлық массасын В.И.Вернадский жердің тірі заты
деген.
Тірі заттың химиялық құрамына өлі табиғатты құрайтын атомдар кіреді,
бірақ олар басқаша қатынаста болады. Зат алмасу барысында тірі ағзалар
үнемі табиғаттағы химиялық элементтердің таралуын өзгертіп отырады.
Осылайша биосфераның химизмі өзгереді. Миллиардтаған жылдар барысында
фотосинтездеуші ағзалар күн энергиясының орасан мол шамасын химиялық
жұмысқа айналдырады. Оның қорының бір бөлігі көмір кен орындары және басқа
да органикалық заттар – мұнай, торф т.б. түрінде жиналады.
Фотосинтез есебінен атмосферада оттегі жиналады. Жердің дамуының
ертедегі кезеңдерінде атмосферада басқа газдар басым болады: сутегі, метан,
аммиак, көмірқышқыл газы. Оттегіден озан қабаты пайда болды. Бұл газдың
молекулалары оттегінің үш атомынан тұрады О(3), ол ультракүлгін сәулелердің
молекулалық оттегіне әсер етуі нәтижесінде түзіледі. Тіршіліктің өзі
ультракүлгін әулелердің басым бөлігін ұстап қалатын атмосфераның
қорғаныштық қабатын жасады.
Қазіргі атмосферадағы көмірқышлық газының көп бөлігі тірі ағзалардың
тыныс алуы немес органикалық отынның жануы нәтижесінде түзілген.
Атмосфералық азот та тіршіліктің нәтижесі, ол бірқатар топырақ
бактерияларының белсенді әрекетінен түзілген.
Тірі ағзалардың әсерінен көптеген Жердегі тау жыныстары пайда болды.
Ағзалар жекеленген элементтерді қоршаған ортадан алардың мөлшерінен
анағұрлым көп шамасын таңдамалы түрде сіңіріп, өз денесінде жинай алады.
Мысалы, көптеген теңіз жануарлары өздерінің қаңқасында кальций, кремний
немесе фосфорды жинап, өлгеннен соң су түбінде шөгінді жыныстарды: ізбес
тас, бор, фосфориттер т.б. түзеді. Олардың органогенді элементтер деп
атайды.
Тіршіліктің әсерінен құрлықтың бетінде топырақ қабаты қалыптасқан.
Топырақтағы минералдық компоненттер, ыдырап жатқан органикалық заттар мен
көптеген микро және макроорганизмдердің бір-бірімен тығыз байланыстылығы
сонша, В.И.Вернадский оны ерекше, табиғаттың биокосты заты деп атады.
Әлемдік мұхиттың суларында да осындай биокосты заты болады.
Тірі ағзалар құрылықтың тау жыныстарының желденуі мен бұзылуында ерекше
рөл атқарады. Олар өлі органикалық затты негізгі ыдыратушылар.
Тіршілік жердің атмосферасын, мұхиттың суының құрамын өзгертіп, өзен
қабатын, көптеген тау жыныстарын жасады.

Тау жыныстарының желдену жағдайлары өзгеріп, өсімдіктер жасайтын
микроклимат үлкен рөл атқара бастсды, Жедің климаты да өзгерді.
Тіршілік биосферадағы биологиялық зат айналымын жүзеге асыра отырып,
өзінің және адамның тіршілік етуіне қажетті тұрақты жағдайларды қамтамасыз
етеді.
Тірі ағзалар биосферада маңызды биогенді элементтердің зат айналымын
жүзеге асырады. Олар кезектесіп тірі заттан бейорганикалық материяға өтіп
отырады. Бұл циклдер екі негізгі топқа бөлінеді: газдардың айналымы және
шөгінді заттар айналымы. Біріншісінде элементтердің негізгі көзі –
атмосфера (көміртегі, оттегі, азот), екіншісінде – таулы шөгінді жыныстар
(фосфор, күкірт және т.б.) болып табылады.
Биосферадағы зат айналыс – үлкен (геологиялық) және кіші (биотикалық)
айналыс деп екіге бөлінеді.
Үлкен зат айналысы мың-миллиондаған жылдар бойы жүреді.Бұл аралықта,
тау жыныстары үгітіліп, ондағы сумен араласады. Оның еритін бөлігі ерітінді
түзіп, әр түрлі өзгерістерге ұшырайды.
Кіші айналым кезінде, зат айналысы биогеоценоз деңгейінде жүреді.
Мысалы, топырақ құрамындағы қоректік заттар, су, көміртегі қосылыстары -
өсімдіктер дүниесін құрайды.Ал өсімдіктер, өзге тіршілік иелерінің денесін
құрауға қажет. Жан-жануарлар тіршілігі таусылған соң, құрт-құмырсқа,
бактериялар нәтижесінде ыдырап, қайтадан минералды заттарға айналады.
Минералдық заттарды өсімдіктер дүниесі қайта пайдаланып, тіршілік сөйтіп
жалғаса береді.
Күн сәулесінің энергиясын пайдалану нәтижесінде, бейорганикалық
заттардың - өсімдіктер, жан-жануарлар дүниесіне айналып, қайтадан
бейорганикалық заттарға өту барысындағы химиялық реакциялар тізбегімен
жүретін өзгерістер –биогеохимиялық цикл деп аталады.

Көміртегі айналымы. Көмірсулар, майлардың, белоктардың, нуклеин
қышқылдарының (ДНҚ, РНҚ) және тіршілікке қажет басқа да органикалық
қосылыстардың негізгі құрылыс материалдарына жататын көміртек биоталық
айналымның негізгі қатысушысы болып табылады.
Осы кезде биосферадағы көміртектің жалпы массасы шамамен 4000 Гт. Осы
1000 Гт биомасса үлесіне жатады. Биосферадағы жылдық нетто-биоөнімнің
мөлшері көміртекпен есептегенде 90-100 Гт. Осы мөлшерде көміртек дем алу
және ыдырау (деструкция) процестерінде де бөлініп отырады. Сонымен,
көміртекпен есептегенде биосфера биомассасының жаңару мерзімі 10 жылды
құрайды.
Көміртек айналымы жасыл өсімдіктер мен кейбір микроорганизмдердегі
фотосинтез процесінде атмосфералық көмірқышқыл газын бекітуден басталады.
Өсімдіктер бекіткен көміртек бөлігін жануарлар пайдаланып, көмір қышқыл
газын бөледі. Тіршілігін жойған өсімдіктер мен жануарлар ең соңында
топырақта микроорганизмдермен ыдырайды, осы ыдырау процестердің нәтижесінде
ұлпалар құрамындағы қосылыстар көміртек диоксидіне дейін тотығып,
атмосфераға қайтып оралып отырады.
Көміртектің белгілі бөлігі ұзақ мерзімде қазанды отын түрлерін (көмір,
табиғи газ, мұнай, шымтезек, жанғыш тақтатас), теңіз суқоймаларында
карбонатты жыныстарды (әктас, доломит, т.б.) түзуге қатысады. Құрлықтағы
және мұхит акваториясындағы көміртек қосылыстарының пайда болатын негізгі
көзінің бірі болып жанартаудың анықталуы саналады.
Фотосинтез бен органикалық заттектердің ыдырауы бірнеше сатыдан өтетін
және өте көп экожүйелер менорганизмдердің қатысуымен жүзеге асатын болса да
жалпы биосферада ерекше өте жоғары дәлдікпен олардың теңдіктері ұсталып
тұрады.
Фотосинтез үшін көміртегінің көзі атмосферадағы немесе суда еріген
көмір қышқыл газы болып табылады. Өсімдіктер түзген органикалық заттың
құрамында көміртегі қоректену тізбегі бойынша тірі не өлі өсімдік ұлпалары
арқылы өтіп, тыныс алу, ашу немесе отынның жануы нәтижесінде көмір қышқыл
түрінде атмосфераға қайтады. Көміртегі циклының ұзақтығы үш-төрт жүз
жылдыққа тең.
Көміртегінің табиғаттағы айналымы үлкен және кіші циклдар бойынша
жүзеге асады.Көміртегінің кіші цикл бойынша түрленуі,үлкен циклдің бір
көрінісі болып табылады да, оны мынадай өзгеріс ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жасушадағы зат алмасу
Зат алмасу. Биомембараналар
Зат және энергия алмасу
Зат алмасу үрдісінде дәрумендердің маңызы
Зат пен қуат алмасу физиологиясы
Жасушадағы зат алмасу және энергияның айналымы
Зат алмасу - тірі организмдердің тіршілігінің негізі
Жасушадағы зат алмасу және энергия айналымы
Тірі жүйелердегі зат және энергия алмасу типтері
Энергетикалық алмасу
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь