Абай мен Пушкин шығармаларындағы үндестік

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1.АУДАРМАТАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1. Аударманың жалпыадамзаттық сипаты және рухани мәні ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Тәржіменің тарихы мен тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.3.Аудармадағы поэтика мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20

2.АБАЙДЫҢ ҮНДЕСТІК ТАПҚАН АҚЫНЫ
2.1.Абайдың үндестік тапқан ақыны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
2.2.Абайдың өлеңдерді аударғандағы аудармашылық
таланты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
2.3.Лермонтов өлеңдерінен Абайдың тәржімалаған
аудармалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35

3.АБАЙ МЕН ПУШКИН ШЫҒАРМАЛАРЫНДАҒЫ ҮНДЕСТІК
3.1.Абай мен Пушкин ұқсастығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
3.2.Абай мен Пушкин поэзиясындағы үндестік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50
3.3.Абай мен Пушкин есімі әрқашан ел есінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..63
Тақырыптың өзектілігі. Дипломдық жұмыста қазақ өлең аудармасының қалыптасу, даму белестері мүмкін болғанынша түгел қамтылады. Поэтикалық тәржіменің жалпы тарихына қысқаша шолу жасау, аудармаға әр замандағы көзқарастарды саралап айту арқылы өлең аудармасының барлық тілдерге ортақ заңдылықтары ашылып, өзіндік қасиеттері, мүмкіндіктері көрсетіледі.
Зерттеудің өзектілігі, біріншіден, Қазақстан Республикасының тәуелсіз мемлекет ретінде халықаралық қарым-қатынастар жүйесінің жаңа деңгейіне ауысуымен, екіншіден, жаһандану үдерісінің бүкіл әлемді қамтыған ауқымына орай аударманың біздің өмірімізде алар орны алдағы кезеңде айрықша арта түсетіндігімен байланысты.
Қазақ поэзия аудармасының арғы-бергідегі жүріп өткен жолын, бел-белестерін бажайлау, ізденістері мен іркілістерін саралау – ұлттың көркемдік ойының бүгінгі биігін бағамдаудың, алда алар асуларын белгілеудің бір жолы. Бұл жолға талдау жасау арқылы тәржіменің халқымыз тарихында қандайлық қомақты орын алғанын ғана емес, сонымен бірге келешек замандарда атқарар рөлінің де бөлекше болатынын көрсете аламыз.
Бүгінгі таңда аударма қазақ тіліне әлем әдебиетінің ең шоқтықты шығармаларын төгілте түсіру арқылы мемлекеттік тіліміздің мәртебесін асыруға ықпал жасай алады. Қазақ поэзия аудармасының мұндай кемелдікке келу кезеңдерін теориялық тұрғыдан тұжырымдай талдау оның келешектегі көркемдік көкжиегін кеңейту жолдарын қарастыруға септесетін болады.
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев : «Абайдың сөзі – қазақтың бой тұмары. Абайдың мұрасы – қазақтың ең қасиетті қазынасы. Замандар ауысып ,дүние дидары өзгерсе де, халқымыздың Абайға көңілі айнымайды , қайта уақыт өткен сайын оның ұлығының тың қырларын ашып жаңа сырларына қаныға түседі.Абай өзінің туған халқымен мәңгі – бақи бірге жасайды, ғасырлар бойы Яқалың елін , қазағын жаңа биіктерге , асқар асуларға шақыра береді .
Абайдай данышпан перзентті дүниеге әкелген қазақ халқы ата – бабаларының арманы болып келген ел тәуелсіздігін көзіннің қарашығындай сақтайтынына , қорғайтынына сенемін.
Ылайым, халқымыз Абай армандаған өмірге жетсін деп тілеймін» деген. [1]
Зерттеудің басты нысаны – ХІХ ғасырдың соңғы ширегі мен ХХ ғасырдағы поэзия аудармасы. Сонымен бірге, қазақ тіліне арғы-бергіде аударылған өзге туындылар да қарастырылды.
Дипломдық жұмыстың мақсаты мен міндеті. Абайдың аудармашылық шеберлігін зерттеу. Зерттеу нысаны аударма өлеңдері болып келеді.
1. «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» Мемлекет басшысы Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы
2.Любимов Н. Перевод – искусство. Мына кітаптан: Перевод – средство взаимного сближения народов. М., 1987.
3. Әуезов М. Уақыт және әдебиет. А., 1962.
4. Университетское переводоведение. Выпуск 3. СП. 2002.
5.Оболенская Ю.Л. Художественный перевод и межкультурная коммуникация. М.
6. Бахтин М.М. Эстетика словесного творчества. М., 1979.
7.Фасмер М. Этимологический словарь русского языка. В четырех томах. СП. “Азбука”, 1996. Т. ІV.
8. Кәкішев Т. Қазақ әдебиеті сынының тарихы. А., 1994.
9. Кенжебаев Б. Әдебиет белестері. А., 1986.
10. Нелюбин Л. Толковый переводоведческий словарь. М., 2004.
11.Левый И. Состояние теоретической мысли в области перевода. Мастерство перевода – 1969. М., 1970.
12. Елеукенов Ш. Сұлулыққа іңкәрлік. А., 1999.
13. Сурат И. Кто из богов мне возвратил… Новый мир. 1994, ¹9.
14. Қасқабасов С. Қазақтың халық прозасы. А., 1984.
15.Сейітжанов Қ. Алтын Орда дәуірі түркі классикалық поэзиясының көркемдік ерекшеліктері және қазақ әдебиетімен дәстүр сабақтастығы (“Мұхаббат-нама”, “Хұсрау-Шырын” поэмалары негізінде). Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған Дипломдық жұмыс. Астана, 2003.
16. Қасқабасов С., Әзібаева Б. Бабалар сөзі. 1 том. Астана,2004,
17.Скосырев П. Наследство и поиски. М., 1961,.
18. Маяковский В.В. Собр. соч. т. 10.
19. Мастерство перевода – 1962.М., 1963.
20. Слуцкий Б. Кому переводить? Иностранная литература. 1972, ¹2.
21.Мырза Әли Қ. Таңдамалы туындыларының көп томдығы. 13-том. А., 2005.
22. Байтұрсынов А. Шығармалары. А., 1998.
23. Қабдолов З. Сөз өнері. А.,1976.
24. Сыздық Р. Абай және қазақтың ұлттық әдеби тілі. А., 2004.
25. Кашкин И. Для читателя-современника. М., 1968.
26. Огнев В.Горизонты поэзии. М., В двух томах. 2-том.
27. Мағауин М. Ғасырлар бедері. А., 1991.
28. Талжанов С. Аударма және қазақ әдебиетінің мәселелері. А., 1975.
29. Сдобников В., Петрова О. Теория перевода. М., 2006.
30. Алексеева И. Введение в переводоведение. М.-С-П., 2006
31. Нұртазин Т. Абай және орыстың классикалық әдебиеті. Майдан. 1945.
32. Полубиченко Л. Глобализация как бесконечный процесс перевода с английского. Четвертые Федоровские чтения. Вып. 4. С-П. 2003.
33.“Абай тілі сөздігі” – Қаз. СССР-ң “Ғылым” баспасы. Алматы – 1968.
34. Абай энциклопедиясы – Атамұра баспасы.
35. М.Ю.Лермонтов “Шығармалар” – Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасы. Алматы – 1956.
36.М.Ю.Лермонтов “Стихотворение, Поэмы, Маскарад” – Издательство “Художественная литература”. Москва – 1972.
37.М.Ю.Лермонтов “Стихотворение, поэмы” – “Художественная литература”. Москва – 1980.
38.Әуезов М.О. «Абайды білмек парыз ойлы жасқа» (Ибраһим
Құнанбайұлының ғұмырнамасы) Алматы.1997.
39. Әуезов М.О. «Абай Құнанбаев» Алматы» 1995.
40. Ысмағұлов Ж. « Абай: Даналық дәрістері» Алматы « Өнер» 2008.
41. ( бас ред. Нұрғалиев Р.Н.) «Абай» (Энциклопедия) Алматы «Атамұра»
42. Мағауин М. Ғасырлар бедері. А., 1991,.
43.Талжанов С. Аударма және қазақ әдебиетінің мәселелері. А., 1975.
44.Сдобников В., Петрова О. Теория перевода. М., 2006.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ..................................................................................................................3
1.АУДАРМАТАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1. Аударманың жалпыадамзаттық сипаты және рухани мәні.........................6
1.2 Тәржіменің тарихы мен тәжірибесі................................................................9
1.3.Аудармадағы поэтика мәселелері..................................................................20
2.АБАЙДЫҢ ҮНДЕСТІК ТАПҚАН АҚЫНЫ
2.1.Абайдың үндестік тапқан ақыны ... ... ... ... ... ... ... тәржімалаған
аудармалары..........................................................................................................35
3.АБАЙ МЕН ПУШКИН ШЫҒАРМАЛАРЫНДАҒЫ ҮНДЕСТІК
3.1.Абай мен Пушкин ұқсастығы........................................................................473.2.Абай мен Пушкин ... ... мен ... ... әрқашан ел есінде..................................................57
ҚОРЫТЫНДЫ....................................................................................................61
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР..............................................................63
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Дипломдық жұмыста қазақ өлең ... ... даму ... ... ... ... ... Поэтикалық тәржіменің жалпы тарихына қысқаша шолу жасау, аудармаға әр замандағы көзқарастарды саралап айту арқылы өлең аудармасының барлық тілдерге ортақ заңдылықтары ... ... ... ... көрсетіледі.
Зерттеудің өзектілігі, біріншіден, Қазақстан Республикасының тәуелсіз мемлекет ретінде халықаралық қарым-қатынастар жүйесінің жаңа деңгейіне ауысуымен, екіншіден, жаһандану ... ... ... ... ... орай ... біздің өмірімізде алар орны алдағы кезеңде айрықша арта түсетіндігімен байланысты.
Қазақ поэзия аудармасының арғы-бергідегі жүріп өткен жолын, бел-белестерін бажайлау, ізденістері мен ... ... - ... көркемдік ойының бүгінгі биігін бағамдаудың, алда алар асуларын ... бір ... Бұл ... ... ... ... тәржіменің халқымыз тарихында қандайлық қомақты орын алғанын ғана емес, ... ... ... замандарда атқарар рөлінің де бөлекше болатынын көрсете аламыз. Бүгінгі таңда аударма қазақ тіліне әлем әдебиетінің ең шоқтықты ... ... ... арқылы мемлекеттік тіліміздің мәртебесін асыруға ықпал жасай алады. Қазақ ... ... ... ... келу ... ... тұрғыдан тұжырымдай талдау оның келешектегі көркемдік көкжиегін кеңейту жолдарын қарастыруға септесетін болады.
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев : деген. ... ... ... - ХІХ ... ... ... мен ХХ ... поэзия аудармасы. Сонымен бірге, қазақ тіліне арғы-бергіде аударылған өзге туындылар да ... ... ... ... мен міндеті. Абайдың аудармашылық шеберлігін зерттеу. Зерттеу ... ... ... ... келеді.
Абай аудармамен айналысқан кезде орыс әдебиетіне қанық, орыс тіліне жетік еді. Оның екі тілде еркін ойлайтыны: ... ... ... ... да ... Көркем аударманы орыс тілі қанына сіңген кезде бастаған Абай қол жетпес үлгілер жасай білді. Ол ... ... ... ... ... ... ... көшіруден, болымсыз бөгделеуден құтқарды. Табиға-тында эстет емес, эстетик Абай көкейіне қонатын мәнді, маңызды, күрделі шығармаларды таңдады. Және ... ... ... обал ... ... ... ... ақындарша ұрлыққа жуымай, түпнұсқасын дәл көрсетіп отырды. Ана тілден айна-қатесіз балама тауып, жүректің қанымен жазудың үлгісін жасады. Қазақ тіліне аударуда ... күні ... ... Абай ... соқпай, оған мойын ұсынбай өте алмайтынымыз да - ... ... ... ... жалпы сипаттамасы. Адамзат аударма арқылы араласып-құраласады. Біз өмір ... ... ... ... ... бір жүйеге құрылғандығы, адам тіршілігінің кез келген қимыл-қарекеті өзінше шағын жүйе екендігі, онсыз әлемнің тұтас жүйесі жасалмайтындығы ... ... ... ... да ... өз ... яғни трансляторы болуы керек. Тілдер арасындағы осындай байланыстырушы жүйенің ең қарапайым шешімі - аударма. Бұл ... ... ... ... ... тұрған факторлардың бірі деуге де болады.
Дипломдық жұмыс кіріспе, ... ... ... және ... ... тізімінен тұрады.
Аударма ұғымы - кең ұғым. Зерттеуде тек көркем аударма, соның ішінде поэзия аудармасы ғана сөз ... ... ... ... аудармасы" тіркесі нақты өлеңнің ғана аудармасы емес, "стихотворный перевод", яғни жалпы өлеңмен жазылған көркем ... ... ... ... қолданылып тұр.
Абай аудармамен айналысқан кезде орыс әдебиетіне қанық, орыс тіліне жетік еді. Оның екі ... ... ... ... ... ... жолдардан да аңғарылады. Көркем аударманы орыс тілі қанына сіңген кезде бастаған Абай қол жетпес үлгілер ... ... Ол ... ... ... түсіріп, жалаң еліктеуден, көлбегей көшіруден, болымсыз бөгделеуден құтқарды. Табиға-тында эстет емес, эстетик Абай көкейіне қонатын мәнді, маңызды, күрделі шығармаларды ... Және ... ... ... ... берекесіздендіріп обал жасамайды. Кейінгі кейбір эстет ақындарша ұрлыққа жуымай, түпнұсқасын дәл көрсетіп отырды. Ана ... ... ... ... ... ... жазудың үлгісін жасады. Қазақ тіліне аударуда біздің күні бүгінге шейін Абай тәжірибесіне соқпай, оған мойын ұсынбай өте ... да - ... ... ... бар.
Абайдың ересен білімдар інісі Халиулла орыс классикасымен - Толстойдың, ... ... ... ... ... ... ... танысып, сол шығармалардан нәрлі үзінділер аударғанын қыр қазағының тұрмысына қанық орыс ғалымдары Н.Максимовтер, Г.Потаниндер, Н.Ядринцевтер растайды. ... ... ... ... ... ол аудармалардың сыры, сыпаты, сапасы жөнінде болжау жасауға ғана ... ... ... ... ... ... ... жасамады ма екен деп ойлаймыз.
Осы жағынан алып қарағанда, Абайдың аударма өнерінде де жаңалық мол. Абай аудармалары шығарманың контексті мен подтекстін ... ... ... және соны ... ... жат ... мейлінше жатық етіп бере білушілікті танытады.
Абай аудармалары тілімізді байыта түсті. Жаңа үғымдар, тың теңеулер, ... соны сөз ... сөз ... ... Поэзиямызда жаңа ырғақ, жаңа әуен пайда болды. Ойлаудың бейнелі жаңа түрлері шықты.
Солай бола тұрса да, аударманың реалистік ... алып ... Абай ... ... ... ... ... аса береді деуге тағы болмайды.
Ең алдымен, Абай тұсында қазақ поэзиясында аударма тәжірибесі жоқ еді. Сол тәжірибені ... өзі ... Ал, ... істе ... да ... ... кездеседі. Мұның үстіне, Абай аударманы өзінің ағартушылық қызметіне пайдаланып отырды. Сондықтан ол өз ... бір ... тым ... ... ... өз идеяларын, өз көзқарастарын қосып, соған үндеді. ... ... ол ... ... ... тарихи экономикалық болмысына қарай бейімдеп жіберген де реттері болды.
Абай ... ... ... орыс әдебиетінен оның елуден аса аударған өлеңдері барлығын айқындап отыр. Олардың ішінде лирикасы да, баснясы да (мысал өлеңдер), ұзақ ... де, ... ... да бар. ... ішінде атты басня екі түрлі вариантта аударылған)
Орыстың атақты жазушы-ақындарын ... Абай тек қана ... ... бүкіл шығыс елінде елеулі орын алады. Шығыс елінде 1889 жылға шейін Пушкиннің тек Азербайжанда ғана аударылған. Сонан кейінгі ... ... - ... ... ... ол ... ... мәдениетті саналатын татар, өзбек, тағы басқа көршілес елдердің бәрінен Сарыарқада жатқан Абай орыстың ұлы ақыны Пушкиннің дүниежүзілік мәдениет мұрасының шаршы ... орын ... ... ... ... танып, Татьянаның үнімен даланы жаңғырықтыруы - қазақ үшін мақтанарлық іс.
Практикалық мәні.
Абай аудармаларының ерекшеліктерін мектеп ... ... ... қазақ әдебиеті мен орыс әдебиетін салыстыра оқытуда пайдалана аламыз. ЖОО-да Абайтану, аударматану секілді ... де ... ... ... МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1. Аударманың жалпыадамзаттық сипаты және рухани мәні
"Аударматанудың теориялық мәселелері" деп аталатын бірінші ...
3 ... ... Оның ... ... сипаты және рухани мәні" деп аталатын бірінші тараушасында аударманың адамзат өміріндегі алар орны сипатталады, тәржімеге берілетін анықтамалар ... ... пен ... ... пен ... ... ... адамның адаммен танысуы, табысуы сияқты. Олар бір-бірімен танысуы үшін бір-бірінен ортақ белгілер табуы керек, ал сол таныстық ұзағынан ... үшін олар ... ... таппайтын нәрселерді де табуы керек. Танысудың осындай жолы - көркем аударма. Басқа тілде ... ... ... жан ... оның ... атап айтқанда, көркем әдебиетін аударманың көмегі арқылы танып-білуге болатындығын әртүрлі елдер халықтары қарым-қатынасының бүкіл тарихы растап береді. Әрине, аударманың бәрі ... ... ... яғни түпнұсқаны толық бейнелей бермейді. Көркем аударма - бір ... ... ... ... тілдің құралдарымен дүниеге қайта әкелу нәтижесі, ал көркем аударма теориясы, іс жүзіндегі жанды тәжірибені зерттей әрі ... ... осы ... яғни шығарманы дүниеге қайта әкелудің сипатын, сондай-ақ аударманың алдына қойылған міндетті орындайтын құралдардың сипатын анықтаумен айналысады. Тарихи ... ... ... ... ... екі ұстанымның аралығынан табылатынын көрсетеді: аударма сөзбе-сөз дәл шығуы, бірақ ... ... ... ... да мүмкін, сонымен бірге көркемдік тұрғыдан толыққанды шығуы, алайда, түпнұсқадан қашықтап кеткен еркін баян ... да ... Осы екі ... ... қосып, аударманың аңсар тұтарлық үлгісі сөзбе-сөз дәл әрі көркемдік тұрғыдан толыққанды аударма ... ... деп ... түюдің ешқандай қиындығы жоқ. Бірақ аудармашы аңсар тұтатындай мұндай ... ... ... іс жүзінде мүмкін емес: нақты бір ойды жеткізу үшін екі тілдің әрқайсысы атымен өзгеше құралдар ... ... ... ... ... дәлдік пен көркемдік кемелдік ұдайы бір-бірімен шарпысып түсіп жатады. Мәселені ... ... ... ... тура ... 3б.].
Еңбекте көркем шығарманы аударуға болады немесе болмайды деген ескі дауға байланысты да ... ... ... ... ... категорияларының әмбебаптығы сол ойды жеткізу тәсілдерінде де ортақтық орнатпай қоймайды. Капитализм әлемімен кез келген мәселеде тіреске түсу, ... ... кез ... сөзін қалайда теріске шығару әдеті, кешегі кеңестік кезеңде Батыс елдерінде белең алған "шығарманың бәрі бірдей аударуға көне бермейтіндігі" жөніндегі ... ... ... ұмтылыс түптің түбінде аударманың бағын ашуға септігін тигізді. Кеңестік аударма ... әлем ... ең ... ең ... ... да қол артты. Аударуға болмайды деген шығармалар мен аударудың қажеті жоқ шығармалар ... ... де ... жөн. ... әу бастан тек сөзді ойнатуға немесе сөзбен ойнауға құрылған туындылар да жетіп жатыр. Аударуға болады, аударуға болмайды деген ескі даудың бір ... - ... ... ... ... кәміл сенуі. Н.Любимов аудармашы өзінің ойлағанындай нәтижеге жету үшін барша көркемдік құралдарды жұмылдыруға тиіс дей келіп, ... не ... деп ... өзі ... ... да, ... ... береді: "Бәрінен бұрын - орыс тілі кез ... ... ... ... де бейнелей алады, бәрін де жеткізе алады, бұл тіл үшін алынбайтын қамал жоқ деген айқын сана, қаны мен ... ... ... сенім көмектеседі. Бұл сенім болмайынша, ана тіліне сүйіспеншілік ... ... ... ... ... ... ... да мүмкін. Оны айтасыз, өзге тілдің құрсауында қамалып ... да ... ... [3, 141 б.]. Бұл сөзді орыс тілінің орнына қазақ тілі деп ... ... ... ... да ... реті бар. "Аударма мәдениеті үздіксіз өсіп келеді. Сонымен бірге, қазіргі бар аудармалардың өзінің де ... ... оны ... ... ... ... арзымайтын нәрсе деп кемсітуге болмайды. Ондай пікірден қауіпті қорытынды шығып кетуі мүмкін. Аудару арқылы, тұтас алғанда, ... бар ... ... ... деу, сөйтіп, әдебиет жайындағы ғылым үшін көркем аударманың маңызын жоққа шығару - түпнұсқаның ... ... ... бейнелеуге келмейтін әлдеқандай бір құпия жазу деп бағалағандық болар еді" [4, 18 б.]. ... ... - ... ... атты ... тараушада өлең тәржімесінің өзіндік ерекшеліктері ашылады. Әр аударма, ... ... ... Кез келген туынды автор қолымен дүниеге келген қайталанбас дүние. Ол жақсы болар, жаман болар, авторы талантты болар, ... ... - ... бұрын мұндай шығарма жазылмаған, енді қайтадан дәл осындай шығарма жазылмайтыны тағы рас, демек, қайталанбас дүние. Аударма сол қайталанбас ... ... ... ... ... жасауы, яғни басқа тілде дүниеге қайта әкелуі керек. Көркем аударма ұғымының өзі өнердің барлық түрінің ішінен тек сөз өнеріне ... ... ... ... ... ... аударма керек емес, белгілі бір дәрежеде киноны да түсінбейтін тілде көріп, ұзын-ырғасын ұғып шығуға болады. Ал түсінбейтін тілдегі ... ... тек ... мен ... ... жиынтығы ғана. Оған жаңа өмір сыйлайтын адам - ... Бір ... ... өнер ... ... ... алып ... қондыра салуға болмайды.
Жалпы, оны сол топырақтан суыруға болмайды. ... сол ... ... алғандай абайлықпен жаңа топырақта жаңа гүл өсіріп шығаруы ... Жаңа ... ... - жаңа тіл. Көбіне - атымен жаңа тіл.
Аударманың ... сөз ... ... ... ... ... мүмкін екендігін зерттеуші көп уақыт Асан Қайғы толғауы делініп ... ... ... ... асыл тас") ХІХ ғасырдағы орыс ақыны Юлия Жадовскаядан Ахмет Байтұрсынов жасаған аударма болып табылатынын [5, 3б.] ... ... ... ... Мұның өзі аударманың керемет мүмкіндігіне де нақты айғақ.
Аударма - уақытқа тәуелді өнер. Ешкім де ... ... ... ... ... ... ... алмауы мүмкін. Сондықтан да әр дәуір өз ... ... ... ... Аудармашы өз тіліндегі оқырман үшін жазады. Ол ұлттық өлең мектебінде тәрбие алған оқырманның түсінік-пайымын, таным деңгейін, талғамын, қалыптасқан дәстүрлерді ескермей ... ... ... өз ... ... жаңа өрістерге тартып жатса, күнес биіктерге көтеріп ... ... ... Өзге ... ... үлгіні қолға алған ақын өз оқырманының эстетикалық тұрғыдан қабылдампаздығын тәрбиелеуді де дәйім есте ұстағаны, өзге ұлттық мәдениеттердің өлең өнеріндегі ... ... ... ашу арқылы сол тілдердегі өлең өрімдерінен өзімізге де өнеге болатындай өрнектер тауып жатқаны ... ... өн ... ... бір ... екінші тілге аудару мүмкін бе өзі дегеннен бастап, көркем шығарма аударыла ма, ... ... ... аударуға бола ма, аударылса түпнұсқаға теңдес етіп шығаруға бола ма деген тұрғыда нешетүрлі пікірлер келтірілген. ... көбі өлең ... әрі ... түпнұсқаға жақындай алады, өте-мөте жақындай алады, тіпті деңгейлес шығатындары да болады ... ... Ал ... өлең ... түпнұсқадан асып түсу кездеседі әрі проза аудармасынан гөрі көбірек кездеседі. Зерттеуші бұған нақты мысалдарды орыс ... де, ... ... де ... Бұл ... негізгі мәселе - тәржімеші тұлғасы.
Тәржіменің ғажап қасиетін мынадан білуге болады. Адам ойы деген атқан оқтай түзу, ... ... ... ... ... Бір ойдың өзі бір тілде қағазға түскенде бар ... ... аша ... ... ... аша ... Әлем ... айналымына түскен туындылар сан түрлі тілдерге аударыла-аударыла жүріп, мәтіннің қатпар-қалтарыстарындағы астар, емеуріндер табыла беруі де ... ... бір ... төл ... ... гөрі басқа тілдегі көмкерілген түрі сәттірек болып шығуы да ғажап емес. Олай болмаған күнде де әр аударма сайын қайта ... өзі ... ... ... ... ... ... кестелерін жаңаша жайып көрсетуге көмектесетіндігі анық. Аудармаларды оқу, салыстыру, ... ... біз ... өз ... қасиеттерге ерекше, тың көзбен қараймыз, жаңаша бағалаймыз, оның соны қырларын, бұрын байқамаған бояуларын ашамыз. Мәтінге қайта-қайта үңіле жүріп, ... ... ... да гөрі ... танытамыз. Сол әдебиет нұсқасы жасалған елдердің өкілдері де біздің ақынымыз ... ... ... ... ... екен өзі, ... ... жеткен бе деп салыстыру арқылы да туған әдебиетінің қазыналарына бұрынғыдан ұсынықтылау қарай бастайды.
Дипломдық ... ... ... тәржіменің түр-түрін игергені көрсетіледі. Қазақ аудармасын қапы қалдыратын жайдың бірі - сан ... ... ... ... ... тәржімені де көп уақыт бойы орысшасы арқылы жасап келгендігіміз. Әрине, негізгі аударма орыс ... ... ... ... ... орыс ... басқалары - тәржімеден тәржімелеу. Егер біз тәржімеден тәржімелеуден атымен бас тартар болсақ, онда көп қазынадан құр ... ... Бұл ... бас ... орыс ... да ... тартып тұрар еді. Ол тілдегі ең ғажап аудармалардың көбі классикалық дүниелердің жолма-жол тәржімесі арқылы жасалған. Солайы - ... ... ... екен деп ... ... де ... ... поэзиясының асыл үлгілерін түпнұсқа тілін білмегенімізге бола орыс тіліндегі нұсқасынан ғана аудара беру де жарамсыз жол, ... ... ... ... ... Ол ... жасау барысында біраз дүние өзгеріске түскені, біраз нәрсенің жоғалғаны сөзсіз, сол орысшадан тағы аудару барысында жоғалту ... ... тағы ... Бұл - тым көп шығын. Әдебиетте көп нәрсе шартты. ... ... ... ... ... Өнерге нөмір жүрмейді. Әйтсе де, сөз ұстаған ұлылардың қайсысы әлем әдебиетіне көбірек ықпал жасады, оның адамзат өркениетіндегі алар орны қандай ... ... ... бір ... бар: ол - ... ... ... аударылғандығы. Тәржіменің саны талантқа ең әділ таразы бола бермейтіні рас. Әсіресе, қазіргі заманда өз шығармасын аудартуға ... ... қолы ... де рас. Сонда да бұл көрсеткішпен санаспау мүмкін емес. Әдебиеттің әйгілі шығармаларының шет ... ... ... ... ... он орап ... көп ... аңғарта алады.
Тәржіме теориясына байланысты өз шешімін күткен мәселелер әлі де баршылық. Бүкіл әлемде осы ... ... ... ... мақалалар, жүздеген монографиялар жарық көре тұра, әлі күнге ортақ терминологияға тоқтам жасалмай отыр. Ю.Оболенская "аударма" және "аударма үдерісі" ... ... ... ... басы ... ... [5, 5 б.]. ... - әдебиет аясынан да, жалпы мәдениет ... да ... ... ... ... ... ... әр қырынан - лингвистикалық (психолингвистикалық), әдеби-тарихи, мәдениеттанушылық, ... ... ... ... ... ... - ...
Мәдениеттердің үнқатысуы аудармасыз жүзеге аспайтыны әр аударма түпнұсқаның жаңа байыптамасы болатындықтан ғана емес, мәселе әр ... ... жаңа ... алып ... ... ... деген: "Өзге мәдениет басқа мәдениеттің көзімен қараған кезде ғана өзін ... ... ... ... Бір мағына екінші, басқа мағынамен бетпе-бет келгенде өзінің терең сырын ашады: олардың арасында сол ... ... мен ... ... ... ... ... [6, 334б.]. Толыққанды ұлттық әдебиеттің толыққанды аударма әдебиетінсіз кемеліне келмейтіні сондықтан.
1.2.Тәржіменің тарихы мен тәжірибесі
Дипломдық жұмыстың "Тәржіменің тарихы мен ... ... ... ... 6 ... тұрады. Мұнда зерттеуші аударма тарихын жалпыадамзаттық ауқымда қарастырады. Аудармаға идеологиялық әсер-ықпалға байланысты көптеген мысалдар келтіріледі. Аударма ... ... ... ... идеологиялық мекемелердің билігінде болуы белгілі бір дәрежеде аударылатын шығармалардың аясын да тарылтқандығын атап айтқан жөн. ... ... ... үлгілері" атты бірінші тараушада зерттеуші тәржіме тарихын түзетін тұста қазақ аудармасының шежіресіне орай бірқатар тың ... ... ... ... ... даласында атам заманнан болған. Түркінің "тілмаш" деген сөзінен (тегінде, бұлай деп тілге мәш, яғни ... ұста ... ... ... ... ... [7, 72 б.]. Ұлы ... жолының алтын арқауы - аударма десек те артықтығы жоқ. Ал нақты көркем аудармаға ... ... ... ... Алтын Орда дәуіріндегі аудармалар қатарында Сарай қаласынан шыққан ақын Сейф Сарайдың ... ... ХІV ... ... ... айтылады. Тұрсынбек Кәкішевтің: "Алтын Орда дәуіріне біз түгелдей ортақпыз. Ал оның негізгі ... тілі - ... тілі ... онда ... даласы мен тілі жетекшілік сипатқа ие болғанынан қашсақ та ... ...
[8, 31 б.] ... ... есте ... жөн. ... ... бастапқы кезеңдерінде аударма, нәзира, қайта баяндау, еліктеу бір бірімен араласып, ... ... ... ... ... ... танымал шығарманы жаңа тілде жеткізудің жолдары ретінде қарастырған ... ... ... ... ... жазу үшін біз міндетті түрде әлемдік аударма тарихындағы үрдістер мен үдерістерді ой ... ... ... ... ... оның бел-белестері, даму эволюциясы жөнінде сөз еткенде біз бұл бағытта терең зерттеулері бар орыс ... ... өте ... ... да еңбекте жалпы аударма тарихына қатысты мәліметтер ... ... ... орыс тілінде жарияланған тәржіметанушылық зерттеулерге жиі-жиі сілтеме жасалды. Бұлай еткенде оларды қазақ әдебиеттануының ... ... ... ... ... де есте ...
Төл әдебиетіміздің өзіндік ерекшелігін ескере келіп, ауызша тарап жеткен көркем сөз мұраларымызды әдебиетіміздің тарихына жатқызамыз.
Сондықтан ауызша жеткен аудармаларды аударма ... ... ... ... ... ... "Әртүрлі тілдерде сөйлейтін халықтардың арасындағы алғашқы байланыс ауызша болғанына күмән жоқ. Тегінде, аударма ұзақ уақыт бойы қағазға түспей келсе ... ... ... ... ... ... ешқандай белгі жоқ. Алайда, тарихи мәліметтер, сондай-ақ халықтар арасындағы әрқилы байланыстардың есте жоқ ерте замандардан келе ... ... ... ... жазу ... ... ... деп болжауға мүмкіндік береді" [30, 52 б.]. Біздің, ауызша әдебиетпен ауызданып өскен халықтың, ... ... ... жеткен халықтың күні кешегі ауызша аудармаларын неге назардан шығаруға ... ... бірі - ... ... ... ... ... "Жер жүзі мәдениетін елге шашудың бір саласы ретінде Абай бұрынғы ертегі, қиссаның орнына ... ... ... етіп ... ... ... ақын-әншілер арқылы халыққа жаяды. "Шахнама", "Рүстем-Дастан", "Үш мушкетер", "Жиырма жыл өткен соң", т.б. Абай аузынан таралып, ... ... ... ... ... [31, 55 б.] ... ... ғылыми айналымға
қайта қосатындай құнды пікір.
Әр халықтың жазба әдебиетінің қалыптасуы оның аударма әдебиетін де ... ... ... Бұл ... әуелде төлтума шығармашылықпен қойындасып, араласып кетеді, жазба мәдениеті бұрынырақ орныққан алыптардың ... ... ... желілеріне арқа сүйеп, дамиды. Әуелгі бетте төлтума мен телтуманың ара-жігі ажыратылмай жүрсе, төл әдебиет кемеліне ... ... ... шығармалар отау үйдей бөліне береді де, енді оның өзінің дәстүрлері қалыптаса бастайды.
"Аударманың шарттары мен түрлері" атты ... ... ... бел-белестері, даму эволюциясы сөз етіледі. Қазақ тәржіме өнерінде өткен ғасырдың жиырмасыншы жылдарынан бастап бой ... ... ... ... ... ... Еркін аударманың алғашқы ретінде белден басып кете берудің мысалдары бізде де кездескені көрсетіледі. Ұлттық сөз өнеріндегі ... ... ... ... ... өлең ... де, сөз ... да, тіпті көлемі де өзгеріп кетіп отырады, бірақ, аудармашы шығарманың айтар ойын дәл ұстайды, сөз ... де дәл ... ... ... аударманың ерекшелігі де алдымен авторды өз қалпынша қайта сөйлетуге емес, оның айтар ойын ... күш ... ... әр ... өз жөні бар. ... ... ... Аудармашының еркінсіп кетуі - ерсілік. Бәрі өлшеміне байланысты. ... ... ... ... классикалық үлгісі - Лермонтовтың Гетеден аударған "Тау шыңдары". Гетедей алыптан ... өз ... ... деп ... үшін ... ... ... ойына келмейді. Еркін аударманың ерен түрін Абайдан да табамыз. ... ... ... ... тұс сондай. Абай еркіндігі оған Пушкин романын арқау ете отырып төлтума дейтіндей туынды шығаруға мүмкіндік берді.
Қазақ ... ... ... ... ... ... ... дерлік кездесетіні назар аударарлық. Солардың арасында бұрыннан бары - бейімдей аудару (адаптация). Оның ... ... ... ... ... "Рүстем-Зорапқа" түсініктемесінен тәп-тәуір тануға болады: "Қадірменді оқушыларымыздың ... ... ... мына ... ... ... тілінде жазылған атақты "Шахнама" деген кітаптың бір саласы. Рюккерт деген немістің бір ... ... ... ... деп ... бір жағы ... бір жағы ұйқастыру секілді қылып немісше жазған... Соны орыс шайыры Жуковский 1846-1847 ... өлең ... ... ... ... ... етіп (астын сызған біз - С.А.) істеп шығарған. Мен оны шамамның ... ... ... Жуковскийдің шығарған қалыбынан дым алыстатпай аударуға тырыстым" [9, 212 б.].
Еліктеуді толыққанды, дербес әдеби жанр ретінде тану керек, ... ... ... сіңіру мен тікелей реминисцен-цияның аударма ретінде қаралуы жөнсіз. Мағжан Жұмабаевтың Феттен жасаған аудармасы ретінде қаралып ... ... мас") ... ... орыс ... ... ... түрінде жазылған төл туынды.
Дипломдық жұмыста сөзбе-сөз аударманың ... өлең ... ... ... ... ... ... дәлелденеді. Сонымен бірге сөзбе-сөзшілдікті, әріпшілдікті жерден алып, жерге сала берудің де жөні жоқ. ... - ... ... Оның да өзінің жөн-жобасы, жолы-жосығы бар. Егер аударма тарихында әріпшілдік әдісі болмағанда аудармадағы ... те дәл ... ... ... еді. ... ... ... заңды элемент ретінде әріпшілдік өз қызметін атқарды. Негізінде, әріпшіл аударманың тәржіменің басқа түрлеріне дес ... ... ... ... ... ... құжаттар, әсіресе дипломатия саласының аударма ісінде әріпшілдіктен ... ... ... ... жоқ. Ал ... ... де ... әдіспен жасалған аудармалардың өзіндік орны ерекше болатын ... ... ... ... аудармаға тиісінше көңіл бөлінген. Саймасай аудармада мәтіннің негізгі күш түсетін тұстарын (доминанттарын) сақтау мақсатында саналы түрде жоғалтуға көнуге тура ... ... ... әу ... ... этимонын еске түсіріп қойған да артық емес: "эквивалентті" - "күші тең" деген сөз. Яғни, аудармашы ... ... әсер ... тең ... ... ... ... аударманың барабар (адекватты) аудармадан негізгі айырмашылығы да түпкі ... ... ... ... салыстырғанда саймасайлық түпкі нәтижеге көбірек бейім тұрады" - ... ... ... сөздігінде" [10, 32 б.] осылай
делінген. Саймасай аударманың денодаттық, ... ... ... ... ... болады, солардың бәрінің де тірелер жері - ... ... ... ... ...
Еңбекте көп назар аударылған тақырыптың бірі - қазақ поэзия аудармасындағы әдіс-тәсілдердің эволюциясы. Қазақ аудармасы да негізінен ... ... ... Ұлттық сөз өнеріндегі тырнақалды тәржімелер болғандықтан, оларда түпнұсқаның өлең өлшемі де, сөз ... да, ... ... де ... ... отырады, бірақ, аудармашы шығарманың айтар ойын дәл ұстайды, сөз түйінін де дәл табады. Жалпы, еркін аударманың ерекшелігі де ... ... өз ... қайта сөйлетуге емес, оның айтар ойын ғана жеткізуге күш салатындығында. ... ... ... яғни ... ... ... ... толықтай кері кету деп санау жөнсіз. Әріпшіл аударма болмаса еркін аудармадан барабар аудармаға бірден секіріп өту ... де емес еді. Осы ... өзге ... ... абайлап, ықтияттап қарауға көшу рецепцияның жаңа белесінің көрінісіне ... ... ... ... ... ... ... адамзат санасына нақтылықтың біржола кірігуі де үлкен себепкер ... Қай ... да ... дәлдік, қай тақырыпта да ауа жайылмай сөйлеу талап етілетін жаңа заман ... ... де ... ... ... қоймады.
Эволюциялық тұрғыдан барабар (адекватты) аударма ең жоғары сатыда тұрғаны дәлелденеді. Барабар аудармада түпнұсқаның ... мен ... оның ... ... ... ... тілдің құрылымын, стилін, лексикасы мен грамматикасын тілдің мінсіз дұрыстығымен үйлестіре отырып ... ... ... дәл және ... беру ... ... ... аударма терминологиясына байланысты нақты ұсыныстар айтқан.
Жолма-жол аударманы атымен мансұқтай ... ... ... ... ... көптеген кемшіліктерімен қатар даусыз бір артықшылығы бар, ол артықшылығы - ... ... ... ... жол ... ... мен жолына жол (строка в строку) аударманың ... ашып алу ... ... жол ... деп ... ... егжей-тегжейіне дейін, дәлме-дәл түсіріп беретін сөзбесөзге жақын аударманы айтамыз, ал жолына жол аударма - ... ... ... жолы тап ... етіп ... ... ... жол келтіре тұрып шебер шығару, жатық жеткізу болмайды ... ... ... ... ... көне ... ... тілдерге, бір тілдің ескі нұсқаларынан қазіргі тілге аударуды айтқанда, бұл құбылыс бізге ... ... ... бар. ... ... дүниеге келген фольклорлық шығармаларымызда қазіргі қазақтар түсінбейтіндей сөз кездеспейді, мұның өзі тілдің тазалығының, халықтың бірлігінің белгісі деп ... ... бұл ... ... ... жата қоймайды. Бағзыдан жеткен дастандардың тілі бүгінгі әдеби тілімізден аумай тұрса, ол сол шығармалардың ауызша жеткенінің арқасы алдымен. ... ... ... ... бір сыры да ... бойы ... ... ұштала-ұштала түскенінде, дамылсыз редакцияланғанында. Ол ұлы редактордың аты - халық. Бұл мұрамыз ғой, оны сол күйінде ғана айтуымыз ... қой ... ұғым ... жоқ ол ... Ал ... ... қашалған, бертінде қағазға түскен халық мұрасын осы заманғы тілде қайта сөйлету дәстүрі бізде де ... ... ... ... тың түр ... жасаған ықпалы нақты мысалдармен дәлелденген. Шалыс ұйқас ... ... ... ... ... ... ... енсе, он буынды өлең Қасым Аманжоловтың Шевченко жырларын тәржімелеуі арқылы орныққан.
Поэзия аудармасына қойылар талаптарды айтқанда алдымен ауызға алынатыны ... ... ... ... ... ... құлаш ұру сияқты болып келеді. Бірақ, осы айтылғаннан өлең аудармасында сөзбе-сөздік дәлдік, жолма-жолдық ... ... ... емес ... ой шыға ма? ... Бәрі де таланттың қолында. Шын талант өзге біреу сірестіріп қоятын сөзбе-сөзділіктің өзін сырлы сұлулыққа суара алады, шын ... өзге ... ... қоятын жолма-жолдылықтың өзін жарасымды жымдастырып жібереді. Бұл орайда Ғали Орманов аударған Пушкиннің "Қысқы жол" өлеңі ... ... бола ... ... ... туманы
Толқынға ұқсас тұманнан
Пробирается луна,
Ай ақырын шығады;
На печальные поляны
Төңірекке мұңайған
Льет печально свет она.
Мұңды сәуле құяды.
По дороге зимней, скучной
Қысқы ... ... ... ... аттар бұлдырап;
Колокольчик однозвучный
Жалғыз үнмен қоңырау
Утомительно гремит
Қажытады сылдырап.
Тәржіме ... ... ... ... ... ... бүкіл үдерісі шартты түрде төрт кезеңге бөлінген. Әуелгі бетте түпнұсқаның мазмұнын, оның семантикалық және стилистикалық құралдарын жан-жақты зерделеу, өлеңнің ... ... ... ... ... негізгі элементтерін айқындайтын белгілерді бөліп алу жұмысы жүрмек, онан кейін аударма тілінде түпнұсқаның ... ... ... ... ... ... ... іздестіру басталады. Мұнан соң түпнұсқада о баста бөле көрсетілген ... жаңа ... ... ... ... ... ... біткен аударма түпнұсқамен салыстырылып, түпкілікті түзетулер енгізіледі. ... осы ... ... өлең ... онша тән емес ... Түпнұсқамен салыстырып, біткен өлеңге түзету енгізу жырдың тұтас табиғатына нұқсан келтіруі әбден мүмкін. Ол жұмыс поэзияда алдымен ... ... ... ... қандай қиын болса, оның жазғанын түсіну одан да қиын. Иржи ... ... оқу - ... ... ... тастау" [11, 119 б.] деген сөзі бар. Аударылатын мәтіндегі өмір болмысын дұрыс әрі терең ... - ... ... ... ... ... ағаттықтардың, қателіктердің, кемшіліктердің әр кезеңдегі сипаты әр ... ... ... ... ... ... ... бірі - тастап кету. Семантикалық деңгейдегі қателіктер өзгеру, ауысулардың, яғни трансформацияның дәл ұғынылмауынан орын алады. Олақтық, ... ... ... де ... ... бөлінді.
Өлең аудармасының өнері дегеніміз бір тұста ұтып, бір тұста ұтылып жүріп барып шығармашылық жеңіске жету. Әр жол сайын дөп табамын, әр жол ... дәл ... ... адам дәл сол жолдарда тауып кеткендей болып көрінгенімен, шығарманы тұтастай алып қарағанда өлеңдік өзегінен айырылып қалып жатады. Белгілі бір дәрежеде ... ... ... ... шын ... ... аудармаға қол жеткізу қиын. Ол үшін аудармашы өзі қолға алған шығармадағы ... ... ... ... тұстарды бар жан-жүрегімен, бар ақыл-ойымен, бүкіл болмыс-бітімімен сезінуге тиіс. Ең бастысы - ... ... ... Түйсікке сене беру, шабытқа арқа сүйей беру түптің ... бір ... ... сөзсіз. Абзалы, аудармашының ақын ғана емес, тарихшы, этнограф, тілші, сыншы, мәдениеттанушы ... ... ... Аудармашылық өнер мен ғылымның арасында тұруға тиіс дейтініміз де сондықтан.
Реалиялар аудармаларына да назар салынған. Ең ... ... ... дәл ... ... ... ойын дәл аңдау, басты бейнелерін дәл жеткізу шарт. Қалғаны - ... ... ... ... бір ... реалия сияқты көрінетін сөздердің, атаулардың өзі шындап келгенде өлең өрнегін айшықты ете түсуге, дыбыс үндестігін күшейту арқылы әсерді арттыруға ... етіп қана ... ...
Дипломдық жұмыста рецепция проблемасына да тиісінше көңіл бөлінген. Бір қоғамның басқа елде немесе басқа дәуірде пайда болған әлеуметтік және мәдени ... ... алуы ... ... алдымен көрінеді.
Көркем мәтінді қабыл алушы, пайымдаушы ретінде аудармашының өзі субъективті тұлға екені талассыз. Әрі тәржімеші мен ... ... да ... болатындығы сөзсіз. Оның үстіне қабыл алушы (реципиент) - коммуникативтік актінің қатысушысы ретінде оқырманның өзі де субъективті тұлға. ... ... ... қабыл алынуында оқырман менталитетін, тіл заңдылықтарын ескерудің қандайлық үлкен орын алатыны ... ... ... орыс ... род ... байланысты туындайтын проблемалардың өзі бірқыдыру. Мысалы, Абайдың Лермонтовтан аударған "Жартас" өлеңіндегі суреттелген жай қазақ оқырманын орыс ... ... ... ... біз ... яғни ... ... "утес-ті" ер кісінің метафорасы, ал женский родтағы "тучка-ны" жас қыздың метафорасы ретінде соншалықты табиғи қабыл ... ... ... ... бізге тән емес. Тегінде, ұлттық ойлау жүйесінен шалғай тұрған шығармалар аудармаға көнбейтін болуы да мүмкін. ... ... ... ... ... ... идиомаларды берудегі қиындықтарды айтпағанда, отызыншы-қырқыншы жылдарға дейін мәтіннің мәнін дәл ұқпаудың өзі жиі кездесіп тұрды. ... ... ... ... келесі тараушада алдымен Абайдың аудармашылық үлгісі талданады. Абайдың Пушкин романынан жасаған нұсқасының жанрлық табиғаты жөнінде ... ... ... ... ... үлгерді. Абай жасаған асыл нұсқаның белгілі бір анықтаманың аясына сыя қалмайтыны, қатқан қалыпқа дәл түсе ... - ақын ... тағы бір ... Шериаздан Елеукеновтің: "Хаттарда" аударма атаулының бар түрі кездеседі. Дәлме-дәл яки бара-бар, еркін тәржіма және сарындастық тәржімаға қатысты шамалы еліктеу, ... ... тән ... ... ... [12, 247 б.] деуі ... Қалай болғанда да Абай Пушкиннен атымен аударма жасамаған деудің реті келе қоймайды. Абайдың Пушкиннен сөздің ... ... ... ... - басы ашық жай. Абай ... ... Онегинін" туындатқан. Қалай туындатқан? Біздің пікірімізше, Абай ... ... ... ... алғанда аудармалық лирика [13, 85 б.] тәсілімен
туындатқан. Түпнұсқаға ... ... ... ... ... өз байыптамасын жасаған, туындының табиғатын қазақ реципиентінің қабыл алуына лайықтап келтірген.
Абайдың "Евгений Онегиннен" аудармаларында ақынның сөз сәйкестігінің де, ... ... да, ... екпін, ұйқас, интонация барабарлығының да үздік үлгісін ... мына ... ... ... қойып шыққанда да көз жетеді.
Но так и быть. Судьбу мою
Не болса да өзімді
Отныне я тебе ... ... ... тобою слезы лью
Толтырып жасқа көзімді
Твоей защиты умоляю
Есірке деймін жалынып
Абайдағы нақтылық, сәйкестік ... ... "Кто ты, мой ... ли ... - ... айт, ... ... Иембісің сақтаушы?". "Ангел-хранитель" ұғымын дәл осылайша жатық жеткізу церковнославянизмдер табиғатын ... тап ... ... жемісі. "Или коварный искуситель" - "Әлде азғырып әуре еткен, ... ... ... "Искушение" ұғымын " азғырып әуре ету" деп алған Абай "коварный" сөзінен сол "искусительдің" тұлғаны "теуіп таптайтын" сұмдығын сезіндіреді. "Мои ... ... - "Шеш ... ... ... может это все пустое" - "Әлде бәрі алданыс". Эквивалентті дейсіз бе, эквиритмді дейсіз бе, адекватты дейсіз бе, ... ... бе, ... ... бе, ... сөзбе-сөз дейсіз бе - жалпы, аударма теориясындағы ... ... ... ... бере ... шумақтар. Ал енді "Обман неопытной души..." деген жолдан "Жас ... ... ... ... ... айға алыс" деп шығаруға тіпті айтар сөз жоқ.
Абайдың алыптығы Лермонтовтан аудармаларынан тіпті бөлекше көрінеді. Ақын атамыз қазақ ... ... ... ... ... тап осы Лермонтовтың өлеңдерін аудару арқылы жасаған болатын. "Қараңғы түнде тау қалғып" - ... ... ... әуезділіктің, дәлдіктің эталоны. Лермонтовтағы "тау
шыңдарын" "тауға" түсіріп, асқақтаған шыңы жоқ ... ... ... ... ... ... ... Қарауылдың айналасына айналдырып жіберген данышпандығының арқасында Гете ... ... ... ... де ... Тегінде, Абайға Пушкиннен гөрі Лермонтов жақынырақ болған деп айтудың реті бар. Абай өз жанының қажетін Лермонтовтан көбірек ... ... өзі оның ... ... денін таза аударма күйінде шығаруынан, ал Пушкинге келгенде еркіндікке дес беріп, өз бетінше ... ... ... ... ... ... ... өз қалауынша өзгертуге бейімдігінен де көрінеді. Пушкинге Абай жарыса сөйлесе, Лермонтовқа қосыла сөйлейді. Қазақ ... ... ... ... дәлдігі сипаттарына ие болғаны үшін Абай аудармаларына да қарыздар.
Ұлттық мәдениеттердің бетбұрысты белестерінде аударманың алар орны арта ... ... ... үшін ... ... - Абай ... ... Сейіт Қасқабасов дәуірге, қоғамға сәйкес белгілі бір жанрлар актуальды сипат алып, басым түсіп жататынын айта келіп, "Мысалы, ХҮ-ХVІІІ ... ... ... мен ... үшін елді ... ... ... беру аса маңызды саналды", "Сол сияқты ХІХ-ХХ ғасырларда ақындар айтысы, лирикалық жанрлар шыға бастады. Олардың басты функциясы - ... ... ... басқа сипаттарын да жоғалтқан жоқ" [14, 20 б.] деп ... ... сол ... сыртқы жаудан тыншу тапқан қазақ елі өз ішіне үңілуге, адамның жанына бойлауға, сезім жайын ... ... ... еді. Абай ... қазақ тілінің ғажап мүмкіндігін көрсетіп берді. Абай өз ... ... ... іргесін жоғарырақ түріп, түндігін толығырақ аша алды: мұнан ... ... сөз ... сырттан самал да көбірек есетін, төбеден күн нұры да көбірек түсетін болды. ... - ... ... ... деп ... төртінші тараушада тарихшылдық ұстанымына негізделген салғастырмалы-типологиялық көзқарас қай елдің де әдебиетіндегі тәржіме ... ... және ... ... ... мүмкіндік беретіндігі, біз әдеби байланыстар жүйесінде ненің аударма, ненің нәзира екенін мүмкіндігінше басын ашып алуға ұмтылуға тиіс екендігіміз айтылады. Алдағы ... ... ... ... ... ... ... зерттеледі деп сеніммен айтуға болады. Тәуелсіздік жылдарындағы бостан сана, дінге деген көзқарастың өзгеруі, сол арқылы бұрын жабық күйінде келген, әрі ... ... ... ... ... діни ... ... жариялануы ендігі жерде оларды ғылыми
тұрғыдан қарастыруға мол мүмкіндік жасайды. "Бұл шығармалар Алтын Орда ... ... өріс ... ... ... ... Белгілі ғалым Алма Қыраубайқызы Алтын Орда дәуіріндегі көркем әдебиеттің екі түрін атап ... ... ... ... ... ... "Қисса'с-үл Әнбия", "Қисса Жүсіп", "Нахж-үл
Фарадис", "Жұмжұма" кітабын жатқызса, екіншісі - тың тума ... ... деп ... ... [15, 17 б.]. ... ... тән белгінің бірі - оңайлату. Бүгінгі теорияның талабына салғанда, оңайлату (упрощение) жағымсыз жайға жатады. Автордың еркіне қол сұғылады, ... ... ... ... ... өзгертіледі, стилистикалық құрылым жаңарады, т.б. Қазақ даласына тараған нәзиралық шығармаларға да осы белгілер тән. Ол кездегі басты мақсат бүгінгі тілмен ... ... ... аз ... ... таза ... жасаудан гөрі әлем әдебиетінің тың бояуларын, терең ойларын қалың бұқараға ... еді. Бұл ... ... ... ... ... ... орындады деп айта аламыз.
Төл әдебиетімізде нәзира дәстүрінде дүниеге ... ... ... бір ... - ... ... жыр ... сөйлету. Шынтуайтына келгенде, қазақ поэзия аудармасының өзіндік ерекшелігінің келісті көрінетін бір тұсы да осы. Бұл орайда зерттеуде Абайдың Лермонтов ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Прозаға өлеңдік нәзираның біздегі әдемі үлгісін Шәкәрім жасаған. Оның "Дубровский", "Боран" шығармалары осындай.
Бізге дастанның жанр ретінде әуелде сырттан ... ... Ал осы ... ... тән ... болған ба? Болған. "Дастандық шығармаларды ел ішінен жинап, айтушылардан жазып алып, өзінше жөндеп баспаға жіберіп отырған бастырушылардың басым ... өз ... ... ... ... ... отырған. Өз еңбегін олар былай бағалаған: жырладым, жаздым, шығардым, қазақшаға аудардым, қазақша жырладым, нәсірден назым еттім, көшірдім, т.б." [16, 26 б.]. ... ... ... ... ... ... ... ұлы ақын мұрасын игерудің бел-белестеріне талдау жасайды. ... ... ... ... ... ... ... - әдебиет, мәдениет ауқымынан асып кететін, аса қызғылықты құбылыс. Қазақтың фольклорлық дәстүрінен ауызданған ... ... ... ... жоқ ... - ... ... романын білгенінің, қадірлегенінің, соған қызыққанының, еліктегенінің, сол сарынмен дастандар шығарғанының өзі ... ... десе ... ... ... десе жанып түсетін ғажап қасиетінің айқын айғағы. Қазақтың дүниетанымы евразиялық санаға бейімдігінің бір белгісі.
Пушкин шығармаларының ... ... ... баспа бетін көргені ертегілер екені назар аудартады. 1899 жылы, Пушкиннің 100 жылдығына орай Қазандағы император баспаханасында "Балықшы мен балық ... ... ... ... ... ... өлең аудармасында Пушкин ертегілерін игеру мәселесі ойдағыдай шешілген жоқ. Олардың ... ... өлең ... ... ... ... ... кеткен. Пушкин өлеңдерінің қазақша өрімі де қазірше тұтастай алғанда көңіл ... Ақын ... ... сөз сазы да ... ... ... келе ... асу. Пушкин поэмаларында жекелеген тұстар, тұтас шумақтар қазақша жатық, табиғи шыққанымен, тұтастай алғанда, ақын жырына тән ... ... ... тіл ... ... ... әлі де айшықты ашылмай келе жатыр. Бір мәтіннің бірнеше рет тәржімеленуі әртүрлі мағынаны сан түрлі етіп жеткізу ... ... ішкі мол ... аша ... де ... Оның үстіне кейбір, аса күрделі шығармалардың аудармалары салған беттен сәтті бола ... ... емес те ... тағы бар. Осы ... қарағанда қазақ әдебиетінде "Евгений Онегин" романының аударылу эволюциясы - өте қызғылықты тақырып. ... ... ... ... ... ... ұлы ... Ілияс Жансүгіров (1937), Қуандық Шаңғытбаев (1949, 1985), Кәкімбек Салықов (2006) жасаған толық аудармалары жан-жақты ... ... ... ерен ... ... жұмыс екендігі талас тудырмайды. Сонымен бірге қазақ жыры Құлагерінің дәл осы аударма барысында сол тұстағы әріпшілдік теориясының құрбаны ... да ... ... ... - "әр ... мағына тұспалын өз қалпында беретін" үлгіні ұстанамын деп ... көп ... ... ... ... қалатындығы.
Қуандық Шаңғытбаевтың алғашқы аудармасындағы сәтсіздіктердің негізгі себебі жастық, тәжірибесіздік десек, басқа себептердің де ... орны бар. ... ... - ... ... ... Жансүгіров жасағандығы... Қуандық қалайда Ілияс нұсқасынан қашықтауды, ... ... - ... ... ... ... ... Жансүгіров-ке жоламаймын деп жүріп, Пушкиннен де жырақтап кеткенін байқамай қалған. Жалпы алғанда,
25 ... ... ... аударып шыққан Қуандық Шаңғытбаевтың бұл еңбегін ақынның жастық жеңілісі деп бағалауға болады. Қ.Шаңғытбаевтың елуінші жылдардағы аудармасы мен сексенінші ... ... ... ... жер мен ... деп қана қою ... ететінін, бұл екеуі атымен екі бөлек дүние екенін қайталай айту шарт. Қ.Шаңғытбаевтың ... ... ... - ... сөз ... үздік үлгілерінің бірі. Дипломдық жұмысда бұл нақты мысалдармен көрсетілген. Кәкімбек Салықовтың 2006 - Қазақстандағы Пушкин жылында жарық көрген ... ... ... ... ... ...
"Классиканы тәржімелеу тағылымдары" деп аталған алтыншы тараушада Омар Һайям, Маяковский, Твардовский, Ахматова, Блок, Цветаева, ... ... ... Шекспир, Байрон, Бернс, Шевченко шығармаларының қазақша аудармалары талданады. Қ.Аманжолов, ... ... ... ... ... ... ... Ф.Оңғарсынова, Ұ.Есдәулет, Г.Салықбаева, Д.Қанатбаев, басқа да ақындардың ... ... мен ... ... ... бір туындыны қайталай аударуы әрі шығармашылық жарыс, әрі ... ... ... ... тұрғысындағы ізденістер. Әсіресе, Қ.Шаңғытбаевтың Омар Һайям мен Роберт Бернс туындыларын тәржімелеудегі қалам ұстаған адамның бәрін тәнті етерліктей татаусыз ... ... ... уәзіндік, ырғақтық, бунақтық, ұйқастық өрнектерін соншалықты жатық жеткізуі нақты көрсетіледі. Сонымен қатар бірқатар классиктердің қазақшасында қарабайырлық кездесетіндігінің себептері түсіндіріледі.
Тарауда ... ... ... шолу ... ... ... аударма өнеріне тән эволюциялық бел-белестердің бәрін ұлттық аударма өнері де басып өткені дәлелденді. Қазақтың өлең ... ... ... де, ... аудару да, өлеңді қарасөзбен аудару да, қарасөзді өлеңмен аудару да, сарын қосу да, сарындастыра жырлау да, қайта баяндау да, ұлттық ... де, ... де, ... да, ... аударма да, дәл аударма да, сөзбесөз аударма да, ... ... да, ... ... да - ... де бой ... Ағартушылық уәзипаны көздеген таныстыру тұрғысындағы аударма да, идеологиялық мүддеден туындаған "тапсырыстық" аударма да бар бізде. Сонымен бірге, қазақ аудармасының өзіндік ... де ... ... ... ... ... ... аз тимеген. Қазақшаға аударылуы тіпті де міндет емес шығармалардың аударылып, аударылуға тиісті, қажетті дүниелердің қолға алынбай қала ... ... де ... ... ... мәселелері
"Аудармадағы поэтика мәселелері" атты үшінші тарауша 3 ... ... ... мен ... ... атты бірінші бөлімде тәржімедегі көркемдік-бейнелеу құралдарының қолданылуы талданады. ... ... ... - оқырманға әсері. Аударма өлеңге де қойылар басты талап - түпнұсқаның әсерін жасау. Ол ... ... ... қол жеткізетіні - бөлек мәселе. Поэтика мәселелерін талдаған бұл тарауда аудармашы түпнұсқаны өзге ... ... үшін ... яғни ... сол ... көркемдік құралдарды ауыстыратыны нақты мысалдармен көрсетіледі. Бұл істе түсіну, зерттеу (идентификация) мен өзектен өткізудің (эмпатия) орны үлкен. Қазақ аударма ... ... ... әлі күнге шешілмегені алаңдатарлық. Тәржіменің талайында қателіктердің біразы мәтіннің мәнін түсінбеуден кететіні өкінішті. Мәтінді ғылыми, яғни филологиялық тұрғыдан ... әлі де ... ... ... ... ... ... ұғым-түсінік дұрыс қалыптаса қоймаған. Қазақтың өз өлеңінен түк те аумайтын, өлең өлшеміне, уәзініне әкелер соны ... жаңа үні жоқ ... ... ... ... ... ... тигізер пайдасы шамалы. Тарауда қазақтың өлең құрылысына аударма арқылы келген жаңалықтар да талданды.
Бұл тараушада ... мен ... ... қол ... эвфонияны қалпына келтіру, бунақ, буын, ұйқас, ырғақ, метафора, перифраз, идиома, интонация құбылыстары ... ... ... ... көрсетілді.
Тәржіме тіліне қарап сол кезеңдегі ұлттық әдеби тіл деңгейіне баға беруге болады, әрі тілдің тарихын қалыптастыруға да мүмкіндік ... ... ... ... өлеңінің көркемдік құралдарын қалай байытқаны бұрын бізде болмаған шалыс ұйқастан, он буындық тармақтардан, тасымалдың тың ... ... өлең ... ... де ... өзіндік сипатына байланысты тәржіменің түпнұсқадан да асып түсуі мүмкін деген ой ортаға ... ... ... ... Өлең - ... ... ... Ақ өлеңнің де өзінің ішкі ырғағы бар. Ақын қай шумақты құрағанда да ырғаққа, ... ... ... ... ... Соған орай оның өз ойын, өз образын, өз ... ... дәл ... ... етіп ... ... ... мүмкін. Мұның өзі ең мінсіз деген шығармалардан да табылуы мүмкін. Сол ойдың, сол образдың, сол бояудың өзге ... өзге ... өзге ... өзге ... өзге ... түпнұсқадағыдан гөрі әуездірек, әрлірек болып түсуі де мүмкін.
Тәржіме поэтикасы мәселесінде пішін мен ... ... ... ... ... ... талантын пішінді дәл табу таланты деп атаған болатын. "Ұлттық ... ... ... ... ... көркем бейнелерде көрініс тапқан тұтас жүйесі. Ол әрбір халықтың тарихының, тұрмысының, сенім-нанымының, ... ... ... талғамының ерекшелігінен құралады. Аудармашының еңсеруіне тура келетін қиындықтарының ең үлкенінің бірі ұлттық пішіннің ерекшеліктерін дәл ұстай ... соны өзге ... ... ... [17, 285-286 ... мен ... ... қарастыру қисынға келмейді. Пішін - кең ұғым. Тіл көбіне-көп пішінге қызмет етіп қана қоймайды, пішінді құрайды да. ... ... ... ... ... ... көңілдегідей мән берілген жоқ. Қит етсе қоғамның қынынан ... ... ... ... ... шыға ... ... реализм әдісін ұстанатын ақын-жазушылар өздерінің төл туындыларында қолдана бермейтін, қолдана қалса идеологиялық ... ... сын ... ... ... ... ... жасау арқылы пайдаланып жататын. Кейін әуелде аудармалар арқылы көз үйренген көркемдік шешімдер, аударма арқылы құлаққа сіңісті бола ... ... ... ... ... ... да ... ізденістер қазақ поэзиясында негізінен екі кезеңде бөлекше бой көрсетті, сол екі кезеңнің ... де бір ... - ... ... байланысты. Алғашында - Маяковскийге еліктеп жазылған өлеңдерде, кейінірек - Маяковскийден жасалған аудармаларда. ... өзі ... ... тәржімешілерге қиындық келтіретінін жақсы білген. Білгендіктен де: ... ... ... ... ... мынада - мен өлеңге қарапайым, ауызекі сөйлеу мәнерінің сөз саптауын енгіземін, мысалы, ... - и ... ... ... ... көріңізші, ара-тұра бүкіл өлең кәдімгі әңгімелесу сияқты болып кетеді. Мұндай өлеңдер тілдің ... ... ... алғанда ғана түсінікті әрі тапқыр болып көрінеді" [18, 274 б.], деп ... ... ... ... ... өлең ... ... баспалдақтап құрады екен деп, қазақтың қара өлең жолын беталды ... ... ... Маяковский поэзиясының сыртқы формасын сақтауға болмайтындығы, өлең жолын сатылауды сөз мағынасы көрінеу ... етіп ... ... ... ... ... сонда ғана табысатындығы жөніндегі тілек-ескертпелерді терең пайымдай алған жоқ.
Қай жанрдағы ... да ... ... ... ... ... ... тұратын сөз саздылығы - аударманың да басты шарттарының бірі. Сол жолдағы стилистикалық айшықтардың арасында ... алар орны ... ... дыбыстардың қайталануынан туатын бұл әсерді жөнімен пайдалана білсе, автордың өзіндік өрнегін де әдемі ... ... ... аллитерацияны қалайда аллитерациямен немесе ассонансты қалайда ассонанспен беруге ұмтылудың тіпті де қажеті жоқ. ... ... ... дыбыстар үндестілігінің біздің эмоциямызға әсер күші қай кезде де ерекше" [19, 131 б.]. Поэзиядағы әуезділікті (звукопись) өлең ... ... де ... ... болмайды. Былайша қарағанда әуезділіктің өзінде, әрине, нақты мағына жоқ, сөйте тұра ол мағынаны эмоциялық-эстетикалық тұрғыдан айшықтап, мағыналық ... ... ... ... ... теориясында әлі шешімін таппаған мәселелердің бірі - ақ өлең аудармасына да тиісінше көңіл бөлінген. "Батыстың жаңа поэзиясында белең алып бара ... ... ... да ... өлең ... ... өздерінің өнері орыс поэзиясы дамуының негізгі желісінен алыстау осы пішінге аздап болса да келіңкірейтін ақындарды қажет етеді. ... ... аға ... мұндай сөз шеберлері өте аз", дейді Борис Слуцкий [20]. Бізде ақ өлең аудармасы орнықпағаны анық. Қадыр ... Әли ... ... ... ... ... ... дәстүршіл поэзия. Ол жаңалықты мысқалдап, болмаса батпандап қабылдағанды әуел бастан жек көреді. Ақ өлең бізде бұрыннан бар. ... ... ... ... ғана арқа ... ... өлең күні ... шейін сіңбей-ақ келеді. Оны айтасыз, қазақ поэзиясы он бір буынды шалыс ұйқастың өзін ... ... ... ... да ... ... Абай орыстың он, он бір буынды шалыс ұйқастарын өзіміздің көне қара өлең формасымен аударған. Иә, қазақ поэзиясы түшіркенгіш поэзия. Ұйқассыз өлең жаза ... ... сәби ... өн бойын қызыл бөрткен басып кете жаздайды. Төл туындыларды былай қойғанда, аудармалардың өзінде осылай. Сондықтан да біздің көпті көрген тәжірибелі ... ... ... ... да, Пабло Неруданы да амалсыз ұйқасқа түсіріп жүр..." [21, 329-330б.]. ... ... ... Неруданың ұйқассыз жазылған "Қарғыс" атты өлеңінің қазақша 9 түрлі аудармасын салыстыра талдау арқылы жалпы ұйқассыз өлең ... ... ... бар ... тәржіме тәжірибелері арқылы бірте-бірте ақ өлеңді сіңістіре беру мүмкін екендігі айтылады.
десе, Аполлон-Григорьев > деп, жоғары баға берген. ... ұлы ... бірі ... , -- деп ... баға берген.Расында да, Абай мен А.С.Пушкин екі халықтың өнер ... ... ... ... жетуді арман етіп келе жатқан биік шың тәрізді.Қос елдің бас жұлдыздарының аспан болып ашылған, бұлақ болып мөлдіреген, көл болып ... ... ... толқыған, гүл болып өрілген, нұр болып төгілген ... жас ... ... ойға ... ... ... оның қиындығы мен қуанышын түсіне білуге көмектеседі, сондықтан осы ұлы ақындардың ... нәр алу біз үшін ... өмір ... деп ... ... ... оның жақын тартуы тегін емес еді. Ол қазақ әдебиетінде өз дәуірінде бір ... ... орыс ... ... ... атқаруды, сондай жүкті көтеруді мақсат етті.
Пушкиннің поэзиясы Абайдың шығармашылығына қатты әсер етті, екі ... ... ... ортақтық бар деген мәселеге кері айналсақ, Пушкин поэзиясы қазақ әдебиетінің гүлденіп, өршуіне қуат жеткізетін демеу болды ... ... Абай ... ... бірақ оның поэзиясы Пушкин поэзиясымен табиғи туысқан болды. Өмір, адам деген тақырып- Пушкиннің де, Абайдың да ... ... ... ... де шын ... ... ... бақытты, ерікті адам үшін күреседі.Пушкиннің шығармасында халықтың, еңбекші адамның тілегі көрініп тұрады. ... ... ... ... ... ... білімге, Отанға деген сүйіспеншілік оттай жалындап тұрды. Абай Пушкин сияқты неше түрлі қиындықтың ортасында ... ... ... ... таза ... ... қоғамның адамның бұзылып бара жатқан кескінін мазақ қылып, көркем сөзімен олардың ... ... ... ... ... болашақ туралы ой салады, көңілде үміт туғызады.
Абай орыс мәдениетінің шыңына құлаш ұра, жалпы мәдениеттік, жалпы тарихтық маңызы бар бүкіл ... ... ... ... аударушы және ағартушылық қызметі, адамгершілік қасиеті жоғары адамның маңызы мен ұлылығы жайлы еңбектері- айрықша қазына. Ұлы Абайдың мұрасы өте бай. Ол ... ... ... ... ... ... ... ақын.Абай орыс классиктерінің өлеңдерін қазақ тіліне аударып, халқының ... ... - ... ... оның ... ... поэзиясында көркем аударманы тұңғыш енгізген екеудің бірі. ... ... ... ... аударма үлгілерінің де өзіндік орны мен салмағы ... ... ... ... ... өмірінің 15 жылында Абай үлкен- кішілі 50-ден астам шығарманы орыс ... ... ... Ол ... > атты әйгілі шығармасынан 7 үзінді, М.Ю.Лермонтовтан 30-ға таяу өлең, И.А.Крыловтан 12 ... және ... да ... 7 өлең ... ... ... жазушы, ақындарын аударуда Абай тек қана қазақ ... ... ... елінде елеулі орын алады. Шығыс елінде, 1889 жылға дейін Пушкиннің тек Азербайжанда ғана ... ... ... ... - Абай. Абай туралы Л.Соболев былай деді: >.Г.Бельгер айтқан: >.
Өзінің ақын болып қалыптасуын Абай ұлылығы әлемдік деңгейде бағаланған ... ... Орыс ... А.С.Пушкинге жақындауы, екі алыптың іштей ұғынысуы, бірін-бірі тамыршыдай тап ... ... ... үлкен сыр жатыр.
3.2. Абай мен Пушкин поэзиясындағы үндестік
Абай мен Пушкин үндестігі ... ... ең ... ... ... > романы оралады. романында Пушкин орыс халқының сол замандағы халық тағдыры мен екі жастың арасындағы шынайы махаббатты асқан сезімталдықпен ... ... > Абай ... ... орын ... Орыс ... мәдениетін қасиеттеген, ұлы Пушкинді құрмет тұтқан Абай оның әдебиеттегі асыл мұраларының бірі - қасиеттеп, ... ... ... ... ... ... ... романнан аудармалар жасауы Абайдың ұлылығы мен кемеңгерлігін танытады. Абай , , >, ,

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Ауызекі және көркем шығарма мәтініндегі диалог: лексикалық, синтаксистік, стилистикалық сипаттама153 бет
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық іс-әрекетін дамытудың әдістемелік жүйесі39 бет
Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту63 бет
Ж.Аймауытов ; Ғ.Қарашев; Б.Күлеев ; С.Сейфуллин; І.Жансүгіров; Б.Майлин шығармашылықтары16 бет
Жазбаша жұмыс арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту55 бет
Жүніс Сахиевтің «Жасампаздық қиырында» шығармасы тілінің лексика−фразеологиялық ерекшеліктері62 бет
Математиканы оқыту барысында оқушының шығармашылық қабілетін дамыту26 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды жапсырмалауға үйрету арқылы шығармашылығын дамыту26 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың көркемдік-шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь