Мұқағали Мақатаев туралы

КІРІСПЕ 3
1. Мұқағалидың өмір жолы. 4
2. Ақынның алғашқы қадамы 6
3. Мұқағалидың шығармалары 9
Қорытынды 13
Қолданған әдебиеттер 14
Мұқағали өмiрдi сүйген ақын. Оның түсiнiгiндегi өмiр- қозғалыспен жарық. Мұқағали өлеңдерiнiң формасы да жазылуы да мәңгiлiк қозғалысқа берiлген. Өлеңдерi қанатты, жеңiл, қуатты, қимылмен әуенге толы.
Бiз Мақатаевты Шындық Ауылын iздеген ақын-философ ретiнде көбiрек бiлемiз де, оның нәзiк, сыршыл лирик екендiгiн аз бiлемiз.
"Поэзия Махабаттан басталып Ақылмен аяқталу керек. Өзiңдi өмiрден жасауың керек, өзiңнен өмiр жасау емес… Осылай менiңше шын ақынның құдiретi. Өмiрде бiлмеймiн, бiрақ поэзияда өтiрiкке жол жоқ!"- деп жазады ол өзiнiң күнделiгiнде. Сол күнделiкте Мұқағалидың бiр көрегендiгiне себепшi мынадай жолдар бар: "Әй, шарманщиктер! Сендер емес маған қазылық айтатын… Нағыз қазылар келешекте… Жылдар өтер, жаңа ұрпақ келер, солар әрқайсымызды өз орнымызға қояды. Ғасырдан ғасырға солай болған, солай және солай болады да. Өзiм жайлы мыныны айтам: мен XXI ғасырдағы ұрпақтың құрдасымын, тiптi мүмкiн одан да әрiрек ұрпақтың құрдасы болуым мүмкiн..."
Өзiнiң айтқанындай болды да XXI ғасырддың басында халқының көрнектi ақыны деген атақ алып, оның шырғармашылығы бiрауыздан Мемлекеттiк сыйлық алды. Иә, уақыт бәрiн өз орнына қояды. Мұқағалидың орны жетпiс жасқа келгенде ұлылардың қатарына қосылды.
1. Мұқағали Мақатаев Өлеңдер, поэмалар. – Алматы: Жазушы, 1982. – Т.2. Соғады жүрек.
2. 2. Мұқағали Мақатаев. Шығармаларының төрт томдық толық жинағы. 4-том. Құрастырған – Л. Әзімжанқызы, О. Асқар. – Алматы: «Жалын баспасы» ЖШС, 432 бет, 2002ж.
3. Жырлайды жүрек. М.Мақатаев. Алматы, Жазушы баспасы, 1989 жыл
4. Шолпан. М.Мақатаев. Алматы, Жалын баспасы, 1984 жыл
5. Қазақ Совет энциклопедиясы, 7-том, Алматы, 1975 жыл
6. Нұрлы дүние. Қ. Аманжолов. Алматы, Жазушы баспасы, 1991 жыл
        
        Мазмұны:
КІРІСПЕ 3
1. Мұқағалидың өмір жолы. 4
2. ... ... ... 6
3. ... ... ... ... әдебиеттер 14
КІРІСПЕ
МЕН ӨМIРДI ЖЫРЛАУ ҮШIН КЕЛГЕМIН!
Мұқағали өмiрдi сүйген ақын. Оның түсiнiгiндегi өмiр- ... ... ... ... да ... да ... ... Өлеңдерi қанатты, жеңiл, қуатты, қимылмен әуенге толы.
Бiз ... ... ... ... ... ... ... де, оның нәзiк, сыршыл лирик екендiгiн аз бiлемiз.
"Поэзия Махабаттан басталып Ақылмен аяқталу керек. ... ... ... ... өмiр жасау емес… Осылай менiңше шын ақынның
құдiретi. Өмiрде бiлмеймiн, бiрақ поэзияда ... жол ... деп ... ... ... Сол ... ... бiр көрегендiгiне
себепшi мынадай жолдар бар: "Әй, шарманщиктер! Сендер емес ... ... ... ... ... ... ... жаңа ұрпақ келер, солар
әрқайсымызды өз орнымызға ... ... ... ... ... солай және
солай болады да. Өзiм жайлы мыныны айтам: мен XXI ғасырдағы ... тiптi ... одан да ... ... ... болуым мүмкiн..."
Өзiнiң айтқанындай болды да XXI ғасырддың басында халқының көрнектi
ақыны деген атақ алып, оның шырғармашылығы ... ... ... Иә, ... ... өз ... ... Мұқағалидың орны жетпiс жасқа
келгенде ұлылардың қатарына қосылды.
1. Мұқағалидің өмір жолы.
Мұқағали Мақатаев 1931 жылы 9 ... ... ... ... ауданы
Энгельс атындағы колхоздың Қарасаз деген жерінде дүниеге келген. Әкесі
Сүлеймен осы ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықты
басқарғандардың бірі болатын.
Жаңа қоғамнын, ... ... ... ... Отан шетіне
қанқұйлы жау тиіп, батысты өрт шалғанда әкесі өзі ... ... ... ... ... мен касіреті Мақатаевтар шанырағын да
шайқалтып кетті. ... ... ... ... ... шайқаста
ерлікпен қаза тауып, қара қағаз суық ... ... ... ... Мұқағалиға жедеғабыл үш ұлымен жесірлік тартып қалды.
Сөйтіп, оныншы ... ... ... ... ... ... Алдымен ауыл советтің хатшысы, ... ... ... қызметкері, жетіжылдык мектептің мұғалімі — міне М. Мақатаев өткен
әуелгі өмір мектебі осындай.
Тек журналистік жолын алпысыншы ... ... ... аудандық
«Советтік шекара» газетінде ... ол ... аз ... ... ... ... тіршілігіне тосын тыныс, жаңа леп уақыттың асау ... Жаңа ... ... ... ... алыс аясындағы
кішкентай Қарасаз ауылын да айналып ... ... ... ... ... ... ... түсіпті. Тал бесікте тербелген сәбидің құлағына
кұтырған қаңтар бораңының уілі алғашқы бесжылдыктар балғасынын дүрсілін
жеткізгендей. ... ... ... ... тұсауы кесіліп, буыны
бекіген бала кең дүниеге солармен қоса елеңдеп, елегізіп, кұмартып, қызығып
қарағандай екен.
Жалпы М. ... етек ... ес ... ... ... ... ... жылдарына сәйкес келген типтік өмірбаян.
Ауылдық мектепте мұғалiм болудан бастап, қазақ радиосында ... Сол ... "Соц. ... ... және ... "Жұлдыз" газет-
журналдарында қызмет iстедi.
Ол өзi өлең жазып қана қоймай, үлкен аудармалармен де ... ... ... ... ... атты бөлiмiн, Шекспирдiң
сонеттерiн, Уолт Уитменнiң кейбiр шығармаларын ... ... ... ... ... жылы ... мүлде қалдырып, Мақатаевтар ата-анасымен ... ... ... ... I. Жансүгіровтың «Жетісу суреттері»
мен Қ. Аманжоловтың «Өзім туралысының» алыс әсерлері, ... ... ... ... ... ұстазға ізеті мол алғыр шәкірт содан кейінгі ... ... ... ... ... ұғынып, ұстанып, оның көлеңкесінде
көп ат шалдырмай, содан кейін өзіндік өрнекке қарай батыл бет бұрды.
Бейнелілік құралдары байып, ішкі үлгі ... ... ... ол ... ... ... да, жанданып, түрленіп, кұлпырып шығатын.
Мұқағалидың күркіреп келген көктемін, жадыра жазын, күрең ... ... ... ... ... ... ... ез бояу, өз керік-кескінімен, сыр-сықпытымен, шырай-шұғыласымеи
баурап, әлдилеп, ... ... ... ... ... «Сыр ... ... көп не түрлі. Бір көрсетпей өтесің-ау бетіңді... жанып-сөнген,
жанып-сөнген жұлдыздар іиірдегі стадион секілді», суреті ... бір ... ... нұр,
Маужыраған мамырдан май тамып тұр. .
Жайқалып қыр,
Тауға соққан боз сағым қайта ағып ... ... жүр, ... ... бір.
Бара-бара қарапайым көрініске жан бітіп, көкірегіңнен үйлесім іздейді.
«Шып терлеп, дала бусанған, сағымы қайнап, ... ... ... ... ... ... ... бір шуақты шаққа ... ... жан ... сағынып келген жардайын, Оянып кетер ... ... ... ... ... түні ше: ... ... тұр жайнап,
кеудесіндей маршалдын». Одан кейін қарашаның ... ... ... тұр, дүрліккелі. Секем алған ... ... ... ... Оған ілесе қаһарыыа алып, қырын келген қыс кейпі
қандай: ... қоян ... ... ... Бұғып алып таудың бір
қойнауында».
«Сөзбен сурет салып, ой түйген» суреткер ... кезі ... ... ... екі ... өмір үшін ... бүлкіл қағып тур. Содан барып
құсұйкы түні тылсым сырға тұнып, қызу күні мән-мағынаға ... ... алып ... қайнап жатыр толассыз. Жаратылысынан мол пішілген
денелі, жазық мандай, қыран кабақ астындағы кілең от ... ... ... кен ... ... ... құйын ойнап, самал соғып жатканын
жасыратьшдай. Сырт көрініс дәйім ... ғой. Оның ... ... ... ұя ... еді. Сондықтан болар ол өз-өзі» қатты қаузайтын:
Сайтанның да, күнәсіз періштенің,
Бал мен уын талғамай неге ішкемін?
Періштенін ... ... ... да, келіспедім,
Не істермін, тәңір-ау, не істермін?!
Бұл әрекетсіз шарасыздық емес, ... ... ... ... ... ... ... бәсейіп қалатып ақын болмысы. Мұқағали да тым
әсершіл, тым ... тым ... ... Мұңы бірақ нұрлы еді. Қездейсок
бір кездескенде ол олақ сыншының өз өлеңдерін парықсыз ... ... ... үшін ... ... ауыл арсындағы жағымсыз батыраш ... ... ... ... ... Біз ... ақын ... жазықсыз
жаралаиғанын сезінген болатыпбыз. Алайда, жалғыз бұл жағдайда емес, ылғи да
қанша пендешілік көлеңкесін ... де ... де ... ... жырлары өзіне біткен кесек мінезден танған жоқ, ... ... ... ... тете жол ... ... ... күннің
романтикасы мен бүкіл болмыс-шындығы сусындатып, емірдін өзінен ... әсер ... Сол күйі ол ... ... ... бастап, соңғы
демі үзілгенше поэзия процесінің қызу ортасында кақ жарып жүрді. ... биік ... пен ... көзі ... дәйім. Мұқағали
Мақатаев жаңарған тау мен даланын, олардың жаны ... асыл ... ... ... ... ... асқақ жыршысы болатын, солай болып
қала береді. Ақын творчествосында бұл егіз ... ... ... ... кос ... ... жатты.
Таулар — менің таусылмайтын бақытым,
Ал, ырысым — ұлан-ғайыр кен далам.
Ондайда дала дидары әр қырынан жақсы жаркырап ашылатын:
Боз ... ... ... ... ... емес ... келіп бас ұрмаған.
Құныға құшырым бір қанбай қойды-ау,
Қалай ғана құшармын ғашық-далам?
Соған жедеғабыл ақын ... ойын ... ... алып ... соң, Адам ... журудің не керегі...» деп күрсіністі күй түйіп, іле-
шала серпіліп шыға келеді: «Керімсал менің кең ... ... ... ... ... жер ... кұс ... Аспаның — көрпе, жамыл да, ... ... ... сол бір ... тау ол ушін барша тіршіліктін тірегі секілді көрінетін, ... ... десе де ... бар ... ... алып ... Ана ... — таулықпын.
Таудан мен жаратылғам.
Киіктің сүтін еміп ер ... алып ... ... ... шығармалары
Аз жылдар ішінде «Ильич» (1964 ж), «Армысындар, достар!» (1966 ж),
«Қарлығашым, ... бе?» (1968 ж), ... (1970 ж), ... ... ж), ... ... (1975 ж), ... (1978 ж), тағы басқа да
жарқын жүректің жарқылдарынан туған жеті-сегіз ... ... ... ... ... ... ... еді.
Олардан мәңгі өмір сұлулығына сұқтанып, сырлы саз, ойлы тол-гам ... ... ... ғашық ғұмырдың кең тыныс-тіршілігінің лебі ... ... ... ... ... ... ... аққудай
сұңқылдатады. М. Мақатаев поэзиясының терен тамыры кешегіде, бүгін ... ... ... бұл ... ... еш жатырқамайтыны ықтимал.
Иә, Мұқағали Мақатаев талантынын, берік тұғыртасы — шаңдағына аунап,
тентек өзеніне шомылып, құстар қиқуын ... ... ... ол ... ... Қайда больга, қайда жүрмесін Қарасаз ғұмыр бойы тепсінген ой,
уылжыған сезімнің ... ... Ақын дала мен тау, ... ... ... алтын бесігі — жұмыр жерді сүйеді. Кішкентай жүрекке кең
дүниені сыйғызып, әлемдік кеңістікке құлаш ұрады. Кемелденген социалистік
құрылыстың ... ... бір пәс ... ... ... құбыланамасы әлеуметтік езгерістер мен уақыт желіне
нәзік бұрылып, сондай сезімталдықпен ... Ол ... ... не ... да, бар ... ... ... иіп, тіземді бүгіп түрып,
Ажарымда айдындай шуақ тұнып.
Отанымды сүйемін күліп тұрып,
Отанымды сүйемін жылап тұрып.
Оның махаббаты осылай жарқын ... ... ... атылмыш
жырлардан бір аяғы қалада, енді бір аяғы даладағы адамның арпалыстағы
дүниетанымын ... ... ... күн ... тіршілігін таратып әкетіп
жатамыз. Ауылдан үзілді-кесілді күрт қол үзе қоймаған кешегі түз баласының,
енді астанаға ... ... кете ... жанның күрделі күйі алдымызды
орайды. Содан ата-мекенге дегеи сағыныш оты да белекше күйдіреді көкіректі.
Ол орынсыз аңсау емес еді. ... күш ... ... ... гуманизмі, асқақ азаматтық пафосы, әсіресе,
адамдарды, солардың тағдыр толқынына түскендегі ... ... ... көрінетіні ғанибет. Оның жалын атқап ... ... ... ... ... көз ... ... де бітеу жаралған емес, қызғаныш пеп сүйініш, пәстік пен асқақтык,
безбүйректік пен бауырмалдық, ... пен ... ... ... зинақорлық исі пәктік сықылды жұмыр басты пендеге тән қылық-
әрекеттердің иелері болып жүр. Сонда ақын ... ... ... ... ... ... сәулеге карай бұрылып турады експ.
«Қалса екен нәрім ауамда, мына даламдл, түспесе окон ... тірі ... ... ... ... оиың ... өңін өзгертетін қуыс
кеуделерге, тоғышарлыққа, бойкүйездікке, ... ... ... ... жаны ... ... ... өзін, өзі арқылы адамдарды зерттепті: «Алдымен
зертте мені», сонан соң «Қиын не бар адам ... ... Мем ... ... ... ... аяз, бірде жалын өрт кеудем», одан прі тағы да:
«Басқа жанның жан сырын ұғу ... ... ... жөн ... деп ... ... салып, терең толғапады. Кім болса да, оның ауыл адамдарын,
әсіресе, қарттар мен кейуаналарды қандай ... ... еді. ... ... ... ... ... қарттан («Жұмыстан
сон,») «Әулиедегі» ақсақалға дейін ... ... ... ... бар. ... ... ... баланы тыныштыққа кұрбан ғып,
төрт келінді терт адамға ... ... ... ... ... ... ... асып бара жатқан» шопан, «екі тізгін, бір шылбыр
қолға ... ... ... бір дегеннен байырғы танысындай көзге ыстық
басылады. Абзал аналар бейнелері қалай-қалай мүсінделеді десеңізші... ... ... ... ғып тігіп жатқан бөз қалтадан «Сөнбейді, әже,
шырағыңа»! дейінгі бедерлі ... ... ... ... кейуаналар жанында қандай қымбат. Бұлардың бәрі ақын үшін жай
көненің көзі емес, қадір-қасиеттің ... ... ... ... сипаты, жарқын жастығының жалғасы, жанының қаһарман-дығы
мен сұлулығының алтын сандығы іспеттес.
М. Мақатаев үлкен азаматтық ... ... ... Жанына
жауһардай жиған биік адам танымын ұлғайтып, ол, жеке тағдыр, жеке тұлға
арқылы сатылап, ел, ... ... ... ұлы ... ... «Не ... береді, келер күн?! Не де болса тірі болсам көрермін. Желідегі құлынымын
мен ... ... ... мен ... Не сыйласын, несін берсін ел
маған?! Тұрсақ екен елім де ... мен де ... ... ... ез ... жырласам деген едім», «Жақсы сезім — жаны игі халқым
үшін. Атақ куып, бақ ... даңқ ... ... ... жоқ арту ... — халқым, сарыла сыр ... ... ой, ... күй ... Сенің үнің мендегі, сенің шынын, сенін ойың санамда турақтаған», «ең
бірінші — ...... ... ... берем ойымның алтын кенін. Ол бар
болса, мен бармын, қор болмаймын, қымбатырақ алтыннан нарқым ... ... ... екен ... ... ақын ... ... ой толқындарын
кешіп, жүрегі осылай лүпілдейді. Ол ең алдымен халкының ары мен ... мен ... алға ... Соны ... езі де ... ары ... айналды.
Біз Мақатаев өнер-өмірбаянын ілкіалды сөз еткенде, оның бір ... кете ... ... Ол — ... ... болған аз мерзімі.
Мұқағали Тверь бульвары, 25 — үйге (М. ... ... ... ... жүріп, кеудесіне көп нұр құйып, жадына көп тоқыды. Шабытының ... тап ... ол ... тау ... «Сынық канат шағалам», «Жүрегім
менің — жанартау», «Сағындым ғой», «Пушкинмен қоштасу», ... ... тағы ... да ... де, көрнекті өлеңдерін жазды. Соларға
ұласа Алматыға қайтып оралған соң, бірнеше толғау мен поэма, ... ... ... ... ... сөз ... ... эпикалық
туындылары қазақ поэзиясы сыны үшін әлі зерттелмей жаткан тың. Табиғат
талак, еткен жанның ... ... ... ... мен ... рухтың өрнегіндей «Өмірдастан» поэмалары, тарихи сезім ... ... ... ... мен от жүректің одасындай «Отаным, саған
айтам!» толғаулары жеке-жеке пікір пайымдатып, арнайы қадалып, сөз ... ... ... өгей ... пен ... сағынышы аптаған «Өмірдастаны»
жоғары тақылеттес туындылардың ішінде шоқтығы биік тұр. Оның ... ... ... ... ... ... ... талант кемелдігіне
куә туынды. Онда уақыттың шамырқандыратын шындығы, ... ... табы ... ... атып. Төрт аяғын тең басқан жорға лирик ... ... ... ұласып, қалам қарымьга көрсетіп шабытына шалқар айдын
ашқан тұсы бұл. Ұлы түлғаларды суреттеген ... пен ... ... керкемдік ерекшеліктері де, шеберлік шеңбері де ашыла ... жоқ ... ... ... ... Жан азасы» реквиеміне іркіле кеткен жөн
секілді. Недәуір толымды-толымды творчестволық ... ... ақын ... ... ... ... ... дертін іште сезгендей, кейінгі
кездерде мәнгі тақырыптар: өлім мен өмір, тіршіліктің түзілуі мен ... мен ... адам мен ... уақыт пен кеңістік, мезгіл мен мекен
теңірегіне кайта-қайта қайырыла соғып, онсыз да беймаза жүрекке жүк ... ... ... жоқ еді бір ... Сол көркемдік ізденістерінің
заңды жалғасы, жемісі болып «Жан азасы» дүниеге ... Ұлы ... ... ... үндестік тапкандай сөйтіп. Жүлдыз бен жұлдыз
сырласқандай, музыка мен жыр тілі ... ... ... ... жан әлемін жайып салады. Әлі сиясы кебе қоймаған ... ... ... ... жас» ... пен енер ... ... өмiрi кез-келген өнер адамына үлгi боларлық. Ауылдық
мектепте мұғалiм болудан бастап, қазақ радиосында диктор ... Сол ... ... ... және ... ... газет-журналдарында
қызмет iстедi. Ол өзi өлең жазып қана ... ... ... де
айналысты. Мысалы, Дантенiң "Құдiреттi комедиясының" "Тамұқ" атты бөлiмiн,
Шекспирдiң сонеттерiн, Уолт ... ... ... қазақшаға
аударды.
Мұқағали өмiрдi сүйген ақын. Тiптi өмiрдi басқалардан артық сүйген
ақын. Содан болар, ол ... ... ... ... ... ... көбiрек қалам тартқан. Медицина тақырыбы еш ақынды
айналып өтпейдi, өйткенi ақын да адам, оған да тән мен жан ... ... ... Мақатаевтың бiзге белгiлi шығармашылығындағы дәрiгер
және жалпы денсаулық тақырыбына арналған өлеңдерiн ... ... ... бiр ... ретiнде қарастыруға болады. Ал егер әлi ... ... ... оның ... ... бұл ... тереңiрек
зерiттеулер жүргiзу келешек ұрпақтың үлесi деп бiлемiз.
Шын мәнінде М. Мақатаев мұзбалақтар ғана ... ... ... жол ... ... ... жырдың марқасқасы еді. Ұлттық поэзиямыз
советтік дәуірінін жаңа кезеңінде оған соқпан ешкім ... өте ... Ол ... ... жаңа ... зор тұлғасын жасады.
Жырымызды ішкі мазмұнмен, көкжиегі кең көркемдік ізденіспен жақсы
байытты, кесек-кесек мінез қосты.
Енді Мұқағали Мақатаев ... ... ... ... Ол ... ... ғұмыр. Әрқашан кек тіреген көкшулан заңғарлар биіктігі
тереңдіктер тербеген ... ... ... ... табиғатқа
тартып туған таланттар биігі халық жанының айдыны мен өресі, ... ... ... жоқ. М. ... ... мен ... ... арасына
нұрлы да сырлы көпір тартып, жалғастырып жататын болады.
Қолданған әдебиеттер
1. Мұқағали Мақатаев Өлеңдер, поэмалар. – ... ... 1982. – ... ... 2. Мұқағали Мақатаев. Шығармаларының төрт томдық толық жинағы. 4-том.
Құрастырған – Л. Әзімжанқызы, О. Асқар. – Алматы: «Жалын баспасы»
ЖШС, 432 бет, ... ... ... ... Алматы, Жазушы баспасы, 1989 жыл
4. Шолпан. М.Мақатаев. Алматы, ... ... 1984 ... ... ... энциклопедиясы, 7-том, Алматы, 1975 жыл
6. Нұрлы дүние. Қ. Аманжолов. Алматы, Жазушы баспасы, 1991 жыл

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мақатаев мұқағали (мұқаметқали) сүлейменұлы4 бет
Мақатаев, Мұқағали Сүлейменұлы17 бет
Мұқағали Мақатаев поэзиясынның көркемдік жүйесі37 бет
Мұқағали Мақатаев16 бет
Мұқағали Мақатаев поэзиясындағы отаншылдық рух31 бет
Мұқағали Мақатаев поэмаларындағы лирикалық кейіпкер және тарихи тұлға59 бет
Мұқағали Мақатаев Сүлейменұлы5 бет
Мұқағали Мақатаев шығармашылығындағы дінмен үндестік және Аллаһты тану84 бет
Мұқағали Мақатаев – ғасыр ақыны8 бет
Мұқағали Мақатаевтың сырлы да сынды өмірі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь