Тараз қаласы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 ТАРАЗ ҚАЛАСЫНЫҢ ШЫҒУ ТАРИХЫ МЕН ФИЗИКАЛЫҚ.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ОРНЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1.1 Көне Тараз тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Тараз қаласының географиялық орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11


2 ТАРАЗ ҚАЛАСЫНЫҢ ДАМЫҒАН РЕКРЕАЦИЯЛЫҚ РЕСУРСТАРЫ...12

2.1 Тараз қаласының тарихи . мәдени ескерткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
2.2 Тараз қаласындағы археологиялық қазба жұмысы ... ... ... ... ... ... ... ..19


3 ТАРАЗ ҚАЛАСЫНДА ТУРИЗМ ДАМУ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

3.1 Тараз қаласындағы туризмнің қазіргі жағдайы мен болашағы ... ... ... ... 25
3.2 Тараз қаласындағы туризмнің даму мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ..29

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
Президент Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Республикамыздың әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына ену стратегиясын айқындап, елу елдің қатарына кіру үшін 7 кластерді дамыту керек екендігін атап көрсетті. Бұл жеті кластердің бірі – туризм кластері. Туризм – әрі экономика, әрі саясат Мемлекет басшысының туризм кластерін дамыту арқылы Қазақстанның халықаралық беделін көтеру, сала жұмысының тиімділігін арттыру арқылы оны табыс көзіне айналдыру жайлы үкімет алдына мәселе қойып отыр. Туристік кластерді дамытуда қызмет көрсетушілер, немесе, басқаша айтқанда Қазақстанға шетелдік туристерді тартуда қызмет ететін туристік агенттіктердің орны үлкен. Мейманханалардың, демалыс үйлерінің және көлік кешендерінің қызметтері де туристік бизнестің маңызды буыны болып табылады. Туризм бүгінгі күнде жай ғана демалыс емес, қай мемлекетте болмасын шағын және орта бизнесті дамытатын қозғаушы күш. Бұл сала сонымен қатар, валюттік түсімдердің қайнар көзі әрі жергілікті халықты жұмыспен қамтамасыз етудің де құралы. Әлемдік статистика мәліметтеріне сүйенер болсақ, келген турист қай елге болмасын орта есеппен мың доллар көлемінде қаржы түсіріп, тоғыз адамды жұмыспен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді екен. Жер бетінің ұлтарақтай ғана аумағын мекен еткен Андора, Лихтенштейн, Монако, Сан-Марино тәрізді егжейлі мемлекеттерден бастап әлемдік саясатқа ықпал жасап келе жатқан Ұлыбритания, Германия, Испания, Франция, Қытай, Канада тәрізді іргелі державаларға дейін туризмді экономиканың негізгі табыс көзі айналдырған.
Жерінің кеңдігі жағынан тоғызыншы орында тұрған Қазақстанның табиғаты ешбір елден кем емес екендігі бесенеден белгілі. Әр аймағы өзіндік қасиеттерімен ерекшеленетін біздің жеріміз батысы мен шығысы, солтүстігі мен оңтүстігі бірін-бірі қайталамайтын көрікке ие. Аспанымен бой таластырған қарлы шыңдар мен биік таулар, құмды, шөлді далалар, ну ормандар мен қалың тоғайлар, өзендер мен көлдердің де неше атасы біздің жерімізде орналасқан.
Жедел қанатын жайып келе жатқан туризм индустриясы әлемдік экономиканың дамуына өзінің қомақты үлесін қосып келуде. Еліміз экономикасының дамуында басымды бағыттардың бірі ретінде Қазақстанда туризмнің өріс алуына ерекше көңіл бөлініп отыр. Осы саланы дамытуда мемлекеттің қолдауы нәтижесінде осы заманғы, тиімділігі жоғары және бәсекелестікке қабілетті туризм инфрақұрылымын жетілдірудің бүгінгі күнгі стратегиясы қалыптасуда.
Еліміздің туризмге тартымды өкілдерінің ішінде Тараз қаласы туристерді бірден-бір қызықтыра алатын, туристік көне ескерткіштері мол, туризмді дамытуда үлкен мүмкіншіліктері бар өлке екені сөзсіз.
Туристік өңір ретінде, ауа райының қолайлығымен, табиғаттың әсемдігімен, жануарлар мен өсімдіктер әлемінің сан түрлілігімен, таулы жерлердің ғажайып көркі мен тамылжыған табиғатымен біздің облысымыз туристік қызмет көрсетудің халықаралық нарығында оңды көрініс алып отыр.
1 Тараз. Жамбыл облысының энциклопедиясы «Қазақ энциклопедиясының» бас редакциясы. --Алматы, 2003.
2 Дәдібаев Ж. Атыңнан айналайын Тараз. -- Алматы, 2002.
3 Бекболатов А.Ә. Жамбыл облысының экологиялық жағдайлары / Қоршаған ортаны қорғаудың ғылыми-теориялық және практикалық аспектілері: проблемалар, стартегия. Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. -- Тараз, 2006.
4 Туристерге жол бастар Жамбыл облысы. Жамбыл облысы әкімиятының кәсіпкерлік және өнеркәсіп Департаменті. – 2006.
5 Теңізбаев Ж.С. Капиталдық салымдар Жамбыл облысының экономикалық өсу факторы ретінде / «Жас ғалым» - 2005 атты республикалық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. -- Тараз, 2005.
6 Инвестициялық мүмкіндіктер. Жамбыл облысының экономика және бюджеттік жоспарлау Департаменті. – 2006.
7 Ешмаханов М.К. Талас өзені алабының табиғи жүйесінің экологиялық орнықтылығы. -- Тараз, 2006.
8 Кекілбайұлы Ә. Талайғы Тараз. -- Астана, 2002.
9 Баялиев К. Жасырған Жамбыл жерінде. -- Тараз, 2000.
10 Байпаков К, Байбосынов К. Ұлы Жібек жолы және Тараз. -- Тараз 2005.
11 Әбілдаұлы Б. Талас. Айша бибі, Қарахан. – Алматы: Санат, 2002.
12 Қазақстан Республикасының Тарихи және мәдение ескерткіштер жиынтығы. Жамбыл облысы. -- Алматы, 2002.
13 Байпаков К. Қазақстанның ежелгі қалалары. -- Алматы 2005.
14 Байбосынов К. Жамбыл өңіріндегі тас мүсіндер. -- Алматы, 1996.
15 www. zhambyl.kz
16 Әбіл А., Мамыт А. «Жамбыл өңірінде жүзеге асырылып жатқан оң істер көп» // Ақ жол. -- 2005-9 сәуір.
17 Әлімбай С. Жадігерлер жинақталған киелі орын: облыстың тарихи өлкетану мұражайы туралы // Ақ жол. -- 2006-18 мамыр.
18 Әмзаұлы Ә. Тарихи-мәдени ескерткіштердің бүгіні мен ертеңі //Ақ жол. -- 2005-8 сәуір.
19 Әуелбеков З., Әлімбаев Б., Бар байлықты пайдалан білейік: Жамбыл облысының өзендерінің су ресурстарын пайдалану мәселелері //Ақ жол. -- 2005-13 желтоқсан.
20 Бөкейханқызы Р. Туризм – мемлекеттің жарнамасы: елімізде туризм саласын дамыту жайында // Қала мен дала. – 2006-16 маусым.
21 Ахметова Қ. Туризм – мемлкеттік имиджі: Жамбыл облысындағы туризмнің дамуы // Евразия. -- 2006 ж. 21 сәуір.
22 Сарыбай Б. Туризм – табыс көзі (Тараз қаласы туралы) // Дала мен қала. -- 2005-1 шілде.
23 Мауленов Б. Тарихын таспен жазған халықпыз: Тараз төңірегіндегі тас мүсіндер, Ақыртас деген қала туралы // Дала мен қала. – 2006-28 шілде.
24 Айдапкелов Серғали Шежірелі Сарысу. -- Тараз, 2003.
25 Мырзахметұлы М. Түркістан Тараз арасы. -- Астана, 2002 Жамбыл облысының статистика бөлімшесі, 2007 жылғы мәлімет.
26 Жамбыл облысының статистика бөлімшесі, 2007 жылғы мәлімет.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
1 ТАРАЗ ҚАЛАСЫНЫҢ ШЫҒУ ТАРИХЫ МЕН ... Көне ... ... ... географиялық орны………….……………………………11
2 ТАРАЗ ҚАЛАСЫНЫҢ ДАМЫҒАН РЕКРЕАЦИЯЛЫҚ ... ... ... ... - ... Тараз қаласындағы археологиялық қазба жұмысы…………………………19
3 ТАРАЗ ... ... ДАМУ ... ... Тараз қаласындағы туризмнің қазіргі жағдайы мен болашағы…………….25
3.2 Тараз қаласындағы туризмнің даму ... ... ... Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Республикамыздың ... ... ... 50 ... ... ену ... ... елу
елдің қатарына кіру үшін 7 кластерді дамыту керек ... атап ... жеті ... бірі – ... кластері. Туризм – әрі экономика, әрі
саясат Мемлекет ... ... ... дамыту арқылы Қазақстанның
халықаралық беделін көтеру, сала жұмысының тиімділігін арттыру арқылы ... ... ... ... ... ... мәселе қойып отыр. Туристік
кластерді ... ... ... ... ... ... шетелдік туристерді тартуда қызмет ... ... орны ... Мейманханалардың, демалыс үйлерінің және көлік
кешендерінің қызметтері де туристік бизнестің маңызды буыны болып табылады.
Туризм бүгінгі ... жай ғана ... ... қай ... ... шағын
және орта бизнесті дамытатын қозғаушы күш. Бұл сала сонымен ... ... ... көзі әрі ... ... ... ... де құралы. Әлемдік статистика мәліметтеріне сүйенер болсақ, келген
турист қай елге болмасын орта ... мың ... ... қаржы түсіріп,
тоғыз адамды жұмыспен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді ... Жер ... ғана ... ... еткен Андора, Лихтенштейн, Монако, Сан-Марино
тәрізді егжейлі мемлекеттерден бастап ... ... ... ... ... ... Германия, Испания, Франция, Қытай, ... ... ... ... туризмді экономиканың негізгі табыс көзі
айналдырған.
Жерінің кеңдігі жағынан ... ... ... ... ешбір елден кем емес екендігі бесенеден белгілі. Әр ... ... ... біздің жеріміз батысы мен шығысы,
солтүстігі мен ... ... ... ... ие. ... ... қарлы шыңдар мен биік таулар, құмды, шөлді далалар, ну
ормандар мен қалың тоғайлар, ... мен ... де неше ... ... ... ... жайып келе жатқан туризм индустриясы ... ... ... ... ... ... келуде. Еліміз
экономикасының дамуында басымды бағыттардың бірі ... ... өріс ... ерекше көңіл бөлініп ... Осы ... ... қолдауы нәтижесінде осы заманғы, тиімділігі жоғары және
бәсекелестікке қабілетті туризм ... ... ... ... ... ... тартымды өкілдерінің ішінде Тараз қаласы туристерді
бірден-бір қызықтыра алатын, ... көне ... мол, ... үлкен мүмкіншіліктері бар өлке екені сөзсіз.
Туристік өңір ретінде, ауа ... ... ... ... мен ... ... сан түрлілігімен, таулы
жерлердің ғажайып көркі мен тамылжыған табиғатымен ... ... ... ... ... ... оңды ... алып отыр.
Саяси тұрақтылық, демократиялық өзгерістер біздің ... ... ... ... жасауда.
Бай мәдени мұралар, ежелгі Тараз қаласын мекендеген түркі халықтарының
аңыздары, тарихи ескерткіштар мен ... ... Ұлы ... ... Қазақстан учаскесінің мәдени-тарихи ресурстары мен туристік
әуелетінің негізі болып ... ... шғыс ... ... аса бай ұлттық
мәдениетімен, табиғаттың көрікті жерлерімен және ескіліктің ... ... ... жая ... ... ... ... Тараз қаласының туристік мүмкіндіктерін анықтау.
Жұмыстың міндеті: 1) Тараз қаласының ... ... ... ... ... қазіргі туризм жағдайын талдау.
3) Тараз қаласындағы туризмнің даму мәселелерін анықтау.
1 ТАРАЗ ҚАЛАСЫНЫҢ ШЫҒУ ТАРИХЫ МЕН ... ... Көне ... ... да ... ... ... болады. Олар ежелгі, жаңа, жас
болып ерекшеленеді. Ежелгі ... ... ... ... жатады.
Қазақстанның бұл ежелгі қаласы тарихта көптеген атпен қалған: Талас, ... ... ... Мирзоян, Жамбыл. Қаланың 2000 жылдық
тарихы тікелей осы аттармен байланысты. Сол ... ... ... өтейік.
Көптеген жылдар бойы ғалымдар Тараздың құрылған жылы ... ... ... ... ... бұл қалаға халық б.э.
1 ғасырында қоныстана бастаған. Ірі ғалымдардың ... ... ... ... ... салынған деген. Өкінішке орай жазбалардың
аздығынан Тараз ... ... ... жоқ. ... архелогиялық
қазбалардың деректеріне жүгіне отырып, біздің ежелгі ... қай ... ... ... ... Б.э.д. 1 ғасырдың соңында Талас ... ... ... ... ... ... ... өмір сүрген.
Халық саны 600 000 адам, оның ішінде 120 000 ... ... Олар ... сүрген Үйсіндермен жаугершілікте болған. Үйсіндер Қаңлыларды қыспаққа
алғаннан ... ... ... одақ құрмақшы болып, Ғұндардың билеушісі
Чжи-Чжиді шақырады. Бұл оқиға жайында Л.Н.Гумилевтің ... 36 ... ... ... ... Талас өзенінің жағасында ғұн
билеушісі Чжи-чжи ... жыл ... ... 42-41 ... тұтқын Рим
легионерлерін пайдалана отырып, кент салғызғанын жазған еді. ... ... ... сол қала әуелі Талас аталып, 892 жылы Бұқарадан қалың
әскермен келіп, жаулап алған ... ... ... ... ортағасырлық
тәжік тілінің «р» мен «л» ... ... ... ... ... ... ... қаласы және оның тұрғындары талай тарихи оқиғаларды
бастан өткізді. «Талас» деген сөз санскрит ... сол ... ... ... ... «су», «өзен» деген мағынаны білдіреді екен. Ата-баба түркілер
санскрит тілі негізінде сөйлейтін парсылармен кемінде 3 мың жыл ... ... ... 568-ші жылы ... ... ... елшісі
Земарх түркі қағаны Естемиге келгенде қаламыздың атын ... ... ... екен. Бұл елші түркі қағанына Визатияның Иранға қарсы одақтасуды
ұсынғаны, бұл ұсыныс құп алып, ... ... ... ... ... ... ... жаулап алған. 751 жылы шілде ... ... ... ... мен араб ... ... да ... — түркілер мұсылмандар жағына шығып, Ислам ... ... да аса зор ... болды. Осы соғыс араб жылнамаларында Талас
соғысы немесе Атлах шайқасы деп ... ... ... ... кейінірек қарахандар әулеті шыққан яғмалардың үлкен ... ... ... Бұл жерде «көшпелі» деген ... айту ... ... ... В.В. Бартольд яғмалардың
кейінгі мұрагерлері ... ... деп ... Бұл ... ... ... 12 томыдағы «яғма» деген сөздің мағынасы туралы мақаладан
білуге болады.
Л.Н.Гумилевтің жазба деректерінде б.э.д. 55 жылы Ғұн ... және ... ... ... ... ... Қырғыз-Нұр өзенінің маңында Чжи-Чжи өзінің мемлекетін ... ... ол ... ... ... ... мен Оңтүстік
ғұндардың басшысы арасында бәсекелестік туындайды. Бұл кезде ... де ... ... еді. ... жағдайда жүрген Чжи-Чжиге
Қаңлылардың басшысының Таласқа шақыруы өте қолайлы ұсыныс болатын. 3000
қолмен ... ... ... ... ... ... мемлекетіне көмектесе
алмады. Сөйтіп, Чжи-Чжи мен Қаңлылардың ара-қатынасы үзіледі. Чжи-Чжи Талас
өзенінің ... ... ... қала соға ... 500 ... 2 жыл ... қала ... бекініс болып шықты. Қаланың дуалы екі
қабаттан тұрды – сыртқы қабаты ағаш, ішкі ... ... ... Кейбір
деректерге сүйенсек, Талас деп атанған бұл қаланың соғылуына Марк ... ... ... ... ... де ... ... Чжи-Чжидің
күшеюі Қытай империясын дүрліктіре бастады, сөйтіп олар ... ... ... ... осы ... ... көп ... жазылған:
Чжи-Чжи өз атымен көпке танымал болды. Ол Үйсіндерді басып алып, Қаңлыларға
шабуыл жасамақшы болады. Оның әскері ... ... көп ... ... әрі батыл қимылдайтын болған. ... ... ... ... ... ... қару алып, соғысқа шығады. Әйелдер де қолдарына садақ
алып, қаланы қорғады. Осы ... ... ... ... ... ... оның ... әйелдер де Қытай әскерінің қолынан қаза табады. Түннің
бір уақытысында ... ... ... ... ... батыл
қорғанысына қарамастан, Қытайлар сыртқы ағаш дуалды өртеп, ішкі лай дуалды
бұзып, қалаға ... ... Олар ... ... ... қызметшілерімен, барлығын есептегенде 1518 адаммен тұтқындап,
бастарын алады. Бірақ қала түгелдей ... одан әрі өмір ... Осы ... ... ... ... Республикасының академигі
Алкей Марғұлан – Б.э.д. 1 ғасырда Ұлы ... ... ... ... астанасы қылу үшін соққан дейді. ... ... ... – Қытайдың бір мұражайында осы күнге дейін Таластың сол кездегі
бейнесі бейнеленген жібек ... ... ... ... ... ... Жібек жолының бойында орналасқанына байланысты болады. ... ... ... ... ... ... сол ... Орта
Азиямен, Орталық шығыстың елдерімен байланыста болғанын дәлелдейді. 6-8 ғ-
ғы жазбаларда Талас қаласын «Көпестер қаласы» деп ... ... ... бойы ... ... ... 568 жылы осы ... Византия императоры
Юстиниан 2-ші ... өз ... ... үшін ... Ол ... Талас 552 жылы құрылған Түрік қағанатының құрамына
кіретін. 603 жылы Түрік қағанатынан бөлініп ... ... ... ... ... Олар ... ... Амударияға дейінгі жерді мекендеді.
629 жылы Қытайдың саяхатшысы Сюань-Цзян: Цянь-цюаньнан батысқа қарай 140-
150 шаршы жүргеннен кейін біз ... ... ... қалаға келдік. Қаланың
шекарасы 8-9 шаршы ... Ол ... әр ... саудагерлері өмір сүреді
екен. Жері мен табиғаты Сүйеттікіндей. Олардың тілдері, салт-дәстүрлері мен
заңдары Қытайдікіндей, дейді. VIII ғасырдың ... (704 ж.) ... ... ... бөлініп шығады, олар Іле өзенінен келіп, Шаш
(Ташкент) ... ... ... ... жерді мекендеді. Бас қаласы
Суяб қаласы, екінші бас ... ... ... ... қара және ... екіге бөлінді. Қара Түркештер Талас өзенінің бойын қоныстанды. VIII
ғасырдың ортасында Таразды астана етіп ... ... ... қиын ... ... ... ... арабтарға қарсы соғысты.
Оңтүстіктен Тан мемлекеті қауіп төндірді. 751 жылы Талас өзенінің маңында
құрамында қара ... бар ... ... ... Бұл шайқас
тарихта Атлах шайқасы атымен қалды. Бұл соғыс туралы деректерде: екі жақтың
әскерлері 751 ... ... ... ... ... жиналды. Ұрысқа бірден
түсуге батылдары бармай, 5 күннен кейін қарлұқтар қытайларға ... ... ... ... ... ... ... берді. Қытайлар шегінуге мәжбүр
болды. Мұсылмандар мен ... ... ... ... ал ... пен Иракқа қағаз және ... ... үшін ... Талас
шайқасынан кейін қытайлықтар Орта Азияның тірлігіне ... ... ... ... ... өз ... ... Арабтар мен үнемі
соғысудың нәтижесінде түркеш қағандары әлсіреп, ақырында ... ... ... ... 744 жылы өз ... ... Аса ірі
көшпенді және жартылай көшпенді Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанның ... ... ... ... халаджы, шарұқтар, барысхандар. ... ... ...... деп атала бастады. 893 жылы Исмаил Ибн ... ... ... ислам дінін қабылдатады. Осы соғыстан кейін Тараз –
Бағдат, Каир, Дамаск қалаларымен тікелей байланыста ... 940 жылы ... ... оның ... ... мемлекеті келеді. XI-XII
ғасырларда ... ... ... ... ... ... Қашғарияға дейін созылып жатты. IX-XII ғасырларда ... ... VIII ... ... өз ақшасын шығара бастады, алғаш түркештің
теңгелерін, кейін қараханидтің дирхемдерін. XIII ғасырда Жетісу мен ... ... қара бұлт ... Орта ... ... ... ... хорезмшах Мухаммед өзара қырқысты. ... ... ... 1212 жылы ... ... Таразды талқандайды. XIII ғасырдың
ортасында Манғолдар басып алған кезде қала қайта құрылады, бұл ... ... ... айтады. Осы жылдары Тараздың дамығаны сонша
ешкімнің қолдауынсыз Самарқандты өздері басып алады. Қаланың ... ... жер асты ... ... мавзолейлер, оның ішінде Айша-бибі,
Бабаджа-Хатун, Қарахан т.б. соғады. Тараздың аты тек қана сауда ... ... ... де шыға ... Бұл ... ... ... Төменгі Барысхан, Құлан, Меркі, бас-аяғы 26 қалалар мен
ауылдар болды. XII ғасырдың 1-ші ... ... ... ... 1211 жылы ... хан ... басып алады. 1220 жылы Манғол
шапқыншылығы Тараз қаласын талқандады. Олар Тараздың атын Яны ... ... Қала ... ... ... ... ... 1221 жылы Янының
қасынан өтіп бара жатып көрген көрінісін жазған: Шу мен ... ... ... ... ... айланысады. Жолдар жөнделіп, ... Бұл ... ... ... ... ... Кайдудың астанасы болатын.
XIV ғасырда Шағатайдың ұрпағының арасында билікке талас туындайды. Сөйтіп
Тараз тағы да шапқыншылыққа ... 1513 жылы ... ... ең ... ... ... осы ... жорығы жазылған. XVI ғасырда Тараз бен оның
айналасындағы қалалар, ... ... Шу, ... ... Қазақ хандығының
құрамына кірді. XVIII ғасырдың екінші он жылдығында Қазақ хандығының жеріне
Жоңғарлардың көзі түсе ... Кең ... ... ... ... ... байланыстырып тұрған сауда жолдары ... 1723 жылы ... пен ... ... аймақтарын жоңғарлар
шауып алып, 1755 жылға дейін ... ... ... бұл ... ... ... ... қалған. Бұл шапқыншылықтан қазақтар мал-
мүліктерін, жерлерін тастап, Ташкент, Ходжент, Ферғана, ... ... ... ... ... ... толығымен көрсетілген. 1731 жылы Кіші
жүздің ханы Әбілхайыр хан батырларымен жоңғарларға соғыс ашып, ... ... ... 1734-35 ... монғолдар қазақтарға соғыс ашып,
Қазақ хандығы өз билігін тек XVIII ғасырдың 50 ... ... ... бастайды. 1771 жылы Манғолияға көшіп бара ... ... ... ... ауылдарын тонап, қиратады. Осы ... ... Шу, Іле, ... ... ... алады. Абылай ханның бастауымен
қырғыздар қуылып, 1774 жылы ... ... ... хан ... ... Яны қаласын соғып, Абылайханның баласы Әділ басшы болып
сайланды. Осы ... ... аты ... ... ... ... Қарахан
мавзолейінде Аулие-Ата, яғни Қараханидтердің басшысы Шах-Махмуд жерленген
еді. XIX ғасырдың аяғымен XX ғасырдың ... ...... ... ... солтүстік дуалы 370 м, батыс 160 м, оңтүстігі
200 м-ге дейін жалғасқан. Археологтардың қазба жұмыстарының ... ... ... жылу жүйесі бар 7 ... XI ... ... 1-де ... сары ... ... ... бар, 2-де кірпіштен
жасалған хауыздар, 2-ші бөлмеден моншаның үшінші бөлмесіне ... есік ... 6-шы ... орындықтар орналасқан. Моншаға су арнайы соғылған
бөлмеден ... Жылу ... ... ... орналасқан. Тараздың моншасы
шығыстағы Каср-ал Хайр ... ... ... өте ... ... ... дуалдары. Орталық Азияда моншалар
VIII ғасырда пайда бола бастаған. IX – XII ғасырда үлкен ... ... кем ... ... ... пен ... 100 шақты монша
болған. Ал-Макдиси қолжазбаларында: Орта ... ... жиі ... ... бірі – ал-Анка атты құстың
бейнесін көруге ... Бұл ... беті ... тұмсығы бүркіттікі, екі
жағынан төрт қанаты бар, ұзын тырнақты екі қолы бар. IX – X ... ... ... ... ... ... үшін моншалардың
қабырғаларына жануарлар, құстардың бейнесін салуға ... ... ... бай ... ... ... Осы ... өз керуенін жібермеген ел
болмаған. Мұнда әр елдің халықтары тек қана сауда ... жаңа ... ... жер өңдеу, қала соғу, ән, би, ұлттық салт-
дәстүрлермен де алмасқан. Тараз қаласының Ұлы ... ... ... бұл қалаға кең танымалдық, жылдам экономикалық даму, саяси салмақ
берді.[ 24 ]
1774 жылы Талас өзенінің жағасына ... хан қала ... оны ... Әділ ... ... Осы жайында Абылай ханның шөбересі, атақты
ғалымымыз Шоқан Уәлиханов өзінің «Абылай» атты ... атап ... Бұл қала ... аталды. Осы арада кейбір тарихшыларымыз Әулиеата
қаласын қоқандықтар салды деп жаңсақ айтып жүргендігін айта кету ... ... ... ... би ... бас ... хан ... алғаш
отырған Әлім 1799-1809 жылдары арасында қазақтың Түркістан Шымкент сондай-
ақ Әулиеата ... ... ... Бұл ... ... ... ... Әлім
Махмуд қажы 1914 жылы «Түркістан тарихы» атты ... ... ... ... Бұл дерек тарихшымыз Е. Бекмахановтың «Казакстан в 20-40 годы
XIX века» деген монографиясынан келтіріліп отыр ... ... 1992 ... бб.). Осы ... ... ... Әділ сұлтан Әулиеата
қаласын қайтарып алумен бірге Ташкентке де билік жүргізуге әскери ... ие ... ... ... 1815 жылы көз жұмғаны да ... Әділ ... ... ... ғана Қоқан хандығы Әулиеата қаласын
екінші рет ... ... 1826 жылы ... ... ... ... туатын қорытынды: Әулиеата қаласын қираған Тараз орнына салып, ең
ежелгі шаһарымыздың ... ... ... ... ... ұлы ... екендігін халқымыздың және жат жұрттардың зердесіне ... ... 1864 жылы ... М.Г. ... ... орыс армиясы
қоқандықтардан күшпен тартып алғаны белгілі. Бұл жорыққа штабс-капитан
Шоқан ... ... ... ... ... ... сұлтан
Аспандиярұлы, Меркіде Сыпатай батырдың ұлы Пірімқұл, ... ... ... ... ... ұлы Ақмолда батырбасы, басқа да қазақ-
қырғыздың талай белгілі адамдары қатысқан. Әулиеата соғысында орыс армиясың
бейбіт халыққа ... ... ... көп ... ... ... арасында Рүстем сұлтан да қаза ... Оның ... ... Төле би ... ... апарылып қойылды. Шоқан Уәлиханов мұндай
жауыздыққа қарсылық білдіріп Әулиеатадан Алматыға қайтып кетті. Әулиеатаны
азат ... ... ... батырбасы - орыс армиясының капитаны,
Құдаберген — майор алғандығы ... ... ... ... - ... ... ... аталып, 1997 жылы Қазақстанның тұңғыш Президенті
Н.Ә. Назарбаевтың Жарлығымен ежелгі Тараз атауына ие ... ... ... - ... ... оңтүстігіндегі қала, Жамбыл
облысының ... ... 1939 жылы ... Географиялық қатынасы
негізінен жазықты. Тараз қаласы Жамбыл облысының оңтүстік батысында Талас –
Аса ... ... ... ... сол ... ... Алып
жатқан аумағы 110 шаршы шақырым, қаланың батыс және ... ... ... ... ... жерде Кіші және Үлкен Қаратау сілемдері, ал оңтүстігі мен
шығысында 15 шаршы шақырым жерде ... ... ... ... құмы жатыр. Қала теңіз деңгейінен 490-700 м биікткте. ... саны 346 ... ... Халық тығыздығы 1 шаршы шақырымға
3459 адам. Тараз ... ... 6 ... ... 13 ... ... тарихи бөлігін соғу және жоспарлау структурасын түзу
кезеңін көрсететін 53 сәулет құрылысы ... 7 ... ... бар. Қалада Айша-бибі, Бабаджы-қатын, Қарахан және Дәуітбек ... ... ... ... осы ... ... ... Қалада бірегей
мұражайлар, қазақ және орыс драма театрлары, ... ... ... ... Жастар сарайы, орталық концерт залы “
Баласағұн”, спорттық-саықтыру кешені ... ... ... ... ... 222 кітапхана, 144 клубтар және
мәдениет үйлері, парктер, саябақтар Тараз қаласынан кездестіресіз.
Тараз қаласында Қазақстан ... ... ... ... ... бар. ... өзенінің бойында Т. Рысқұлов
атындағы ... ... ... ... ... шипажайы
орналасқан, ал Меркі шатқалындағы шыпажай радонмен емдейді.
1 сурет. Тұрғындардың этникалық құрамы
(2006 ж. 1 ... ... ... [ 26 ]
2 ... ... ДАМЫҒАН РЕКРЕАЦИЯЛЫҚ РЕСУРСТАР
2.1 Тарихи - мәдени ескерткіштері.
Көне деректерге сүйенетін болсақ, Тараз қаласы Талас өңіріндегі саяси
мәдениеттің ірі орталығы болған ... ... ... ... ... елдің көпестері, мемлекетаралық іспен шұғылданған елшілер, әртүрлі
діни ... ... ... мен жол ... тарихшылар болып
кеткен. Соңғы кезде көне қала жұртындағы археологиялық қазба ... ірі ... ... ... мен ... ... көптеген ою-өрнегі бар бедерлі тақтайшалардың табылуы Таразда
сәулетті сарайлар мен ... ... ... ... ... ... қала датқасының сәнді-сарайлары мен халық бас қосатын
қоғамдық көпшілік үйлерге қойылатын тамаша ... бар ... ... ... ... да дәлел бола алады. Міне осындай
сәулетті сарайда 568 жылы Византияның елшісі Земарахты Түркі ... ... ... ... қабылдап, өзара келісім шартқа қол ... ... ... ... ... ... қаласының жұртынан бізге
жеткен қоғамдық үйлердің бірі - Ортағасырлық ... ... Егер ... ... ... көне қалалардың әрқайсысында ең кемінде 5-6
монша болған. Ал біздің Тараз қаласының жұртынан екі монша табылды. Зерттеу
барысында моншаларды салуда ... ... ... жағы ... ... орай ... ... сыртқы қорғаныс дуалдарының ішкі жағына
орналастырылғандығы ... ... ... деңгейінің төмендігі, биіктеу жерден табылған су
құбырлары моншаларға қажетті судың ... ... ... ... ... ... ... ары қарай көлбей қойылған су құбырларымен
ағызылғандығын ... ... қос ... ... мөлшерде су болмай
қалған кезде суды қабырғалары тастан өрілген құдықтан алатын да кез ... 9 ... жылы ... ... ... көне ... ... бұрышынан моншаны қазды. Монша - көлемі 13,60x12,40 және 50-
50x6,5 келетін күйдірілген кірпіштен ... 6 ... ... ... ... киім ... бөлмеден екі орындық пен пештің ... Ал ... ... ... 1,75x4 м ... ... сыртқа су ағатын қуыстары болған.
Қазба жұмыстары нәтижесіне қарағанда үш бөлменің ... ... ал екі ... ... мен ... ... ... өрнекті сары бояумен, оның айналасы қара бояумен көмкерілген,
ал алтыншы ... ... ақ, ... сары ... ... кейбір жерлерде шөп тәрізді өрнек те қолданылған. Төбеден
түскен қалдықтарға карағанда монша көп ... ... ... еденінен Х-
ХІ ғасырлардағы 17 көне тиын ақша, өте жақсы сақталған шырағдан табылды.
Археолог А.Н.Бернштам ... ... ... ... ою-өрнектердің Айша-бибі кесенесіндегі өрнектермен ұқсастығын айта
келіп, оны XI ғасырдағы ... ... ... ... ... жылы ... ... жабық базар құрылысын салу үшін жер қазу
жұмысы жүргізіліп ... ол ... ... ... ... қаланған
құрылыс табылды. Соған сәйкес жер қазу жұмыстары тоқтатылып, археологиялық
қазба жұмыстары ... ... ... ... төртбұрышты,
қабырғаларының биіктігі 1,5 м-ге жуық, қалыңдығы 90 см ... ... төрт ... ... ... моншаның орны табылды.
Аумағы басқалардан ... ... 1-ші ... ... орын ... ... ... жуынуға, буға түсуге немесе массаж жасауға арналған. ... ... онша ... емес ... су құятын астаудың орны табылды.
Ең қызығы қазба барысында табылған ... ... қыш ... ... ... ... су жүргендігін дәлелдейтін ақ дақтардың
іздері сақталыныпты, 2-3-ші
бөлмелердің астында жылу жүретін жолдар бар. Олардың ... ... ... әк ... ерітіндімен сылап тастаған. Мұның өзі моншаға келгендердің
аяғы астында жылудың болуына, ... ... ... Еден ... жылу ... ... нақышына
келтіріліп, әсем әрі ... ... ... осы ... ... бұзылмай
сақталуына мүмкіндік туғызған. Терістік жақтағы пештің орны бұзылып кеткен.
Шамасы осында жағылған оттың жылуы еден астындағы ... ... ... ... аумағы үлкен құбыр арқылы сыртқа ... ... ... ... көп сақталуы үшін оттың жүретін қуыстардың астына
қиыршық тастар ... [ 9 ... ... ... екі ... бір ... тартылған ылас жуынды
сулар ағатын көлемі бір метрдей келетін қыштан күйдіріліп жасалған түбі
жалпақ сүзгіш бар. ... ылас су ... ... одан әрі су ... ... ... ... құйылған.
Біз төртінші бөлменің батыс жағындағы ... ... ... 4
метрге дейін айналасы тастан қаланған құдықты қаздық, ... ... ... керекті ауыз суды құдықтан алып отырған. Бөлмелердің еденін
қазғанымызда табылған жоғарыдан түскен қалың сынықтар моншаның көп күмбезді
және бірнеше рет ... ... ... ... ... сол ... қала ... тұрмыс-
тіршілігінде көп пайдаланылған, кішігірім тастар, кұмыралар, әртүрлі ою-
өрнекті қола шырағдандар және басқа ... ... ... Осы ... тағы бір олжамыз, екінші бөлменің шығыс жағында орындық ретінде
қойылған тастың арасынан ... ... ... ... бір сұлу кербезінің
шашын тарап отырғанда абайсызда жоғалтып алған алтын сақинаны қоярда-қоймай
Астана мұражайы алып кетті.
Тараз жұртынан табылған алғашқы моншаның ... ... ... ... сақталғанымен, еден ... жылу ... ... Ал ... моншаны алсақ, біріншіге қарағаңда әлдеқайда жақсы
сақталынған, онда жылу жүретін қуыстар, лас су жүретін ... ... Оның ... ... ... ... ... өзінің табылған
орнына қойсақ болғаны. Егер мүмкіндігі болса бір бөлмеге ... ... ... мен ою-өрнектерді койып, бір қабырғада безендіріп
керсеткен оңды болар еді.
Жуырда осы ... ... ... ... туралы «Егемен
Қазакстан» газетінің 5 маусымдағы нөмірінде Қанат Тұяқбаевтың «Көне ... атты ... ... Онда автор «мүмкіндік болса ... ... ... ... ... ... тап өзіндей көшірмесі
салынса» деп орынды меселе ... Сірә ... ... орнының ертеде-ақ
талқандалып, орнына үйлер салынып кеткендігін, монша туралы деректердің тек
А.Н. Бернштамның еңбектерінен ғана белгілі екенін ... ... ... ... қаласының 2000-жылдық мерей тойына дайындыққа байланысты ғылыми
іс-сапармен келгенінде ... ... № 2 ... ... ... ... жазуды байқамаған сияқты. Бұл ескерткіш есепке
алынып, ... ... Егер ... ... ... ... жөндеу-құрылыс және қайта қалпына
келтіру басқармасының бастығы ... ... ... табылған 2-ші
моншаны мұражай етіп ашуға өз тарапынан көмек көрсетсе, нұр үстіне ... ... ... ... ... ... адам өміріне тигізетін
әсерін жоғары бағалаған. Мәселен, атақты ... ... Ибн Сина ... ... бір ... кіре ... бөлмесі кең, жарық және
бөлмелердің қабырғаларында сұлулықты уағыздайтын ... ... ... ... ... орта ғасыр дәуіріндегі адамдар монша кабырғаларындағы
әртүрлі тақырыптағы бейнеленген мазмұңды суреттерден қиялы шабыттанып,
эстетикалық ... ... ... дем ... ... ... бірге монша
ертеден-ақ көпшілік қауымның бас ... орны ... онда тек ... қамтамасыз ету ғана емес, әртүрлі лауазымды іс ... бас ... ... ... ... ... отырған.
Тараз моншасы сонау ата-бабаларымыздың аманат ретінде бізге қалдырған
бірден-бір ескерткіші. Сол себептен оларды бұзылып ... ... ... бар ... ... ... ... қамқорлық жасап, қолдан келсе
қаражат бөліп мұражай ашу қажет.
Осындай қолда бар жәдігерлерді көрсету арқылы казақ ... ... ... ... ... ел ... ... танытуға
болады. Әрі оның өзі қаланың екі мың жылдық торқалы ... ... ... болар еді.
Қали Жүніс моншасы – Тараз қаласында 19 ғасырдың ... ... ... ... және ... би көшелерінің қиылысында орналасқан. Моншаны
Әулие Ата тұрғындары салған. Архитектуралық ескерткішке ... ... ... орталығында тұрғын үйлердің қоршауында орналасқан. Монша бір
қабатты, төбесінде үлкен әрі ... ... бар. ... кіреберіс
жағы Байзақ батыр көшесіне бағытталған. Күйген кірпіштен ортаазиялық ескі
дәстүрлі әдіс бойынша ... ... 1986 жылы ... ... ... жағы ... өрнектеліп, қуыс аралықтары жылтыр
етіп ... ... ... ... монша бірнеше бөлмелерден тұрады.
Яғни кіреберіс бөлмеден, ... ... ... ... ... ... бөлмелерден, жылыту бөлмесінен, ыстық су мен суық
су сақталатын ыдысы бар орындармен ... ... ... және суық
су сақталатын үлкен резервуардан, қабырғаға жапсырына орналасқан су ысыту
қазаннан, ... үш ... ... ... үш бөлмеден сыртқа шығып
кететін арнайы есігі бар. Жарық беру мен ... ... ... ... мен үй ... ... кішкене қуыстар арқылы
жүзеге асырылған. Үй көне дәстүр бойынша ... ... ... ... ... ... XX ғасырдың 50 жылдарына дейін жұмыс
істеген. Қазір моншада реставрация ... ... ... қазір сәулет
ескерткіші болып табылады. [ 12 ... ... орта ... ... бізге жеткен сәулет өнерінің
тамаша үлгісінің бірі. Кесене XI ғасырда салынған. Қазіргі Тараз қаласының
орталық бөлігінде Төле би мен ... ... ... ... Кесене Қарахан әулетінен шыққан белгілі хан Ши-Махмуд ... ... ... ... XI ғасырда салынған кесененің 4
қабырғасы мен жылтыр кірпішпен өрнектелген қос мұнарасы XIX ... ... ... ... Оның ... ғана ... 1905 жылы ... бөлігін түгелдей бұзып алып, орнына 1906 жылы жаңа кесене салған.
Жаңа ... сол ... ... ... Саид Бахманов салдырған. Кейінгі
салынған кесене алғашқысына ұқсамайды. Қас беті Айша бибі кесенесіне ұқсас
болғанымен ... ... ... ... ... ... ... ұқсайды. Кесененің бас беті оңтүстікке
қараған. Кірер есігі аркалы қуыспен безендірілген. Алдыңғы ... ... бар. ... жаңа ... қалаған. Кесененің ішкі құрылысына
келетін болсақ, 4 ... ... кең ... және кіші ... ... бөлменің төбесі киіз үйге ұқсатып салынған. Бөлменің ... ... ... ... қабір бар. Ішкі жағын кесененің
бұрынғы кірпіштермен қалаған. Кесене қасиетті жер саналады [14].
Дәуітбек кесенесі (XIII ғ.) ортағасырлық ... ... ... ... ... шығыс жағында орналасқан. Кесене манғолдық
билеушілердің бірі ұлық Білге Ықбалқан Дәуітбек қабірінің ... ... ... қорғауына алынған. Кесене орта ғасырдағы аймақтық
сәулет өнеріне тән, ... ... ... ... аман ... ... қатарына жатады. Кесене күйдірілген кірпіштен салынған,
қабырғалары бітеу, төбесі күмбезден жасалған. Кіреберіс бетәлпеті ... бар, ... жағы ... күмбезбен жабылған. Жан-жақтары
қарапайым кірпіштермен ... екі ... ... бар, олар онша
биік емес. Кесененің ішкі құрылысы ... ... ... ... бар. ... қақ ... ... үстінде үш сатыны тас
ескерткіш бар. Оның ... ... ... ... Оны 1893 ... ... Яғни онда жерленге адамның аты-жөні мен қайтыс болған
мерзімі жазылған. Зерттеу нәтижесіне қарағанда биікте ... ... ... ірі ... ... болған деп санауға болады. Кесене Тараз
халқының ... үшін ... ... ... ... ... - ... көне заман ескерткіштері сияқты ертедегі тарихи
мұралардың бірі. Тектұрмас тек тұрмайтын ... ... Ол ... ... Айша ... Бабажан-қатын замандарында халықтың
басын қосқан, жаудың бетін қайтарған орын. Ертедегі аңыз ... ... ... да бір дыбыс шығып, әуен естіліп тұрады екен. Ол
әуен, әсіресе, таң самалында күңіреніп күй ... ... ... ... ... ... Жанғара Дәдебаевтың айтуы
бойынша Тектұрмас атаның әу бастағы қасиет тұтып ... аты ... ... ... ... ата бек ... ... атқаруға сарайына
шақырады. Бірақ, ол бек болудан бас тартып, жеке, дара әулиелік ... ... бас ... ел оны ... деп атап ... ... ... мазарын қасиет тұтып, оның басына ... ... ... да ... жорамалдар баршылық. Біздің ойымызша, ... да ... жеке ... ... ... Бұл орынның осылайша аталуы
мынада: осындай бір халықтың жадында терең із қалдырған адамды жұрт әулие
тұтатыны ... ... ... ... ... перзент көрмей жүргендер
түнеп жатып, жалбарынып, Алладан перзент сұрайды, ауырғандар жазылып
кетуін ... ... Яғни бұл жер ... адамсыз болмайды, тек тұрмайды.
Сонымен, қорыта айтқанда, бұл жерде жерленген адам – атқарған ісімен
көзі тірісінде әйгілі болған көрнекті тұлға, ол ... ... ... ... Қарахан мемлекетінің патшасы Мұса 960 жылы
Исламды мемлекеттік дін деп жариялады. Содан бастап әлгі аты ... бар ... осы жаңа ... ... ... ... ... арасында
таратуға, соны уағыздауға арнаған. Сондықтан да оның іс-әрекеті жұрттың
жадында сақталған, оны әулие деп ... ... ... ... ... үстіне XIII ғасырда сол қарахандықтардың билеушілері ... ... ... ... ... ... Талас өзенінің оң
жағалауында төбе үстінде орналасқан. Шамамен XIII-XIV ... ... 1935 жылы ... қирап қалған, ол тек 19 ғасырдың 80 жылдары
түсірілген фотосурет арқылы ғана ... ... ... салынған,
күнбезі болған, іргесі төртбұрышты басып келген. Кіретін арқа ... ... ... ... ... ... ... оның орнына 2002 жылы
ортағасырлық үлгідегі жаңа ... ... ... ... ... ... ... жатқан Тараз қаласының бар көрінісі ... ... дәл ... ... ұлы ... ... батырдың
моласының үстіне салынған кесене бар. Тектұрмас – сәулеттік кешен, сондай-
ақ зиярат ету орны болып табылады.
Айша бибі кесенесі – XI-XII ... Айша бибі орта ... ... ару қыз. Ол ... ... ... Айша бибі Тараздан келген жас батыр
Қараханның өнеріне ғашық ... ... те ... ... Бірін-бірі
ұнатқан екі жас бас қосып, өмірлік серік болуға уағдаласады. ... ... жау ... ... ... ... еліне аттанады. Әуелі
кезде хабар болмаған соң, алаңдаған Айша бибі ... ... ... ... ... ... аман ... алдыңызға келіп ақ батаңызды алып қосылармыз
деп, әкесінен рұқсат ... ... қыз ... ... ... ... әкесі Зеңгі бабаны тыңдамай 40 қыз жолды ертіп, Қараханның еліне өз
бетімен аттанады. Әкесі Айша ... ... ... береді. Айша бибі
Қараханның еліне таяғанда дем алмақшы болып су бойына тоқтап ... ... ... ... сәукеленің ішіне жылан кіріп кетеді. Айша бибі оны
байқамай, сәукелесін киейін дегенде жылан ... ... ... хабарын
естіп Қарахан да келеді. Бірақ Айша тілге келмейді. Ең болмаса о дүниеде
қосылайық деп Қарахан сол ... ... ... ... ... сол ... қабірінің үстіне күмбез тұрғызады. Кесенені 12 ғасырда, қазіргі
Жамбыл ауданының Айша бибі ... ... [ 11 ... Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «2004-2006 жылғы мәдени мұралар»
мемлекеттік бағдарламасы жарлығын жүзеге асыру ... ... ... ... 26 ... ... №40 ... басқармасында «тарихи – мәдени
ескерткіштерді қалпына келтіру және сақтау» ... ... ... ... негізгі міндеті Жамбыл ... көп ... және ... археологиялық зерттеу нәтижесінде аңықталған
тарихи-мәдени мұраларды қорғау, сақталған ескерткіштер облысымыздың тарихи-
мұрасының бағалы қоры. ... ... 2006 жылы 1080 ... ... оның ... 844 археологилық, 111 тарихи, 97 архитектуралық, 28
монументальды өнер ... ... ... ... Республикалық
мәні бар, ал қалған 1051 ескерткіштің жергілікті мәні ... ... ... ... ... ... 1961 жылы ... жылдың мерей тойына арналып салынды. Жобаның авторы – сәулетші В.
Сашенко мүсінші ... ... ... ... Х. Наурызбаев. Мүсін
Ленинградта жасалған. Қола ... тік ... ашық ... ... жасалған
биік таста тұр. Жамбыл ұзын шапанда, ... ... сол ... ... оң
қолы жоғары көтірілген.
Жамбыл Жабаев халық ақыны, Жамбыл облысы Мойынқұм ауданында туған.
Халық ауыз ... ірі ... ... ... ... өлеңдері
сүйікті шығармашылығы – айтыс. Батырлар туралы өз халқын қорғаған ерлік
істері туралы жырлаған ақын. ... ... ... ... ... батырларға арнап жазаған «Ленинградтық өренім» атты өлеңі ... ... ... ең ... ... 1934 жылы ... айтыстың лауреаты, СССР мемлекеттік сыйлығының лауреаты, 1941
жылы Ленин және Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.
Мұхамед Хайдар Дулати. ... 1998 жылы ... ... бас ... ... Мұхамед Хайдар Дулати мырзаның 500
жылдығына арналып салынған.Авторы – О. Әуезов.
Мүсіншілер – Д.Ж. Әлдеков, Н.А. ... ... ... 3 ... қызыл граниттен жасалған. Мұхамед Хайдар Дулати – ... ... ... ... публицист. М.Х. Дулатидің бас
еңбегі «Тарих және Рашиди» Орта Азия ... ... ... өз ... ... мемуаршы, осы қасиеттері орта ғасыр
әдебиетінің ұлы ескерткіші Орта Азия ... ... ... ... ... ... және Рашиди» Алтын Орданың ... ... ... және ... ... құрылуы. 1533 жылы М.Х. Дулати өз ... қалу ... ... онда ... ... алып ... ... оны билейді.
Бауыржан Момышұлының ескерткіші 2000 жылы 12 қазанда Ұлы Жеңістік 55
жылдығына және ... 90 ... ... ... ... ұжымы:
мүсіншілер: М. Рүстемов, Д. Әлдеков. Сәулетшілер: С. Дамбай, Н. Баекеев.
Биік ірге тасты қолында ... бар ұлғы ... ... ... ... жазушы. Екінші шешуші дүние жүзілік соғыстың батырының
ескерткішінен халық көптеген ұрпақтың айбында ... ... ... ... ... ... ... ажал көріне бірнеше рет қараған, әр ұлттың
жауынгерін жеңіске жету мақсатында тәрбиелеген. Ол ... ... ... өзінің тәуелсіз мінезімен, әділетсіздікті ... ... ... ... халық батыры Бауыржан Момышұлының өмір жолы
туралы Отан тарихына арналған ... ... оның ... ТМД ... мен ... ... ... оның туған жері Жуалы ауданы аталады, онда оған арналған мұражай,
сонымен бірге ... ... да ... ... ... ... ... лицейлерге Баукең аты берілді.
2.2 Тараз қаласындағы археологиялық қазба жұмысы
Одан әрі қала тарихына және ... ... Көне ... ... ... бай мұраларын зерттеуге қомақты үлес қосқан, ... ... ... ... ... ... В.В. Каллаур еді. Ол
өзінің саналы өмірінде ... ... ... ... ... ... ... жинап, оларды 1895 жылы Ташкент қаласында ... ... ... ... жазбаша жіберіп отырды. Өзінің
қызметінің көптігіне қарамастан Әулиеата туралы ел арасынан ауызекі қызықты
деректер жинап, 1864 жылы Көне ... ... ... ... ... ... үлес қосты. Өлкемізге алғаш қызметке келгенде дала
төсіндегі ежелгі заманнан жеткен тарихи ... ... ... ... олар ... ... мұрасы екендігін ыждақаттықпен
түсіндірді. Көп ғасырлар бойы тарих қойнауынан бізге ... ... ... үлес ... О.Л. ... П.Н. ... Н.Н. ... де мақтанышпен еске алуға болды.
Ғасырлар тереңінен бізге жеткен көне Тараз қаласына ... ... ... ... 1927 жылы ... М. ... археологиялық
қазба жұмысын жүргізіп, тарихи деректердегі қала ... ... ... Көне қаламыздың тарихын және Талас өңіріндегі ескерткіштерді
зерттеуде сүбелі үлес ... КСРО ... ... Н.Я. Морра атындағы
тарихи және мәдени материалды ... ... ... және ... ескерткіштерді зерттеуде сүбелі үлес қосқан КСРО ... Н.Я. ... ... ... және мәдени материалды
институтының Қазақстан филиалының ұйымдастыруымен ... ... ... жұмыстары жүргізілді. Бұл аса жауапты істі ... Н.А. ... ... Бұған әр түрлі саладағы маман иелері мен
ғалымдар, бір топ тарихшылар қатысты. Археологтар ... ... ... шығыс пен түстік жағында жүргізіп, араб ... ... ... ... ... ... өзеніне қараған жерінде қалаға
кіретін қақпаның орнын анықтады, соқпа дуалдарымен соғылған ... ... ... ... ... қазба жұмыстың нәтижесі
көне қала негізінен бес мәдени қабаттардан тұратынын және ... ... ... ... ... Әсіресе, бұл қабаттарда қала
тұрғындарының тұрмыстарында кең ... ... мен ... ... ... тиын ... ... сөз жоқ, қала
мәдениетінің едәуір дамығандығын ... Осы ... ... ... ... жеткен сәулет өнерінің бірі - Тараз моншасы еді. Қазба
жұмысын археолог А.Н. ... ... ... ... көк ... ... ... жағынан жер астынан табылды. Ол бірнеше бөлмеден
тұрады, ... көп ... ... ... көмкерілген.
Бірінші бөлмеде еденге сары және қызыл түсті шаршы тас тақта төселсе,
екінші ... ішкі ... ... ... жұлдыздар тәрізді өрнектермен
безендірілген. Бөлмелерден ... ... мен ... ... әлі түсі ... ... бояумен өрнектелген тақтайшалар, осы
уақытқа дейін көздің майын алатын өнер туындысы іспетті еді. Бұл ... ... ... ... ... үлгілері пайдаланылған
ғимарат. Осы монша ... ... К.М. ... "Бұл моншаның құрлыс
техникасының ... ... ... ... ... мен ... ... өнері оның ХІ-XII ғғ. қаланың ... ... куә", - деп ... баға берді. Ежелгі Тараз қаласының орнына 60
жылдары Қазақстан Ұлттық ... ... ... бір ... Т.Н. ... Е.И. ... Г.Н. Пацевич сияқты археологтар
ғылыми жұмыстар жүргізіп, ... үлес ... Олар ... бес ... ... ... ... жетіп, тарихымыздың төркіні ілгеріден
бастау алғаны ... ... ... ... ... қазба жұмысы негізінде қаланың мәдени қабаттары тек VI ғасырға
тән деп келсек, ал 60-шы ... ... ... ... барысында
қаланың біздің эрамыздың I ... өмір ... ... ... ... ... ... ғылыми жұмыс барысында тұңғыш рет ... ең ... ... X-XУ ғғ. ... патшалығының шығарған тиын
ақшасы мен 73 жылы ... Рим ... ... күміс динарының
табылуы, сөз жоқ, алыстағы ірі де ... ... ... ... Одан әрі ғалым Т.Н. Сенигова Тараз қаласы біздің эрамыздың I
ғасырында мекен жай ... ... ... ... ... қала
екенін археологиялық қазба барысында дәлелдеді. Осы ... ... ... Талас өңірін сонау ... ... адам ... дәлелдейтін бірнеше шақпақ тастан жасалған тас қарулардың
табылуы да көп жайды ұқтырса керек.
Соңғы жылдары Тараз ... ... ... көп адам ... ... ... мәдениетімен айналысқанын, Қола мен Сақ
дәуіріндегі тайпалардың құтты қонысы ... ... ... ... Бұған осыдан бірнеше жыл бұрын көне қаланың терістік
жағынан табылған біздің эрамызға дейінгі IX-VII ғғ. ... Қола ... ... ... қыш ... қаладағы кірпіш зауытының маңынан
табылған сақ ... ... қола ... мен ... айналысқанын
растайтын дән жарғышы дәлел.
Жамбыл ауданы Ақбұлым ауылының маңындағы сақтардың жеті обасы мен қала
Батыс іргесіндегі Суперфос зауытының маңындағы үш ... сөз жоқ, ... ... орын әрі ... ... жайы болғанын жоққа шығармаса керек.
Ежелгі көшпенділерд тарихынан тағы да бір ... ... ... көзі ... ауданы Ақбұлым ауылының ... ... ... ... тастардағы таңбалар. Олардың бетінде алғашқы ... ... ... ... ... ... ... бейнелейтін көптеген
төрт түлі малдың суреттері бейнеленген. Оның ішінде қос өркешті ... ... ... ... бар. Бір ... ... ... үйірлері үшін
шабысып-шайнасып жатқан сәйгүлік айғырлардың суреті ... де ... ... ... ... ... өте ... кездесетін
хайуанаттарды қолға үйреткенін айғақтайтын көгеннің суретінің салынуы да
құнды ... Көне ... ... ... ... ... ... билеп жүрген адамдардың суреттерін де кездестірдік. Тас бетіне
түсірілген өнер ... қола ... ... ... ... ... ол қала ... дейін мекен етіп, тіршілік кешкен көшпенді
аңшылардың ... ... ... ... әр ... ... қазбалар «Тараз өмірінің әртүрлі
кезеңдеріндегі құрылыс комплекстері мен ғимараттарын берді" - ... ... К. ... Шын ... қазба барысында ір қоғамдық ғимараттар мен
сыртқы және ішкі қабырғаларын ... ... ... ... ... ... табылуы қалада сәулетті сарайлар мен ... ... ... Оған ... сарайларда қойылатын ою-өрнегі
бар бірнеше қоладан жасалған май шырағдан ... ... Міне ... ... ... 568 жылы Византияның елшісі Земархты ... ... ... ... ... қабылдап өзара келісім шартқа қол
қойылғандығы тарихтан белгілі.
Қаланың негізінен гүлденіп дамыған кезеңі ... ... ... Бұл ... ... мен ... ғылым мен мәдениеттің
дамуымен бірге қалада еңсесі биік сәулетті ғимараттар, халыққа ... ... ... бой ... бастады. Оған Қараханидтер дәуірінде ел
басқарған қала датқаларының атына арналып соғылған облыстык моншаның ... тас ... ... ... бір ... жоғалтып алған
сақинасы табылды. Ол қазір Мұражай экспозициясына ... ... ... қалдықтарына қарағанда ол көп күмбезді монша болған. Бұл
архитектуралық ескерткіштің батыс ... ... екі ... ... ... ... әртүрлі диаметрдегі күйдірілген балшықтан жасалған су
құбыры ... Бір ... екі ... ... ... оған ... су
тазартқыш сүзгі және бүйірінде тесігі бар дөңгелек ... ... суды сол ... ... ... ... ... құдықтан алғаны
көрінеді.
Ортағасырлық моншаларды зерттеушілердің пікірі бойынша, олар орта ... VIII ... ... ... ... адам ... көңіл
сезіміне әсерін айтумен бірге, оның ішкі безендірілуінің маңызын X ғасыр
авторы ал-Масуди өз ... ... ... адам ... ... екі ... төрт қанаты және хайуан тырнақты екі қолы бар, құс
тәріздес ... деп ... ... жануардың бейнесін жиі кездестіруге
болады..." - деп жазған.
Ал басқа авторларда моншаның адам денесіне ... ... ... кезінде хайуан суреті рухани және табиғи күштерді әлсіретеді деп
санаған. Сондықтан моншаны ... ... ... ... ... ... ... ұсынған. Бір өкініштісі Тараз
жұртынан ... ... ... қазу ісі ... ... ... негізгі күретамырына айналған Ұлы Жібек жолының бойындағы
Тараз қаласында аты ... ... ... ақыл ой ... ... күйшілер де болған. Көне деректер біздің туған ... ... ... кем емес ... ... Соның бірі арабтың тарихшы,
саяхатшысы Яқұт әл-Хамади ар-Руми (1179-1229) ... ... ... ... ... "Елдер жайлы сөздік" атты еңбегінде Тараз туралы
айта келе "Одан бір топ ... ... ... ... өз ... ... Әу бин ... деген ғалымның атын айтады. "Ол ... ... ... ... ... ... Әбу Садық Ахмал ибн Хасан аз-заңды
Әл-Бұхари жайлы хадис жазған еді" - ... ... ... Қарахан
мемлекетінің уірінде білім алған, ол уақыт ғылым мен мәдениет дамып, ... ... ... тұспа-тұс болып отыр.
Көрнекті арабис ғалым Ә. Дербісалиев Махмуд туралы ойын әрі ... ... өз аты ... ... ... есімі - Әлі
Бабасының аты - Әбу әлі ат ... ... сөз оның ... екенін, Таразда
туылғанын меңзейді. Махмуд алғашқы ... ... ... ... ... өз ойын: "Махмуд Тараз өлкесін ежелден мекендеген жергілікті дулат
тайпасынан шыққан сияқты. Ол өте ... озық ... ... білімпаз
адам болған деп жалғастырады.
Араб тарихшысының мәліметінде "Орта Азиялық ойшыл тарихшы Әбу соғд ... ... ... жж.) ... ... жайлы: "Мен оның
қолынан иджаза (диплом) алып едім дегені тілге тиек етіледі. Осы деректерді
Әбекең қорыта келе: ... ... ... Тараздағы үлкен ғылым ... деп ... ... ... ... үшін ... ... жаңалық Иақұттың еңбегінде Тараз қаласында туылған
тағы бір жерлесіміз толық аты-жөні Әбу Таһир Мұхаммед бин Әбу Насыр ... ... ... ... ... ... тұрғандығы, кейіннен Иранда
ғұмырын өткізгендігі айтылады. Ол жөнінде ғалым бұған ... ... ... ... ... деп ... Әрине Тараз тек
өзінің тарихымен ғана емес зиялы ғалымдармен де атағы шыққан қала.
Көне Тараз қаласының тарихымен ... ... әлі де жете ... ететін тақырыптың бірі - ертедегі қала тұрғындарының діни нанымдары.
Тарихи деректер бойынша Тараз қаласының тұрғындары зороастризм, ... және ... ... ... Көп ... бой ұсынып қабылдаған және
археологиялық қазба ... ... ... ... бірі
зороастризм. Бұл дін Иранда I-II мыңжылдықта өмір сүріп, бертін келе ... ... ... тұрғындары қабылдаған. Зороастризм жорасымен
жерленген алғашқы табыттар 1904 жылы Атшабар, 1931 жылы ... мен ... жер қазу ... ... ... ... ... түстік жағындағы Тектұрмас жотасында
құрылысқа тастар алып жатқанда адамның сүйегі ... ... ... ... орай 1939 жылы археолог Г.Н. ... ... ... ... қала тұрғындарының жаппай жерлейтін ... ... ... ... ... жуық киіз үй ... ... сияқты
табыттарға жерленгені анықталды. Қала ... ... ... пайдаланған осы зиратты қамқорлыққа алып, онда ғылыми ... ... ... бай ... ... ... ... ашу қажет деп ойлаймын. Себебі ол Оңтүстік Қазақстанда
бірден-бір тек бізде сақталған тарихи мұра.
Ата-бабаларымыздың ... мұра етіп ... осы ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Ғылым
Академиясының Ә. Марғұлан ... ... ... ... ... ... ... Орталық базардың бос жерлерінде шағын ... ... ... ... ... негізінде Шахристанның оңтүстік Шығыс
жағынан табылған Х-ХІ ғасырларға тән бояулы ыдыс-аяқтар, соқпа дуалдар мен
тұрғызылған қоғамдық ... ... ... ... тығыз орналасқанын байқауға болады.
1997 жылы облыс басшылығының қолдауымен жүргізілген ... ... ... ішкі ... ... жерінен көлем 10 х 10 м, үстіңгі
қабаттан Әулие-ата кезінде қиыршық тастардан төселген алаң ... Одан ... м ... ... және ... ... ... бірнеше бөлмелер
тіпті бір бөлмеден күшті өрт болғандығын растайтын қалыңдығы 5 см, өртенген
қамыстың қалдығы және осы ... ... ... ... ... және
басқа да ыдыстар шықты Осы Тараз қаласындағы қазба барысында ... ... және ... ... тиын ... сөз жоқ жуық арада ақша жасайтын
сарай болғанын дәлелдейді. Осы жерден аузы төмен қарап ... ... ... адам ... ... табытының табылуына қарағанда
осында қайтыс болған адамның өлігін табытқа салып Тектұрмас зиратына жерлеу
үшін алып келген ... ... ... үлкен бір апаттың әсерінен қалып
кеткенге ұқсайды.
Мұндай қаланың ... адам ... ... ... ... ... ... кездеспеген жағдай. Қазақстанға белгілі ірі ... К. ... ... ... қала ... айта ... "Екі жыл ... салынған
қала мықты бекітілген, айналасы екі қатар қабырғаларымен қоршалған ... ... ал ... ... ... ... бар" ... Осыған орай біз үшін тағы бір ... ... ... ... 6 г тереңдіктен қап-қара саздан өріліп шыққан ұзын
қабырғаларының ... ... Кім ... бұл ... ... Қытай
әскеріне қарсы күрес үшін салған ежелгі Тараз қаласының бекініс орыны болар
әрине оны зерттеу келешектің ісі.
Осы қазба ... ... ... ... отырған Тараз қаласының
жұртына бүгінгі таңда тек 40 °/0 ғана ... ... ... Қаланың негізі болып саналатын және қоғамдық ... ... ... ... жағында қазба жұмысы жүргізілген жоқ. Сонымен
қорыта келгенде тиісті қаражат табыла ... ... ... ... сөз жоқ ... ... орны Цитадель мен Шахристанда біз
білмейтін қала тарихымен байланысты ... ... ... ... ... ... ... деректер табылатынына дау жоқ.
3 ТАРАЗ ҚАЛАСЫНДА ТУРИЗМ ДАМУ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 ... ... ... мен ... таңда туризм саласы ең тиімді табыс көзі болып табылатыны,
экономикалық ... және ... ... бірі ... ... ... ... қарағанда дүние жүзі бойынша туризмнен түсетін
табыс мұнайдан түсетін табыстан кейін екінші орын алады екен. Көптеген ... ... ... ... артуына, қоғамды жаңа жұмыс орындарымен
қамтамасыз етуіне, сыртқы сауда ... ... өте ... ... ... ... ... кәсіпкерлер қызметі арасында енді-енді
бас көтеріп келе жатқан сала, сондықтан да, берілген ... ... одан ... және ... ... ... ... қажет етеді.
Біздің облыс Тянь-Шань тауының оңтүстік-батыс ... ... ... ... ... бай өлке. Тартымды
климат, таза ауа, аса бай табиғи бағалы, сирек, ... ... ... ... ... ... және ... туризм үшін
тартымды аумақ. Туристік кластерін дамытуға қолайлы жер.
Облыс өзінің ... сан ... ... ... мен ... әлемімен
ерешеленеді. Мұнда қызыл кітапқа енгізілген ерекше бағалы 50 өсімдік
түрімен ... ... 3 ... аса ... түрі бар. Облыста 158-ден аса
тағы жануарлар өмір сүреді.
Облыста 4 мемлекеттік қорғауға алынған табиғи ... бар. ... ... ... ... ... ... көп, бұл
ескерткіштер тек Қазақстанның ғана емес әлемдік ... ... ... ... ... түрлерін танып білуге
мүмкіндіктер береді.
Туризм саласының дамуына жекеменшік ... ... ... ... ... ... үйлері, транспорттық компаниялар және
мейрамханалар, кафе, дүкен және мұражайлар туристік ... ... ... ... ... ... ... айналысуға бел байлаған
азаматтар саны облысымызда көбеюде. ... 2006 ... 1 ... ... ... 11 туристік фирмада ғана турагенттік және туротраторлық
қызметпен айналысуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... 1 ... олардың саны 19-ға жетті. Бұл туристік фирмалардың
18-і Тараз қаласында, ал 1-і Жуалы ауданында орналасқан. Олардың офистері
бар.
Туристік ... ... ... қызмет түрін көрсетеді;
- алыс және жақын шет елдерден туристерді ... және ... ішкі ... ... пансионаттарында демалдыру және емдеу;
- Қазақстандағы тарихи орындарға тур жасау, шөп тур тағы ... ... орта ... базасында жұмыс істейтін 2 экологиялық клуб
бар, “Снежный барс”, “Горный клуб”, “Жабағалы-Манас” және ... ... ... және жасөспірімдер туризмі мен
альпинизмімен айналысады, ... ... 9 ... ... бар. ... ... саласының даму қарқыны жеке туристік ұйымдардың,
жауапкершілігі шектеулі серіктестіктердің белсенді жұмысы арқасында ... ... Ал, ... ... ... ... ... мен ұйымдарға қолдау көрсету жоғары деңгейде жасалып ... жылы ... ... ... қолдауымен қала ішінде бірнеше
туристік объектілер ... ... ... бірінші
Президентінің саябағы”, “Комсомол” өзенінің жағалауында жазғы ... ... ... орналасқан туристік объектілер модернизациялау
кезеңінен өткізілді. Тектұрмас сәулет кесенесінің қасында “Неке сарайы”
құрылысы жеке кәсіпкердің өз ... ... ... іске қосылды.
Облысымызға келген қонақтарға, туристерге қызмет ететін 14 қонақ үй
бар. Олардың үлкендері “Жамбыл”, “Тараз”, “Газовик”.
“Жамбыл” – ... ... ... үй. Төле би ... мен ... ... орналасқан, қала орталығы архитектуралық кешенінің
ажырамас бөлігі. Төрт қабатты ғимарат 1961 жылы тұрғызылған, 1995 ... ... ... үйде 1-3 ... 73 жайлы номерлер бар. 20 люкс (1
орынды, 2 ... және ... 40 ... (1 ... 2 ... ... бар. Онда мейрамхана, бар, казино, бизнес-орталығы, экскурсиялық
қызмет, гид-аудармашы ... ... ... конференц-залы,
шаштараз, косметологиялық кабинеті, сауна, бильярд, кір жуу, автотұрақ,
телефон, радио, теледидар, ... ... бар, ... ... ... қонақ үйі – Тараз қаласында, Жамбыл даңғылында ... үйде ... аса ... бар. ... ... ... ... химиялық тазалау, шаштаразы, көлік тұрағы, теледидар, радио, балкон,
душ, ваннасы бар.
2003 жылы 24 қазанда Тараз қаласында « ... » атты ... ... ... ... Қала тұрғындарына арналған бірінші классты, қазіргі
заманғы кинотеатр техника деңгейімен дизайн және сервис ... ... ... ... ... кинозал 100% қатысу эффектісін құрайтын жаңа кинопроекционалды
және дыбыстық құралмен ( система Dolby Digital Surround Ex ), ... ... ... мен ... ... болып жатқан
құбылыстарының шындық иллюзиясына батқандай боласыз. Ал ... ... есе ... ... ... киноәлеміне тап болғандай боласыз.
Кинотеатрдың репертуарын ресейлік ... ... ең ... ... Репертуарды құрастырудағы профессионалды басқару әр
көрерменге өзінің талғамы ... ... ... ... ... ... ... анимация, комедия, боевик, триллер, фантастика және мелодрама
көрушілерде көңіл аударусыз қалмайды.
2008 жылы 10 ақпанда « ... » ... ... ... ... қала
тұрғындары мен қонақтарына жаңа ультрасәнді « Паутина » атты ... ... ... көтеру кешенің 2-ші қабатында көңіл ... ... ... Бұл жерде әр адам өзінің талғамына байланысты қызықтарды таба
алады.
Ең ... ... үшін ойын ... мен ... ... пен ... ... жеңіс сезіміне бөленуді сүйетіндер үшін –
« Bumper Cars » автодромы ұсынылады. Мұнда тек ... ... ғана ... ... ... да ... жылдамдық пен логикасын көрсете алады
және жылдам реакциясы мен көлік айдау класын көрсете алады.
Осымен қоса, міндетті түрде ... ... ... ... « Дерби » және
родео « Бизон » деп ... ... ... ... ... 2006 жылы ... туристтер мен ішкі
бағыттағы туристтер санының 9,4 пайыздан 28,1 пайызға өскені ... көп ... ... Түркия – 3444 адам (93,6), БАӘ - 86 адам (2,3),
Германия – 33 адам (0,9). ... ... ... туристтер 16 дүниежүзі
елдерінде болды. 2006 жылы ТМД елдеріне 737 турист ... ... ... – 82,6 ... ... Ресей федерациясыда – 16,7
пайыз, Өзбекстанда - 0,7. ... мен ... ... ... бос ... және ... қызмет.
Туристтік фирмалар өткен жылы 7494,0 мың теңгеге қызмет көрсетті. Бұл
төлемнің ең көбін орында ... ... ... ... жылдан 2006 жылға дейінгі кезеңде шетелдің азаматтары мен облыс
резиденттері қатарынан туристтердің шекара арқылы орын ауыстыруы жөніндегі
теріс сальдо қалыптасты, яғни, ... ... ... көп ... туризмінің үлесі – 55 пайызды, ішкі – 51 пайызды, келу – 3 ...... - ... - 3%
3 сурет. Облыстың шығу, кіру, ішкі туризмінің көрсеткіші [ 6 ]
Түркия – 93,6%
БАӘ - ... - ...... ... ... ... ең көп баратын мемлекеттері
(пайыз бойынша) [ 6 ]
2006 жылы облыстың туристік фирмалары қызмет ... ... саны 7131 ... ... қызметтер төлемі – 170796,0 мың
теңгені, салықтар мен басқа бюджеттік ... – 1225,9 мың ... ... ... ... келу және ішкі ... дамыту
қажеттілігіне қарама-қарсы сыртқа шығу туризмін дамыту, сондай-ақ туристік
жолдаманың бағасына кірмейтін ... ... және өзге де ... ... жолында жұмыс істеуде.
Мұндай жағдайдың орын алу себебі келесі факторларымен түсіндіріледі:
туристік ... ... де, ... ... ... да әлсіз
менеджмент, сондай-ақ туристік инфрақұрылымдағы қолда бар объектілерді
негізгі қорларының ... ... ... ... ... ... ... тарту есебінен қаржыландырудың
болмауы.
Әлемдік туризмнің даму тәжірибесі көрсеткендей, барлық мемлекеттер
бірінші кезекте келу және ішкі ... ... ... ... ... мемлекеттің қазынасынан валюталық түсімді – табысты қамтамасыз етсе,
ал екіншісі ... ... ... жинақтайды және туризмнің
инфрақұрылымын дамытуға ықпал етеді. Әлемдік тәжірибеде бір ... ... ... 9 ... орнын құрайды. ҚР-ның статистика жөніндегі
агенттіктің деректері бойынша бір шетелдік ... ... ... ... ... бюджетке 700 АҚШ долларын әкеледі.
3.2 Тараз қаласындағы туризмнің даму мәселелері
Елбасы Н. Назарбаев өткен жылғы Қазақстан ... ... ... ... бағыттарының бірі ретінде туризмді дамыту
қажеттілігін ерекше атап ... ... ... орай ... Республикасы
Үкіметінің бастамасы бойынша Маркетингтік сараптамалық зерттелім орталығы,
Экономика және ... ... ... мен ... ... ... экономикасының қызмет көрсетіп отырған
бәсекеге қабілетті және потенциалды перспективті секторларына баға ... ... ... жөнінде үсыныс» жобасы іске асырылды. Жобаның мақсаты —
Қазақстан экономикасының ... бар ... ... ... ... ... бойынша Қазақстанның бәсекелестік
басымдылығы оның ... ... ... бай ... ... ... қызмет белсенділігінің өсуіне байланысты
қызмет туризмімен, сонымен қатар демалыстың белсенді түрімен, ... ... сол ... ... да ... ... ... болатындығымен
ерекшеленеді. Туризм 2010 жылға дейінгі мемлекеттің экономикалық ... ... бірі деп атап ... ... ... ... ... құру және дамыту бойынша
іс-шаралар қабылдауды Туризм және спорт ... ... ... Үкімет
туристік кластердің қүрылуының маңыздылығын ескеріп, Қазақстан аумағында
туристік мүмкіндіктерге маркетингтік ... ... үшін 65 ... ... ... бөлді. Туристік ... ...... ... «кластер» ұғымы ... және ... ... ... ... ... ... де кең қолданысын тапты. «Кластер» термині (ағылшын тілінен
«сіизіег» жиынтық) ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы, атом кластері. Экономика саласында кластер
дегеніміз экономиканың бір саласына жататын, ... ... ... ... ... ... университеттер тобы. Бір кластерге
кіретін кәсіпорындар мен үйымдар бір-бірімен ... ... ... ...... ... онда негізгі қозғаушы күш —
мемлекет тарапынан қолдауды қажет ететін туристік ұйымдар.
Біздің облысымызда туризм ... ... ... ... ... келе жатқан сала. Туризм қазіргі заманда Қазақстан ... ... ... ... ... Аталған сала ідамудың ... ... онда ол ... , ... ... де ... ... еді.
Жамбыл облысы мәслихатының 2006 жылғы мындағы №17-9 шешімімен «Жамбыл
облысында туристік саланы дамытудың ... ... ... ... ... ... ... — қазіргі заманғы
тиімділігі жоғары, бәсекеге қабілетті туристік кешен қүру және оны жоғары
кірісті экономика ... ... ... ... ... 30-шы ... №89 ... әкімиятының Қаулысымен
туристік кластерді құру және ... ... ... үйлестіру кеңесі
құрылды. Үйлестіру кеңесінің басты міндеті — бизнес пен ... ... ... бірігіп шешу үшін диалог орнату, ғылыми-
техникалық және ... ... сол ... ... ... зерттеу
орталықтарымен шаруашылық субъектілері арасында ынтымақтастық болуына ықпал
ету. Туристік кластердің негізгі қатысушыларының баиланысын ... ... ...... ... ... ... облысына шет елдер
туристерінің келуін қамтамасыз ететін аумақтағы ... ... ... ... үйлері. демалыс үйлері, транспорттық компаниялар ... ... ... және мұражайлар туристік бизнес саласымен тығыз
байланысты.
Қазіргі таңда облыста 14 туристік фирма ... және ... ... ... ... ... Бұл ... барлығы
Тараз қаласында орналасқан, кеңселері бар, штаттары ... ... ... ... ... керсетеді. Алыс және жақын шет
елдерден ... ... және ... ... ... ... және емдейді. Қазақстандағы тарихи орындарға
саяхат жасайды. Туристік үйымдармен ... ... ... ... ... ... өңделді. Бүлар «Ежелгі Тараздан жаңа заманға», «Қарлы
шыңдардан, құмды төбешіктерге», «Көксай» ... деп ... ... қызығушылығын танытатын тарихи ескерткіштер,
мәдени-тарихи ғимараттар саны көп. Аймақтың табиғи ... ... ... ... орындары бар.
Облыс Тянь-Шань тауының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, кіріс
туризімін дамытуға өте ... ... ... бай өлке. Бұлар: бос
алқаптар, алқаптағы көлдер, Шу ... ... ... Қаратау беттері,
биіктігі орташа Қырғыз тауының, жоғарғы биіктіктегі ... ... Осы ... дейін ешкім тимеген табиғи орындары, сонымен қатар
4 (төрт) қорғауға алынған жерлері бар. ... бір тобы — ... ... кешені, Андасаи мемлекеттік табиғи аймағы, Қарақоңыз
мемлекеттік табиғи аймағы, Жусандала мемлекеттік табиғи ... ... ... ... қолдану, тұрғылықты халықты жұмыс орындарымен
қамтамасыз ету арқылы жоғары нәтижелі ... ... ... ... ... «Кексай» шатқалында «Көксай-Төңкеріс»
экологиялық туризм жобасының іске ... ... ... ... ... және ол жерді туристік мақсатта қолдануға мүмкіндік ... Ұлы ... ... ... ... ... ескерткіштер көп. Бұл
ескерткіштер тек ... ғана ... ... ... ... экологиялық, спорттық. ғылыми түрлерін ... ... ... Ол ... ... тұрғындарына, қажетті таза ауа бар
және де табиғаттың сұлу көрінісін тамашалауға болады. «Теріс-Ащыбұлақ» ... ... және ... ... ... бай ... бар
болғанымен қазіргі заман талабына сай демалыс орталықтары жоқ.
Облысымызда 4 профилакториялық-санаторий және 10 қонақ үй бар. Тараз
қаласында шетелдік ... ... 3 ... үй бар. Олар — ... және ... ... үйлері. Бұлардың ішінде "Жамбыл" қонақ үйі
ғана «ИСО 9000» ... ... ... қона ... техникалық жұмыстары жүргізген. [ 21 ]
Туризмнің дамүы көліктік инфрақұрылымның дамуымен тығыз байланысты.
Бұның басты ... ... ... ... және ішкі ... саласының
дамуы. Ұлттық тасымалдаушы ретінде «Қазақстан темір жолы» қолдау көрсету
арқылы 200 жылдан ... ... ... жасап, арнайы поезд «Жібек жолы»
бағытын ұйымдастырды. Олар— Алматы-Тараз-Шымкент-Ташкент-Самарқанд-Үргеніш-
Бішкек-Рыбачье-Алматы бағыттары.
Жамбыл облысы өкімиятының ... және ... ... ... ... ... дамыту бойынша шешілуін қажет ететн
біраз мәселелер тұр. Мысалы, облыс аумағында туристік орындарда жол жағдайы
нашар, кей ... ... ... ... алаңдатады. Туристік орталь
«Берікқара» және «Көксай» ... ... ... ... «Шал ... Т. Рысқұло ауданында А. Марғұлан атындағы археологиялық
институт ҚР ... және ... ... қолдауымен Байзақ
ауданында «Ақыртас» ежелгі қалашығының ... ... ... 2009 жылы ашық ... ... ашық ... құру ... бар.
Осыған байланысты аталған орынға асфальт жол салу қажет.
Туристік салада қызмет ... ... ... ... ... ... қолдау көрсетілуде. Жыл сайын Алматы
қаласын, Қазақстанның халықаралық КІТҒ ... ... ... ... КІТҒ ... әлемнін 23 мемлекетінен 200-ден аса компания қатысқа
Облыс өкілдері екі жыл қатарынан КІТҒ ... ... ... жұмысына белсе қатысуда. Бұл жәрмеңке Орта Азия елдері арасындаі
ірі жәрмеңкелердің бірі ... ... 2003 ... қаңтар айындағы
«Қазақстан турист» ЖШС-Мадрид қаласындағы ... ... ... ... ... ... қатысты Туризм саласы үшін ... бірі — ... ... байланысты оқу курстарын ашу,
гид-экскурсовод, гид-жүргізу туристік жол бағыттарының гиді ... ... ... ... ... ... облысындағы туризмді дамытудың болашағы қандай?» деген сұрақ
қойылуы мүмкін Мысалы, Алматы қаласында «Шымбұлақ», ... ... ... Ақсу ... ... Түркістан бар. Олардың тұрғын саны
көі және қаржы мүмкіндіктері де мол. ... ... ... ... ... ... сәйкес Жамбыл облысы Қазақстан облыстары
арасында (біздің облысымыздың аумағы арқылы ... ірі ... ... және ... жолы ... халықтың тығыз
орналасқан облыстарының бірі болып табылады. Яғни, ішкі туризмді ... ... ... ... да ... ... өз ... туристер
ретінде қабылдауға болады.
Туризм саласымен тығыз байланыста ... ... ... ... ... өнімнің кешенді түрде іске асырылуы [ 22 ]
ҚОРЫТЫНДЫ
Туризм – әлемдегі талай ... ... өрге ... өркенін өсіріп
отырған сала. Елдің даму деңгейін осы саланың жетістіктерімен-ақ бағалап,
белгілі бір ауқымда тұжырым жасауға болады. ... ... ... ... сала ... дәулетін асырып қана қоймай, әлем қауымдастығының
алдындағы беделін өсіре түсері де сөзсіз.
Облысымыз Ұлы Жібек жолы ... ... бай ... тарихи
ескерткіштері «Ақыртас» жұмбақ қалашығы, балық аулайтын әсем жерлері бар.
Туристік фирмалар қала ішіне және қала ... ... ... көңіл
бөлуде. Жамбыл облысы туристік фирмалары қызықты да ... ... оның ... ... ... ... ... дейінгі
саяхаттар. Туристтік фирмалар өткен жылы 7494,0 мың ... ... Бұл ... ең ... ... ... ... қызмет тұрады.
2005 жылдан 2006 жылға дейінгі кезеңде шетелдің азаматтары мен облыс
резиденттері қатарынан туристтердің шекара арқылы орын ауыстыруы жөніндегі
теріс сальдо ... ... ... қарағанда кетушілер көп болды.
Шығу туризмінің үлесі – 55 пайызды, ішкі – 51 пайызды, келу – 3 ... ... ... ... келу және ішкі ... дамыту
қажеттілігіне қарама-қарсы сыртқа шығу туризмін дамыту, сондай-ақ туристік
жолдаманың бағасына ... ... ... және өзге де ... көрсету жолында жұмыс істеуде.
Мұндай жағдайдың орын алу себебі ... ... ... индустрияның өзіндегі де, сонымен сабақтас саладағы да ... ... ... ... ... бар ... қорларының тозуы, мемлекет есебінен, ... ... ... ... ... ... ... туризмнің даму тәжірибесі көрсеткендей, барлық мемлекеттер
бірінші кезекте келу және ішкі ... ... ... ... бірінші
түрі мемлекеттің қазынасынан валюталық түсімді – ... ... ... ... ... ... қаражатты жинақтайды және туризмнің
инфрақұрылымын дамытуға ықпал етеді. Әлемдік тәжірибеде бір ... ... ... 9 жұмыс орнын құрайды. ҚР-ның статистика жөніндегі
агенттіктің деректері бойынша бір шетелдік турист өзінің республикада
болған уақытында ... ... 700 АҚШ ... ... ... кең ... ... қала қалдықтарын осы
аймақтан көруге болады.
Қазіргі кезде облыстың туристік қызмет көрсететін рыногында
мемлекеттік лицензиясы бар 4 ... ... ... ... ... ... рекреациялық ресурстарға бай. Бұл ресурстарды емделу үшін
қолдануға болады. Тұрар Рысқұлов атындағы шипа жай. Қазақстанда ... ... ... ... ... 2003 жылы ғана іске ... табиғи
минералды сумен ваннаға түсіру, ішу асқазанды, өт жолы мен қабын, ішекті,
әйелдердің жыныс ... жуу ... ... ... сияқты, бұл табиғи су жүрек-қантамыры ауруларына (жүректің I-II
кезеңіндегі гипертония және т.б. ауруларға); орталық және ... ... ... мен ... зардаптарына; қозғалыс мүшелерінің
қабынуына және дегенеративтік өзгерістеріне, әртүрлі себептерден пайда
болатын артриттерге, полиартриттерге, ... ... мен ... ... ... ауруларына дауа.
Жамбыл облысында туризмнің барлық түрін дамытуға ... ... ... ... мың ... ... Ұлы ... Жолының пайда болуы
мен дамуы тарихи ... ... ... ... ... жағдайларына
байланысты, Қазақстан рекреациялық ресурстарға, ерекше әсем ... бай және ... ... ... келе ... баға
жетпес құнды мәдени мұралары да шексіз. Айтарлықтай туристік – ресурстық
потенциалы, түрлі табиғи ... және ... ... бай ... экологиялық
туризмді дамытуға үлкен мүмкіншілігі бар. Экотуризмнің дамуы облыстағы
барлық ... ... ... қатар, елдің әлеуметтік-
экономикалық басты мақсаты тұрғындардың салауатты өмір сүру үшін қоршаған
ортаның жақсы жағдайда ... ... ... ... ... мен ... түрлі мәдени-тарихи
ресурстар танымдық, экологиялық, спорттық, сауықтыру және «тәуекелдікке
толы» туризмді дамытуға септігін тигізері сөзсіз.
Пайдаланылған Әдебиеттер тізімі
1. Тараз. Жамбыл облысының ... ... ... ... ... 2003.
2. Дәдібаев Ж. Атыңнан айналайын Тараз. -- Алматы, 2002.
3. Бекболатов А.Ә. Жамбыл облысының экологиялық жағдайлары / ... ... ... және ... ... стартегия. Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның
материалдары. -- Тараз, 2006.
4. Туристерге жол бастар Жамбыл ... ... ... ... және өнеркәсіп Департаменті. – 2006.
5. Теңізбаев Ж.С. Капиталдық салымдар Жамбыл облысының экономикалық өсу
факторы ретінде / «Жас ... - 2005 атты ... ... ... ... -- ... ... Инвестициялық мүмкіндіктер. Жамбыл облысының экономика және бюджеттік
жоспарлау Департаменті. – 2006.
7. Ешмаханов М.К. ... ... ... табиғи жүйесінің экологиялық
орнықтылығы. -- Тараз, 2006.
8. Кекілбайұлы Ә. Талайғы Тараз. -- ... ... ... К. Жасырған Жамбыл жерінде. -- Тараз, 2000.
10. Байпаков К, Байбосынов К. Ұлы Жібек жолы және Тараз. -- ... ... ... Б. ... Айша ... ... – Алматы: Санат, 2002.
12. Қазақстан Республикасының Тарихи және мәдение ескерткіштер жиынтығы.
Жамбыл облысы. -- Алматы, 2002.
13. ... К. ... ... қалалары. -- Алматы 2005.
14. Байбосынов К. Жамбыл өңіріндегі тас мүсіндер. -- Алматы, ... www. ... Әбіл А., ... А. ... өңірінде жүзеге асырылып жатқан оң істер
көп» // Ақ жол. -- 2005-9 сәуір.
17. Әлімбай С. Жадігерлер ... ... ... ... тарихи өлкетану
мұражайы туралы // Ақ жол. -- 2006-18 мамыр.
18. Әмзаұлы Ә. Тарихи-мәдени ескерткіштердің бүгіні мен ... //Ақ жол. ... ... ... З., ... Б., Бар ... пайдалан білейік: Жамбыл
облысының өзендерінің су ресурстарын пайдалану мәселелері //Ақ жол. ... ... ... Р. ... – мемлекеттің жарнамасы: елімізде туризм
саласын дамыту жайында // Қала мен дала. – 2006-16 ... ... Қ. ...... ... ... ... туризмнің
дамуы // Евразия. -- 2006 ж. 21 сәуір.
22. Сарыбай Б. Туризм – табыс көзі (Тараз қаласы туралы) // Дала мен ... 2005-1 ... ... Б. ... ... жазған халықпыз: Тараз төңірегіндегі тас
мүсіндер, Ақыртас деген қала туралы // Дала мен қала. – 2006-28 ... ... ... ... ... -- ... 2003.
25. Мырзахметұлы М. Түркістан Тараз арасы. -- ... 2002 ... ... ... 2007 ... ... Жамбыл облысының статистика бөлімшесі, 2007 жылғы мәлімет.
-----------------------

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орта ғасырдағы Тараз қаласы: кейбір тарихи мәселелері6 бет
Тараз - саудагерлер қаласы3 бет
Тараз қаласы экономикалық- әлеуметтік жағдайы бойынша әйел адамдарының жалақы көрсеткішін ехсеl бағдарламасында жасау19 бет
Тараз қаласы әкімдігінің қаржы бөлімі32 бет
Тараз қаласындағы археологиялық қазба жұмысы8 бет
Тараз қаласының тарихы4 бет
Тараз қаласының физика-географиялық орналасуы67 бет
Тараз қаласының қысқаша тарихы9 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Су мәселесі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь