Зат алмасу

Мазмұны

Негізгі бөлім
Көміртегі айналымы
Азот айнылымы
Фосфор мен күкірт зат айналымы
Оттек айналымы

Қолданылған әдебиеттер
Миллиардтаған жылдар барысында тірі ағзалардың көбеюі, өсуі, зат алмасуы мен белсенділігі, планетаның беткі бөлігін толық өзгеріске ұшыратты.
Ағзалардың түрлерінің барлық массасын В.И.Вернадский жердің тірі заты деген.
Тірі заттың химиялық құрамына өлі табиғатты құрайтын атомдар кіреді, бірақ олар басқаша қатынаста болады. Зат алмасу барысында тірі ағзалар үнемі табиғаттағы химиялық элементтердің таралуын өзгертіп отырады. Осылайша биосфераның химизмі өзгереді. Миллиардтаған жылдар барысында фотосинтездеуші ағзалар күн энергиясының орасан мол шамасын химиялық жұмысқа айналдырады. Оның қорының бір бөлігі көмір кен орындары және басқа да органикалық заттар – мұнай, торф т.б. түрінде жиналады.
Фотосинтез есебінен атмосферада оттегі жиналады. Жердің дамуының ертедегі кезеңдерінде атмосферада басқа газдар басым болады: сутегі, метан, аммиак, көмірқышқыл газы. Оттегіден озан қабаты пайда болды. Бұл газдың молекулалары оттегінің үш атомынан тұрады О(3), ол ультракүлгін сәулелердің молекулалық оттегіне әсер етуі нәтижесінде түзіледі. Тіршіліктің өзі ультракүлгін әулелердің басым бөлігін ұстап қалатын атмосфераның қорғаныштық қабатын жасады.
Қазіргі атмосферадағы көмірқышлық газының көп бөлігі тірі ағзалардың тыныс алуы немес органикалық отынның жануы нәтижесінде түзілген.
Атмосфералық азот та тіршіліктің нәтижесі, ол бірқатар топырақ бактерияларының белсенді әрекетінен түзілген.
Тірі ағзалардың әсерінен көптеген Жердегі тау жыныстары пайда болды. Ағзалар жекеленген элементтерді қоршаған ортадан алардың мөлшерінен анағұрлым көп шамасын таңдамалы түрде сіңіріп, өз денесінде жинай алады. Мысалы, көптеген теңіз жануарлары өздерінің қаңқасында кальций, кремний немесе фосфорды жинап, өлгеннен соң су түбінде шөгінді жыныстарды: ізбес тас, бор, фосфориттер т.б. түзеді. Олардың органогенді элементтер деп атайды.
Тіршіліктің әсерінен құрлықтың бетінде топырақ қабаты қалыптасқан. Топырақтағы минералдық компоненттер, ыдырап жатқан органикалық заттар мен көптеген микро және макроорганизмдердің бір-бірімен тығыз байланыстылығы сонша, В.И.Вернадский оны ерекше, табиғаттың биокосты заты деп атады. Әлемдік мұхиттың суларында да осындай биокосты заты болады.
Тірі ағзалар құрылықтың тау жыныстарының желденуі мен бұзылуында ерекше рөл атқарады. Олар өлі органикалық затты негізгі ыдыратушылар.
Тіршілік жердің атмосферасын, мұхиттың суының құрамын өзгертіп, өзен қабатын, көптеген тау жыныстарын жасады.
Қолданылған әдебиеттер:


А.Ж.Ақбасава, Г.Ә.Саинова. Экология: Жоғарғы оқу орындары арналған оқу құралы – Алматы: «Бастау» баспасы, 2003. – 292 бет.



Ә.С.Бейсенова, Ж.Б.Шідбаев, Г.З.Сауытбаева Экология. Оқулық – Алматы: «Ғылым» ғылыми баспа орталығы, 2001. - 238 бет.



А.Баяшов, Ж.Е.Дәрібаев, Б.С.Шарипов. Экология негіздері.
Оқулық – Түркістан: ХҚТУ, 2000. – 196 бет.
        
        Миллиардтаған  жылдар барысында тірі ағзалардың көбеюі, өсуі, зат
алмасуы мен белсенділігі, планетаның беткі бөлігін толық өзгеріске
ұшыратты.
Ағзалардың түрлерінің ... ... ... ... тірі ... ... ... құрамына өлі табиғатты құрайтын атомдар кіреді,
бірақ олар басқаша қатынаста болады. Зат алмасу ... тірі ... ... химиялық элементтердің таралуын өзгертіп отырады.
Осылайша биосфераның химизмі өзгереді. Миллиардтаған жылдар барысында
фотосинтездеуші ағзалар күн энергиясының орасан мол шамасын химиялық
жұмысқа ... Оның ... бір ... көмір кен орындары және басқа
да органикалық заттар – мұнай, торф т.б. түрінде жиналады.
Фотосинтез есебінен атмосферада оттегі жиналады. Жердің дамуының
ертедегі ... ... ... газдар басым болады: сутегі, метан,
аммиак, көмірқышқыл газы. Оттегіден озан қабаты пайда болды. Бұл газдың
молекулалары ... үш ... ... О(3), ол ... ... ... әсер етуі ... түзіледі. Тіршіліктің өзі
ультракүлгін әулелердің басым бөлігін ұстап қалатын атмосфераның
қорғаныштық қабатын жасады.
Қазіргі атмосферадағы көмірқышлық газының көп бөлігі тірі ағзалардың
тыныс алуы ... ... ... ... нәтижесінде түзілген.
Атмосфералық азот та тіршіліктің нәтижесі, ол бірқатар ... ... ... ... ... әсерінен көптеген Жердегі тау жыныстары пайда болды.
Ағзалар жекеленген элементтерді қоршаған ортадан алардың мөлшерінен
анағұрлым көп шамасын таңдамалы түрде ... өз ... ... ... ... теңіз жануарлары өздерінің қаңқасында кальций, кремний
немесе фосфорды жинап, өлгеннен соң су түбінде ... ... ... бор, ... т.б. түзеді. Олардың органогенді элементтер деп
атайды.
Тіршіліктің әсерінен құрлықтың бетінде топырақ қабаты қалыптасқан.
Топырақтағы минералдық компоненттер, ыдырап жатқан органикалық заттар мен
көптеген микро және ... ... ... байланыстылығы
сонша, В.И.Вернадский оны ерекше, табиғаттың биокосты заты деп атады.
Әлемдік мұхиттың суларында да осындай биокосты заты болады.
Тірі ағзалар құрылықтың тау ... ... мен ... ерекше
рөл атқарады. Олар өлі органикалық затты негізгі ... ... ... мұхиттың суының құрамын өзгертіп, өзен
қабатын, көптеген тау жыныстарын жасады.
Тау жыныстарының ... ... ... ... ... ... рөл ... бастсды, Жедің климаты да өзгерді.
Тіршілік биосферадағы биологиялық зат айналымын жүзеге асыра отырып,
өзінің және адамның тіршілік етуіне қажетті тұрақты жағдайларды ... ... ... ... ... ... зат ... асырады. Олар кезектесіп тірі заттан бейорганикалық материяға өтіп
отырады. Бұл циклдер екі негізгі топқа бөлінеді: газдардың айналымы және
шөгінді заттар айналымы. ... ... ... көзі –
атмосфера (көміртегі, оттегі, азот), екіншісінде – таулы шөгінді жыныстар
(фосфор, күкірт және т.б.) болып табылады.
Биосферадағы зат айналыс – ... ... және кіші ... деп ... бөлінеді.
Үлкен зат айналысы мың-миллиондаған жылдар бойы жүреді.Бұл аралықта,
тау ... ... ... ... ... Оның еритін бөлігі ерітінді
түзіп, әр түрлі өзгерістерге ұшырайды.
Кіші айналым кезінде, зат ... ... ... ... ... ... ... заттар, су, көміртегі қосылыстары -
өсімдіктер дүниесін құрайды.Ал өсімдіктер, өзге тіршілік иелерінің денесін
құрауға қажет. Жан-жануарлар ... ... соң, ... ... ыдырап, қайтадан минералды заттарға айналады.
Минералдық заттарды өсімдіктер дүниесі қайта пайдаланып, тіршілік сөйтіп
жалғаса береді.
Күн сәулесінің энергиясын пайдалану нәтижесінде, ... - ... ... ... айналып, қайтадан
бейорганикалық заттарға өту барысындағы химиялық реакциялар тізбегімен
жүретін өзгерістер –биогеохимиялық цикл деп аталады.
Көміртегі айналымы. Көмірсулар, майлардың, белоктардың, нуклеин
қышқылдарының (ДНҚ, РНҚ) және ... ... ... да ... ... ... ... жататын көміртек биоталық
айналымның негізгі қатысушысы болып табылады.
Осы кезде биосферадағы көміртектің жалпы массасы шамамен 4000 Гт. Осы
1000 Гт биомасса үлесіне жатады. ... ... ... көміртекпен есептегенде 90-100 Гт. Осы мөлшерде көміртек дем ... ... ... ... де бөлініп отырады. Сонымен,
көміртекпен есептегенде биосфера биомассасының жаңару мерзімі 10 ... ... ... ... мен ... ... ... атмосфералық көмірқышқыл газын бекітуден басталады.
Өсімдіктер бекіткен көміртек бөлігін жануарлар пайдаланып, көмір қышқыл
газын бөледі. Тіршілігін ... ... мен ... ең ... ... ыдырайды, осы ыдырау процестердің нәтижесінде
ұлпалар құрамындағы қосылыстар көміртек диоксидіне дейін тотығып,
атмосфераға қайтып оралып отырады.
Көміртектің белгілі бөлігі ұзақ мерзімде қазанды отын ... ... газ, ... шымтезек, жанғыш тақтатас), теңіз суқоймаларында
карбонатты жыныстарды (әктас, доломит, т.б.) түзуге қатысады. Құрлықтағы
және мұхит акваториясындағы ... ... ... ... ... бірі болып жанартаудың анықталуы саналады.
Фотосинтез бен органикалық заттектердің ыдырауы бірнеше сатыдан өтетін
және өте көп ... ... ... ... ... ... ... биосферада ерекше өте жоғары дәлдікпен олардың теңдіктері ұсталып
тұрады.
Фотосинтез үшін көміртегінің көзі ... ... суда ... ... газы ... ... ... түзген органикалық заттың
құрамында көміртегі қоректену тізбегі бойынша тірі не өлі ... ... ... ... алу, ашу немесе отынның жануы нәтижесінде көмір қышқыл
түрінде атмосфераға қайтады. Көміртегі циклының ұзақтығы үш-төрт жүз
жылдыққа тең.
Көміртегінің ... ... ... және кіші ... ... асады.Көміртегінің кіші цикл бойынша түрленуі,үлкен циклдің бір
көрінісі болып табылады да, оны мынадай өзгеріс схемасы арқылы өрнектеуге
болады:
Кіші ... ... ... ... ... ... қосылыстарына айналуына бағытталған.Адамзат баласы тіршілік ету
барысында – ... ... ... ... ... ... ... барысында, атмосферада көмір қышқыл газының артуына себепші болады.
Былайша айтқанда, адамзат іс-қарекеті мен ... цикл ... ... ... ... ... ... элементтерінің де өзге элементтер сияқты,айналымы үлкен
және кіші циклдерден ... ... ... ... ... ... ескере
кететін жай,бос күйіндегі азот топырақ құрамындағы бактериялардың
қатысуының ... ... ... сіңіріле алады..
Азот айналымы.Өсімдіктер зотты ыдырыған өлі органикалық заттан
алады.Бактериялар ақуыздардың азотын ... ... ... түрге
өткізеді.Аьмосферадағы бос азотты өсімдіктер тікелей сіңіре
алмайды.Бактериялар мен көк жасыл балдырлар атмосфералық азотты
байланыстарын,топыраққа өткізеді.Көптеген өсімдіктер ... ... ... ... ... ... ... немесе жануарлардың өлекселерінен бактериялардың басқа
топтарының іс-әрекеті нәтижесінде бос түрде өтеді де қайтадан атмосфераға
қайтады.
Фосфор мен күкірттің зат ... мен ... тау ... жыныстарының бұзылуы мен эрозиясының әсерінен топыраққа өтеді
де, оларды ... ... ... ... олар қайтадан топыраққа қайтады.Азот пен фосфор қосылыстарының
бір бөлігін жауын сулары өзендерге,одан теңіз бен мұхитқа қарай ... ... ... өлі органикалық заттың құрамында олар су
түбіне шөгіп,қайтадан тау жыныстарына ... ... ... өте ... болғандықтан,оның
айналымы көптеген факторларға байланысты. Мысалы,кір жуғанда,кір жуғыш
заттардың құрамындағы фосфордың үлкен бөлігі, сарқынды сулар арқылы
қоршаған ортаға түседі.Немесе,дақылдарды суғару барысында фосфор
тыңайтқыштарының біршама ... ... ... ... ... ... қосылады.
Фосфодың биогеохимиялық циклының ерекшелігі редуценттердің,
Фосфорды органикалық формасынан бейорганикалық формасына ... бір ... ... ... ... ... ... азоттың циклына
қарағанда,кемірек жетілген болып есептеледі.
Келтірілген мысалдарды талдау,биогеохимиялық циклдардың кризистік
сәттері-физикалық ортадан заттарды қамту «продуценттер деңгейі)және ортаға
қайтарып беру (консументтер деңгейі) екенін көрсетеді.Бұл ... және ... ... ... ... ... ... келгенде, күн сәулесі энергиясының есебінен іске
асырылады. Энергия тасымалының әр сатысында, орын ... оның ... ... ... аяқталады, олар элементтерді продуцеттер қамти алатын
күйге дейін толтырады. Бүкіл алмасу қоры деңгейіндегі биогеохимиялық
айналымды, әр сатысында, ... ... ... бір ... ... жүйе ... ... болады.
Оттек айналымы. Оттек айналымы фотосинтезпроцесінен басталады. Оның
биотикалық айналымы 250 ГТ/жылына, ал биосферадағы оның жалпы массасы 10 т.
Жер бетінде ең көп ... ... оның ... ... ... – 23,1 (288 ... ... – 47,2; гидросферада (судың
құрамында) – 86,9. Гидросферадағы бос ... ... орта ... ... осы ... су ... ... тіршілігіне жұмсайды. Ауадағы
оттектің мөлшері ұзақтық геологиялық дәуірлер бойына биоталық реттеудің
арқасында тұрақты деңгейде келе жатыр. Осы ... ... орын ... биотасының жағдайына әсерін тигізер еді: мөлшері төмендесе
мұхиттар фаунасы елеулі азайып, ... ... ... ... ... ... өсіп кетуі мүмкін. Бұл жағдайлардың жер бетіндегі
жануарлар мен адамға да белгілі қолайсыз әсері бар. ... ... ... биік тауларға шыққанда немесе оттекті көп мөлшерде пайдаланатын
жерлер мен жасанды құрылғыларда оттектік жетіспеуін қатты сезеді.
Оттек айналымымен озонның түзілуі де ... ... ... ... ... ... ... оттек
молекуласында иондау мен диссоцияциялану жүріп, атомаралық оттек
молекулаларымен қосылып, ... уш ... ... ... ... → 0 = 20; 0(1) + 0(2) = ... жерде һ – толқынның ұзындығы 225 нм аспайтын жарық кванты (ең кішкентай
бөлігі). Озонның түзілуіне Жер ... ... күн ... ... ... Озон түзілетін реакция қайтымды болғанына байланысты
атмосфераның жоғарғы қабаттарының температурасы жоғары болады, себебі
озонның ыдырауы экзотермиялық реакцияға жатады. Орта ... ... ... ... 10 % ... ... ... ең
жоғарғы максималды мөлшері 20-25 км биіктікке 4*10 көл. % - ке дейін
жетеді.
Озон барлық тірі организмдерге әсер ететін ғарыштық ... ... ... ... отырады, былайша айтқанда, биосфераның
қорғаныш қалқаны, себебі тірі ... ... ... ... ... озан ... ... (озон «тесігінің» пайда болуы)
адамдардың денсаулығы мен қоршаған ортаға елеулі ... ... ... ... ... ... ұйымының (БДҰ) мәләметтері бойынша,
атмосферадағы озон құрылымының 1% - ке төмендеуі адамдардың қатерлі ісік
ауруларының көбеюіне (тері обыры, көз катарактасы,және т.б. рак ... ... ... ... ... ... сәулесі адамның жүйке
жүйесінің әлсіріуіне, жұқпалы ауруларға қарсы екпенің тиімділігінің
төмендеуіне соқтырады.
Озон қабатының бұзылу процесі антропогендік факторлардың ... ... ... ... ... мен азот ... ... және ұшақтарда органикалық отынның толық жанбаға
өнімі) шығарындыларының көп ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ____________
Топ: _____________
Орындаған: _________________
Қабылдаған: _________________
Қолданылған әдебиеттер:
А.Ж.Ақбасава, Г.Ә.Саинова. Экология: Жоғарғы оқу орындары арналған оқу
құралы – Алматы: «Бастау» ... 2003. – 292 ... ... ... ... Оқулық – Алматы:
«Ғылым» ғылыми баспа орталығы, 2001. - 238 бет.
А.Баяшов, Ж.Е.Дәрібаев, Б.С.Шарипов. Экология негіздері.
Оқулық – Түркістан: ХҚТУ, 2000. – 196 ... ... ... ... мен ... зат ... айналымы
Қолданылған әдебиеттер

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Белок емес азоттық заттардың негізгі өкілдерінің - гемоглобиннің, мочевинаның, аммиактың, қаңқаның бұлшық еттерінің маңызды азоттық заттарының креатинфосфаттың, креатиннің, карнозиннің және анзериннің алмасуы14 бет
Жасушадағы зат алмасу6 бет
Жасушадағы зат алмасу және энергияның айналымы7 бет
Зат алмасудағы типтік бұзылу патофизиологиясы3 бет
Зат алмасудың жалпы заңдылығы3 бет
Зат алмасудың тиіптік бұзылуының патологиясы18 бет
Зат алмасудың типтік бұзылуының патологиясы11 бет
Зат алмасудың типтік бұзылуының патологиясы жайлы ақпарат11 бет
Зат алмасудың типтік бұзылуының патологиясы жайлы мәлімет9 бет
Зат алмасудың типтік бұзылыстары15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь