Ас қорыту мүшелері және олардың қызметін зерттеу әдістері

1. Ас қорытудың маңызы.
2. Ас қорыту мүшелерінін қызметін зерттеу әдістері.
3. Ауыз қуысындағы ас қорыту, оның маңызы.
4. Өңеш.
5 Қарында астың қорытылуы және оның жас ерекшеліктері
6. Ішектегі ас қорыту.
7. Ас қорытудың реттелуі.
8. Қарын бездерінің кызметінің реттелуі
9. Ішек.қарынның қозғалысы (моторикасы).
10. Ішектегі ас қорытудың реттелуі
Ас қорытудың маңызы. Адам өз тіршілігіне қажетті қоректік затгарды тамақтану арқылы алады. Желінген тамақ сол күйінде бойға сіңбейді. Сондықтан ол ас қорыту мүшелерінде қорытылып, ыдырап, соның нөтижесінде пайда болған заттардан организм өзіне тән бейімделген заттарды қүрады.
Астың құрамындағы заттар бірнеше сағаттың ішінде бөлшектеніп, қорытылып, ыдырауы тиіс. Тамақтың құрамы (нан, ет, ірімшік, кәртөп, сүт, қияр, қызамық, жұмыртқа, алма, өрік т. б.) адам денесіндегі ұлпалардың заттарына мүлде ұқсамайтындықтан, олар қорытылып, дененің ұлпаларын жасауға қажетті қарапайым заттарға бөлінеді. Мұндай бөліну адам денесінде ерекше жүйе құратын - ас қорыту мүшелерінде болады. Асты қорыту "конвейер негізінде" жүреді: ас қорыту жолдарының әр бөлігінде жеген тамақтың біразы ғана қорытылады. Мысалы: Автомобиль зауытында үнемі жылжып тұратын конвейер лентасының әр жерінде отырған жүмысшылар өзіне жүктелген бір ғана жүмысты істейді, айталық, жылжып келген рамаға автомобильдің кабинасын, кезектегі келесі жүмысшылар мәшиненің рулін қондырады т. с. с. Міндеттері өртүрлі қаз қатар отырған жұмысшылардың алдында баяу ғана жылжып отырып конвейерден бір кезде толық автомобиль шығады.
Сол сияқты жеген тамақ та ауыз қуысынан тік ішекке дейін апарылады. Ас ауыз қуысында, одан соң асқазанда, содан кейін он екі елі ішекте, ащы ішекте біртіндеп қорытыла жөне сіңіп, ақырында қажетсіз қалдық заттары тік ішек арқылы сыртқа айдалады. Жеген тамақ белгілі бір жылдамдықпен ас қорыту мүшелерінің қабырғасындағы еттердің жиырылуына байланысты бір бағытта жылжиды. Егер ас қорыту жолының қозғалысы жылдам болса, онда жеген ас толық қорытылып үлгермейді. Ал, керісінше, баяу қозғалатын болса, ас қоймалжыңы бір жерде тұрып қалып, ас қорыту бүзылады. Ас қорыту мүшелерінің қозғалысын жүйке жүйесі реттейді.
Бұл химиялық "конвейерде" асты қорыту ерекше заттар - ферменттер - арқылы іске асады. Ас қорыту мүшелерінің бәрі дұрыс болғанымен, ферментсіз ас қорыту жүйесінде тамақ қорытылмайды, нәтижесінде ас қоймалжыңы бірнеше сағат бір орында жатып қалады да шіріп, улы
заттарды, газды бөледі. Адамның іші "кеуіп" мазасы кетеді. Әрбір фермент тек езіне тән жүмысты ғана орындайды, бір ферментті екіншісімен алмастыруға болмайды. Әрине, жоғарыда келтірілген зауыт конвейерінің мысалы тек сырт көрініске ғана үқсас, шын мөнінде ас қорыту ете күрделі
қызмет. Дегенмен ас қорыту жүйесін зауыттың конвейерімен бейнелеп сипаттау күллі ас қорыту мүшелерінің біртүтас, бір-біріне байланысты қызметін толық елестетуге мүмкіндік береді.
1. А.Г. Хрипкова Возрастная физиология. М. 1978
2. Ю.А. Ермолаев Возрастная физиология. М. , 1985
3. Н.Н. Леонтьева, К.В. Маринова Анатомия и физиология детского организма, М., 1976
4. Дүйсенбин.Қ, З. Алиакбарова. «Жасқа сай физиология және мектеп гигиенасы» Алматы, 2003
        
        Ас қорыту мүшелері және олардың қызметін зерттеу әдістері
Ас қорытудың маңызы. Адам өз ... ... ... затгарды
тамақтану арқылы алады. Желінген тамақ сол ... ... ... ол ас ... ... ... ыдырап, соның нөтижесінде
пайда болған заттардан ... ... тән ... ... ... құрамындағы заттар бірнеше сағаттың ішінде бөлшектеніп, қорытылып,
ыдырауы тиіс. Тамақтың ... (нан, ет, ... ... сүт, ... ... ... өрік т. б.) адам денесіндегі ұлпалардың заттарына
мүлде ... олар ... ... ... ... қажетті
қарапайым заттарға бөлінеді. Мұндай бөліну адам денесінде ерекше ... - ас ... ... ... Асты қорыту "конвейер негізінде"
жүреді: ас қорыту жолдарының әр ... ... ... ... ... ... ... зауытында үнемі жылжып тұратын ... әр ... ... жүмысшылар өзіне жүктелген бір ғана жүмысты
істейді, айталық, ... ... ... ... ... ... ... мәшиненің рулін қондырады т. с. с. Міндеттері өртүрлі қаз
қатар ... ... ... баяу ғана ... отырып конвейерден бір
кезде толық автомобиль шығады.
Сол сияқты жеген тамақ та ауыз қуысынан тік ... ... ... ... қуысында, одан соң асқазанда, содан кейін он екі елі ... ... ... ... жөне ... ... ... қалдық заттары тік
ішек арқылы сыртқа айдалады. Жеген тамақ белгілі бір ... ас ... ... ... жиырылуына байланысты бір ... Егер ас ... ... ... ... болса, онда жеген ас толық
қорытылып үлгермейді. Ал, керісінше, баяу ... ... ас ... ... ... қалып, ас қорыту бүзылады. Ас қорыту мүшелерінің қозғалысын
жүйке жүйесі реттейді.
Бұл химиялық "конвейерде" асты ... ... ... - ... ... іске асады. Ас қорыту мүшелерінің бәрі дұрыс болғанымен, ферментсіз
ас қорыту жүйесінде тамақ қорытылмайды, нәтижесінде ас ... ... бір ... ... ... да шіріп, улы
заттарды, газды бөледі. Адамның іші "кеуіп" мазасы кетеді. Әрбір ... ... тән ... ғана ... бір ... ... алмастыруға
болмайды. Әрине, жоғарыда келтірілген зауыт конвейерінің мысалы тек сырт
көрініске ғана ... шын ... ас ... ете ... ... ас ... жүйесін зауыттың конвейерімен бейнелеп
сипаттау ... ас ... ... ... ... байланысты
қызметін толық елестетуге мүмкіндік береді.
Белок таза күйінде жүмыртқаның ақ уызында болады, ай - ... ... майы мен сары май, ал ... — крахмал мен қант түрінде
кездеседі. Егер бір ... етті алып ... оның ... көп ... ... май мен көмірсу болады. Ал кәртөпті зерттесек, ... ... көп ... ... пен май аз ... Қазіргі кезде барлық
тамақтың қүрамындағы белоктар, майлар мен ... ... мен ... ... ... дайын тағамдардың да мүндай керсеткіштері белгілі.
Тамақтың қүрамындағы белоктар, ... мен ... өте ... ... ас ... ... мүшелерінде
қорытылып, организмнің өсуіне, жұмыс істеуіне қажетті
материал ретінде пайдаланылады.
Тамақтың құрамындағы заттардың физикалық және ашиялық ... олар жай және ... ... ... да, ас ... обырғасы арқылы қанға сіңіп, қанмен күллі клеткаларға тасылады.
Организмде түрлі ас қорыту сөлдерінің ... ... ... ... ... мен май ... ал күрделі көмірсулер
жай қанттарға (глюкоза жөне басқалар) ... ... ... ... ... ... күрамындағы ферменттердің әсерінен болады. Фермент-тер
— адам организмнің өзінде түзілетін биологиялық катализаторлар. Олар ... ... ... ... заттар. Олардың әрқайсысы белгілі бір
арнайы касиетгі заттарға, заттар тобына, молекуладағы ... ... өсер ... Ферменттердің өсерінен сінбейтін, ерімейтін күрделі затгар
еритін, оңай ... жай ... ... қорыту жүйесінің мүшелеріне ауыз қуысы, үш жүп ... ... ... ас қазаны (қарын), ащы ішек пен тоқ ... ... мен ... ... бездері жатады.
Ас қорыту мүшелерінін қызметін зерттеу әдістері. Ас қорыту ... орыс ... И. П. ... мұқият зерттелек Арнайы фистулалық
әдісті қолданып И. П. Павлов ас қорыту мүшелерінің ... ... осы ... ... ... ... қүнды меліметтер алды, ал ғалым
1904 жылы дуниежүзілік Нобель сыйлығымен марапатталды. И. П. Павлов пен
оның ... ... ас ... ... ... деп ... ... арқылы ас жолындағы тамақтың барлық өзгерістерін зерттеді.
Бұл әдіс жануарлардың ғана ас ... ... ... ... ... ... фистулаларды түрлі сырқаттарға байланысты уақытша ғана
орнатады. Адамның ауыз ... ... ... ... үшін ... ... пайдаланады. Ең кең тарағаны Лешли-Красногорскийдің
капсуласы.
Қарын мен ішектерде астың қорытылуын зерттеуде ең көп ... ... ... ... ... түтікше-зонд арқылы ас қорыту жолының
мүшелерінің ішкі беткейін, ас қорыту сөлдеріның химиялық қалпын ... ... ас ... ... ... ... Сонымен бірге
ас қорыту мүшесін зерггеуде арнайы гастроскоп (грек. гастер, гастрос —
кдрын + ... - ... ... аспап арқылы қарынды зерттейтін
гастроскопия және радио байланысы ... ... ... ... Сонымен қатар радиотелеметрия жөне ультра дыбыстармен зерттеу
(УЗИ) әдістері де қолданылады.
Ауыз қуысындағы ас қорыту, оның ... ... ... ауыз қуысынан бастап
қорытылады, мүнда тамақтың дөмі, температурасы, ... да ... ... ... ... жүтылады, ал қою тамақ шайналып үсақталады,
сілекеймен араласып ас ... ... Асты ... ас ... ... Астың әрі қарай қорытылуы оның ... ... ... Егер ас ... ... онда оның қүрамындағы қоректік заттар
толық қорытылмайды, сіңуі де нашар болады. Кейбір мөліметтерге қарағанда,
шала шайналған ... 35-40% ... ... ... сыртқа
айдалады. Сондықтан тамақты мүқият үзақ шайнайтын ... ... ... ... да, шала ... кісіге ондай мөлшер жеткіліксіз
болады. Тамақты шайнап, ұсату - ауыз ... ... ... ... ... ... жақ сүйегі мен қозғалмайтын үстіңгі жақ
сүйегінде орналасқан тістер, тіл және ұрт ... ... ... ... тіл шайналған асты қозғалтып,
сілекеймен ... да, ... ... ... тіс ... 4-6 айда ... ... уақытша, яғни сүт
тістері шыға бастайды да, 3 жаста 20 сүт тісі түгел шығады. Сүт тістер ... ... ... 5 ... аса ... сүт ... біртіндеп түсіп,
орнына түрақты тістері шыға бастайды. ... 32 тіс, 28 тіс ... ең ... 4 ақыл тісі 20-25 ... ... кей ... одан да кеш
шығуы мүмкін.
Ауыз ... үш жүп ... ... ... ... шықшыт,
жақасты және тіласты. Бұлардан басқа ауыз қуысының кілегей қабатында үсақ
бездер ... Олар ... бай ... бөліп шығарады. Ересек адамда орта
есеппен тәулігіне 1-1,5 л сілекей бөлінеді. Сілекейдің құрамы мен ... ... ... ... ... ... сілекей бөлінбейді.
Қою асқа, есіресе ... ... ... ... ... су көп
болады. Құрғақ және кою ... ... ... ... ... ыңғайлы
ас қоймалжыңына айналады да, тілдің жөне үрт еттерінің қозғалысы ... Ауыз ... ... ... ... ... ... қатысуымен қоректік заттар қорытыла бастайды. Сілекейдің
құрамында көмірсуын қорытатын ферменттер бар. Соңғы ... ... оның ... ... сілекей амилазасы крахмал мен ... ... ауыз ... ас өте аз ... ... ... химиялық
өсер тамақты қорытуда онша маңызды емес. Дегенмен сілекейдің рН — реакциясы
сілтілі ... ... ас ... ... ... әсер ... Сілекейдің қүрамындағы м у ц и н н і ң ... ... оның ... ... ... ... ас түйіршіктерін ауыз
қуысынан өңешке, одан ... ... ... ... ... қызметі де маңызды. Оның құрамындағы
л и з о ц и м ферменті аспен бірге ... ... ... ... ... ... немесе бірін-біріне жабыстырып
тірлігін жояды..
Себи туғаннан бастап ... ... ... ... білардың өндіретін
сілекейінің мөлшері алғашқы өте аз болады. 3 айдан аса сілекейдің ... бүл ... ... ... жұту кабілеті індықтан сілекейі шұбырып,
өте көп өңдірілетін ... Шын ... оның ... ... 9 бен 12 ... 9-11 ... Мектепке дейінгі балалардың
сілекейінің жалпы тәуліктік ... 850-1000 мл ... ... ... ... шықшыт безінің салмағы 1,5-2 г, жақ асты безі 0,72-
1,00 г, тіласты безі 0,2-0,6 г. Бүл ... 3 ... ... ... 2 есе, 6
айда 3 есе, 1 жаста 3-4 есе, 2 ... 5 есе ... 5 ... ... ... ... ... ұқсайды, бірақ олардың өсуі 13-15
жасқа дейін жалғасады. Жаңа ... ... ... амилаза мен лизоцим
ферменттері жоқтың қасы, өйткені ана сүтінің ... бүл ... ... ... ... 1 ... ересек кісілердегідей болады. Сәбидің
сілекейінде аз шамада муцин, ал суы көп болады. Олар ауыз ... ... ... ... ... туған сәбидің сілекейінің реакциясы айтарлықтай тұрақты: ... ... сәл ғана ... реакцияға дейін өзгереді, ал ересектерде
күні бойы рН 5,6-дан рН 8,3-ке дейін, яғни ... ... ... ... өзгеріп түрады.
Жануарлар мен аңдарда сілекей тек тамақ ... ... ғана ... ... ... бойы 1 ... 0,2 мл ... бөлініп, тіл мен
ауыз қуысын суландырып түрады. Тамақ ... ... ... ... ... үзақтығына, төбетіне сай мелшер мен қүрамда сілекей
бездерінен ауыз қуысына шығады.
4 ... 12 ... ... ауыз ... ... ... саны ... да
сапасы жағынан да өзгереді. Бұл балалардың осы кездегі зат ... және ... ... ... ... ... ... болжамдар бар. Бұл кезде кілегейлі ... ... ... ... ... ... сілекейдің қүрамында қанды үйытатын жөне қанның үюына кедергі
жасайтын түрлі ферменттердің бар екені анықталды. Бұл ... ... ... Ауыз ... кілегейлі қабаттың жаралануы күнделікті
жиі болып тұратын жағдай. Сондықтан оны тез арада қалпына ... ... ... ... ... мезгілінде қалпына келтіру өте маңызды.
Ауыз қуысының жарасы ... ... ... тез ... ... қатар, сілекей ауыздағы тістер үшін ішкі орта болады. ... ол ... ... тіс ... ... жағдай тудырады.
Сілекейдің қүрамының өзгеруі тістің ... ... ... ... ... ... ... сілекейдің құрамы ауруға байланысты
өзгереді. ... ... ... ... ... ... сілекейдің қалдық
азоты көбейеді.
Жалпы алғанда сілекей бездерінің қызметі нөрестенің сүт тістері пайда
болған мерзімнен бастап (5-6 ай) ... ... ... екі жылда сүт
тістері қарқынды қалыптасады да, 2-2,5 ... ... 20 сүт ... ... Осы кезден бастап бала ұзақ шайнауды қажет ететін қатты тамақты
квп мөлшерде қабылдауына болады.
Жұту. Жұту кезінде арнайы ... ас ... ... ... ... мен ... ... өңешке өтуін қамтамасыз етеді.
Ауыз қуысында ... ... ... сілекеймен
араластырылған ас қоймалжыңын тіл көтеріп таңдайға тақап қысады. Ал ... оны ... ... ... Бұл ... ... ... мен тілшік
жұтқыншаққа қарай кетеріліп, оның қуысының мұрын белімін ауыз бөлімінен
бөліп ... ... ... ас ... ... кетпей, өңешке бағытталады.
Бұған көмекейдің көтерілуі де көмектеседі. Тілдің түбірі көмей қақпақшасын
үстінен ... ... ... ... Ас ... еңешке қарай
козғалады. ... ... ... кіре ... ... ... еңеш жолы ... да, жүтқан ас ... ... ... ... ... асты ... ысырады. Бұл кезде қарынның кіре берісіндегі
сфинктер ашылып, асты қарынға өткізеді.
Өңеш. Ауыз ... ... ... ... ас ... одан ... өтеді. Өңеш ұзындығы 22-27 см шамасындағы үзын
түтік. Оның ішкі кілегей ... ... ас ... ... сәтте
кеңейіп, оны өткізуге бейімделген. Мүнда ас ... ... ... ... ... ... сондықтан ірі ас
түйіршіктері оңай жаралайды. Жаңа туған сәбидің өңешінің үзындығы 10 см, 5
жаста - 16 см, 15 ... - 19 ... ... ... және оның жас ерекшеліктері
Өңештегі ас қоймалжыңы карынға барьш жеткеннен кейін қарындағы астың
қорытылуы басталады. Бұл жерде ас қоймалжыңына қарын сөлі өсер ... ... і н і ң ... 0,35-0,5 %-дық т ұ з қ ы ш қ ы л ы, ... мен хлордың, фосфордың натрийдің және күкірттің тұздары болады.
Қарын ... 98,5-99 % -су, 0,2-0,3 % ... ... ... -
тұздар. Қарын сөлінің белсенді рН реакциясы - кышқыл болады. Қарын сөлінің
реакциясы ... ... ... мысалы, ет жегенде сөлдің қышқылы
0,56 %, сүт ... ... %, ... 0,45-0,49 % болады.
Органикалық заттарға ферменттер, азотты қосылыстар жатады.
Сөл құрамында белокты ыдырататын п е п с и н, сүт ... ... ... м о з и н ... майды қорытатын л и п а з а ферменттері болады.
Тұз қышқылы ас түйіршіктерін үсақтап, ... ... ... мен ... әсер ... ... рН ... 1,5-2,5, яғни қышқыл ортада ғана белсенді қызмет
атқарады. Пепсиннің өсерінен ірі молекулалы белок ьвдырап, ұсақ ... мен ... ... ... ... ... ... ішінде тамақпен бірге енген бактериялар да қорытыла ... ... сөлі ... қызметін де атқарады. Қарын сөлі ұзақ тұрғанда
бүлінбейді, шірімей, ашық тұра ... ... ... ... ... ... ... асты қорытуында оның маңызы улкен.
Қарын сөлінің құрамындағы липаза ферменті ұсақ молекулалы, айталық
жүмыртқаның сары ... ана ... ... майды ғана қорытады. Ол
майды глицерин мен май қышқылына дейін ыдыратады.
Бұл ферменттің әсер етуі үшін түз ... ... ... ... ... тамшыларына айналдырады.
Қарын сөлінде амилаза ферменті болмаса да, ауыз қуысында ... ... ... ... ... ас қоймалжыңының ортасында
әрі қарай қорытылады.
Қарын сөлінің асты ... күші ... ... ... ... күші ... жасалған тағамдарды жегенде жоғары болады, өйткені
есімдік белоктарының қорытылуы қиын. Майлы тағамдар қарында ұзақ ... ... ... ... сөлінің мөлшері, құрамы, асты қорыту күші
адамның тамақ қабылдау кестесіне, тамақтың түрлеріне, жасына, жеке басының
қасиеттеріне ... ... ас ... 3-4 сағаттан 10-11 сағатқа
дейін болады.
Баланың қарнының кілегей қабаты незік, қан ... бай, ... ... бездері аз болады, сыйымдылығы да кішкентай: 6 айлық баланың
қарынының аумағы не бары 250- 300 ... ... түз ... мен ... күші 1 жасқа дейінгі
балалардың сөліңде төмен болады да, содан ... ... ... ... ... ... өте ... болады, ал ересек адамда оның
белсенділігі төмен. Емшектегі баланың сөлінің рН реакциясы жоғары. 1 айда ... 3-7 айда - 4,94; 7-9 айда - 4,48. 9 ... аса ... тең ... ... ... рН =2,0 ... белсенді болатын пепсин
ферментінің қарывдағы асты қорытуда рөлі темен ... ... ... сиыр ... ... ... жасанды сүттерді көп бергенде д и а т ... - бет ... ... ... қабыршақтар пайда болады. Бұл баланың
қарын сөлінің ферменттік белсенділігінің ... ... ... сөлі ... ... ... без клеткаларында
өндіріледі. Қарынның қабатында жүз шақты бездер болады.
Қарын қуысындағы ас қоймалжыңы х и м у с деп ... ... ... жиырылып жөне босап, қорытылған асты араластырады,
химустың ортаңғы жағын шетіне ... ... есер ... ... ... қорытылған химусты қарынның төменгі ішек жағына
айдайды.
Жаңа туған ... ... ... қуысында көлденендеу орналасқан. Ересек
адамда ол тік орналасқан. Қарынның пішіні де жасына байланысты әр ... ... ... ... 2-3 ... ... ... 7 жаста ересек адамның
қарынындай болады. Баланың жасына сай оның сиымдылығы да ... ... ... 30-35 мл, 1 жаста он есе өседі, 10-12 ... - 1,5 л. ... -1,5-2 л. Бала ... ... оның қарынының ет қабаты мен кілегейлі
қабаты күшті өзгереді. Сөбилердің қарынының ет ... ... без ... ... жөне аз ... ... сөліндегі ферменттердің белсенділігі
ересектерден анағүрлым төмен. 1,5-3 жаста, 5-6 ... және 12-14 ... ... ... 15-16 ... түз ... мөлшері көбейеді.
Балалардың қарын сөліндегі түз қышқылының концетрациясы аз болғандықтан
қарын селінің бактерицидтік қабілеті 6-7 жасқа ... ... ... да, ... инфекцияларына карсы күрес нашарлайды. Баланың ... ... ... ... ... ... қана ... ферменттердің
белсенділігі артып, жоғарғы сынып оқушыларында ересектердегідей болады.
Айта кететін жағдай, 10 ... ... ... қарын қабырғасында сіңу
ересектерден қарқынды болады. Ал ересек адамдарда сіңу, негізінен, ащы
ішекте ғана ... дей ... ас ... елі ішектегі астың қорытылуы. ... ... ... ... ... ет қабатының жөне арнайы қарын сфинктерінің ... ... ... аш ... алғашқы бөлімі он екі елі ішекке
жылжытылады. Он екі елі ішек ас қорыту жолының аса ... ... ... 25-30 см. Мұңда екі үлкен бездерден сөл қүйылып, асты ... Олар ... өті мен үйқы ... ... Сонымен қатар, он екі
елі ішектің өз бездері де ішек сөлін өндіреді. Ішек ... ... және ... есер ететін барлық ферменттер бар. Бауырдың өті
ішектің ішінде майды ... яғни өте ұсақ май ... ... май бөлшектерінің ферменттермен жанасу ауданын көбейтеді де қорытьшуын
тездетеді. Өттің, үйқы безі мен ішек бездерінің ... ... ... ... ... сіңетіндей түрге ыдырайды.
Үйқы безі сөлінің құрамындағы трипсиноген ферменті, ішекте белсенді ... ... ... ... ... қанға оңай сіңімді амин
қышқылдарына айналады. Ұйқы безінің ... л и п а з а ... ... мен май ... ал ... ... ... мальтаза ферменті дисахаридтерді моносахаридке, ... ... Осы ... ... л а к т а з а ... ... ... моносахарид лактозаға ьщыратады.
Он екі елі ішектегі сөлдің рН 7,5-8,5 тең. Бірақ қарыннан келген ... оның ... ... рН 4-6-ға ... ... ... ас ... Ащы ішектің үзындығы ересек адамда шамамен 3 м,
Асты ... ... ащы және ... ... ... ... ... де өндіріледі. Ішек сөлінде энтерокиназа,
аминопептидаза, ... ... аз ... ... ... ... фосфатаза, карбогадраза тобына жататын мальтаза, амилаза,
лактаза жене ... ... бар. ... ащы ... ... ғана
өсер етеді де ішек қуысына құйылмайды.
Үйқы безі балаларда 1 жастан 5-6 жасқа дейін ... ... ... ... ... 11-13 жаста, ал қызметі 15-16 жаста
ересектермен теңеседі. Осындай өсу жөне даму ... ... ... қорытудың реттелуі
Сілекей бездерінің қызметінің реттелуі. Ас ауызға түскеннен кейін бірнеше
секундтен соң, сілекей шығару ... ... ... ... ... ... түрде, жүйке жүйесінің қатысуымен ... Ауыз ... ас ... ... ... ішкі жағында орналасқан
дәм сезгіш, ауырсыну, жылу сезгіш терморецепторлар мен қысымды, механикалық
жанасуды сезетін барорецепторларды гітіркендіреді. Олардың ... ... ... Бұл козу ... ... яғни ... ... және
бет нервтерінің афференттік талшықтары арқылы сопақша мидағы сілекей шығару
орталығьша келеді. Бұл жерге келген қозу талданып, ... ... ... Ол симпатикалық және парасимпатикалық орталықтан тепкіш, ягаи
эфференттік нервтер арқылы ... ... ... да, ... сілекей
шығару рефлексі іске асады.
Мұндай нәтижені сілекей бездерінің гормондары каликреин мен ... ... ... ... ... ... ... қоздырады, сілекей ферменттерін өндіруді реттейді. ... ... ... ... ... ... шығады, бірақ ол
ферменттер мен муцинге мейлінше бай болады.
Сілекей ... ... оның ... ... ... атын ... де ... Бұл - И. П. Павлов шартты рефлекс деп атаған
сілекейдің шартты ... ... Бұл ... ... көрген, жеген, иісін
сезген, аты аталған тамақты ... ... ... Мысалы, бүрын лимон
жеп көрмеген адамда лимонның түрін көріп түрғанмен ... оны сөз ... ... тітіркендіргішке 1,5-2 секундте, ал әлсіз тітіркендіргішке 15-20
секундта сілекей бөліне бастайды.
Ауыз қуысындағы ... ... ... ... ... өсерінен тітіркенуі сопақша мидағы жұтыну орталығын қоздырады.
Жұтыну оралығындағы қозу импульстері үшкіл, тіласты, кезеген жене ... ... ... ... ... пен көмейдің булшық
еттеріне келеді. Олардың жиырылып, босауының нөтижесінде ас ... ... ... ... реттелуі. Қарын селінің өндірілуінде 3 кезең
байқалады: курделі рефлекторлы, қарындық және ішектік. Бірінші ... ... ү р д е л і ... ... ас қарынға тусер алдыңдағы шартты және
шартсыз тітіркендіргіштердің нәтижесінде пайда болады. Екінші қ а р ы н д ... ... ас ... ... мен ... пайда болған заттардың
қарын қабырғасын механшсалық тітіркендіруіне байланысты туады.
Қарын бездерінің бірінші кезендегі күшті ... ... етуі ... ... ... кушіне байланысты. Ол бөтен әсер
пайда болғанда немесе тамақтың сасық иісінен, ... ... ... ... Екінші кезендегі қозуы механорецепторлардан кезеген нервтің
орталыққа тепкіш талшығының ... ас ... ... ... өсерінен туады. Бұл кезенде басты реттеуші тетік - ... ... г а с т р и н мен г а с т р о н ... ... ... ... ... қарын бездерін қоздырады. Гастрин пайда
болғанда тұз қышқылының ... ... Ол ... ... қызметін
тежейтін гастронның өңдірілуін қамтамасыз етеді. Қарын бездерінің ... де ... ... ... көкөністе көп болады және ... ... ... ... ... гуморальдық жолмен қарын
сөлінің өндірілуін күшейтеді.
Ащы ... ... ... секретин сияқты биологиялық белсенді
заттар қанға сіңіп, қанмен ... ... ... ... ... ... Бүл үшінші, яғни ішектік кезең қанға ... ... ... сіңуінен басталады, ал э н т ерогастрон, керісінше, оны
тежейді. Ішектік кезеңге ... ... ... ... ... гастронмен теңеуге болады.
Ішек-қарынның қозғалысы (моторикасы). Ішектер мен қарынның қабырғалары
қозғалып, ас ... ... бір ... ... бөлігіне жылжытып
отырады, онсыз астың қорытылып, бойға сіңуі мүмкін болмас еді.
Ішек-қарынның қабырғаларындағы ұзын ... және ... ... ... ... жиырылып, қысқарып түрлі қозғалыстар жасайды. Ондай
қозғалыстың негізгі екі түрі бар: маятник тәрізді жөне ... ... ... ... ... ... ... де,
ас қоймалжыңы бір бөлімнен екінші бөлімге ауысады. Маятник тәрізді ырғақты
жиырылғанда ас қоймалжыңы ас қорыту сөлімен араласады. ... ... ... ... ... ... қарай ас қоймалжыңы қарыннан
он екі елі ішекке сығымдалып, бөлек-бөлек болып өтеді. Ас қоймалжыңы он екі
елі ішекке ... ... оның ... ... мен ... ... ... келген қозу
импульстерінің әсерінен ас қорыту мүшелерінің қозғалысын реттейтін жүйке
орталықтары ... ... ... ... де, ... ... жабьшады.
Ішектегі ас қорытудың реттелуі. Ішектегі ас қорытудың, бірінші кезеңі,
тамақтың әсерінен ауыз қуысы мен ... ... ... Бүл ... ферменттерге бай аздаған мөлшерде үйқы безінің сөлі
ішекке қүйьшады. Екінші ... ... ... ... ... туады.
Қарынның хемо-рецепторларының тітіркенуі кезеген нерв арқьшы ас қорыту
орталығына баратын ... ... Ас ... ... қозу ... үйқы безіне және бауырға келеді. Ас қоймалжыңының қарыннан ішекке
өтуіне ... үйқы безі ... сөл ... ... ... ... май жөне оның ... өнімдері,
тағамдарға қосылатын тұздықтар (соус) қоздырады. Тұз қышқылы он екі елі
ішектің ... ... есер етіп ... ... ... ... ... Просекретиннің белсенді түрі секретин гормоны қанға
сіңіп, ұйқы безінің қызметін күшейтеді.
Он екі елі ішектің ... ... и н ... өндіріледі. Ол
ұйқы безінің фермент өндіру қызметін күшейтеді. Үйқы безінің қызметін ... ішкі ... ... ... ... инсулин де
күшейтеді, ал оның екінші гормоны г л ю-к а г о н , ... ... ... және ... нервтік және гуморальдык реттеу жолдары
бақылайды. ... ... ... ... ... келіп, өттің
өндірілуін күшейтеді, ал симпатикалық нервтер, керісінше, ... жөне ... бен ... бездерінің гормондары өттің шығуын
күшейтеді.
Он екі елі ішектің холецистокинин гормоны, май, еттің сорпасы, кейбір
түздықтар ... өт ... ... ... Бүл ішектің гормондары
дуокринин мен энтерокринин ащы ішектің қабырғасындағы ... ... ... ... ... ащы ішектің гормоны, вилликинин,
күшейтеді.
Ішектегі ... ... ... ең жоғарғы орталық - мидың
гипоталамус бөлігі. Оның хеморецеп-торларын "аш" қан тітіркендіреді. ... ... ... ... ... көрі ... ... ең жоғарғы реттеуші орыны - ми қыртысындағы ас ... Ас ... ... ... осы орталыққа қозу импульстері
келіп отырады. Мүны ... ... - ... ... ... ... жайында әңгімелескенде шартты рефлекстер пайда болады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. А.Г. Хрипкова Возрастная физиология. М. 1978
2. Ю.А. Ермолаев Возрастная ... М. , ... Н.Н. ... К.В. Маринова Анатомия и ... ... М., ... Дүйсенбин.Қ, З. Алиакбарова. «Жасқа сай физиология және
мектеп гигиенасы» Алматы, 2003
Жоспар.
1.Ас қорытудың маңызы.
2.Ас қорыту мүшелерінін қызметін зерттеу ... ... ас ... оның ... Қарында астың қорытылуы және оның жас ерекшеліктері
6. Ішектегі ас қорыту.
7. Ас қорытудың ... ... ... кызметінің реттелуі
9. Ішек-қарынның қозғалысы (моторикасы).
10. Ішектегі ас қорытудың реттелуі

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тәрбие процесі туралы жалпы ұғым4 бет
Ас қорыту мүшелерінің аурулары6 бет
Адам денсаулығының көрсеткіштерін зерттеу9 бет
Ас қорыту жүйесінің ағзалары13 бет
Асқорыту6 бет
Баланың ас қорыту жүйесі15 бет
Қазақстан - егемен, тәуелсіз мемлекет13 бет
Қазақстан - тәуелсіз мемлекет12 бет
Буылтық құрттар типі7 бет
"балықтардың ас қорыту жүйесі"3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь